Luận văn thạc sĩ thú y phân tích các trường hợp chó mèo nghi dại sau khi cắn người và đánh giá nhận thức của học sinh về bệnh dại tại tỉnh long an giai đoạn 2022 2023

Luận văn thạc sĩ thú y: Phân tích chó mèo nghi dại cắn người tại Long An (2022-2023). Đánh giá nhận thức học sinh về bệnh dại, từ đó đề xuất giải pháp phòng chống.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễu
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Hiền
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Phân tích các trường hợp chó, mèo nghi dại sau khi cắn người và đánh giá nhận thức của học sinh về bệnh dại tại tỉnh Long An giai đoạn 2022-2023
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Dịch tễ học bệnh dại
• 1.2. Đặc điểm virus gây bệnh Dại
• 1.2.1. Phân loại giống của Lyssavirus
• 1.3. Khả năng gây bệnh trên động vật
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Theo dõi các trường hợp chó, mèo nghi dại sau khi cắn người
• 2.2.2. Phương pháp lấy mẫu đánh giá sự hiện diện của virus dại
• 2.2.3. Đánh giá nhận thức học sinh về bệnh dại
• 2.2.4. Quản lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm các trường hợp chó, mèo nghi dại sau khi cắn người
• 3.2. Lấy mẫu đánh giá sự hiện diện của virus dại
• 3.3. Đánh giá nhận thức học sinh về bệnh dại
• 3.3.1. Đặc điểm học sinh được khảo sát
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA BỆNH DẠI ĐỘNG VẬT
• PHỤ LỤC 2: BIÊN BẢN LẤY MẪU XÉT NGHIỆM VIRUS DẠI TRÊN ĐÀN CHÓ, MÈO
• PHỤ LỤC 3: PHIẾU GỬI BỆNH PHẨM XÉT NGHIỆM
• PHỤ LỤC 4: PHIẾU ĐIỀU TRA NHẬN THỨC VỀ BỆNH DẠI

Tóm tắt

I. Tổng quan bệnh dại ở Long An 2022 2023 Các số liệu đáng chú ý

Bệnh dại, một bệnh do virus tấn công hệ thần kinh trung ương, vẫn là một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng và thú y. Đặc biệt, tại Long An, giai đoạn 2022-2023 chứng kiến sự xuất hiện của nhiều ca bệnh dại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phân tích và đánh giá tình hình. Theo ước tính của WHO, mỗi năm có khoảng 59.000 người tử vong do bệnh dại từ chó. Các chất tiết bị nhiễm, đặc biệt qua vết cắn và liếm, là con đường lây truyền chủ yếu. Bệnh dại có thời gian ủ bệnh kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, nhưng một khi triệu chứng xuất hiện, bệnh luôn gây tử vong cho cả người và động vật. Việc thiếu tiếp cận nguồn lực y tế và nhận thức kém là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong.

1.1. Đặc điểm virus dại và khả năng lây nhiễm cho động vật

Virus dại thuộc họ Rhabdoviridae, giống Lyssavirus, với RNA là vật chất di truyền. Virus có vỏ bọc, hình viên đạn và dễ bị bất hoạt bởi các chất khử trùng thông thường. Virus này có thể gây bệnh cho hầu hết các động vật máu nóng, bao gồm cả chó, mèo, và động vật hoang dại. Chó là nguồn truyền bệnh chủ yếu và nguy hiểm nhất. Việc hiểu rõ đặc điểm của virus giúp xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.2. Tình hình dịch tễ bệnh dại trên thế giới và tại Việt Nam

Bệnh dại từng phân bố rộng rãi trên thế giới, nhưng hiện nay chủ yếu tồn tại ở các nước nhiệt đới châu Phi và châu Á. Nhiều nước ở Tây Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đã cơ bản thanh toán được bệnh dại. Tại Việt Nam, bệnh dại vẫn còn xảy ra qua nhiều năm, tập trung vào các tháng nóng ẩm. Năm 2021, cả nước có 53 người chết vì bệnh dại và hơn 530.000 người phải điều trị dự phòng. Tình hình này đòi hỏi nỗ lực phòng chống bệnh dại ở cấp quốc gia và địa phương.

1.3. Thực trạng bệnh dại tại Long An giai đoạn 2019 2021

Theo thống kê của Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Long An, từ năm 2019 đến 2021, có 7 trường hợp tử vong do bệnh dại trên người và 7 trường hợp bệnh dại trên chó mèo. Tình hình này cho thấy nguy cơ lan rộng của bệnh dại nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời. Kiểm soát và loại bỏ bệnh lây truyền từ động vật sang người là yếu tố then chốt. Cần có sự phối hợp giữa kiểm dịch động vật, tiêm phòng và nâng cao nhận thức cộng đồng.

II. Phương pháp phân tích đánh giá nhận thức bệnh dại tại Long An

Để hiểu rõ hơn về tình hình bệnh dại và nhận thức của cộng đồng, nghiên cứu đã được thực hiện trong giai đoạn 2022-2023. Mục tiêu là tìm hiểu đặc tính của các trường hợp chó mèo nghi dại cắn người, đánh giá nguy cơ bệnh dại tại địa phương và phân tích nhận thức của học sinh về bệnh dại. Nghiên cứu bao gồm điều tra các hộ gia đình có ca thương tích do chó mèo, lấy mẫu xác định virus dại và khảo sát nhận thức về bệnh dại ở học sinh. Các phương pháp nghiên cứu được lựa chọn phải phù hợp với mục tiêu và yêu cầu đặt ra.

2.1. Điều tra các trường hợp chó mèo nghi dại cắn người ở Long An

Nghiên cứu đã điều tra 315 hộ gia đình có ca thương tích do chó mèo. Mục đích là thu thập thông tin về đặc điểm của con vật (giống, tuổi, tình trạng tiêm phòng), hoàn cảnh cắn người, và biểu hiện lâm sàng của con vật sau khi cắn. Thông tin này giúp xác định nguy cơ bệnh dại và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống hiện tại.

2.2. Phương pháp lấy mẫu và xét nghiệm virus dại ở động vật

Trong các trường hợp nghi ngờ, mẫu bệnh phẩm (thường là não) được lấy từ động vật để xét nghiệm virus dại. Các phương pháp xét nghiệm thường dùng bao gồm xét nghiệm kháng thể huỳnh quang trực tiếp (DFA) và RT-PCR. Kết quả xét nghiệm giúp xác định chính xác sự hiện diện của virus dại và đánh giá nguy cơ lây nhiễm cho người.

2.3. Khảo sát nhận thức về bệnh dại ở học sinh các trường THPT

Nghiên cứu tiến hành khảo sát 333 học sinh tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An. Phiếu khảo sát được thiết kế để đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) của học sinh về bệnh dại. Các câu hỏi tập trung vào nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền, triệu chứng, cách phòng ngừa và xử lý khi bị chó mèo cắn. Kết quả khảo sát giúp đánh giá mức độ nhận thức của học sinh và xác định các lỗ hổng kiến thức cần được khắc phục.

III. Phân tích kết quả Các trường hợp chó mèo cắn và nhận thức về dại

Kết quả nghiên cứu cho thấy chó là tác nhân chính gây ra các ca cắn người, với một số ít trường hợp liên quan đến mèo và các động vật khác. Đa số các con vật cắn người trong điều kiện bị tác động và có biểu hiện bình thường. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp động vật có biểu hiện hung dữ. Đáng chú ý, phần lớn các con vật cắn người chưa được tiêm phòng. Nghiên cứu cũng cho thấy học sinh có nguy cơ nhiễm bệnh khá cao, mặc dù tỷ lệ tiêm phòng cho chó mèo trong các hộ gia đình học sinh khá cao.

3.1. Đặc điểm của động vật cắn người và tình trạng tiêm phòng

Phân tích cho thấy phần lớn các ca cắn người là do chó gây ra, chiếm tỷ lệ cao hơn so với mèo và các động vật khác. Các con vật này thường cắn người trong điều kiện bị kích động hoặc khi bảo vệ lãnh thổ. Đáng lo ngại là một phần lớn các con vật cắn người chưa được tiêm phòng dại. Tỷ lệ này cho thấy cần tăng cường công tác tiêm phòng cho chó mèo để giảm nguy cơ lây nhiễm.

3.2. Kết quả xét nghiệm virus dại trên mẫu bệnh phẩm từ động vật

Trong số các mẫu bệnh phẩm được lấy từ động vật có biểu hiện hung dữ, một số mẫu cho kết quả dương tính với virus dại. Điều này khẳng định sự lưu hành của virus dại trong cộng đồng động vật và nguy cơ lây nhiễm cho người. Cần có các biện pháp giám sát và kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ để ngăn chặn sự lây lan của virus.

3.3. Đánh giá kiến thức của học sinh về bệnh dại và cách phòng tránh

Kết quả khảo sát cho thấy học sinh có kiến thức nhất định về bệnh dại, nhưng vẫn còn nhiều lỗ hổng. Học sinh biết bệnh dại là nguy hiểm và có thể gây tử vong, nhưng chưa hiểu rõ về nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền, và cách phòng ngừa hiệu quả. Cần tăng cường giáo dục về bệnh dại trong trường học để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của học sinh.

IV. Giải pháp phòng chống bệnh dại hiệu quả tại Long An giai đoạn mới

Từ kết quả nghiên cứu, một số giải pháp phòng chống bệnh dại hiệu quả được đề xuất. Các giải pháp này tập trung vào việc tăng cường tiêm phòng cho chó mèo, nâng cao nhận thức cộng đồng, và cải thiện hệ thống giám sát dịch bệnh. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

4.1. Tăng cường tiêm phòng dại cho chó mèo để tạo miễn dịch cộng đồng

Tiêm phòng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng chống bệnh dại. Cần tăng cường công tác tiêm phòng cho chó mèo, đặc biệt là ở các khu vực có nguy cơ cao. Các chương trình tiêm phòng nên được thực hiện định kỳ và có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo tỷ lệ tiêm phòng đạt yêu cầu.

4.2. Truyền thông nâng cao nhận thức về bệnh dại cho cộng đồng

Nhận thức của cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống bệnh dại. Cần tăng cường các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức về nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền, triệu chứng, cách phòng ngừa và xử lý khi bị chó mèo cắn. Các kênh truyền thông nên đa dạng và phù hợp với từng đối tượng.

4.3. Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh dại hiệu quả và liên tục

Hệ thống giám sát dịch bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các ca bệnh và ngăn chặn sự lây lan. Cần xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh hiệu quả, bao gồm việc thu thập thông tin về các ca cắn người, xét nghiệm virus dại, và theo dõi tình hình dịch bệnh trên động vật.

V. Ứng dụng thực tiễn và bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu ở Long An

Nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng và thông tin quan trọng để xây dựng các chương trình phòng chống bệnh dại hiệu quả hơn tại Long An. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh các chiến lược tiêm phòng, truyền thông, và giám sát dịch bệnh. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho các địa phương khác trong việc phòng chống bệnh dại.

5.1. Cải thiện chương trình tiêm phòng dại dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả về tình trạng tiêm phòng của động vật cắn người, cần có các biện pháp để tăng cường tỷ lệ tiêm phòng. Điều này có thể bao gồm việc triển khai các chiến dịch tiêm phòng miễn phí, tăng cường truyền thông về lợi ích của việc tiêm phòng, và có các biện pháp xử lý đối với các chủ nuôi không tuân thủ quy định về tiêm phòng.

5.2. Tối ưu hóa các hoạt động truyền thông dựa trên khảo sát nhận thức

Kết quả khảo sát nhận thức giúp xác định các lỗ hổng kiến thức và các kênh truyền thông hiệu quả. Dựa trên đó, cần điều chỉnh các hoạt động truyền thông để tập trung vào các thông tin quan trọng và sử dụng các kênh truyền thông phù hợp với từng đối tượng. Ví dụ, có thể sử dụng các video ngắn trên mạng xã hội để truyền tải thông tin về cách phòng tránh bệnh dại cho giới trẻ.

5.3. Chia sẻ kinh nghiệm và nhân rộng mô hình phòng chống dại hiệu quả

Long An có thể chia sẻ kinh nghiệm và mô hình phòng chống bệnh dại hiệu quả cho các địa phương khác. Điều này có thể bao gồm việc tổ chức các hội thảo, tập huấn, và chia sẻ tài liệu hướng dẫn. Đồng thời, cần học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác và các quốc gia đã thành công trong việc phòng chống bệnh dại.

VI. Kết luận và đề xuất để thanh toán bệnh dại ở Long An năm 2030

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình bệnh dại và nhận thức của cộng đồng tại Long An. Các kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chương trình phòng chống bệnh dại hiệu quả hơn. Với sự nỗ lực của các cơ quan chức năng và cộng đồng, mục tiêu thanh toán bệnh dại vào năm 2030 là hoàn toàn có thể đạt được.

6.1. Các kết luận chính về tình hình bệnh dại và nhận thức cộng đồng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chó là tác nhân chính gây ra các ca cắn người, tỷ lệ tiêm phòng chưa cao, và học sinh có kiến thức nhất định nhưng còn nhiều lỗ hổng về bệnh dại. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện tình hình này.

6.2. Đề xuất các biện pháp cụ thể để đạt mục tiêu năm 2030

Các biện pháp cụ thể được đề xuất bao gồm tăng cường tiêm phòng, truyền thông, giám sát dịch bệnh, và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Cần có một kế hoạch hành động cụ thể với các mục tiêu rõ ràng và các chỉ số đánh giá hiệu quả.

6.3. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh dại ở Long An

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình phòng chống bệnh dại, tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của chủ nuôi chó mèo, và phát triển các công cụ truyền thông hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và vật nuôi. Theo ước tính của WHO năm 2022, mỗi năm có khoảng 59.000 người tử vong do bệnh dại, chủ yếu lây truyền qua chó. Tại Việt Nam, bệnh dại vẫn còn lưu hành, đặc biệt tại các vùng nông thôn với tỷ lệ tiêm phòng thấp và quản lý chó mèo chưa chặt chẽ. Tỉnh Long An được xem là điểm nóng của bệnh dại với 7 trường hợp tử vong do bệnh dại trên người và 7 trường hợp dại trên chó mèo trong giai đoạn 2019-2021. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2022-2023 nhằm phân tích các trường hợp chó, mèo nghi ngờ dại sau khi cắn người và đánh giá nhận thức của học sinh về bệnh dại tại Long An.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: khảo sát đặc điểm các trường hợp chó, mèo nghi dại cắn người; xác định sự hiện diện của virus dại qua xét nghiệm mẫu bệnh phẩm; đánh giá nhận thức của học sinh về bệnh dại để đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại tỉnh Long An, với khảo sát 315 hộ có ca thương tích do chó mèo và 333 học sinh từ các trường phổ thông trên địa bàn. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bệnh dại, hướng tới mục tiêu thanh toán bệnh dại vào năm 2030 theo chương trình quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về virus dại và cơ chế lây truyền bệnh. Virus dại thuộc họ Rhabdoviridae, có cấu trúc RNA sợi đơn, gây viêm não tủy cấp tính với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi có triệu chứng lâm sàng. Virus lây truyền chủ yếu qua vết cắn hoặc tiếp xúc với nước bọt của động vật nhiễm bệnh, đặc biệt là chó và mèo. Thời gian ủ bệnh dao động từ vài tuần đến vài tháng, phụ thuộc vị trí và mức độ vết cắn. Các khái niệm chính bao gồm: biểu hiện lâm sàng của bệnh dại trên chó, mèo và người; vòng truyền lây của virus; vai trò của tiêm phòng vaccine trong phòng chống bệnh; nhận thức cộng đồng về bệnh dại và tác động của truyền thông giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra mô tả kết hợp phân tích thực nghiệm. Nguồn dữ liệu gồm 315 trường hợp chó, mèo nghi ngờ dại cắn người được phát hiện qua hệ thống giám sát y tế và thú y tại Long An trong giai đoạn 5/2022 đến 9/2023. Mẫu bệnh phẩm não của 6 con vật có biểu hiện nghi dại được lấy và xét nghiệm bằng phương pháp Realtime RT-PCR tại Trung tâm Chẩn đoán xét nghiệm bệnh động vật vùng VI. Đồng thời, khảo sát nhận thức được thực hiện trên 333 học sinh từ 10-14 tuổi tại các trường phổ thông trên địa bàn TP. Tân An, tỉnh Long An, bằng phiếu điều tra có cấu trúc.

Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên các lớp học trong các trường phổ thông để đảm bảo tính đại diện. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ phần trăm và so sánh giữa các nhóm. Timeline nghiên cứu kéo dài 17 tháng, từ tháng 5/2022 đến tháng 9/2023, bao gồm thu thập dữ liệu, xét nghiệm mẫu, phân tích và báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm các trường hợp chó, mèo nghi dại cắn người: Trong 315 trường hợp được khảo sát, chó chiếm 83,2%, mèo 16,2%, còn lại là sóc và khỉ. Tỷ lệ động vật có biểu hiện hung dữ chiếm 7%, các biểu hiện khác như chảy nước dãi, bỏ ăn chiếm tỷ lệ thấp hơn. Đáng chú ý, 90,7% động vật cắn người không có biểu hiện đặc biệt, cho thấy nguy cơ lây bệnh ngay cả khi động vật bình thường.

2. Tình trạng tiêm phòng: Chỉ có 22,7% số động vật cắn người được tiêm phòng vaccine dại, trong đó chó tiêm phòng chiếm 23%, mèo gần như không được tiêm phòng. Tỉnh Long An đạt tỷ lệ tiêm phòng trên tổng đàn chó mèo là 93,3% theo báo cáo năm 2023, cao hơn nhiều so với nhóm động vật cắn người được khảo sát, cho thấy nhóm động vật cắn người thường là những con ít được chăm sóc.

3. Tình trạng con vật sau khi cắn: 68,9% động vật còn sống và được cách ly theo dõi 10 ngày, kết quả bình thường. 23% động vật chết do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó 6 con vật có biểu hiện nghi dại được lấy mẫu xét nghiệm, 3 mẫu dương tính với virus dại, chiếm 50% số mẫu xét nghiệm.

4. Nhận thức của học sinh về bệnh dại: Trong 333 học sinh khảo sát, 42,6% có gia đình nuôi chó với tổng đàn 291 con, tỷ lệ tiêm phòng chó trong các hộ này đạt 84,5%. Tuy nhiên, chỉ 43,7% học sinh thường xuyên chăm sóc chó mèo, và kiến thức về bệnh dại còn hạn chế. Kênh truyền thông qua truyền hình được đánh giá hiệu quả, trong khi hệ thống giáo dục chưa phát huy tối đa vai trò truyền thông.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chó vẫn là nguồn lây bệnh chính tại Long An, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Tỷ lệ động vật cắn người không có biểu hiện bệnh cao làm tăng nguy cơ lây truyền bệnh do chủ quan trong chăm sóc và quản lý. Tỷ lệ tiêm phòng thấp trong nhóm động vật cắn người phản ánh sự thiếu quan tâm hoặc khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ tiêm phòng tại một số hộ dân, đặc biệt ở vùng nông thôn.

Việc 50% mẫu xét nghiệm dương tính virus dại trong số động vật có biểu hiện nghi bệnh khẳng định nguy cơ bùng phát dịch bệnh nếu không kiểm soát tốt. Nhận thức của học sinh còn hạn chế, đặc biệt trong việc hiểu đúng về cách lây truyền và phòng tránh bệnh dại, cho thấy cần tăng cường giáo dục và truyền thông phù hợp. So sánh với các chương trình giáo dục tại Kenya và các nước khác, việc phối hợp giữa ngành y tế và giáo dục là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ động vật cắn người theo loài, bảng so sánh tỷ lệ tiêm phòng giữa nhóm động vật cắn người và tổng đàn, biểu đồ nhận thức học sinh về các khía cạnh bệnh dại để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiêm phòng vaccine dại cho chó mèo: Động viên và hỗ trợ người dân, đặc biệt tại vùng nông thôn, đạt tỷ lệ tiêm phòng trên 80% tổng đàn trong vòng 1 năm tới. Chủ thể thực hiện là Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản phối hợp với chính quyền địa phương.

2. Nâng cao nhận thức cộng đồng và học sinh: Triển khai các chương trình truyền thông đa kênh, đặc biệt tăng cường vai trò của hệ thống giáo dục trong việc truyền đạt kiến thức về bệnh dại. Thời gian thực hiện trong 6 tháng đầu năm học mới, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với ngành Y tế thực hiện.

3. Quản lý chặt chẽ chó mèo nuôi thả rông: Thiết lập hệ thống đăng ký, kiểm soát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định nuôi chó mèo, đặc biệt chó thả rông không tiêm phòng. Thực hiện trong 12 tháng tới, do chính quyền cấp xã và Chi cục Thú y chủ trì.

4. Cải thiện hệ thống giám sát và phản ứng nhanh: Tăng cường phát hiện, báo cáo và xử lý kịp thời các trường hợp chó mèo nghi dại cắn người, rút ngắn thời gian khai báo xuống dưới 3 ngày. Thực hiện liên tục, do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và Chi cục Thú y phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngành thú y và chăn nuôi: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng chống bệnh dại, hỗ trợ xây dựng chính sách tiêm phòng và quản lý đàn vật nuôi.

2. Ngành y tế công cộng: Thông tin về nguy cơ lây truyền bệnh dại và nhận thức cộng đồng giúp thiết kế các chương trình can thiệp y tế dự phòng hiệu quả.

3. Giáo viên và nhà quản lý giáo dục: Cơ sở để phát triển chương trình giáo dục sức khỏe học đường, nâng cao nhận thức học sinh về bệnh dại và các biện pháp phòng tránh.

4. Chính quyền địa phương và tổ chức cộng đồng: Hỗ trợ trong việc xây dựng kế hoạch quản lý chó mèo, truyền thông và vận động người dân tham gia phòng chống dịch bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh dại lây truyền qua những con vật nào?
   Chó là nguồn lây chính, chiếm trên 90% các trường hợp, tiếp theo là mèo và một số động vật hoang dã khác. Virus lây qua vết cắn hoặc tiếp xúc với nước bọt của động vật nhiễm bệnh.

2. Tại sao cần tiêm phòng vaccine dại cho chó mèo?
   Tiêm phòng giúp ngăn ngừa sự lây lan virus dại từ động vật sang người, giảm tỷ lệ tử vong và chi phí điều trị dự phòng. Tỷ lệ tiêm phòng trên 70% tổng đàn được khuyến cáo để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

3. Học sinh có nguy cơ nhiễm bệnh dại như thế nào?
   Học sinh thường xuyên tiếp xúc, chăm sóc chó mèo và có thể bị cắn hoặc cào khi chơi đùa. Nhận thức hạn chế làm tăng nguy cơ phơi nhiễm và mắc bệnh.

4. Phương pháp xét nghiệm virus dại được sử dụng trong nghiên cứu là gì?
   Phương pháp Realtime RT-PCR được áp dụng để phát hiện sự hiện diện của virus dại trong mẫu não động vật nghi ngờ, cho kết quả nhanh và chính xác.

5. Làm thế nào để xử lý khi bị chó mèo cắn?
   Cần rửa sạch vết thương bằng xà phòng, đến cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm phòng vaccine dại kịp thời, đặc biệt nếu động vật có biểu hiện nghi dại hoặc không rõ tình trạng tiêm phòng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã phân tích 315 trường hợp chó, mèo nghi dại cắn người tại Long An, phát hiện 7% động vật có biểu hiện hung dữ và 50% mẫu xét nghiệm dương tính với virus dại trong số động vật nghi bệnh.
• Tỷ lệ tiêm phòng vaccine dại cho động vật cắn người thấp (22,7%), trong khi tổng đàn chó mèo tỉnh đạt tỷ lệ tiêm phòng cao hơn (93,3%).
• Nhận thức của học sinh về bệnh dại còn hạn chế, đặc biệt trong việc hiểu đúng về cách lây truyền và phòng tránh.
• Cần tăng cường tiêm phòng, quản lý chó mèo thả rông, nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện hệ thống giám sát để phòng chống bệnh dại hiệu quả.
• Tiếp tục triển khai các nghiên cứu và chương trình can thiệp trong giai đoạn 2024-2030 nhằm đạt mục tiêu thanh toán bệnh dại theo chương trình quốc gia.

Các cơ quan chức năng và nhà trường cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường truyền thông và giám sát để giảm thiểu nguy cơ bệnh dại tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bệnh dai là bệnh do virus hướng thần kinh, gây viêm não tủy cấp tính có thé gặp ở nhiều loài động vật máu nóng và người. Trong đó, chó là ô chứa chính của bệnh. Theo ước tính của WHO (2022), khoảng 59.000 người chết mỗi năm do nhiễm dai từ chó, bệnh lây truyền chủ yếu do các chất tiết bị nhiễm, thường do vết can, vết liếm của động vật mặc bệnh. Theo OIE (2009), thời gian ủ bệnh có thể thay đối từ vài tuần đến vài tháng, nhưng một khi các triệu chứng bệnh dại xuất hiện thì căn bệnh này luôn gây tử vong cho cả động vật và người.

Hầu hết các trường hợp tử vong do bệnh đại, cả ở người và động vật, là do không được tiếp cận đầy đủ với các nguồn lực y tế và điều trị dự phòng hay nhận thức kém về bệnh. Theo thống kê của WHO (2022) bệnh từng phân bồ ở hau hết các nước trên thế giới, nhưng hiện nay chỉ còn tồn tại ở các nước nhiệt đới châu Phi, châu Á. Nhiều nước ở Tây Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số khu vực của Châu Mỹ La-tinh đã cơ bản thanh toán được bệnh dại trên động vật và người. Ở nước ta hiện nay bệnh dại vẫn còn xảy ra qua nhiều năm.

Bệnh xảy ra quanh năm, nhưng tập trung vào các tháng nóng âm từ mùa hè đến mùa thu (Phạm Sỹ Lăng và Hoàng Văn Năm, 2012) và bệnh còn lưu hành ở những vùng xa xôi hẻo lánh, do chó nuôi thả rông, tiêm phòng tỷ lệ tiêm phòng thấp (Bộ Y tế, 2013). Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN-PTNT) - Bộ Y tế, trong năm 2021 cả nước có 53 người người chết vì bệnh dại và 531.204 người phải đi điều trị dự phòng bệnh dại. Các tỉnh thường có bệnh đại bao gồm: Nghệ An, Đắk Lắk, Sơn La, Gia Lai, Thanh Hóa, Kon Tum, Thái Nguyên, Ca Mau. Theo thống kê của Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Long An (2021) tại tỉnh Long An, từ năm 2019 — 2021 có 7 trường hợp chết do bệnh dại trên người, 7 trường hợp bệnh đại trên chó mẻo.

Bệnh dại sẽ có nguy cơ lan rộng nếu không có những biện pháp can thiệp kịp thời và đồng bộ. Do đó, kiểm soát và loại bỏ bệnh lây truyền từ động vật sang người có nghĩa là loại bỏ ngay tại nguồn động vật lây bệnh thông qua kiểm dịch động vật cũng như chiến lược tiêm phòng trên động vật, và hơn hết là nâng cao sự hiểu biết của người dân trong việc phòng bệnh. Theo Quyết định số 2151/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 21/12/2021 về việc phê duyệt “Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh Dại, giai đoạn 2022 - 2030” nhấn mạnh vai trò của tiêm phòng trên chó, điều tra các 6 dich, và truyền thông cho người dan. Với tình hình bệnh dai tại Long An, sự hướng dẫn của PGS.

Lê Thanh Hiền, chúng tôi thực hiện đề tài “Phân tích các trường hợp chó, mèo nghỉ dai sau khi cắn người và đánh giá nhận thức của học sinh về bệnh đại tại tỉnh long an giai đoạn 2022-2023”. Mục đích Đề tài được tiến hành đề tìm hiéu về biểu hiện của các trường hợp chó, mèo nghi ngờ đại cắn người và đánh giá nguy cơ bệnh đại tại địa phương thông qua lay mẫu xét nghiệm kiểm tra bệnh dại. Đồng thời đề tài cũng phân tích nhận thức của học sinh một số trường học về bệnh dại dé từ đó có cơ sở phòng chống được bệnh đại trên vật nuôi và trên người một cách hiệu quả. Yêu cầu Phát hiện các trường hợp người bị chó, mèo cắn thông qua hệ thống giám sát của địa phương.

Theo dõi biểu hiện của chó, mèo khi cắn người và cập nhật kịp thời tình hình bệnh đại ở chó, mèo khi cắn người trong 10 ngày. Lay mau bénh pham xac nhan su hién dién cua virus dai tai dia phuong néu nghi bénh dai Bồ trí khảo sát nhận thức của học sinh về phòng chống bệnh dai. Chươ ng 1 TỎNG QUAN 1. Dịch té học bệnh dai 1.

Đặc điểm virus gây bệnh Dại Virus gây bệnh đại thuộc họ Rhabdoviridae, giống Lyssavirus. Có hơn 100 chủng của họ Rhabdoviridae phân bồ trong tự nhiên có thể gây nhiễm cho động vật và thực vật. Đây là virus có RNA làm vật chất di truyền của nó có vỏ bọc, hình viên đạn, kích thước 75 x 180 nm (Hình 1. RNA sợi đơn không phân đoạn, mã hóa cho 5 protein: protein vỏ bao nucleocapsid (N), phosphoprotein (P), protein sinh nên (matrix — M protein), glycoprotein (G), va enzyme polymerase phụ thuộc RNA (RNA-dependent polymerase, ky hiéu la L) (Greene, 2006).

Các virus này đã phân lập được trên khắp thế giới va được cho là có chung một chủng kháng nguyên. Tuy nhiên, các kỹ thuật áp dụng các kháng thé đơn dong (monoclonal antibodies) và các xét nghiệm các protein của virus va các kỹ thuật phân tích di truyền đã cung cấp những bằng chứng về các khác biệt về kháng nguyên (các biến thé — variants) giữa các dòng phân lập khác nhau từ các ký chủ hoang da và thuần dưỡng trong từng vùng dịch tễ. Hiện virus dại được chia thành 6 serotypes hay 7 genotypes (Bảng 1. Các virus bệnh dai có vỏ bọc nên dé bị bất hoạt bởi các dung dich formalin, phenol, alcohol, halogens, thủy ngân, các acid vô co, và các chất sát trùng khác.

Virus nhạy cảm với các dung môi lipid (dung dịch xà phòng, ether, chloroform, acetone), cồn 45 — 70%, i-ốt, và các hợp chất amoni bậc bốn diệt virus trong vòng một phút. Virus dé dàng bị bất hoạt bởi B-propiolactone, nhưng có kha năng chống lại phenon 0,25 - 0,5% (Spickler, 2023). Virus bệnh dại có thể còn sống trong xác chêt đên vai ngày ở 20°C, mặc dù có thé sông sót lâu hơn khi xác chêt của nạn nhân được làm lạnh. Virus dại tồn tại ở 4°C trong nhiều tuần và -70°C trong nhiều năm.

Tuy nhiên virus rất dé bị bất hoạt khi tiếp xúc với tia cực tím và nhiệt (Greene, 2006). Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang (immunofluorescent) hay xét nghiệm gen đi truyền, thường được áp dụng cho chân đoán bệnh đại, không phụ thuộc vào hiện diện của các hạt virus còn sống. Kháng nguyên hay nucleic acid của virus có thé phát hiện thấy ở các thời điểm virus đã bị chết (Greene, 2006). Single stranded helical RNA nucleoprotein Envelope 7 Spike G protein i 170 nm h Hình 1.

Cấu trúc Rhabdovirus (Veterian Key, 2021) Bảng 1. Phân loại giống của Lyssavirus (Greene, 2006) Phân loại của giống (genus) Lyssavirus Ching di Nhomdi Ching huyết Vi trí (của ký chủ ` ` Mô tả của các Dòng (strains, theo truyền truyền thanh tàng trữ - thứ tự ký tu) (genotype) (phylogroup) (serotype) reservoir hosts) Virus đại cổ điển — classical rabies „ ¬¬. ; oh ow Khap thé gidi, trén virus, bao gôm các bién thé đường 1 I 1 : 1 si cạn (các loài ăn thịt phô - street varieties, và các biên thé 8 có. va doi) cô định — fixed varieties Virus phan lap tir doi 6 cang Lagos: 2 II 3 Ũ sa ones Chau Phi (doi) Lagos bat virus (LBV) 1, 2, và 3 ; Chau Phi (chưa rõ 3 II 3 Mokola virus (MOKV) 1, 2, 3, va 5 ký chủ tang trữ) 4 I 4 Duvenhage virus (DUVV) 1, 2, và 3 Châu Phi (dơi) Lyssavirus ở doi Châu Âu — 5 và 6 I 5 European bat Lyssavirus (EBLV) các Châu Au (doi) chủng (types) 1 và 2 Lyssavirus ở doi Châu Uc-— , 7 I 6 - Uc (doi) Australian bat Lyssavirus (ABLV) Tam phan 5 I Aravan virus (ARAV) Kyrgyzstan (doi) ching Tam phan ¬ I KhuJand virus KHUV) Kyrgyzstan (doi) chung Tam phan Miền đông Siberia I Irkut virus (IRKV) chủng (dơi) Tạm phân TM Virus ở doi miền tây vùng Caucase — Vung núi miền tay chung West Caucasian bat virus (WCBV) vùng Caucase (doi) pr" SN, 1 Missing/Excluded ` - : S “ ` ¢ 7 © Less than 18 \ : f là ` : 18 to 112 sms” - hộ \ : @ 112 to 388 Lary / Tovoa @ 388 and above nd % Hình 1.

Số lượng ca chết hằng năm liên quan đến bệnh dại trên người tại các nước (Global Alliance for Rabies Control, 2021) 1. Kha nang gay bénh trén dong vat Virus dai có thé gây bệnh cho hau hết các động vật máu nóng, bao gồm các động vật gần người như chó mèo, doi, trâu, bò, ngựa, lợn, dê cừu. và các động vật hoang dại như chén, chồn hôi, chó sói, cáo, gấu, cầy mangu. Trong đó chó là nguồn truyền bệnh chủ yếu và nguy hiểm nhất (Mustafa và ctv, 2015).

Bệnh dại lây lan trực tiếp bằng cách thú bệnh cào cắn thú khỏe và gián tiếp qua dụng cụ nhiễm tiếp xúc vết thương, ăn phải mô bị nhiễm bệnh và một số nguyên nhân khác không rõ ràng (Hoàng Văn Năm và cs, 2012). Virus xâm nhập vào cơ thé (thường là mô co), nhân lên tại chỗ, xâm nhập vào dây thần kinh, di chuyền về trung tâm thần kinh, phân tán sang những tế bào lân cận và nhân lên trong tế bào thần kinh (hạch thần kinh, dây thần kinh, tùng thần kinh), lan toa đến dây thần kinh cảm giác (những mô càng gần thần kinh trung ương sẽ bị hư hại trước hết), xâm nhiễm tất cả các cơ quan và mô. Ngoài mô thần kinh virus còn có thể nhân lên trong biểu mô của tuyến nước bọt, da và cơ lưỡi. Virus dại có trong nước bọt khoảng 3-8 ngay trước khi con vật có triệu chứng lâm sàng đầu tiên và trong suốt thời gian bị bệnh.

Thời gian truyền virus dại ở chó, mèo đa số trong 10 ngày, có thé kéo dài đến 14 ngày, vì vậy cần theo déi chó, mèo ké từ khi bị con vật cắn (Lafon, 2005). A: Virus dai đi vào thần kinh ngoại biên, hoặc có thể nhân lên ở tế bào cơ và sau đó phát tán vào hệ thần kinh vận động; B: Hướng vào bên trong sợi trục thần kinh, phát tán vào trung tâm hệ thống thần kinh xuất hiện trong vùng ngoại vi thần kinh vận động; C: Virus nhân lên ở thần kinh tủy sống và nhanh chóng lan tỏa đến hệ thống thần kinh, gây tê liệt tế bào thần kinh vận động dưới dan dan, là nguyên nhân dẫn đến giảm thấp khả năng của thần kinh vận động; D: Virus đi vào trong não là nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi hành vi. Virus lan tỏa xa ra vùng ngoại vi và than kinh sọ, tuyến nước bọt và nước bọt và những mô khác. Giai đoạn ủ bệnh tùy thuộc vào thời gian, vị trí và tình trang của vết cắn va số lượng virus đi vào.

Virus có thé không thé phát hiện ở vùng mô sau khi cắn, và nó không đi vào máu.