CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM 1. Một số vấn đề về hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm huy động vốn Khái niệm về vốn của NHTM Vốn của các NHTM là tất cả những giá trị về mặt tiền tệ mà ngân hàng huy động để đầu tư cho vay và phục vụ cho các nhu cầu khác trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Về bản chất, nguồn vốn huy động của NHTM là tài sản thuộc nhiều chủ sở hữu khác nhau.
Trong quá trình sản xuất, phân phối, tiêu dùng, một phần thu nhập quốc dân tạm thời nhàn rỗi được khách hàng gửi vào ngân hàng với các mục đích khác nhau. Khái niệm về huy động vốn của NHTM Huy động vốn là một trong những hoạt động mang tính nền tảng với mục đích tạo dựng và phát triển nguồn vốn cho ngân hàng, cũng như hình thành tài sản nợ cho ngân hàng. Ngân hàng sử dụng nhiều kênh huy động vốn khác nhau: - Nhận tiền gửi: Đây là hình thức huy động vốn chủ yếu của hầu hết các NHTM - Phát hành giấy tờ có giá: NHTM được quyền phát hành giấy tờ có giá (kỳ phiếu NH, trái phiếu Ngân hàng…) để huy động vốn có kỳ hạn và có mục đích sử dụng. SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính - Các hình thức huy động vốn khác như vay vốn ở các NHTM khác, vay vốn tại NH Nhà nước… 1.
Đặc điểm của hoạt động huy động vốn Nguồn vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của NHTM Ở hầu hết các ngân hàng, nguồn vốn huy động chiếm trên 50% tổng nguồn vốn. Đây cũng chính là nguồn vốn mà ngân hàng sử dụng để duy trì hoạt động cũng như là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của ngân hàng. Nhưng vốn huy động có sự ổn định thấp, vì khách hàng có thể rút tiền của họ bất kì lúc nào mà không có sự ràng buộc. Chính vì vậy, ngân hàng phải dự trữ một lượng thanh khoản nhất định để đáp ứng được như cầu rút tiền của khách hàng.
Vốn huy động có chi phí sử dụng vốn cao và chiếm tỷ trọng chi phí đầu vào lớn Để có quyền sử dụng nguồn vốn, các ngân hàng phải trả cho khách hàng gửi tiền một khoản lãi. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng phải trả những khoản chi phí như phí bảo hiểm tiền gửi. Tuy nhiên, với số vốn huy động được, ngân hàng không có quyền sử dụng hết mà bắt buộc phải để lại một phần theo tỷ lệ dự trữ bắt buôc của Ngân hàng Nhà nước quy định. Vốn huy động chỉ được sử dụng trong các hoạt động tín dụng và bảo lãnh Các ngân hàng thương mại không được phép sử dụng nguồn vốn huy động để đầu tư.
Trong nguồn vốn huy động, tiền gửi thanh toán thường biến động mạnh hơn tiền gửi tiết kiệm 1. Phân loại các nguồn vốn huy động 1. Phân loại theo tiền gửi Tiền gửi huy động được từ dân cư SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính - Khái niệm: Dân cư là đối tượng giàu tiền năng đối với hoạt động huy động tiền gửi của NHTM. Dân cư với tư cách là chủ thể của những nguồn tài chính và NHTM với vai trò là trung gian tài chính có quan hệ với dân cư như là người đi vay và người cho vay.
Có thể hiểu <Huy động tiền gửi dân cư là quá trình các NHTM động viên nguồn tài chính từ cá nhân dân cư bằng nhiều phương pháp, cách thức khác nhau với trách nhiệm hoàn trả đầy đủ và đúng hạn=. Đặc điểm: Tuy rằng đây là nguồn huy động những khoản tiền gửi nhỏ riêng lẻ những được bù lại bởi số lượng khách hàng lớn, điều này là do bản chất nhàn rỗi của những khoản tiền này từ chính những cư dân tích trữ lại như một khoản tiết kiệm để phục vụ cho nhu cầu sử dụng trong tương lai. Mặt khác, vì cư dân là đối tượng đông nhất trong nền kinh tế nên xét trên một phương diện tổng thể, tập trung những nguồn vốn nhỏ lẻ có thể tạo ra nguồn vốn có quy mô lớn cho NHTM, đối với ngân hàng thì đó là những nguồn mà ngân hàng tổ chức huy động từ dân cư để được tái đầu tư sinh lời thông qua ngân hàng cho nên chi phí của vốn huy động từ dân cư sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến chi phí huy động chung của tổng nguồn vốn huy động và là một trong những chỉ tiêu quan trọng để NHTM xác định lãi suất cho vay. Tiền gửi cư dân là một trong những nguồn có chi phí thấp nhất mà ngân hàng huy động được cùng với tính ổn định cao làm tăng khả năng sinh lời cho ngân hàng.
Vốn huy động từ dân cư là nguồn vốn có thời hạn tương đối dài, sẽ là tiền đề để NHTM cho vay trung và dài hạn, điều này được quy định bởi hành vi tích luỹ của người dân khi gửi tiền hay cho NHTM vay, các nguồn khác nhau như vay từ NHNN và các tổ chức kinh tế xã hội thì thời hạn là rất ngắn SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính hoặc không có kỳ hạn do việc sử dụng thường xuyên vốn của các tổ chức này. Tiền gửi huy động được từ các tổ chức và các đối tượng khác Khái niệm: Đây là khoản tiền tạm thời nhàn rỗi phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh, trong quá trình hoạt động của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội và được các đơn vị này gửi vào ngân hàng nhằm mục đích sinh lời. Khoản vốn này tạm thời được giải phóng ra khỏi quá trình luân chuyển vốn những chưa có nhu cầu sử dụng trong ngắn hạn. Đặc điểm: Đây là nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn vốn cũng như trong cơ cấu vốn nói chung của NHTM.
Bởi lẽ trong quá trình sản xuất kinh doanh của mình, các doanh nghiệp ít khi có một lượng vốn nhàn rỗi trong một thời gian dài và nếu có chỉ là một lượng nhỏ mà thôi. Như tiền gửi có kỳ hạn nói chung, doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế - xã hội khi gửi tiền vào ngân hàng cũng phải có sự thỏa thuận về kỳ hạn của khoản tiền đó. Như vậy, người gửi tiền chỉ có thể rút tiền ra theo thời hạn đã thoả thuận. Tuy nhiên trên thực tế, do quá trình cạnh tranh trong lĩnh vực hoạt động ngân hàng ngày càng gay gắt, các NHTM thường cho phép khách hàng được rút tiền ra trước hạn nhưng không được hưởng lãi hoặc lãi thấp hơn.
Phân loại theo kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn Khái niệm: SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính Tiền gửi không kỳ hạn là tiền gửi khách hàng có thể gửi vào ngân hàng và rút ra bất kì khi nào theo nhu cầu mà không cần báo trước cho ngân hàng. - Đặc điểm: Loại tiền gửi này là một kênh cho những khách hàng cá nhân với một số vốn đang nhàn rỗi, chưa có kế hoạch sử dụng trong tương lai co thể gửi ngân hàng với mục đích an toàn và sinh lời. Loại tiền gửi này cho phép khách hàng linh hoạt và chủ động trong việc gửi và rút tiền bất kì lúc nào tuỳ theo nhu cầu sử dụng. Vì thế, ngân hàng luôn phảm đảm bảo một lượng tiền dự trữ đủ để chi trả cho khách hàng.
Do đó, lãi suất của loại tiền gửi này là khá thấp. Khách hàng thường có xu hướng duy trì số dư không lớn ở loại tài khoản tiền gửi này. Dù vậy, nếu như ngân hàng thu hút được một số lượng khách hàng lớn, thì thông qua hình thức này, ngân hàng vẫn có thể huy động được một số vốn đáng kể. Tiền gửi có kì hạn - Khái niệm: Là loại tiền gửi mà kỳ hạn rút tiền đã được ngân hàng xác định trước đối với khách hàng gửi tiền.
Khách hàng chỉ có thể rút tiền khi khoản tiền đáo hạn. - Đặc điểm: Đối tượng chính của loại hình tiền gửi này là đối tượng khách hàng có nguồn vốn nhàn rỗi nhưng có thu nhập ổn và thường xuyên hàng tháng, đáp ứng đủ cho việc chi tiêu. Khách hàng gửi tiền nhằm tìm kiếm thêm một khoản lợi nhuận và bên cạnh đó cũng vì mục đích an toàn. Đối với loại tiền gửi này, lãi suất cao đóng vai trò chính trong việc thu hút nguồn tiền nhàn rỗi của khách hàng gửi vào ngân hàng nhằm mục đích sinh SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính lời.
Với kỳ hạn gửi tiền càng dài thì mức lãi suất mà khách hàng gửi tiền nhận được sẽ càng cao. Khách hàng không được phép rút tiền trước thời hạn đã cam kết với ngân hàng khi gửi tiền. Tuy nhiên, để tạo thêm sự thu hút và linh hoạt cho khách hàng, hầu hết các ngân hàng vẫn cho phép khách hàng rút tiền trước thời hạn nếu như có nhu cầu, nhưng khách hàng chỉ được hưởng lãi suất không kỳ hạn hoặc lãi suất kỳ hạn theo thời gian gửi tiền thực tế Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn phổ biển hiện nay là: 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, 24 tháng, 36 tháng…. Phân loại theo loại tiền Tiền gửi bằng nội tệ (VND) - Khái niệm: Là loại tiền gửi mà các NHTM huy động được bằng Việt Nam Đồng.
- Đặc điểm: Đây là khoản tiền gửi cơ bản mà các ngân hàng thương mại nhận được, nguồn vốn nội tệ là nguồn vốn chủ yếu đối với các Ngân hàng, nó phụ thuộc vào mức thu nhập trong nước và lãi suất huy động trong từng thời kỳ, loại tiền này thường chiếm tỷ trọng cao trong tổng lượng tiết kiệm. Tiền gửi bằng ngoại tệ - Khái niệm: Là loại tiền gửi mà các NHTM huy động được bằng những đồng tiền của nước ngoài như: USD, FRF, GBP, EUR, DEM…. - Đặc điểm: Những ngoại tệ này rất cần thiết trong hoạt động của ngân hàng như kinh doanh ngoại tệ trong nước, trong quan hệ tài trợ xuất nhập khẩu, thanh toán SV: Phạm Quang Lâm Lớp: CQ54/18.01 Luận văn tốt nghiệp 10 Học viện Tài chính quốc tế… các Ngân hàng có xu hướng mở rộng kinh doanh đối ngoại thường có nguồn vốn ngoại tệ lớn. Nhận tiền gửi bằng ngoại tệ là một phương thức đa dạng về văn hoá về phương thức huy động vốn của các NHTM.
Một số vấn đề về chính sách huy động vốn của NHTM 1.