CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐÊ TÀI Ngành nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng ở Việt Nam. Trong đó, lúa là cây lương thực chính ở nước ta, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu. Nghề trồng lúa xuất hiện rất lâu đời, lúa chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền nông nghiệp nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung. Lúa là loại cây trồng đứng thứ ba trên thế giới về sản lượng sau ngô và lúa mì.
Cây lúa không chỉ là lương thực nuôi sống con người mỗi ngày mà còn in dấu vẻ đẹp bình dị của hồn quê, vẻ đẹp tảo tần của con người và góp phần thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế ngày càng vững mạnh phát triển hơn. Và trải qua nhiều quá trình canh tác lâu năm nhân dân ta đã tạo ra được nhiều giống lúa cho năng suất và chất lượng tốt. Trong năm 2020,Việt Nam đạt sản lượng 42,8 triệu tấn lúa, riêng Đồng Bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đạt mức 23,8 triệu tấn trên năm. Đồng Bằng sông Cửu Long với tiềm năng đa dạng, phong phú và là vùng trọng điểm về sản lượng lương thực với diện tích tự nhiên 4.092,2 nghìn ha , trong đó 2.572,2 nghìn ha đất dùng cho sản xuất nông nghiệp , chiếm 62,9 tổng diện tích đất tự nhiên của cả vùng.
Nhờ vào sự đóng góp của vùng ĐBSCL,nước ta đã thành công trong sản xuất lúa gạo,hằng năm ĐBSCL không chỉ đóng góp trên 50% tổng sản lượng lúa, mà còn góp trên 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước, đem về hàng tỷ USD. Sản xuất lúa ở ĐBSCL còn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào cho xuất khẩu. Huyện Phụng Hiệp là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Hậu Giang, với nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp và trồng trọt là phổ biến và lúa là cây chủ đạo. Năm 2020, diện tích lúa gieo tr ồng đạt 48.363,3 ha, đạt 101,6% kế hoạch, đã thu hoạch dứt điểm, năng suất 6,8 tấn/ha (tăng so với cùng kỳ năm trước 0,26 tấn/ha), sản lượng 328.674 tấn, đạt 105,2% kế hoạch, lợi nhuận bình quân t ừ 18 - 25 triệu đồng/ha.
Tuy nhiên, những năm gần đây do ảnh hưởng xâm nhập mặn, hạn hán năm 2019-2020 các nông hộ trồng lúa huyện Phụng Hiệp rất quan tâm đến việc sản xuất lúa nhằm nâng cao hiệu quả tài chính. Vì thế, thế mạnh của cây lúa chưa được khai thác đúng mức, năng suất chưa cao, chất lượng lúa còn thấp làm giảm giá bán của người nông dân, từ đó dẫn đến lợi nhuận chưa cao. Việc ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật, cơ giới hóa các khâu trong sản xuất và công nghệ sau thu hoạch gần đây mới được phát triển nhưng không rộng rãi. Sản xuất lúa còn gặp một số khó khăn do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và khí hậu, giá cả lúa gạo không ổn định.
Ngoài ra, còn chịu 5 h ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai và dịch bệnh, công lao động, thời tiết, thiếu trình độ khoa học-kỹ thuật,. Từ đó làm ảnh hưởng đến giá cả cũng như năng suất lúa (Cổng thông tin điện tử huyện Phụng Hiệp). Từ những vấn đề trên tôi quyết định chọn đề tài: “Phân tích hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa vụ Đông Xuân ở huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang”.2 MỤC TIÊ U NGHIÊN CỨU 1.1 Mục tiêu chung Phân tích hiệu quả tài chính của nông hộ trồng lúa tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang. Từ đó, xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả tài chính và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tài chính của nông hộ trồng lúa ở huyện Phụng Hiệp.2 Mục tiêu cụ thể Mục tiêu 1: Phân tích thực trạng sản xuất và hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa vụ Đông Xuân tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.
Mục tiêu 2: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa vụ Đông Xuân tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang. Mục tiêu 3: Đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa vụ Đông Xuân tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.1 Không gian nghiên cứu Đề tài chủ yếu tập nghiên cứu hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa vụ Đông Xuân tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.2 Thời gian nghiên cứu Đề tài được thực hiện từ tháng 1 năm 2022 đến tháng 4 năm 2022. Số liệu được sử dụng trong đề tài nghiên cứu này thu thập từ thời gian năm 2019 đến năm 2021.3 Nội dung nghiên cứu Phân tích hiệu quả tài chính của nông hộ trồng lúa từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp đê nâng cao hiệu quả tài chính của nông hộ.4 Đối tượng khảo sát Đối tượng khảo sát của đề tài là những nông hộ trồng lúa vụ Đông Xuân tại huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.4 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU Đặng Lê Phương Liên (2012), tác giả áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phân tích chi phí-lợi ích và hàm hồi quy để phân tích hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa tại huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ với mục tiêu là đánh giá thực trạng tài chính và đưa ra những giải pháp hiệu quả trong tài chính. Theo nghiên cứu của hai tác giả La Nguyễn Thùy Dung và Mai Văn Nam (2015) đã phân tích hiệu quả tài chính của nông hộ sản xuất lúa theo mô hình liên kết với doanh nghiệp tỉnh An Giang, tác giả sử dụng phương pháp kiểm định tham số trung bình hai mẫu độc lập để kiểm tra sự khác biệt về hiệu quả tài chính giữa nhóm nông hộ tham gia và không tham gia mô hình liên kết với doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, phương pháp thống kê mô tả, phân tích tần số được sử dụng để đánh giá thực trạng sản xuất lúa của nông hộ. Ngoài ra, tác giả Nguyễn Tuấn Kiệt (2017) đã phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất lúa của chương trình cùng nông dân ra đồng với doanh nghiệp tại huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, số 50. Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu chính là phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất vụ Hè Thu của hộ sản xuất lúa tham gia chương trình cùng nông dân ra đồng, sử dụng phương pháp hồi quy cho thấy rằng "chương trình cùng nông dân ra đồng" đã mang lại lợi ích cao hơn cho người trồng lúa cũng như nâng cao thu nhập cho người nông dân.
Hai tác giả Nguyễn Tiến Dũng và Lê Khương Ninh (2015) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa của nông hộ ở Thành phố Cần Thơ. Tạp chí khoa học Trường Đại học Cần Thơ, số 36. Bài viết phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa của nông hộ thông qua dữ liệu sơ cấp thu thập các nông hộ được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên ở Thành phố Cần Thơ, nghiên cứu cho thấy hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa của các nông hộ tương đối thấp và chịu ảnh hưởng của các yếu tố nội tại và các yếu tố ngoại biên, tác giả đã đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa nhằm cải thiện thu nhập cho nông hộ trồng lúa ở Thành phố Cần Thơ. 7 h CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Khái niệm nông hộ Nông hộ là những hộ nông dân hoạt động sản xuất chủ yếu của họ là nông nghiệp.
Hộ nông dân (nông hộ) là những hộ gia đình chủ yếu hoạt động nông nghiệp, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá, và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn nhưng khó phân biệt các hoạt động có liên quan với nông nghiệp và không có liên quan với công nghiệp. Hay nói cách khác, nông hộ có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất và sử dụng chủ yếu lao động gia đình và sản xuất; luôn nằm trong hệ thống kinh tế rộng lớn nhưng về cơ bản được đặc trưng tham gia một phần vào thị trường với mức độ chưa hoàn chỉnh. Đặc điểm cơ bản nhất của phương thức sản xuất hộ nông dân là dựa trên sử dụng lao động gia đình là chính, chỉ thuê một phần nhỏ lao động. Nông hộ có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất và sử dụng chủ yếu lao động gia đình và sản xuất.Người nông dân với ruộng đất chính là m ột yếu tố hơn hẳn các yếu tố sản xuất khác, nó là nguồn đảm bảo lâu dài đời sống gia đình của nông dân trước những thiên tai.2 Khái niệm hiệu quả Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn.
Khi cái gì đó được coi là có hiệu quả, nó có nghĩa là nó có một kết quả mong muốn hoặc mong đợi. Trong sản xuất, hiệu quả có nghĩa là hiệu suất, là năng suất. Trong kinh doanh, hiệu quả là lãi suất, lợị nhuận. Trong lao động nói chung hiệu quả lao động là năng suất lao động, được đánh giá bằng số lượng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm, hoặc là bằng số lượng sản phẩm được sản xuất ra trong một đơn vị thời gian.
Trong kinh tế hiệu quả còn được hiểu là “Mối quan hệ giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ có thể được đo lường theo hiện vật gọi là hiệu quả kỹ thuật hoặc theo chi phí được gọi là hiệu quả kinh tế”.3 Khái niệm sản xuất Sản xuất là quá trình sử dụng các yếu tố đầu vào và các nguồn lực thiết yếu khác để tạo sản phẩm hàng hóa một cách hiệu quả nhất. Là sự kết hợp của các loại nguyên liệu đầu vào vật chất và phi vật chất (kế hoạch, bí quyết…) khác 8 h nhau để nhằm tạo ra thứ gì đó cho tiêu dùng (sản phẩm). Đó là hoạt động tạo ra sản phẩm, hàng hóa hay dịch vụ, có giá trị sử dụng và mang lại ích lợi cho người sử dụng. Tất cả các quá trình sản xuất này đều tạo ra hàng hóa có giá trị và mang lại phúc lợi cho người tiêu dùng.4 Khái niệm hiệu quả tài chính Hiệu quả tài chính là việc sử dụng phối hợp các nguồn lực một cách tối ưu nhất để đem lại lợi nhuận cao nhất, là mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào với các sản phẩm đầu ra hay hàng hóa dịch vụ được đo lường bằng hiện vật.