CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYET VA TONG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1, Giáo duc là gì? - Giáo dục là việc dao tạo con người một một cách có mục dich, nhằm chuẩn bị kiến thức cũng như kỹ năng làm hành trang để con người tham gia vào đời sống xã hội, lao động sản xuất. Bằng cách truyền đạt những kiến thức, thói quen và kinh nghiệm lịch sử xã hội từ thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau thông qua hình thức đào tạo, nghiên cứu và giảng dạy. - Giáo dục là một quá trình hoạt động có mục đích, có kế hoạch, có nội dung, có phương pháp được diễn ra trong một thời gian dài. - Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà con người suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thé được coi là có tính giáo dục.
Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn như giáo dục tuổi ấu thơ, giáo dục tiêu học, giáo dục trung học, và giáo dục đại học (John 1944). Hộ gia đình - Theo báo cáo thông kê của uỷ ban Châu Âu năm 2010 đã định nghĩa hộ gia đình là tập hợp những người sống chung tại nơi cư trú, các thành viên trong hộ gia đình thống nhất chia sẻ chi phí cần thiết dé đảm bảo cuộc sống, đóng góp chung một phần thu nhập cá nhân vào ngân sách chung của hộ và tiêu thụ một số loại dịch vụ và hàng hoá chung, chủ yêu là hàng hoá thiết yếu. - Theo Bộ luật dân sự năm 2005, hộ gia đình là chủ thé của quan hệ dân sự khi các thành viên của một gia đình có tài sản chung để hoạt động kinh tế chung trong quan hệ sử dụng đất, trong hoạt động sản xuất nông lâm ngư nghiệp và trong một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định. Thu nhập của hộ gia đình - Thu nhập của hộ gia đình được tính bằng tổng số tiền mà hộ thu được trước khi khấu trừ thuế hoặc các khoản khác.
- Thu nhập bao gồm tat cả các khoản tiền hộ thu được ké cả tiền lương làm tự do, tiền lãi kinh doanh hay lãi gửi tiết kiệm, tiền chia cô tức, tiền thu được từ hoạt động cho thuê, chi trả lương hưu, an sinh xã hội va tất cả các khoản phúc lợi khác. Chỉ tiêu cho giáo dục - Theo kết quả của cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình năm 2014 đã định nghĩa chỉ tiêu cho giáo dục của hộ gia đình gồm những khoản sau: + Các khoản chi cho việc đi học của thành viên trong hộ gia đình 12 tháng qua những môn bộ giáo dục và nhà trường quy định bao gồm: Học phí, đóng góp cho trường lớp (tiền quỹ xây dựng, vệ sinh.); quỹ hội phụ huynh học sinh, quỹ lớp; quần áo đồng phục và các trang phục theo quy định chung của nhà trường: dụng cụ học tập; tài liệu sách vở học tập; phí học thêm cho các môn thuộc chương trình quy định và các chi phí cho giáo dục khác (lệ phí thi các chứng chỉ tin-tiếng anh quốc tế, tiền trọ, tiền đi lại, bảo hiểm y tế cho học sinh sinh vién,. + Các khoản chi khác cho giáo dục và dao tao trong suốt 12 tháng. - Ty trọng chi cho giáo dục và đào tạo trong tổng chi tiêu đời sống hàng ngày của hộ gia đình được tính bằng phần trăm giữa tông chi cho giáo dục gồm giáo dục thường xuyên và giáo dục không thường xuyên so với tổng chi tiêu cho tiêu dùng của hộ gia đình trong năm đó.
Ta có công thức: Ty trọng chỉ tiéu cho giáo dục trong ty trong chỉ tiêu đời sống của hộ Tổng chi cho giáo dục va đào tạo của hộ =————————————x100*% Tổng chi tiéu đời sống của hộ ° 1. Vai trò giáo dục đào tao đến sự phát triển vẫn con người Trong nghiên cứu về cách thức phân phối nguồn lực của hộ gia đình, Becker (1963) đã cho răng đầu tư quan trọng nhất dé phát triển nguồn lực con người đó là đầu tư cho giáo dục đào tạo. Nhiều nghiên cứu thực nghiệm tại Mỹ cho thấy mối quan hệ thuận chiều giữa trình độ học vấn và thu nhập của hộ gia đình. Sau khi trừ tất cả các chỉ phí đầu tư cho việc học thì những người đi học được đào tạo bài bản luôn có nguồn thu nhập cao hơn những đối tượng khác.
Hơn nữa họ còn được đào tạo những kỹ năng sống, kỹ năng mềm và được tiếp nhận những kinh nghiệm từ tiền bối đi trước đề lại. Becker (1963) cũng cho thấy rằng hoạt động giáo dục và đào tạo không han chỉ diễn ra tại môi trường trường học mà còn được áp dung trong quá trình làm việc cũng như các hoạt động xã hội. Khi mội sinh viên tốt nghiệp đại học thì không phải ai cũng có đầy đủ điều kiện mà thị trường lao động yêu cầu. Do đó trong quá trình làm việc thì người đó cần không ngừng học hỏi, tiếp thu hoặc được tô chức tập huấn đào tạo.
Năng lực, kỹ năng, chuyên môn và kinh nghiệm của con người được hình thành và tích luỹ thong qua qua trình đào tạo chính quy, trong công việc cũng như trong cuộc sống. Lượng vốn nhân lực tích luỹ được nhiều hay ít tỷ lệ thuận với năng lực, lượng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm mà mỗi cá nhân nhận được trong quá trình học tập, đào tạo và làm việc. Chúng thường được thé hiện thông qua số năm đi học và số năm kinh nghiệm làm việc trong mô trường lao động (Mincer, Jacob 1974 va Borjas George 2005). Hệ thống giáo duc dao tao là một trong những nơi moi người tóm tat kiến thức kỹ năng và hiểu biết của con người về cách thực hiện các hoạt động kinh tế xã hội với mục đích truyền đạt lại cho người khác.
Giáo dục và đào tạo trau déi cho con người kinh nghiệm và kỹ năng xã hội tích luỹ và không ngừng tăng lên theo thời gian dé trang bị cho con người kiến thức mới dé đáp ứng các yêu cầu của công việc và cuộc sống. Giáo dục và đào tạo có ảnh hưởng lớn đến vốn nhân lực nên thường xuyên được đầu tư, bổ sung và thay thé dé loại bỏ kiến thức không phù hợp. Phải tốn thời gian và chi phí khá cao để có thé tích luỹ thêm nhiều vốn nhân lực chất lượng. Nghiên cứu về ảnh hưởng của giáo dục đối với nguồn nhân lực trong quá trình phát triển nền kinh tế của Schultz, T.Paul (1992) đã lý luận rằng: Các nghiên cứu về chênh lệch tiền lương của cá nhân đã tăng lên trong nhiều thập kỷ qua khi các cuộc điều tra hộ gia đình ở hầu hết các quốc gia bắt đầu thu thập thông tin thường xuyên về đặc điểm sản xuất của cá nhân như giáo dục, các nguồn thu nhập và thời gian làm việc.
Từ các tài liệu thực nghiệm ta có thé thấy giáo dục là nhân tố quan trọng đối với các cá nhân và các cấp xã hội. Sự gia tăng tỷ trọng trong đầu tư và giáo dục gắn liền với các hoạt động làm tăng lợi nhuận tườn đối đóng góp một phần quan trọng trong tốc độ tăng trưởng kinh tế hiện đại và mức độ lan rộng của nó ở nửa sau thế kỷ XX. Các chỉ tiêu về giáo dục đảo tạo ở các nước thu nhập thấp đã có tốc độ tăng nhanh hơn so với các nước phát triển có thu nhập cao (Schultz, 1992). Nếu cả hai nhóm quốc gia có chung một mức lợi nhuận thì việc thu hẹp khoảng cách đầu tư vào giáo dục đào tạo sẽ giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập tương đối giữa các nước thu nhập cao và thấp, như giả thuyết trong tài liệu hội tụ (Barro và Sala-i- Martin, 1992).
Như vậy giáo dục đào tạo cùng với các hình thức khác của nó đem đến con người vốn kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm giúp họ không ngừng hoàn thiện và gia tăng tích luy cho bản thân. Hay có thé nói giáo dục là yếu tô quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế. Vì thế mỗi quốc gia muốn có một nền kinh tế phát triển thì phải đặt giáo dục làm vấn đề được quan tâm hàng đầu, Tập trung đầu tư và phát triển giáo dục, lấy giáo dục làm gốc rễ dé thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế đất nước. Cơ sở xác định yếu tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu giáo dục của hộ gia đình Quyết định chi tiêu giáo dục của hộ gia đình bị tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau.
Khi đưa ra quyết định chỉ tiêu, chủ hộ phải dựa vào ý kiến của một số thành viên trong gia đình, phải đảm bảo được tối đa hoá lợi ích của các thành viên trong gia đình cũng như ý kiến của các thành viên. Việc ra quyết định của hộ gia đình còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tô như tư vấn từ nhà trường, phương tiện truyền thông. hay điều kiện sống cũng như yếu tổ kinh tế xã hội của từng vùng. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu cho giáo dục của hộ gia đình: - Dac điểm của hộ gia đình: Tổng thu nhập của cả hộ, tài sản lâu dai của gia đình, số trẻ đi học, giới tinh của người di học.
- Dac điểm của chủ hộ: Giới tính của chủ hộ, tuổi của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ. - _ Đặc điểm dân tộc: hộ gia đình thuộc dân tộc thiểu số hay không. - Dac điểm khu vực sinh sống: Noi cư trú (thành thị hay nông thôn), vùng địa lý. Một vài nghiên cứu thực nghiệm ở các quốc gia, cho thấy việc gộp chung nguồn lực của từng thành viên để tái phân phối lại cho từng thành viên phụ thuộc vào người kiểm soát các nguồn lực.
Chủ hộ thường là người kiểm soát các nguồn lực và đưa ra quyết định cho các thành viên trong hộ gia đình, các đặc điểm của chủ hộ: Giới tính, giáo dục, độ tuổi,thu nhập và tình trạng công việc có ảnh hưởng đến chi tiêu cho giáo dục của hộ. Nghiên cứu của Qian và Smith (2010) phát hiện ra rằng trình độ học vấn của cha mẹ có ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu giáo dục của hộ gia đình ở Trung Quốc. Những chủ hộ có trình độ học vấn cao họ sẽ nhận thức rõ ràng hơn lợi ích của giáo dục đem lại từ đó sẽ đầu tư vào giáo dục cho con cái. Tuổi của chủ hộ có thé ảnh hưởng đến quyết định chỉ tiêu cho giáo dục.
Khi tuôi tăng lên có nghĩa chủ hộ sẽ là người từng trải, có nhiều kinh nghiệm và hiểu được rõ ràng hơn lợi ích và lợi nhuận thu được đối với việc đầu tư vào giáo dục.