Luận Văn Thạc Sĩ: Nhân Tố Quyết Định Lạm Phát Việt Nam Giai Đoạn 2010-2015

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố quyết định lạm phát tại Việt Nam giai đoạn 2010-2015, cung cấp góc nhìn chuyên sâu về kinh tế vĩ mô.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Thế Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học Vĩ Mô
• Đề tài: Nhân Tố Quyết Định Lạm Phát Tại Việt Nam Giai Đoạn 2010 - 2015
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH, BẢNG
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố quyết định lạm phát
• 1.1.1. Khái niệm và đo lường lạm phát
• 1.1.2. Nhân tố quyết định lạm phát
• 1.1.2.1. Tỷ giá hối đoái
• 1.1.2.2. Giá dầu thô thế giới
• 1.2. Bằng chứng thực nghiệm về các nhân tố quyết định lạm phát
• 1.2.1. Tại các nước phát triển
• 1.2.2. Tại các nước đang phát triển
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LẠM PHÁT VÀ CÁC NHÂN TỐ QUYẾT ĐỊNH LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 – 2015
• 2.1. Diễn biến lạm phát trong giai đoạn 2010 – 2015
• 2.2. Các nhân tố quyết định lạm phát trong giai đoạn 2010 – 2015
• 2.2.1. Tỷ giá hối đoái
• 2.2.2. Giá dầu thô thế giới
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ƯỚC LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ QUYẾT ĐỊNH LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 - 2015
• 3.1. Phương pháp ước lượng
• 3.1.1. Kiểm định tính dừng
• 3.1.2. Thực hiện ước lượng mô hình
• 3.1.3. Lựa chọn biến và dữ liệu
• 3.2. Kết quả ước lượng
• 3.2.1. Tính dừng của chuỗi số liệu
• 3.2.2. Kết quả ước lượng
• 3.2.3. Các kiểm định sau ước lượng
• 3.2.3.1. Kiểm định tự tương quan
• 3.2.3.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.2.3.3. Kiểm định dạng hàm thiếu biến
• 3.2.3.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 3.2.4. Kết quả ước lượng
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quát về các nhân tố quyết định lạm phát tại Việt Nam trong giai đoạn 2010-2015. Lạm phát được định nghĩa là sự gia tăng liên tục trong mức giá chung, dẫn đến giảm sức mua của đồng tiền. Các yếu tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, lãi suất, và giá dầu thô thế giới được phân tích để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa chúng và lạm phát. Theo nghiên cứu, cung tiền có ảnh hưởng lớn đến lạm phát, đặc biệt khi tổng phương tiện thanh toán tăng nhanh. Tỷ giá hối đoái cũng đóng vai trò quan trọng, khi đồng nội tệ mất giá, giá hàng hóa nhập khẩu tăng, từ đó làm tăng lạm phát. Lãi suất là công cụ chính sách tiền tệ được sử dụng để kiểm soát lạm phát, nhưng tác động của nó thường không kịp thời. Giá dầu thô, với vai trò là nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành sản xuất, cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến lạm phát. Những yếu tố này cần được xem xét đồng bộ để có cái nhìn toàn diện về tình hình lạm phát tại Việt Nam.

1.1. Cơ sở lý thuyết về lạm phát

Lạm phát là một hiện tượng kinh tế quan trọng, ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của nền kinh tế. Theo định nghĩa, lạm phát xảy ra khi mức giá chung tăng lên, dẫn đến giảm sức mua của đồng tiền. Tỷ lệ lạm phát được tính toán dựa trên sự thay đổi của mức giá qua các thời kỳ. Các yếu tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, và giá dầu thô đều có thể tác động đến lạm phát. Nghiên cứu cho thấy rằng khi cung tiền tăng, lạm phát có xu hướng gia tăng do sự dư thừa tổng cầu. Tương tự, khi tỷ giá hối đoái tăng, giá hàng hóa nhập khẩu cũng tăng, dẫn đến lạm phát trong nước. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả nhằm kiểm soát lạm phát.

II. Thực trạng lạm phát và các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 2015

Giai đoạn 2010-2015 chứng kiến nhiều biến động trong nền kinh tế Việt Nam, với lạm phát đạt đỉnh vào năm 2011. Các nhân tố quyết định lạm phát trong giai đoạn này bao gồm cung tiền, tỷ giá hối đoái, và giá dầu thô thế giới. Sự tăng trưởng mạnh mẽ của tổng phương tiện thanh toán vào cuối năm 2010 đã dẫn đến lạm phát cao vào năm 2011. Tuy nhiên, từ năm 2012 đến 2015, chính sách tiền tệ thắt chặt đã giúp ổn định lạm phát. Tỷ giá hối đoái cũng có sự biến động, ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa nhập khẩu. Giá dầu thô, mặc dù Việt Nam là nước xuất khẩu dầu, nhưng lại nhập khẩu nhiều sản phẩm dầu, do đó giá dầu thế giới có tác động lớn đến lạm phát trong nước. Những yếu tố này cho thấy sự phức tạp trong việc kiểm soát lạm phát và cần có các chính sách đồng bộ để ổn định kinh tế.

2.1. Diễn biến lạm phát trong giai đoạn 2010 2015

Trong giai đoạn 2010-2015, lạm phát tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động. Năm 2011, lạm phát đạt đỉnh 18,58%, gây ra nhiều khó khăn cho nền kinh tế. Các yếu tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, và giá dầu thô đã tác động mạnh mẽ đến tình hình lạm phát. Sự gia tăng cung tiền vào cuối năm 2010 đã dẫn đến lạm phát cao trong năm 2011. Tuy nhiên, từ năm 2012, chính sách tiền tệ thắt chặt đã giúp ổn định lạm phát, với tỷ lệ lạm phát giảm dần. Tỷ giá hối đoái cũng có sự biến động, ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa nhập khẩu. Giá dầu thô, mặc dù Việt Nam là nước xuất khẩu dầu, nhưng lại nhập khẩu nhiều sản phẩm dầu, do đó giá dầu thế giới có tác động lớn đến lạm phát trong nước. Những yếu tố này cho thấy sự phức tạp trong việc kiểm soát lạm phát và cần có các chính sách đồng bộ để ổn định kinh tế.

III. Ước lượng các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 2015

Chương này tập trung vào việc ước lượng các nhân tố quyết định lạm phát thông qua phương pháp kinh tế lượng. Mô hình được xây dựng nhằm xác định mối quan hệ giữa các yếu tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, lãi suất, và giá dầu thô với tỷ lệ lạm phát. Kết quả ước lượng cho thấy rằng cung tiền và tỷ giá hối đoái có tác động mạnh mẽ đến lạm phát, trong khi lãi suất có tác động chậm hơn. Việc kiểm định tính dừng và các kiểm định sau ước lượng cho thấy mô hình có độ tin cậy cao. Những kết quả này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát hiệu quả.

3.1. Phương pháp ước lượng

Để xác định các nhân tố quyết định lạm phát, luận văn sử dụng phương pháp kinh tế lượng với mô hình hồi quy. Mô hình này cho phép phân tích mối quan hệ giữa lạm phát và các yếu tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, lãi suất, và giá dầu thô. Kết quả ước lượng cho thấy rằng cung tiền có tác động lớn đến lạm phát, đặc biệt trong giai đoạn 2010-2011. Tỷ giá hối đoái cũng có ảnh hưởng đáng kể, khi đồng nội tệ mất giá, giá hàng hóa nhập khẩu tăng, dẫn đến lạm phát. Lãi suất, mặc dù là công cụ chính sách tiền tệ, nhưng tác động của nó thường không kịp thời. Những kết quả này cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách kinh tế nhằm kiểm soát lạm phát hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2010 - 2015 ghi nhận những biến động chưa từng có trong lịch sử điều hành kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã bùng nổ lên mức đỉnh điểm 18,58% vào năm 2011, sau đó hạ nhiệt nhanh chóng và chạm mức thấp kỷ lục 0,63% vào năm 2015. Sự bất ổn của tỷ lệ lạm phát không chỉ làm xói mòn sức mua của đồng nội tệ mà còn gây cản trở nghiêm trọng đến hoạt động lập kế hoạch kinh doanh dài hạn của cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện chính xác các nhân tố quyết định lạm phát là yêu cầu cấp thiết để thiết lập kỷ cương vĩ mô.

Đề tài tập trung giải quyết mục tiêu tổng quát: Ước lượng và đánh giá định lượng mức độ tác động của các nhân tố vĩ mô chủ chốt đến lạm phát Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2015. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô toàn quốc với tần suất thu thập theo tháng, tạo nên chuỗi dữ liệu 72 quan sát liên tục. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được thể hiện qua việc xây dựng thành công mô hình hồi quy giải thích tới 79% sự biến động của chỉ số lạm phát, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ tối ưu hóa công cụ điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết số lượng tiền tệ của Milton Friedman với luận điểm kinh điển: lạm phát ở đâu và bao giờ cũng là hiện tượng tiền tệ. Khi tốc độ tăng trưởng cung tiền vượt quá tốc độ tăng trưởng sản lượng thực tế, tình trạng dư thừa tổng cầu so với tổng cung sẽ đẩy mặt bằng giá chung tăng cao. Bên cạnh đó, lý thuyết chi phí đẩy và lý thuyết truyền dẫn tỷ giá (Exchange Rate Pass-Through) được tích hợp để phân tích tác động của các cú sốc bên ngoài như biến động giá dầu thế giới và sự mất giá của đồng nội tệ.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 5 khái niệm cốt lõi:

• Chỉ số giá tiêu dùng (CPI): Thước đo phản ánh mức độ thay đổi giá cả của giỏ hàng hóa và dịch vụ đại diện.
• Tổng phương tiện thanh toán (M2): Đại diện cho thanh khoản và mức cung tiền toàn nền kinh tế.
• Tỷ giá hối đoái VND/USD: Thước đo giá trị đối ngoại của đồng nội tệ.
• Lãi suất cho vay: Chi phí sử dụng vốn trong hệ thống ngân hàng.
• Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI): Biến số phản ánh sức khỏe khu vực sản xuất và sản lượng thực tế thay thế cho GDP tháng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu chuỗi thời gian thứ cấp bao gồm 72 quan sát hàng tháng trong giai đoạn từ tháng 1/2010 đến tháng 12/2015. Nguồn dữ liệu được trích xuất đồng bộ từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Cơ sở dữ liệu Tài chính Quốc tế (IFS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Bloomberg và Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian tháng được lựa chọn nhằm phản ánh kịp thời các biến động ngắn hạn, bắt trọn các cú sốc cung - cầu mà dữ liệu theo năm hoặc quý không thể biểu đạt.

Quy trình ước lượng kinh tế lượng được triển khai qua hai giai đoạn chặt chẽ:

1. Kiểm định tính dừng: Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey - Fuller (ADF) dựa trên tiêu chí thông tin Akaike (AIC) và Schwarz (SIC). Kết quả cho thấy chuỗi logarit của CPI và PMI dừng ở bậc gốc I(0), trong khi cung tiền M2, tỷ giá VND/USD và giá dầu OPEC dừng ở sai phân bậc nhất I(1). Do đó, mô hình hồi quy đa biến được thiết lập ở dạng sai phân bậc nhất kết hợp các biến độ trễ để loại bỏ hiện tượng hồi quy giả mạo.
2. Kiểm định chẩn đoán sau ước lượng: Mô hình vượt qua toàn diện các kiểm định khuyết tật, bao gồm kiểm định tự tương quan Breusch - Godfrey LM, kiểm định phương sai sai số thay đổi ARCH, kiểm định dạng hàm thiếu biến Ramsey RESET và kiểm định đa cộng tuyến với hệ số phóng đại phương sai (VIF) đều ở ngưỡng an toàn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình thực nghiệm đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng về cấu trúc lạm phát tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015:

Thứ nhất, cung tiền M2 là nhân tố có tác động mạnh mẽ và cùng chiều lớn nhất tới lạm phát. Sự tăng trưởng quá nóng của tổng phương tiện thanh toán vào cuối năm 2010 đã trực tiếp kích hoạt đỉnh lạm phát 18,58% trong năm 2011. Khi tốc độ tăng M2 được kiểm soát chặt chẽ ở biên độ 16% - 18% trong giai đoạn 2012 - 2015, tỷ lệ lạm phát ngay lập tức hạ nhiệt về 0,63%.

Thứ hai, tỷ giá hối đoái VND/USD có tác động truyền dẫn rõ rệt vào chỉ số giá trong nước. Khi đồng Việt Nam mất giá, giá nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào tăng cao, đẩy chi phí sản xuất của các doanh nghiệp nội địa tăng theo.

Thứ ba, lạm phát quá khứ có quán tính tác động đến lạm phát hiện tại với độ trễ 7 tháng. Điều này chứng minh kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng và doanh nghiệp có tính dai dẳng tương đối lớn.

Thứ tư, biến động giá dầu thô OPEC và lãi suất cho vay có tác động với độ trễ nhất định nhưng mức độ giải thích tức thời không cao bằng cung tiền và tỷ giá. Toàn bộ mô hình đạt hệ số xác định R bình phương xấp xỉ 79%, cho thấy khả năng bao quát thực tế rất cao.

Thảo luận kết quả

Diễn biến lạm phát giai đoạn 2010 - 2015 phản ánh sự chuyển hướng quyết liệt trong điều hành vĩ mô. Giai đoạn 2010 - 2011, các gói kích thích kinh tế sau khủng hoảng tài chính 2008 đã làm tăng tổng cầu vượt mức, kết hợp với việc nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống chiếm tỷ trọng tới 39,93% trong rổ hàng hóa tăng giá 26,49% đã gây bùng nổ chỉ số giá. Để lập lại trật tự, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 11/NQ-CP vào tháng 2/2011 nhằm thắt chặt chính sách tiền tệ và tài khóa. Sự can thiệp nhất quán này đã đưa lạm phát từ 9,21% năm 2012 xuống 6,6% năm 2013, tiếp tục giảm về 4,09% năm 2014 và chạm đáy 0,63% năm 2015.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế của Mihaela Simionescu (2015) tại Mỹ và Francis Gyebi cùng Godfried K. Boafo (2010) tại Ghana khi đều khẳng định cung tiền và tỷ giá là nguồn gốc chi phối mặt bằng giá.

Để minh họa trực quan các mối quan hệ phức tạp này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện hiệu quả qua hai dạng đồ thị:

• Biểu đồ đường đa trục (Multi-axis Line Chart): Thể hiện sự đồng pha giữa tốc độ tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán M2 và chỉ số CPI trễ 1-2 quý.
• Biểu đồ cột xếp chồng (Stacked Bar Chart): Minh họa mức độ đóng góp theo phần trăm của từng nhóm ngành vào CPI tổng thể, làm nổi bật vai trò chi phối của nhóm lương thực thực phẩm (chiếm 39,93%) và nhóm nhà ở, vật liệu xây dựng (chiếm 10,01%).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô:

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần duy trì mục tiêu tăng trưởng cung tiền M2 ổn định trong khoảng 14% - 16%/năm trong giai đoạn 2016 - 2020. Cơ quan quản lý phải triệt để từ bỏ việc nới lỏng tín dụng đột ngột để chạy theo mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn, qua đó triệt tiêu nguy cơ bùng phát lạm phát tiền tệ.

Thứ hai, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, giữ mức biến động tỷ giá VND/USD không vượt quá 2% - 3%/năm. Mục tiêu là hạn chế tối đa hiệu ứng nhập khẩu lạm phát nhưng vẫn bảo đảm tính cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.

Thứ ba, Bộ Tài chính phối hợp với các bộ ngành thực hiện nghiêm kỷ luật tài khóa, kiên quyết cắt giảm chi tiêu công kém hiệu quả, khống chế bội chi ngân sách nhà nước dưới ngưỡng 4% GDP. Việc xử lý thâm hụt ngân sách phải hạn chế tối đa việc phát hành tiền hoặc vay nợ nội bảng gây áp lực tăng tổng phương tiện thanh toán.

Thứ tư, Bộ Công Thương chủ trì xây dựng quỹ dự trữ năng lượng quốc gia và hoàn thiện cơ chế bình ổn giá xăng dầu, nhằm hấp thu tối thiểu 30% mức độ biến động giá dầu thế giới, giảm thiểu tác động tiêu cực của các cú sốc chi phí đẩy trong khung thời gian 3 đến 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan hoạch định chính sách vĩ mô (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Vận dụng mô hình để tính toán độ trễ chính sách, xây dựng kịch bản điều hành cung tiền và điều tiết tỷ giá chủ động trước các cú sốc thị trường.
2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế học, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình phân tích chuỗi thời gian, xử lý biến I(1) và thực hiện các kiểm định chẩn đoán mô hình kinh tế lượng.
3. Chuyên viên phân tích vĩ mô tại các quỹ đầu tư, công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại: Ứng dụng khung lý thuyết để dự báo chu kỳ lạm phát, xu hướng lãi suất và biến động tỷ giá nhằm tối ưu hóa danh mục tài sản.
4. Lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất và xuất nhập khẩu: Nắm bắt quy luật truyền dẫn giá từ tỷ giá và năng lượng để xây dựng chiến lược quản trị rủi ro chi phí đầu vào và chính sách định giá sản phẩm phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Nhân tố nào chi phối mạnh nhất đến lạm phát Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015? Cung tiền M2 và tỷ giá hối đoái VND/USD là hai nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất. Việc nới lỏng thanh khoản quá mức cuối năm 2010 đã đẩy CPI năm 2011 lên đỉnh 18,58%. Khi tốc độ tăng M2 được giữ ổn định ở mức 16% - 18%, lạm phát năm 2015 đã giảm mạnh về 0,63%.

Tại sao lãi suất cho vay không tác động tức thì đến việc hạ nhiệt lạm phát? Cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất luôn có độ trễ thời gian nhất định. Khi Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh lãi suất điều hành, hệ thống ngân hàng thương mại cần thời gian tái cấu trúc nguồn vốn và điều chỉnh hợp đồng tín dụng, do đó tác động kiềm chế giá cả chỉ xuất hiện rõ sau nhiều tháng.

Biến động giá dầu OPEC ảnh hưởng đến mặt bằng giá trong nước như thế nào? Giá dầu tác động trực tiếp lên nhóm giao thông chiếm tỷ trọng 8,87% trong rổ hàng hóa CPI giai đoạn 2009 - 2014. Ngoài ra, do Việt Nam phải nhập khẩu xăng dầu thành phẩm phục vụ vận tải và sản xuất, biến động giá dầu thế giới nhanh chóng lan tỏa thành cú sốc chi phí đẩy trong nước.

Vì sao nghiên cứu sử dụng chỉ số PMI thay thế cho chỉ số GDP? Số liệu GDP Việt Nam chỉ được thống kê theo quý hoặc năm, không đáp ứng được yêu cầu về chuỗi thời gian 72 quan sát tháng. Chỉ số PMI từ Bloomberg được công bố hàng tháng, phản ánh sát thực mức độ mở rộng sản xuất và biến động tổng cầu của nền kinh tế.

Độ tin cậy của mô hình kinh tế lượng trong luận văn đạt mức nào? Mô hình đạt hệ số xác định R bình phương 79%, đồng thời vượt qua toàn bộ các kiểm định nghiêm ngặt về tự tương quan Breusch - Godfrey LM, phương sai thay đổi ARCH, đa cộng tuyến VIF và dạng hàm Ramsey RESET, bảo đảm giá trị khoa học và độ tin cậy thực nghiệm rất cao.

Kết luận

• Xác định cung tiền M2 và tỷ giá VND/USD là hai lực đẩy cơ bản quyết định biến động lạm phát tại Việt Nam.
• Lượng hóa được quán tính của lạm phát quá khứ tác động đến hiện tại với độ trễ 7 tháng.
• Chứng minh thành công của chính sách tiền tệ thắt chặt theo Nghị quyết số 11/NQ-CP trong việc kéo giảm lạm phát từ 18,58% xuống 0,63%.
• Thiết lập mô hình kinh tế lượng vững chắc giải thích 79% biến thiên của chỉ số CPI trong suốt giai đoạn 2010 - 2015.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên hoàn kết hợp giữa kiểm soát cung tiền, ổn định tỷ giá và kỷ luật tài khóa.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh định lượng chân thực, khoa học về cơ chế truyền dẫn lạm phát tại một nền kinh tế chuyển đổi đang hội nhập sâu rộng. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng chuỗi dữ liệu sang giai đoạn 2016 - 2025 và tích hợp thêm biến tỷ giá danh nghĩa hiệu dụng (NEER). Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên gia hoạch định chính sách hãy tham khảo toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác phân tích và dự báo kinh tế vĩ mô chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Năm 2015 là một dấu mốc quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam vì đây là năm cuối cùng trong tiến trình thực hiện kế hoạch phát triển Kinh tế - xã hội giai đoạn 2010 – 2015 nhằm xác định được những thành tựu đạt được trong giai đoạn này và là năm tiền đề để thực hiện kế hoạch phát triển Kinh tế - xã hội giai đoạn 2016 – 2020. Trong năm 2015 kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành quả hết sức to lớn trong việc ổn định kinh tế vĩ mô khi các chỉ số kinh tế đã ổn định hơn những năm trước và hội nhập kinh tế thế giới với hàng loạt các hiệp định thương mại được ký kết. Tuy nhiên giai đoạn 2010 – 2015 cũng là giai đoạn có nhiều biến động kinh tế xảy ra trên thế giới như việc thương mại thế giới sụt giảm, kinh tế thế giới chưa lấy lại đà tăng trưởng và giá dầu sụt giảm mạnh trong năm 2015 đã dẫn đến giá cả hàng hóa cũng giảm theo nhanh chóng đã ảnh hưởng đến kinh tế trong nước.

Cũng trong giai đoạn này, giá cả hàng hóa của cả thị trường thế giới và trong nước cũng có nhiều biến động phức tạp. Trong nước, sau khi lạm phát đạt đỉnh điểm vào năm 2011 là 18,58% đã dần được kiềm chế và hạ nhiệt vào những năm tiếp sau. Tuy nhiên vấn đề lạm phát ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của nền kinh tế vẫn là một vấn đề cần được quan tâm. Một tỉ lệ lạm phát thế nào là phù hợp với tốc độ phát triển của nền kinh tế, có những nhân tố nào ảnh hưởng đến tỉ lệ lạm phát ở Việt Nam và nhân tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến lạm phát đó là những câu hỏi luôn được cần được quan tâm và theo dõi.

Với những chuyển biến tích cực của kinh tế trong nước, cùng với đó là giá cả các mặt hàng thế giới không có nhiều biến động, lạm phát năm 2015 của Việt Nam đã giữ ở mức thấp. Tuy nhiên nửa đầu năm 2016, theo tính toán sơ bộ của tổng cục thống kê, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chỉ đạt 5,52% thấp hơn so với 6 tháng đầu năm 2015 là 6,28% và đây cũng là một thách thức không nhỏ cho mục tiêu 6,7% cả năm 2016. Cùng với tốc độ tăng trưởng chững lại, lạm phát lại có dấu hiệu tăng lên 1 cho thấy kinh tế Việt Nam còn chưa ổn định và tiềm ẩn nhiều yếu tố tác động cả bên trong và bên ngoài nền kinh tế. Với mong muốn tìm hiểu những nhân tố tác động tới tỷ lệ lạm phát của Việt Nam trong giai đoạn gần đây, tác giả đã lựa chọn đề tài “Nhân tố quyết định lạm phát Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình.

Mục tiêu nghiên cứu Với mong muốn tìm hiểu các nhân tố tác động đến lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015, luận văn có những mục tiêu cụ thể sau: - Tìm hiểu các vấn đề lý luận về các nhân tố quyết định lạm phát - Phân tích tình hình kinh tế và lạm phát Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015 - Ước lượng các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015 - Đánh giá các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015 3. Câu hỏi nghiên cứu. - Lạm phát và các nhân tố quyết định lạm phát là gì? - Các nhân tố quyết định lạm phát tác động tới lạm phát theo chiều hướng nào? - Các nhân tố như cung tiền, tỷ giá hối đoái, lãi suất, giá dầu thô thế giới, tổng thu nhập quốc nội có ảnh hưởng tới lạm phát của Việt Nam như thế nào? 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Lạm phát và các nhân tố quyết định lạm phát Việt Nam - Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010 – 2015 với số liệu theo tháng được lấy từ các nguồn như: + Tổng cục thống kê 2 + Ngân hàng nhà nước + Cơ sở dữ liệu IFS của quỹ tiền tệ quốc tế + Bloomberg 5.

Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phương pháp định lượng để xác định các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt nam giai đoạn 2010 – 2015 gồm các bước sau: Luận văn sử dụng mô hình kinh tế lượng cơ bản để xác định ảnh hưởng của các nhân tố bao gồm cung tiền, lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá dầu thô thế giới và tổng thu nhập quốc nội tới tỷ lệ lạm phát của một quốc gia. Các biến số sử dụng trong nghiên cứu bao gồm cung tiền, lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá dầu thô thế giới và tổng thu nhập quốc nội. Phương pháp thu thập số liệu chủ yếu là từ số liệu thứ cấp từ các nguồn như báo cáo kinh tế của tổng cục thống kê, ngân hàng nhà nước, quỹ tiền tệ thế giới, OPEC và các trang web chuyên về kinh tế khác. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục bảng biểu, danh mục viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục thì nội dung của luận văn được kết cấu gồm 04 chương: Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Chương 2: Thực trạng lạm phát và các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2015 Chương 3: Ước lượng các nhân tố quyết định lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015 Chương 4: Kết luận 3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở lý thuyết về các nhân tố quyết định lạm phát. Khái niệm và đo lường lạm phát Theo Vũ Kim Dũng và Nguyễn Văn Công (2013) trong giáo trình Kinh tế học có nói lạm phát là một hiện tượng kinh tế rất được quan tâm trong nền kinh tế vĩ mô của bất kỳ một quốc gia nào. [22] “Lạm phát được định nghĩa là sự gia tăng liên tục trong mức giá chung” hay “Lạm phát là sự suy giảm sức mua của đồng tiền”. Theo những khái niệm này, khi lạm phát xảy ra, một đơn vị tiền tệ mua được ít đơn vị hàng hóa và dịch vụ hơn hay nói cách khác để mua được cùng một lượng hàng hóa và dịch vụ thì cần nhiều đơn vị tiền tệ hơn.

Cần lưu ý, lạm phát không chỉ là sự gia tăng của mức giá chung mà sự gia tăng liên tục của mức giá chung có nghĩa là một cú sốc làm tăng mức giá, sau đó lại quay trở lại ban đầu thì không được coi là lạm phát. Để đo lường được mức độ lạm phát mà nền kinh tế trải qua trong một thời kỳ nhất định, các nhà thống kê kinh tế sử dụng chỉ tiêu tỷ lệ lạm phát được tính bằng phần trăm thay đổi của mức giá chung. Tỷ lệ lạm phát cho thời kỳ t được tính theo công thức: Pt – Pt-1 Πt = x 100% Pt-1 Trong đó: Πt: tỷ lệ lạm phát của thời kỳ t Pt: mức giá của thời kỳ t Pt-1: mức giá của thời kỳ trước đó Hiện nay, để tính tỷ lệ lạm phát người ta thường sử dụng chỉ số điều chỉnh GDP (DGDP) hoặc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để đo lường mức giá chung. Với chỉ số 4 điều chỉnh GDP, đây là chỉ số được tính bằng tỷ lệ của GDP theo giá hiện hành trên GDP theo giá thực tế và chỉ số này thể hiện được sự thay đổi giá cả của hàng hóa và dịch vụ sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó chỉ số giá tiêu dùng có thể xác định được ảnh hưởng của lạm phát đến mức sống của một quốc gia do đó chỉ số giá tiêu dùng được sử dụng nhiều hơn trong việc tính toán tỷ lệ lạm phát. Nhân tố quyết định lạm phát Có một số nhân tố chính gây ra lạm phát ở một quốc gia như cung tiền, lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá dầu thế giới, xuất nhập khẩu hay thu nhập của nền kinh tế. Cung tiền Theo Friedman (1956) trong cuốn sách Studies in the Quantity Theory of Money có giải thích về mối quan hệ giữa lạm phát và cung tiền trong lý thuyết tiền tệ của mình. Friedman từng nói trong nghiên cứu của mình: “Lạm phát ở đâu và bao giờ cũng là hiện tượng tiền tệ…và nó chỉ có thể xuất hiện một khi cung tiền tăng nhanh hơn sản lượng”.

Tư tưởng cơ bản của các nhà tiền tệ cho rằng lạm phát về cơ bản là hiện tượng tiền tệ [6]. Cung tiền là một yếu tố quan trọng do tiền tệ tồn tại trong tất cả các giao dịch hàng hóa vì thế nó có ảnh hưởng đáng kể đến các hoạt động kinh tế. Lạm phát bị gây ra do sự dư thừa tổng cầu so với tổng cung. Khi cung tiền tăng lên, cùng với đó là sự giảm xuống của lãi suất sẽ kích thích làm cho đầu tư của nền kinh tế tăng lên và tạo ra nhiều của cải hơn.

Khi người tiêu dùng mua nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn, nhà sản xuất sẽ tiếp tục sản xuất thêm nhiều hàng hóa và do đó họ cũng mua thêm nhiều nguyên vật liệu đầu vào hơn để tiếp tục sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường. Điều này có thể làm tăng giá của khu vực thị trường các yếu tố sản xuất. Sự gia tăng của hoạt động kinh doanh sẽ làm tăng cả nhu cầu về vốn và lao động. Giá của chứng khoán tại thị trường chứng khoán có thể sẽ tăng lên và rất nhiều những cổ phiếu mới được phát hành bởi các công ty.

Nếu cung tiền tiếp tục tăng trong nền kinh tế, sẽ làm cho mặt bằng chung giá cả hàng hóa dịch vụ tiếp tục tăng lên trong khi sản lượng thì không thể tăng thêm được nữa. 5 Ngoài việc dư thừa tổng cầu so với tổng cung, hoạt động xuất nhập khẩu cũng có thể tác động đến cung tiền của nền kinh tế. Khi nhu cầu xuất khẩu hàng hóa gia tăng, lượng hàng hóa trong nước còn lại để cung ứng ra thị trường giảm xuống có thể làm tăng mức giá. Ngoài ra, với chính sách tỷ giá cố định, làm cho hàng hóa xuất khẩu nhiều hơn và dòng tiền ngoại tệ chảy vào trong nước cũng gia tăng, do lo sợ đồng nội tệ lên giá ngân hàng trung ương có thể bỏ tiền nội tệ ra mua ngoại tệ, điều này có thể làm tăng lượng dự trữ ngoại tệ tại ngân hàng trung ương, đồng thời cũng gia tăng cung tiền trong lưu thông của nền kinh tế.