Phân chia di sản thừa kế theo di chúc: Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Khóa luận tốt nghiệp phân tích vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu pháp lý.

• Tác giả: Nguyên Thị Linh Chi
• Người hướng dẫn: ThS. Chu Thị Lam Giang
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Phân chia di sản thừa kế theo di chúc: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VE PHAN CHIA DI SAN THỪA KÉ THEO DI CHÚC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm phân chia di sản thừa kế theo di chúc
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT DAN sựvVIỆT NAME HIỆN HANH VE PHAN CHIA DI SAN THỪA KE THEO DI CHÚC
• 2.1. Điều kiện của người lập di chúc
• 2.2. Các trường hợp phân chia di sản thừa kế theo di chúc
• 2.3. KET LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIẾN ÁP DỤNG CÁCC QUYĐỊNH PHÂN CHIA DI SÀN THỪA KE THEO DI CHÚC VÀ KIEN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUAT VE PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KÉ THEO DI CHÚC
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về phân chia di sản thừa kế theo di chúc
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật về phân chia di sản thừa kế theo Bộ luật dân sự
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phân chia di sản thừa kế theo di chúc Lý luận và thực tiễn

Phân chia di sản thừa kế theo di chúc là một vấn đề pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lý luận và thực tiễn. Di chúc là công cụ pháp lý quan trọng để người để lại di sản thể hiện ý chí của mình. Di sản thừa kế bao gồm các tài sản hợp pháp của người đã khuất, được phân chia theo quy định của luật thừa kế. Việc phân chia di sản theo di chúc không chỉ đảm bảo quyền lợi của người thừa kế mà còn tôn trọng ý nguyện của người để lại di sản.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Phân chia di sản thừa kế theo di chúc là quá trình chia tài sản của người đã khuất dựa trên ý chí được thể hiện trong di chúc hợp pháp. Di chúc phải tuân thủ các quy định của pháp luật về hình thức và nội dung. Đặc điểm nổi bật của việc phân chia di sản theo di chúc là sự tôn trọng tuyệt đối ý chí của người lập di chúc. Tuy nhiên, việc này cũng phải đảm bảo quyền lợi của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

1.2. Nguyên tắc phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Các nguyên tắc cơ bản trong việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc bao gồm: tôn trọng ý chí của người lập di chúc, đảm bảo sự thỏa thuận giữa các người thừa kế, và duy trì sự đoàn kết trong gia đình. Nguyên tắc tôn trọng ý chí là nền tảng, nhưng cũng cần cân nhắc đến các yếu tố xã hội và đạo đức. Việc phân chia phải tuân thủ các quy định của Bộ luật Dân sự, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến di sản thừa kế và thủ tục thừa kế.

II. Quy định pháp luật về phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Bộ luật Dân sự Việt Nam hiện hành quy định chi tiết về việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc. Các quy định này bao gồm điều kiện để di chúc có hiệu lực, quyền và nghĩa vụ của người thừa kế, cũng như các trường hợp đặc biệt trong việc phân chia di sản. Di chúc hợp pháp phải đáp ứng các yêu cầu về hình thức và nội dung, đồng thời không vi phạm các quy định pháp luật.

2.1. Điều kiện của người lập di chúc

Người lập di chúc phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và khả năng nhận thức để thể hiện ý chí của mình. Di chúc được coi là hợp pháp khi người lập di chúc hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc hoặc lừa dối. Ngoài ra, di chúc phải được lập theo đúng hình thức quy định, bao gồm di chúc bằng văn bản hoặc di chúc miệng trong trường hợp khẩn cấp.

2.2. Các trường hợp phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc có thể được thực hiện trong các trường hợp khác nhau, bao gồm: di chúc xác định toàn bộ tài sản, di chúc chỉ định tỷ lệ phân chia, và di chúc trong trường hợp đặc biệt. Trong mọi trường hợp, việc phân chia phải tuân thủ các quy định của pháp luật và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

III. Thực tiễn áp dụng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Thực tiễn áp dụng các quy định về phân chia di sản thừa kế theo di chúc cho thấy nhiều vấn đề phát sinh, đặc biệt là trong việc xác định khối tài sản và giải quyết tranh chấp giữa các người thừa kế. Các vụ án liên quan đến di sản thừa kế thường phức tạp và kéo dài, đòi hỏi sự can thiệp của cơ quan tư pháp. Để hoàn thiện pháp luật, cần có các kiến nghị cụ thể nhằm giải quyết những bất cập hiện tại.

3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật

Trong thực tiễn, việc áp dụng các quy định về phân chia di sản thừa kế theo di chúc gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc xác định tính hợp pháp của di chúc và giải quyết tranh chấp giữa các người thừa kế. Các vụ án liên quan thường phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn của các cơ quan tư pháp.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện các quy định về phân chia di sản thừa kế theo di chúc, cần có các kiến nghị cụ thể như: bổ sung các quy định về di sản dùng để thờ cúng, di sản dành để di tặng, và các trường hợp đặc biệt khác. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ liên quan đến di sản thừa kế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quan hệ pháp luật dân sự, di sản thừa kế là yếu tố quan trọng hàng đầu làm phát sinh quan hệ dân sự về phân chia di sản thừa kế theo di chúc. Mục đích cốt lõi của việc giải quyết các tranh chấp phân chia di sản thừa kế là xác định chính xác khối tài sản thừa kế, phân chia di sản đúng kỷ phần mà người thừa kế có quyền được hưởng và hiện thực hóa đúng ý nguyện của người để lại di sản. Trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội phát triển, tài sản thuộc sở hữu của công dân ngày càng đa dạng về chủng loại và giá trị (bao gồm cả động sản và bất động sản), các giao dịch và quan hệ tài sản trở nên phức tạp hơn, dẫn đến nhu cầu lập di chúc và số lượng tranh chấp liên quan đến phân chia di sản sau khi một cá nhân qua đời không ngừng gia tăng.

Bộ luật Dân sự năm 2015 đã dành toàn bộ Chương XXII với 25 điều luật (từ Điều 624 đến Điều 648) để điều chỉnh chế định thừa kế theo di chúc. Mặc dù hệ thống quy định đã có nhiều bước tiến bộ so với các giai đoạn trước, việc áp dụng luật vào thực tiễn xét xử vẫn gặp phải nhiều vướng mắc, đặc biệt là trong khâu xác định điều kiện hiệu lực của di chúc, quyền định đoạt tài sản, xử lý di sản dùng vào việc thờ cúng, di tặng và bảo đảm quyền lợi cho người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Xuất phát từ yêu cầu lý luận và thực tiễn đó, khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là dựa trên nền tảng lý luận để phân tích các quy định của pháp luật thực định về việc xác định và phân chia di sản thừa kế theo di chúc, chỉ ra những bất cập, thiếu sót và đề xuất định hướng hoàn thiện.

Khóa luận thực hiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận liên quan đến xác định di sản thừa kế và phương thức phân chia di sản thừa kế theo di chúc, xây dựng các khái niệm khoa học về di chúc, di sản thừa kế, phân chia di sản thừa kế theo di chúc và các nguyên tắc điều chỉnh.
2. Phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về xác định di sản và cách thức phân chia di sản thừa kế theo di chúc; làm rõ cơ sở, mục đích của các điều luật, chỉ ra những điểm chưa tương thích, thiếu tính khoa học trong quy định thực định.
3. Đưa ra các kiến nghị, đề xuất phương hướng sửa đổi, bổ sung các điều khoản của Bộ luật Dân sự năm 2015 nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phân chia di sản thừa kế theo di chúc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Khóa luận không đi sâu vào chế định thừa kế nói chung mà tập trung làm rõ nội dung xác định di sản thừa kế và cách phân chia di sản theo di chúc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các điều kiện để tài sản trở thành di sản, quyền định đoạt và các hạn chế đối với quyền định đoạt của người lập di chúc, xác định người nhận di sản và các phương thức phân chia di sản thừa kế theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam thực định cùng các bản án thực tiễn tại Tòa án.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận và lịch sử lập pháp, khóa luận tiếp cận chế định thừa kế theo di chúc thông qua sự kế thừa có chọn lọc qua các thời kỳ:

• Luật La Mã cổ đại: Ghi nhận hai hình thức thừa kế là thừa kế theo pháp luật (Intestato) và thừa kế theo di chúc (Testato), xem di chúc là hành vi pháp lý đơn phương thể hiện ý chí của cá nhân có hiệu lực sau khi chết.
• Lịch sử pháp luật Việt Nam: Bộ Quốc triều Hình luật thời Hậu Lê (Điều 374 đến Điều 399, tiêu biểu là Điều 390 quy định về trách nhiệm lập chúc thư); thời kỳ Pháp thuộc với Bộ Dân luật giản yếu Nam Kỳ 1883, Bộ Dân luật Bắc Kỳ 1931 (Điều 320, 323, 313) và Bộ Dân luật Trung Kỳ 1936 (Điều 305); giai đoạn sau Cách mạng Tháng Tám với Sắc lệnh số 47-SL ngày 10/10/1945; Bộ Dân luật năm 1972 tại miền Nam (Điều 573 đến Điều 578 về chúc thư tự tả, công chính, bí mật); Thông tư số 81/1981/TANDTC ngày 24/7/1981 của Tòa án nhân dân Tối cao; Pháp lệnh Thừa kế năm 1990; Bộ luật Dân sự năm 1995, Bộ luật Dân sự năm 2005 và trọng tâm là Bộ luật Dân sự năm 2015.

Văn bản pháp luật và văn bản hướng dẫn áp dụng:

• Bộ luật Dân sự năm 2015: Các quy định về giao dịch dân sự (Điều 117), khái niệm di sản (Điều 612), người thừa kế (Điều 613), thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ (Điều 614), người quản lý và quyền/nghĩa vụ của người quản lý di sản (Điều 616, 617, 618), từ chối nhận di sản (Điều 620), khái niệm và điều kiện của người lập di chúc (Điều 624, 625, 630), quyền của người lập di chúc (Điều 626), sửa đổi, bổ sung di chúc (Điều 640), người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644), di sản dùng vào việc thờ cúng (Điều 645), di tặng (Điều 646), hàng thừa kế (Điều 651), phân chia di sản theo di chúc (Điều 659).
• Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015: Điều 91 về nghĩa vụ chứng minh.
• Các văn bản chuyên ngành liên quan: Nghị quyết số 35/2000/NQ-QH10 ngày 09/6/2000 của Quốc hội; Thông tư số 60/TATC ngày 23/02/1978 của Tòa án nhân dân Tối cao; Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001.

Phương pháp nghiên cứu: Khóa luận được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học: phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh luật học, phương pháp quy nạp lý luận và phương pháp nghiên cứu tình huống/phân tích bản án thực tiễn (case study).

Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Việt Nam; các giáo trình, sách chuyên khảo của các học giả pháp lý (Nguyễn Ngọc Điện, Phùng Trung Tập, Phạm Văn Tuyết, Đỗ Văn Đại, Trần Thị Huệ, Nguyễn Minh Tuấn, Vũ Thị Lan Hương...); các công trình nghiên cứu trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Tạp chí Luật học; và các bản án xét xử thực tế của Tòa án nhân dân các cấp (Bản án số 01/2018/DS-ST ngày 23/01/2018 và Bản án số 527/2018/DS-ST ngày 18/9/2018).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Chương này tập trung xác lập hệ thống khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc và ý nghĩa lý luận của việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc:

• Xây dựng khái niệm: Trên cơ sở phân tích khái niệm di chúc (hành vi pháp lý đơn phương thể hiện ý chí định đoạt tài sản của cá nhân sau khi chết) và di sản thừa kế (theo Điều 612 BLDS 2015 gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác), tác giả đưa ra định nghĩa: Phân chia di sản thừa kế theo di chúc là tập hợp các hoạt động nhằm xác lập quyền sở hữu đối với phần di sản cho từng người có quyền hưởng thừa kế trong khối di sản chung sau khi đã thực hiện nghĩa vụ tài sản từ di sản theo ý chí của người để lại di sản và quy định của pháp luật, chấm dứt tình trạng đồng sở hữu di sản giữa các đồng thừa kế.
• Đặc điểm cơ bản: Phân chia di sản theo di chúc mang ba đặc điểm chính: (1) Tuân thủ ý chí của người lập di chúc; (2) Được xác định dựa trên toàn bộ nội dung của bản di chúc hợp pháp; (3) Là hình thức chuyển giao quyền sở hữu tài sản đặc thù giữa một bên chủ thể đã chết và bên chủ thể còn sống.
• Phân biệt hai hình thức phân chia di sản:

Tiêu chí phân biệt	Phân chia di sản theo di chúc	Phân chia di sản theo pháp luật
Căn cứ phân chia	Dựa trên ý chí cụ thể, rõ ràng của người để lại di sản được thể hiện trong bản di chúc hợp pháp.	Dựa trên sự phỏng đoán ý chí của người chết theo quy định pháp luật dựa vào quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng.
Chủ thể nhận di sản	Bất kỳ cá nhân, tổ chức, pháp nhân nào hoặc Nhà nước được chỉ định trong di chúc.	Giới hạn nghiêm ngặt trong các hàng thừa kế theo luật định (Điều 651 BLDS 2015).
Tỷ lệ/Kỷ phần hưởng	Theo sự định đoạt trong di chúc (chia đều, theo tỷ lệ, hoặc theo hiện vật cụ thể).	Chia đều cho những người cùng hàng thừa kế (trừ trường hợp từ chối hoặc bị truất quyền).

• Các nguyên tắc phân chia: Tác giả làm rõ 04 nguyên tắc nền tảng:
  1. Nguyên tắc tôn trọng ý chí của người lập di chúc: Thể hiện quyền định đoạt tài sản theo Điều 626, 640 BLDS 2015, nhưng bị giới hạn hợp lý bởi các quy định bảo vệ người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc (Điều 644) và thứ tự ưu tiên thanh toán nghĩa vụ.
  2. Nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của người thừa kế: Cho phép các đồng thừa kế tự do thỏa thuận phân chia khác nội dung di chúc miễn là không trái pháp luật và đạo đức xã hội.
  3. Nguyên tắc bảo đảm tính đoàn kết trong gia đình: Ưu tiên hòa giải, xem xét tâm tư, tình cảm nhằm giải quyết triệt để nguồn gốc mâu thuẫn.
  4. Nguyên tắc tôn trọng tập quán, thuần phong mỹ tục: Xem xét yếu tố văn hóa truyền thống (thờ cúng tổ tiên, công sức chăm sóc nuôi dưỡng) để phân chia hợp tình, hợp lý.

Chương 2: Quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành về phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống quy phạm thực định của BLDS năm 2015:

• Điều kiện đối với người lập di chúc:
  • Về độ tuổi và khả năng nhận thức: Người thành niên có đủ năng lực hành vi dân sự, minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép (Điều 625, Điều 630). BLDS 2015 loại trừ quyền lập di chúc của người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi.
  • Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Được quyền lập di chúc định đoạt tài sản riêng nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc. Tác giả nhấn mạnh điểm mới của BLDS 2015: cha mẹ/người giám hộ chỉ đồng ý về việc lập di chúc chứ không được can thiệp vào nội dung di chúc, và di chúc này bắt buộc phải lập thành văn bản.
• Chủ thể có quyền nhận di sản:
  • Cá nhân: Phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết (Điều 613). Tác giả phân tích khía cạnh y sinh học và pháp lý về trường hợp thụ tinh nhân tạo/trẻ sinh ra từ tinh trùng lưu trữ của người đã mất, ủng hộ quy định giới hạn của Điều 613 nhằm bảo đảm trật tự xã hội. Đồng thời phân tích quyền từ chối nhận di sản (khoản 2, 3 Điều 620).
  • Pháp nhân: Phải tồn tại hợp pháp vào thời điểm mở thừa kế.
• Các phương thức phân chia di sản theo Điều 659 BLDS 2015:
  • Di chúc xác định toàn bộ tài sản: Nếu di chúc không nêu rõ phần của từng người thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định.
  • Phân chia theo hiện vật cụ thể: Người thừa kế nhận hiện vật kèm hoa lợi, lợi tức phát sinh hoặc chịu rủi ro giảm sút giá trị; nếu vật bị người khác hủy hoại có quyền đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
  • Phân chia theo tỷ lệ tổng giá trị khối di sản: Tỷ lệ được tính trên giá trị di sản còn lại tại thời điểm phân chia.
• Các trường hợp đặc biệt:
  • Di sản dùng vào việc thờ cúng (Điều 645): Không được chia thừa kế; tuy nhiên nếu toàn bộ di sản không đủ thanh toán nghĩa vụ tài sản hoặc có người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc thì phần thờ cúng phải bị cắt giảm tương ứng.
  • Di sản dành để di tặng (Điều 646): Người nhận di tặng không phải chịu nghĩa vụ tài sản thay người chết, trừ trường hợp toàn bộ di sản thừa kế không đủ để trả nợ.
  • Xử lý xung đột khi vừa có di sản thờ cúng vừa có di tặng: Đánh giá các luồng quan điểm và khẳng định khi di sản thừa kế không đủ trả nợ, cả phần thờ cúng và phần di tặng đều phải cùng chịu trách nhiệm đóng góp theo tỷ lệ để thanh toán nghĩa vụ.
  • Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644): Bảo đảm cho con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con thành niên không có khả năng lao động được hưởng phần di sản bằng ít nhất 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật (nếu di sản được chia theo luật).

Chương 3: Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về phân chia di sản thừa kế theo di chúc và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Chương 3 tổng kết thực tiễn xét xử thông qua phân tích 02 vụ án cụ thể và đưa ra hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật:

BẢN ÁN THỰC TIỄN ĐƯỢC MỔ XẺ TRONG KHÓA LUẬN
                    Tuyên ông C hưởng 2/3 suất thừa kế (13.386.666.667 VNĐ), bà L hưởng 6.693.333.333 VNĐ

Nội dung chi tiết 2 bản án:

1. Bản án số 01/2018/DS-ST ngày 23/01/2018: Giải quyết tranh chấp đòi quyền sử dụng đất để quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng. Căn cứ Điều 616, 617, 618 BLDS 2015 và sự thỏa thuận thống nhất của các đồng thừa kế, Tòa án chấp nhận giao diện tích 271,1 m2 đất cho ông Đặng Hồng R trực tiếp quản lý phục vụ thờ cúng; đồng thời áp dụng Điều 91 BLTTDS 2015 và Điều 584 BLDS 2015 bác yêu cầu bồi thường 60 gia lúa do nguyên đơn không chứng minh được thiệt hại thực tế.
2. Bản án số 527/2018/DS-ST ngày 18/9/2018 của TAND quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh: Giải quyết yêu cầu hưởng di sản của người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc. Tòa án xác định quan hệ chung sống từ năm 1979 giữa ông Trần Ngọc C và bà Mai Thị L1 là hôn nhân thực tế hợp pháp (áp dụng Thông tư 60/TATC ngày 23/02/1978, Nghị quyết số 35/2000/NQ-QH10 và Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP). Do ông C là người thừa kế duy nhất thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà L1 theo Điều 651 BLDS 2015, Tòa án áp dụng Điều 644 BLDS 2015 tuyên bản di chúc lập cho bà Mai Ngọc L chỉ có hiệu lực một phần; giao căn nhà trị giá 20.080.000.000 đồng cho ông C quản lý và buộc ông C trích trả 1/3 giá trị kỷ phần (tương đương 6.693.333.333 đồng) cho bà L.

Hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật:

• Về di sản dùng vào việc thờ cúng (Điều 626, Điều 645 BLDS 2015): Cụm từ "một phần tài sản trong khối di sản" hiện bị các tổ chức hành nghề công chứng hiểu không thống nhất (hiểu là một phần của từng tài sản đơn lẻ dẫn đến từ chối công chứng việc dành toàn bộ một căn nhà/thửa đất duy nhất để thờ cúng). Cần quy định rõ phạm vi di sản thờ cúng được tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng giá trị toàn bộ khối di sản của người chết.
• Về cơ chế thanh toán nghĩa vụ tài sản: Sửa đổi, gộp khoản 2 Điều 645 và khoản 3 Điều 646 BLDS 2015 theo hướng: Trong trường hợp toàn bộ di sản còn lại sau khi trừ di tặng và di sản thờ cúng không đủ để thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết, nhưng toàn bộ khối di sản (bao gồm cả phần di tặng và thờ cúng) đủ để thực hiện nghĩa vụ thì di sản di tặng và di sản thờ cúng cùng phải chịu trách nhiệm đóng góp để thanh toán nghĩa vụ theo tỷ lệ tương ứng.
• Về cơ chế chấm dứt quản lý di sản thờ cúng: Cần bổ sung quy định xử lý đối với di sản thờ cúng qua nhiều thế hệ khi không còn người quản lý hoặc tài sản xuống cấp, tránh tình trạng tài sản bị "đóng băng", không thể đưa vào giao lưu dân sự phục vụ phát triển kinh tế.

Kết quả và đóng góp

Về mặt dữ liệu và phát hiện nghiên cứu, khóa luận đã làm rõ cơ chế vận hành của các điều khoản trọng tâm trong BLDS năm 2015:

• Xác lập cơ chế phân định quyền lập di chúc của người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi theo hướng bảo vệ quyền tự định đoạt nội dung tài sản cá nhân.
• Phân tích và minh chứng thành công việc áp dụng Điều 644 BLDS năm 2015 qua số liệu bản án thực tế: giải quyết việc trích chia 2/3 kỷ phần thừa kế bắt buộc từ khối di sản nhà đất trị giá 20.080.000.000 đồng, bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi của người thừa kế hợp pháp theo luật và người được chỉ định trong di chúc.
• Chỉ ra điểm nghẽn pháp lý trong thực tiễn công chứng và xét xử đối với quy định về di sản thờ cúng tại Điều 645 và di tặng tại Điều 646 BLDS 2015.

Về mặt đóng góp học thuật và lập pháp:

• Bổ sung và chuẩn hóa khái niệm khoa học về "phân chia di sản thừa kế theo di chúc" và hệ thống 04 nguyên tắc đặc thù trong luật dân sự.
• Đề xuất mô hình sửa đổi kỹ thuật lập pháp tại khoản 2 Điều 645 và khoản 3 Điều 646 BLDS năm 2015, đưa ra nguyên tắc bình đẳng về tỷ lệ đóng góp thanh toán nghĩa vụ nợ giữa di tặng và di sản thờ cúng.
• Cung cấp luận cứ khoa học cho các cơ quan xây dựng pháp luật, Tòa án và các tổ chức công chứng trong quá trình giải thích, áp dụng các quy định về thừa kế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài: Khóa luận tập trung nghiên cứu chuyên sâu vào các vấn đề lý luận và thực tiễn phân chia di sản thừa kế theo di chúc theo pháp luật dân sự Việt Nam thực định; chưa mở rộng so sánh toàn diện với pháp luật của các quốc gia theo hệ thống Thông luật (Common Law) hay Dân luật (Civil Law) hiện đại. Về mặt thực tiễn, dung lượng nghiên cứu tình huống mới chỉ tập trung phân tích sâu vào 02 bản án sơ thẩm ban hành trong giai đoạn đầu thi hành BLDS năm 2015 (năm 2018), chưa bao quát toàn bộ các tranh chấp thừa kế phức tạp có yếu tố nước ngoài.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Nghiên cứu mở rộng việc tổng kết thực tiễn áp dụng các Án lệ của Hội đồng Thẩm phán TANDTC liên quan đến tranh chấp thừa kế theo di chúc.
• Nghiên cứu chuyên đề về giải quyết xung đột pháp luật trong phân chia di sản thừa kế có yếu tố nước ngoài.
• Hoàn thiện chế định di chúc điện tử và phân chia tài sản kỹ thuật số trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghệ thông tin.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Tố tụng Dân sự tham khảo khi làm khóa luận, luận văn về chế định thừa kế và giải quyết tranh chấp dân sự.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Luật sư tham khảo các lập luận thực tế trong việc xác định hôn nhân thực tế theo các văn bản chuyên ngành và cách tính toán 2/3 suất thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc theo Điều 644 BLDS 2015.
• Công chứng viên, chuyên viên pháp lý tại các tổ chức hành nghề công chứng tham khảo khi tiếp nhận hồ sơ công chứng di chúc có nội dung để lại tài sản thờ cúng, di tặng.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định của BLDS năm 2015, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có được tự mình định đoạt nội dung di chúc không? Có. Khoản 2 Điều 625 BLDS năm 2015 quy định cá nhân từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc. Cha mẹ hoặc người giám hộ không có quyền can thiệp, áp đặt nội dung định đoạt tài sản của chủ thể này. Đồng thời, di chúc của người ở độ tuổi này bắt buộc phải được lập thành văn bản.

2. Người thừa kế sinh ra sau thời điểm mở thừa kế cần đáp ứng điều kiện gì để được nhận di sản theo di chúc? Căn cứ Điều 613 BLDS năm 2015, người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trường hợp đứa trẻ sinh ra nhưng chết ngay (dưới 24 giờ) thì không phát sinh quyền hưởng thừa kế.

3. Khi toàn bộ di sản không đủ để thực hiện nghĩa vụ trả nợ của người chết, di sản thờ cúng và di sản di tặng được xử lý như thế nào? Theo quy định tại khoản 2 Điều 645 và khoản 3 Điều 646 BLDS năm 2015, cả phần di sản dùng vào việc thờ cúng và phần di sản dành để di tặng đều không được loại trừ mà phải được sử dụng để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người chết. Tác giả kiến nghị cả hai loại di sản này cần cùng chịu trách nhiệm đóng góp trả nợ theo tỷ lệ tương ứng trên giá trị tài sản.

4. Trong Bản án số 527/2018/DS-ST, Tòa án đã tính kỷ phần thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc của người chồng như thế nào? Tòa án xác định ông Trần Ngọc C là người thừa kế duy nhất thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 BLDS 2015. Khi khối di sản nhà đất được định giá là 20.080.000.000 đồng, căn cứ Điều 644 BLDS 2015, ông C được hưởng 2/3 của một suất thừa kế theo pháp luật (tương đương 13.386.666.667 đồng), bản di chúc để lại cho bà Mai Ngọc L chỉ có hiệu lực đối với 1/3 giá trị tài sản còn lại (tương đương 6.693.333.333 đồng).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Phân chia di sản thừa kế theo di chúc - một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của tác giả Nguyễn Thị Linh Chi đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và quá trình phát triển của pháp luật thừa kế Việt Nam. Thông qua việc phân tích chuyên sâu các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 kết hợp đối chiếu các bản án xét xử thực tế, công trình đã làm rõ nhiều vướng mắc phát sinh liên quan đến di sản thờ cúng, di tặng và quyền lợi của người thừa kế theo Điều 644. Những kiến nghị sửa đổi quy phạm pháp luật do tác giả đề xuất mang tính khả thi cao, góp phần hoàn thiện chế định thừa kế và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp dân sự trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Chương| tim biểu khái niêm di chúc, di sản thừa kê tư đó đưa ra khái nién về phân chia di sản thừa ké theo di chúc va phan biệt hình thức phân chia di sản thừa kế theo di chúc và phân chia di sản thừa kế theo pháp luật, đưa ra các nguyên tắc và ý ngiữa của việc phân chia di san thừa kê theo di chúc. Day là những van dé mang tính chất lý luân lam cơ sở, nên tảng dé nghiên cứu những nội dung tại các chương tiệp theo. Phân chia di sản thừa kê theo di chúc là tập hợp các hoạt động nhằm xác lập quyền sở hữu đối với phan di sản cho từng người một có quyền hưởng thừa ké trong khối di sản chung sau khi thực hiện ngiấa vụ tai sản từ di sản theo ý chi của người dé lại di sản và pháp luật, châm đút tình trạng nhiều người cùng có quyền được hưởng thửa kế từ một hoặc nhiêu tai sản do người chết dé lại. Khi phân chia di san thừa kê theo di chúc cân phải căn cứ vào những quy định chung của pháp luật về thừa kế, qua đó xác định người thừa kế hưởng di sản theo phương thức nào, trình tự, thủ tục ra Sao.

18 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT DÂN SỰ VIỆT NAM HIEN HANH VE PHAN CHIA DI SAN THỪA KE THEO DI CHÚC 2.1 Dieu kiện của người lập di chúc Điều kiện về người xác lập giao địch nói chung và người lập di chúc nói riêng được BLDS năm 2015 quy định tại điểm a khoản1 Điêu 117 như sau: “Chủ thé có nang lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập”. Theo quy đính này, người xác lập giao dich phải có năng lực pháp luật và nang lực hành vi. Đối với quá trình lập di chúc, ngoài việc tuân thủ quy định chung về người xác lập giao dịch, pháp luật đặt ra các quy đính riêng nhằm khang định sx điệu chỉnh tính đặc thù của quan hệ thừa kê. Cụ thé, Điêu 624 BLDS nam 2015 quy đính “Di chúc là sự thể hiệný chi của cá nhân nhằm chuyên tai sản của minh cho người khác sau khi chết".

Quy định nay đã chỉ rõ, người lập di chúc là cá nhân và phải thỏa mãn điều kiện về năng lực pháp luật, năng lực hanh vi khi lập di chúc Điều 625 BLDS năm 2015 quy đính về người lập di chúc như sau: “|. Người thành niên có dit điều liên theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật này có quyền lấp di chúc dé định đoạt tài sản của minh 2. Người từ đi mười lăm tuổi đến chua đñ mười tim tuổi được lap di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giảm hỗ đồng về việc lập đi chic”. Theo quy đính nay, hai nhóm cá nhân được luật cho phép thực hiện quyên lập di chúc bao gôm: () Người thành niên minh mẫn, sảng suốt trong khi lập di chúc; không bi lừa đối, de doa cưỡng ép* Gi) Người từ đủ mười lam đến chưa đủ mười tám tuổi nêu được cha, me hoặc người giám hộ đông ý về việc lập đi chúc.

Rõ rang theo su ghi nhận nay, người lập di chúc và người xác lập giao dịch nói chung đã được khoanh vùng và xác đính theo phạm vi khác nhau. Sự cụ thể hoá quy định về người lập đi chúc theo quy định của pháp luật hiện hành được xem xét chra trên một số khía cạnh sau: + Điều 630 BLDSnim 2015 19 2. Về độ trôi Quy định về độ tuôi của người lập di chúc, nội dung này phản ánh sự dan nhập giữa quy định về năng lực của chủ thể cá nhân và mức độ tham gia giao dịch mapháp luật quy định.