BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ Tp.HCM -------------------- NGUYEÃN XUAÂN THAÉNG CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN THUEÁ THU NHAÄP DOANH NGHIEÄP KHOAÛNG CAÙCH GIÖÕA LYÙ THUYEÁT VAØ THÖÏC TEÁ Chuyeân ngaønh: Keá toaùn Maõ soá: 60.30 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: PGS-TS MAI THÒ HOAØNG MINH TP.Hoà Chí Minh – Naêm 2008 i MUÏC LUÏC DANH MỤC HÌNH. v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi PHAÀN MÔÛ ÑAÀU. Lyù do choïn ñeà taøi.
Noäi dung vaø muïc ñích cuûa luaän vaên. Phöông phaùp nghieân cöùu. Giôùi haïn, phaïm vi cuûa luaän vaên.3 CHÖÔNG 1 CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ KEÁ TOAÙN THUẾ TNDN .1 Ñònh nghóa keá toaùn thueá TNDN .2 Moät soá vaán ñeà lyù thuyeát lieân quan ñeán keá toaùn thueá TNDN .1 Baûn chaát cuûa thueá TNDN .2 Keá toaùn thueá TNDN .3 Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa quoác teá (IAS 12) .1 Lòch söû phaùt trieån.2 Noäi dung cô baûn .4 Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam (VAS 17).1 Noäi dung cô baûn .2 So saùnh khaùc bieät giöõa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa quoác teá (IAS 12) vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam (VAS 17): .5 Thöïc tieãn aùp duïng aùp duïng Chuaån möïc thueá TNDN taïi moät soá quoác gia.6 Nhöõng khaùc bieät giöõa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam vôùi Malaysia vaø Hoa kyø .1 Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam (VAS 17) so saùnh vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Malaysia (FRS 112) .2 Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam (VAS 17) so saùnh vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Hoa Kyø (SFAS 109) ).26 CHÖÔNG 2 THÖÏC TIEÃN AÙP DUÏNG CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN THUEÁ TNDN (VAS 17) TAÏI CAÙC DOANH NGHIEÄP .1 Keá toaùn thueá TNDN giai ñoaïn tröôùc khi coù Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN (tröôùc naêm 2005) .1 Caùc chính saùch quan troïng cuûa nhaø nöôùc aûnh höôûng vieäc haïch toaùn thueá TNDN .2 Ñaëc ñieåm keá toaùn thueá TNDN .3 Nhöõng thuaän lôïi khi aùp duïng keá toaùn thueá TNDN .4 Nhöõng khoù khaên khi aùp duïng keá toaùn thueá TNDN .2 Keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam sau khi coù Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN (sau naêm 2005) .1 Moâi tröôøng phaùp lyù .2 Ñaëc ñieåm keá toaùn thueá TNDN sau khi coù Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN .3 Nhöõng thuaän lôïi khi aùp duïng VAS 17 vaøo thöïc teá .4 Nhöõng khoù khaên trong vieäc aùp duïng VAS 17 vaøo thöïc teá.3 Khaûo saùt thöïc teá tình hình thöïc hieän VAS 17 taïi caùc doanh nghieäp .1 Caùc thoâng soá cuoäc khaûo saùt tình hình thöïc teá aùp duïng VAS 17 .2 Phaân tích keát quaû khaûo saùt .49 KEÁT LUAÄN CHÖÔNG 2. 54 iii CHÖÔNG 3 CAÙC GIAÛI PHAÙP VAØ KIEÁN NGHÒ VEÀ VIEÄC VAÄN DUÏNG CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN THUEÁ TNDN .1 Muïc tieâu xaây döïng caùc giaûi phaùp vaø kieán nghò.2 Caên cöù xaây döïng caùc giaûi phaùp vaø kieán nghò.3 Caùc giaûi phaùp vaø kieán nghò .1 Caùc kieán nghò ñoái vôùi VAS 17 döôùi goùc ñoä lyù luaän.2 Caùc giaûi phaùp vaø kieán nghò ñoái vôùi VAS 17 döôùi goùc ñoä thöïc tieãn öùng duïng taïi Vieät Nam .63 KEÁT LUAÄN CHÖÔNG 3.
75 PHUÏ LUÏC 1: CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN THUEÁ TNDN VIEÄT NAM (VAS 17) PHUÏ LUÏC 2: BAÛN KHAÛO SAÙT PHUÏ LUÏC 3: DANH SAÙCH CAÙC DOANH NGHIEÄP GÖÛI BAÛN KHAÛO SAÙT COÂNG TRÌNH KHOA HOÏC TAØI LIEÄU THAM KHAÛO iv DANH MỤC BẢNG Baûng 1-2: Nhöõng khaùc bieät giöõa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa quoác teá (IAS 12) vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam (VAS 17) .18 Baûng 2-1 Minh hoïa Baûng caân ñoái keá toaùn theo Quyeát ñònh 167/2000/QÑ-BTC ngaøy 25/10/2000 .34 Baûng 2-2: So saùnh soá löôïng doanh nghieäp coå phaàn vôùi toång soá .40 Baûng 2-3: Phaân bieät moät soá khoaûn muïc laøm phaùt sinh taøi saûn thueá thu nhaäp hoaõn laïi hay thueá thu nhaäp hoaõn laïi phaûi traû theo thoâng leä quoác teá.40 Baûng 2-4: Phaân bieät moät soá khoaûn muïc laøm phaùt sinh taøi saûn thueá thu nhaäp hoaõn laïi hay thueá thu nhaäp hoaõn laïi phaûi traû thöïc teá ôû caùc doanh nghieäp.42 Baûng 2-5: Cô caáu doanh nghieäp phaân tích.48 Baûng 2-6: Soá löôïng doanh nghieäp coù aùp duïng VAS 17 cuûa maãu .49 Baûng 2-7: Keát quaû khaûo saùt noäi dung cuûa VAS 17.50 Baûng 2-8: Keát quaû khaûo saùt taùc duïng cuûa VAS 17 ñeán coâng taùc keá toaùn .50 Baûng 2-9 Keát quaû khaûo saùt caùc yeáu toá taùc ñoäng daãn ñeán doanh nghieäp .51 Baûng 2-10: Keát quaû khaûo saùt caùc nguyeân nhaân daãn ñeán doanh nghieäp .52 Baûng 3-1 : Moät soá khoaûn muïc laøm phaùt sinh cheânh leäch taïm thôøi thöïc teá ôû caùc doanh nghieäp.62 Baûng 3-2: Baûng xaùc ñònh loaïi cheânh leäch taïm thôøi .67 Baûng 3-3: Tính toaùn caùc khoaûn thueá thu nhaäp hoaõn laïi phaûi traû vaø taøi saûn thueá thu nhaäp hoaõn laïi .71 v DANH MỤC HÌNH Hình 2-1: Sô ñoà höôùng daãn haïch toaùn thueá TNDN theo quyeát ñònh soá 1141/TC/QÑ/CÑKT ngaøy 01/11/1995.34 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DAP Vuï Cheá ñoä keá toaùn vaø kieåm toaùn Vieät Nam FASB Financial Accounting Standards Board FRSs Financial Reporting Standard IAS International Accounting Standard IASB International Accounting Standards Board IASC International Accounting Standards committe IFRS International Financial Reporting Standard MASB Malaysia Accounting Standards Board SFAS Financial Accounting Standard Board SIC Standing Interpretation Commttee TNDN Thu nhaäp doanh nghieäp TSCÑ Taøi saûn coá ñònh VAA Hoäi keá toaùn vaø kieåm toaùn Vieät Nam VAS Chuaån möïc keá toaùn Vieät Nam TK Taøi khoaûn VASC Uûy ban chæ ñaïo nghieân cöùu soaïn thaûo Chuaån möïc keá toaùn Vieät Nam VASG Toå soaïn thaûo nghieân cöùu Chuaån möïc keá toaùn Vieät Nam XHCN Xaõ hoäi chuû nghóa WTO Toå chöùc thöông maïi theá giôùi 1 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. Lyù do choïn ñeà taøi Cuøng vôùi söï hoäi nhaäp cuûa neàn kinh teá Vieät Nam vaøo neàn kinh teá theá giôùi, ñoøi hoûi moät loaït chính saùch kinh teá, taøi chính phaûi ñöôïc thay ñoåi ñeå phuø hôïp vôùi thoâng leä quoác teá. Trong ñoù, keá toaùn laø moät trong nhöõng ngaønh coù nhieàu thay ñoåi, chæ trong voøng 4 naêm, töø cuoái naêm 2001 ñeán cuoái naêm 2005 Boä Taøi chính ñaõ lieân tuïc ban haønh 26 chuaån möïc keá toaùn. Hieän nay, Boä Taøi chính khoâng tieáp tuïc ban haønh nhöõng chuaån keá toaùn môùi vaø đang tieán haønh raø soaùt, hoaøn thieän nhöõng chuaån möïc ñaõ ban haønh, ruùt kinh nghieäm cho vieäc xaây döïng caùc chuaån möïc tieáp theo.
Döï kieán phaûi ít nhaát ñeán naêm 2009 Boä Taøi chính môùi tieáp tuïc ban haønh moät soá chuaån möïc môùi. Caùc chuaån möïc keá toaùn chuû yeáu ñöôïc dòch töø caùc chuaån möïc keá toaùn quoác teá neân coøn nhieàu ñieàu chöa phuø hôïp vôùi ñieàu kieän thöïc teá cuûa Vieät Nam, laøm cho chính saùch taøi chính keá toaùn cuûa Vieät Nam gaëp moät soá vöôùng maéc: - Chính saùch ñaõ ban haønh nhöng tính khaû thi chöa cao, ñöa tôùi tình traïng nôi thì aùp duïng, nôi thì khoâng aùp duïng. - Vaên phong cuûa chuaån möïc keá toaùn raát khoù hieåu do dòch theo chuaån möïc keá toaùn quoác teá ñöa tôùi tình traïng coù nhieàu caùch hieåu khaùc nhau, neân vieäc phoå bieán roäng tinh thaàn cuûa caùc chuaån möïc keá toaùn gaëp raát nhieàu khoù khaên. - Vieäc ban haønh caùc chuaån möïc keá toaùn quaù nhanh, caùc vaán ñeà trong chuaån möïc keá toaùn coù nhieàu môùi meû, laøm cho caùc doanh nghieäp raát luùng tuùng khi aùp duïng caùc chuaån möùc keá toaùn vaøo thöïc teá do chöa thích nghi ñöôïc.
Chuaån möïc keá toaùn thueá thu nhaäp doanh nghieäp (TNDN) (VAS 17) ñöôïc ban haønh trong ñôït 4 theo Quyeát ñònh soá 12/2005/QÑ-BTC ngaøy 15/2/2005 vaø ñöôïc höôùng daãn thi haønh theo Thoâng tö soá 20/2006/TT-BTC ngaøy 20/3/2006. 2 Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN ñaõ giaûi quyeát ñöôïc baát caäp laâu nay laø khoâng coù qui ñònh höôùng daãn veà phöông phaùp xöû lyù thueá TNDN, phaùt sinh töø nhöõng cheânh leäch giöõa thu nhaäp chòu thueá bò chi phoái bôûi Luaät thueá vaø lôïi nhuaän keá toaùn bò chi phoái bôûi caùc chuaån möïc keá toaùn. Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuõng coù nhöõng vöôùng maéc chung maø caùc chuaån möïc keá toaùn khaùc ñaõ vaáp phaûi, beân caïnh ñoù caùc phöông phaùp tính toaùn trong Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuõng raát phöùc taïp, khoù hieåu, ñieàu naøy ñaõ laø moät löïc caûn lôùn cho vieäc aùp duïng chuaån möïc. Töø nhöõng khoù khaên neâu treân ñaõ naûy sinh ra nhieàu caâu hoûi caàn giaûi quyeát: - Taùc ñoäng cuûa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam ñoái vôùi keá toaùn caùc doanh nghieäp nhö theá naøo trong hieän taïi? - Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa quoác teá (IAS 12) so vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam khaùc nhau nhö theá naøo, möùc ñoä hoäi nhaäp cuûa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN cuûa Vieät Nam tôùi ñaâu? - Taïi sao caùc doanh nghieäp laïi khoù khaên trong vieäc aùp duïng VAS 17 vaøo thöïc teá? Töø nhöõng lyù do treân toâi ñaõ choïn ñeà taøi: “CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN THUEÁ THU NHAÄP DOANH NGHIEÄP KHOAÛNG CAÙCH GIÖÕA LYÙ THUYEÁT VAØ THÖÏC TEÁ” ñeå nghieân cöùu vaø hoaøn thaønh khoùa hoïc thaïc só kinh teá.
Noäi dung vaø muïc ñích cuûa luaän vaên Trong luaän vaên seõ trình baøy moät soá cô sôû lyù luaän cuûa Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN Vieät Nam. So saùnh Chuaån möïc thueá TNDN Vieät Nam vôùi Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN quoác teá, vieäc aùp duïng Chuaån möïc keá toaùn 3 thueá TNDN taïi moät soá quoác gia töø ñoù ruùt ra baøi hoïc kinh nghieäm cho Vieät Nam. Phaân tích vieäc thöïc hieän keá toaùn thueá TNDN tröôùc vaø sau khi coù Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN taïi caùc doanh nghieäp taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh, ruùt ra nhöõng nguyeân nhaân daãn tôùi nhöõng khoù khaên vaø thuaän lôïi khi aùp duïng Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN. Töø ñoù xaây döïng nhöõng giaûi phaùp, kieán nghò ñeå vieäc aùp duïng Chuaån möïc keá toaùn thueá TNDN vaøo caùc doanh nghieäp ñöôïc thuaän lôïi hôn.
Phöông phaùp nghieân cöùu Phöông phaùp lyù luaän: Söû duïng caùc phöông phaùp nghieân cöùu ñieàu tra choïn maãu, phoûng vaán chuyeân gia, phaân tích vaø toång hôïp, so saùnh vaø ñoái chieáu, thoáng keâ. Khaûo saùt thöïc nghieäm: Taøi lieäu tham khaûo söû duïng töø caùc nguoàn vaên baûn chính saùch, cheá ñoä cuûa Nhaø nöôùc… veà thueá TNDN nhö Luaät, Nghò ñònh, Thoâng tö, vaên baûn lieân quan, caùc baøi baùo, trang web treân internet, tham döï caùc buoåi hoäi thaûo chuyeân ñeà veà thueá TNDN, thu thaäp yù kieán töø caùc chuyeân gia, caùc soá lieäu kinh teá xaõ hoäi töø nguoàn Toång cuïc thoáng keâ, ñieàu tra maãu…. Giôùi haïn, phaïm vi cuûa luaän vaên Nguoàn döõ lieäu trong luaän vaên chuû yeáu laáy töø caùc doanh nghieäp taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh, ñaây laø ñòa baøn coù soá doanh nghieäp lôùn nhaát trong caû nöôùc, cuõng laø nôi coù soá thu thueá vaøo ngaân saùch cao (chieám hôn 30% soá thueá thu cuûa caû nöôùc). Vieäc löïa choïn ñoái töôïng vaø ñòa baøn nghieân cöùu seõ baûo ñaûm tính chính xaùc cuûa luaän vaên.
4 CHÖÔNG 1 CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ KEÁ TOAÙN THUẾ TNDN 1.