BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG VIỆN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ XÂY DỰNG NGUYỄN QUỐC HÙNG PHÂN TÍCH KHUNG THÉP PHẲNG CÓ XÉT ĐẾN ĐỘ MỀM CỦA LIÊN KẾT, CHỊU TẢI TRỌNG NGANG THAY ĐỔI LẶP CÓ CHU KỲ LUẬN ÁN TIỄN SĨ KỸ THUẬT Hà Nội 2010 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG VIỆN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ XÂY DỰNG NGUYỄN QUỐC HÙNG PHÂN TÍCH KHUNG THÉP PHẲNG CÓ XÉT ĐẾN ĐỘ MỀM CỦA LIÊN KẾT, CHỊU TẢI TRỌNG NGANG THAY ĐỔI LẶP CÓ CHU KỲ Chuyên ngành: Xây dựng dân dụng và Công nghiệp Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIỄN SĨ KỸ THUẬT Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Tiến Chương 2.TS Nguyễn Văn Phó Hà Nội 2010 PhÇn më ®Çu 1) TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi luËn ¸n Ngµy nay, kÕt cÊu nhµ khung thÐp ®îc sö dông phæ biÕn trong lÜnh vùc x©y dùng c«ng tr×nh d©n dông vµ c«ng nghiÖp. Gi¶i ph¸p sö dông kÕt cÊu thÐp cho phÐp rót ng¾n thêi gian x©y dùng so víi trêng hîp dïng vËt liÖu truyÒn thèng nh bª t«ng, g¹ch ®¸. KÕt cÊu thÐp ®îc gia c«ng thµnh c¸c cÊu kiÖn rêi trong nhµ m¸y hoÆc ngoµi c«ng trêng råi mang ®i l¾p dùng. T¹i c«ng tr×nh x©y dùng, c¸c cÊu kiÖn ®îc l¾p r¸p l¹i víi nhau b»ng ph¬ng ph¸p liªn kÕt nh liªn kÕt hµn, liªn kÕt ®inh t¸n, liªn kÕt bu l«ng.
CÊu t¹o nót liªn kÕt nµy cã nhiÒu lo¹i kh¸c nhau vµ phô thuéc vµo yªu cÇu chÞu lùc cña chÝnh cÊu kiÖn ®îc liªn kÕt vÒ mÆt cêng ®é, æn ®Þnh hoÆc c«ng n¨ng sö dông. Liªn kÕt dÇm-cét ®îc cÊu t¹o tõ nhiÒu bé phËn riªng biÖt nh: thÐp gãc ch÷ L, bu l«ng, thÐp tÊm hoÆc sên t¨ng cêng. Do ®ã, ®Æc ®iÓm øng xö cña liªn kÕt phô thuéc vµo øng xö cña tõng bé phËn trong liªn kÕt. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ¸p dông qui tr×nh thÝ nghiÖm trªn c¸c kiÓu liªn kÕt ®îc gia c«ng l¾p r¸p trong phßng thÝ nghiÖm.
KÕt qu¶ thu ®îc tõ viÖc thÝ nghiÖm tËp hîp thµnh ng©n hµng d÷ liÖu, vµ lµ c¬ së ®Ó x©y dùng m« h×nh nghiªn cøu ®Æc ®iÓm quan hÖ øng xö cña liªn kÕt. Liªn kÕt cã ¶nh hëng nhiÒu ®Õn sù lµm viÖc cña hÖ kÕt cÊu. Quan niÖm thiÕt kÕ thêng cho r»ng nót liªn kÕt lµ cøng hoÆc khíp lµ cha ®Çy ®ñ. Thùc tÕ, khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng ®îc sö dông phæ biÕn trong lÜnh vùc x©y dùng hiÖn nay.
§Æc ®iÓm øng xö phi tuyÕn cña liªn kÕt nöa cøng phô thuéc vµo tr¹ng th¸i lµm viÖc phøc t¹p cña nh÷ng bé phËn cÊu thµnh liªn kÕt. Bµi to¸n ®Æt t¶i ®¬n gi¶n ®· ®îc nghiªn cøu nhiÒu, ngo¹i lùc ®îc gia t¨ng tõng bíc kh«ng ®æi chiÒu ®Ó ph©n tÝch tr¹ng th¸i lµm viÖc cña kÕt cÊu. Tuy nhiªn thùc tÕ, ngo¹i lùc t¸c dông lªn kÕt cÊu thêng cã qui luËt thay ®æi, ch½ng h¹n nh t¶i giã hoÆc ®éng ®Êt, cã thÓ t¸c dông theo chiÒu nµy hoÆc ngîc l¹i víi biªn ®é thay ®æi. VÊn ®Ò tÝnh to¸n khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng ®· ®îc thÕ giíi quan t©m nghiªn cøu tõ l©u vµ hiÖn nay ®· ®îc ®a vµo ¸p dông thùc tÕ còng nh trong tiªu chuÈn thiÕt kÕ cña mét sè níc.
1 C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cña thÕ giíi tËp trung vµo nghiªn cøu ®Æc ®iÓm lµm viÖc cña c¸c liªn kÕt vµ ®a ra c¸c m« h×nh vÒ øng xö cña liªn kÕt. ViÖc nghiªn cøu tÝnh to¸n kÕt cÊu cã liªn kÕt nöa cøng cho ®Õn nay chñ yÕu tËp trung vµo c¸c m« h×nh tuyÕn tÝnh hoÆc phi tuyÕn ®µn håi. C¸c nghiªn cøu chøng tá r»ng, øng xö cña c¸c liªn kÕt cã ®Æc tÝnh phi tuyÕn ®µn dÎo. → NhiÖm vô ®îc ®Æt ra cho luËn ¸n lµ nghiªn cøu tÝnh to¸n khung thÐp ph¼ng cã liªn kÕt nöa cøng theo m« h×nh phi tuyÕn ®µn dÎo, chÞu t¸c dông cña t¶i träng thay ®æi; nh»m lµm s¸ng tá h¬n sù lµm viÖc cña kÕt cÊu mµ c¸c m« h×nh tÝnh to¸n tuyÕn tÝnh hoÆc phi tuyÕn ®µn håi cha ph¶n ¸nh ®îc.Néi dung vµ cÊu tróc cña luËn ¸n 2.1 Néi dung cña luËn ¸n Tæng quan vÒ kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng.
Bµi to¸n khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng lµ vÊn ®Ò cã tõ rÊt l©u, ®· ®îc nhiÒu t¸c gi¶ trªn kh¾p thÕ giíi nghiªn cøu gi¶i quyÕt tõng phÇn theo thêi gian. Bao gåm c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm øng xö cña liªn kÕt nöa cøng b»ng nghiªn cøu thùc nghiÖm vµ nghiªn cøu lý thuyÕt. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ m« h×nh øng xö liªn kÕt nöa cøng, c¸c nghiªn cøu tÝnh to¸n kÕt cÊu thÐp cã liªn kÕt nöa cøng víi m« h×nh øng xö ®µn håi cho bµi to¸n tÜnh lùc vµ ®éng lùc, vµ m« h×nh øng xö ®µn dÎo cho bµi to¸n tÜnh lùc. Mét sè c¸c nghiªn cøu kh¸c tËp trung ph©n tÝch ®Æc ®iÓm øng xö cña liªn kÕt nöa cøng dùa trªn m« h×nh thÝ nghiÖm chÞu t¶i ®¬n ®iÖu hoÆc t¶i thay ®æi lÆp víi nhiÒu d¹ng cÊu t¹o liªn kÕt kh¸c nhau.
LuËn ¸n tËp trung nghiªn cøu tÝnh to¸n kÕt cÊu khung cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¸c dông cña t¶i ngang ®¬n ®iÖu hoÆc t¶i ngang thay ®æi ®Ó nghiªn cøu ®Æc trng lµm viÖc cña toµn bé kÕt cÊu khung do ¶nh hëng cña liªn kÕt nöa cøng phi tuyÕn. X©y dùng bµi to¸n tæng qu¸t vÒ khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng phi tuyÕn. Thµnh lËp ma trËn ®é cøng phÇn tö, ma trËn ®é cøng kÕt cÊu cã xÐt ®Õn ¶nh hëng do liªn kÕt nöa cøng theo nguyªn lý chuyÓn vÞ kh¶ dÜ. X©y dùng thuËt to¸n ®Ó tÝnh to¸n cho trêng hîp kÕt cÊu khung chÞu t¶i träng ®øng vµ t¶i ngang ®¬n ®iÖu kÓ ®Õn ¶nh hëng cña liªn kÕt nöa cøng theo mét sè m« h×nh øng xö kh¸c nhau.
2 TÝnh to¸n kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¶i ngang vµ t¶i träng ®øng kh«ng ®æi. TÝnh to¸n kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¶i lÆp theo ph¬ng ngang, víi m« h×nh øng xö liªn kÕt nöa cøng ®µn dÎo. TÝnh to¸n ®Èy dÇn (Pushover) kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¶i träng ®øng kh«ng ®æi vµ t¶i ngang t¨ng dÇn. TÝnh to¸n kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng cã sù tham gia cña t¶i träng ®øng kh«ng ®æi ®îc gi¶i quyÕt cho hai trêng hîp: t¶i ngang ®¬n ®iÖu vµ t¶i ngang thay ®æi lÆp chu kú.
X©y dùng thuËt to¸n vµ lËp tr×nh ch¬ng tr×nh tÝnh b»ng ng«n ng÷ Matlab cã ®ñ ®é tin cËy, ®îc ¸p dông vµo nghiªn cøu vµ thiÕt kÕ.2 CÊu tróc cña luËn ¸n LuËn ¸n gåm cã 4 ch¬ng kh«ng kÓ phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn chung cña luËn ¸n, danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o vµ phô lôc kÌm theo. PhÇn më ®Çu, tr×nh bµy tÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi; môc ®Ých, ®èi tîng, ph¹m vi nghiªn cøu vµ cÊu tróc cña luËn ¸n. Ch¬ng 1, Tæng quan vÒ kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng, tr×nh bµy vÒ mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu liªn quan cña t¸c gi¶ trong vµ ngoµi níc. Tr×nh bµy mét sè kiÓu liªn kÕt nöa cøng phæ biÕn, d÷ liÖu liªn kÕt, ®Æc ®iÓm vµ m« h×nh øng xö liªn kÕt nöa cøng, c¸c ph¬ng ph¸p ph©n lo¹i liªn kÕt, ®Æc ®iÓm øng xö lÆp cña liªn kÕt nöa cøng.
KÕt luËn ch¬ng 1. Ch¬ng 2, TÝnh to¸n khung thÐp ph¼ng cã liªn kÕt nöa cøng phi tuyÕn. X©y dùng ma trËn ®é cøng phÇn tö, ma trËn ®é cøng kÕt cÊu tæng thÓ, x©y dùng vÐc t¬ t¶i nót phÇn tö, ph¬ng tr×nh c©n b»ng, tÝnh to¸n cho trêng hîp kÕt cÊu thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¸c dông cña t¶i ngang vµ t¶i träng ®øng kh«ng ®æi víi mét sè m« h×nh øng xö m« men-gãc xoay liªn kÕt. KÕt luËn ch¬ng 2.
Ch¬ng 3, TÝnh to¸n khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng phi tuyÕn chÞu t¸c dông cña t¶i ngang thay ®æi. Giíi thiÖu vÒ bµi to¸n, tr×nh bµy m« h×nh øng xö m« men- gãc xoay liªn kÕt nöa cøng, mét sè d¹ng t¶i ngang thay ®æi ®îc ¸p dông trong nghiªn cøu. TÝnh to¸n cho trêng hîp kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¸c dông cña t¶i ngang thay ®æi lÆp. KÕt luËn ch¬ng 3.
3 Ch¬ng 4, TÝnh to¸n khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¸c dông cña t¶i ngang lÆp chu kú vµ t¶i träng ®øng kh«ng ®æi. Giíi thiÖu bµi to¸n, tr×nh bµy c¸c m« h×nh øng xö lÆp chu kú quan hÖ m« men-gãc xoay liªn kÕt, x©y dùng thuËt to¸n vµ tÝnh to¸n ®Èy dÇn (pushover) kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¶i träng ®øng kh«ng ®æi vµ t¶i ngang t¨ng dÇn kh«ng ®æi chiÒu, x©y dùng thuËt to¸n vµ tÝnh to¸n ®Èy dÇn lÆp chu kú(cyclic pushover) kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng chÞu t¶i träng ®øng kh«ng ®æi vµ t¶i ngang ®æi chiÒu. KÕt luËn ch¬ng 4. KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ cña luËn ¸n, nªu c¸c kÕt qu¶ chÝnh vµ ®ãng gãp míi vÒ khoa häc cña luËn ¸n còng nh nh÷ng tån t¹i, kiÕn nghÞ vµ c¸c ph¬ng híng cÇn nghiªn cøu tiÕp theo.
PhÇn phô lôc giíi thiÖu v¨n b¶n m· nguån ch¬ng tr×nh tÝnh to¸n ®îc viÕt b»ng ng«n ng÷ MATLAB. 4 Ch¬ng 1 TæNG QUAN vÒ kÕt cÊu khung thÐp cã liªn kÕt nöa cøng 1.1 C¸c nghiªn cøu vÒ liªn kÕt nöa cøng trong kÕt cÊu khung thÐp C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Çu tiªn vÒ liªn kÕt nöa cøng trong kÕt cÊu khung thÐp ®· ®îc mét sè t¸c gi¶ thùc hiÖn tõ nh÷ng n¨m 30 cña thÕ kû 20. ë giai ®o¹n nµy, c¸c nghiªn cøu tËp trung vµo thÝ nghiÖm ph©n tÝch qui luËt øng xö cña liªn kÕt ®Ó tõ ®ã x©y dùng m« h×nh tÝnh b»ng to¸n häc. NhiÒu nhµ nghiªn cøu ®· xem xÐt ¶nh hëng ®é mÒm liªn kÕt ®Õn øng xö cña khung thÐp; Batho vµ Rowan(1934) [74] ®· ®Ò xuÊt ph¬ng ph¸p ®êng th¼ng dÇm phæ biÕn ®Ó ph©n lo¹i ®é mÒm liªn kÕt.
Rathun (1936) [74] ®· xem xÐt ®é cøng cña liªn kÕt dïng cho ph¬ng ph¸p ph©n phèi m« men. Baker vµ Williams (1936) vµ Sourochnikoff (1950) [74] tËp trung vµo nghiªn cøu ¶nh hëng l¾c cña khung cã liªn kÕt nöa cøng. C¸c t¸c gi¶ tiªn phong trong viÖc ¸p dông ph¬ng ph¸p ma trËn ®é cøng vµo trong bµi to¸n ph©n tÝch khung cã liªn kÕt nöa cøng lµ Monforton vµ Wu (1963) [84]. Theo ®ã, viÖc x¸c ®Þnh ma trËn ®é cøng cña mçi cÊu kiÖn vµ c¸c vÐct¬ t¶i träng nót phÇn tö phô thuéc theo ®é cøng liªn kÕt tuyÕn tÝnh.
Nh÷ng nghiªn cøu vÒ khung cã liªn kÕt nöa cøng cã sö dông ph¬ng ph¸p ma trËn ®é cøng ®îc ®óc kÕt bëi nhiÒu nhµ nghiªn cøu nh Arbabi (1982), Jones (1982), Globle (1963), Lightfoot vµ LeMessurier (1974), Romstad vµ Subramanian (1970) [74]. Frye vµ Morris (1975) [82] lµ nh÷ng t¸c gi¶ ®Çu tiªn xem xÐt m« h×nh liªn kÕt phi tuyÕn trong khung thÐp.