CHƯƠNG 1 Chương| tim biểu khái niêm di chúc, di sản thừa kê tư đó đưa ra khái nién về phân chia di sản thừa ké theo di chúc va phan biệt hình thức phân chia di sản thừa kế theo di chúc và phân chia di sản thừa kế theo pháp luật, đưa ra các nguyên tắc và ý ngiữa của việc phân chia di san thừa kê theo di chúc. Day là những van dé mang tính chất lý luân lam cơ sở, nên tảng dé nghiên cứu những nội dung tại các chương tiệp theo. Phân chia di sản thừa kê theo di chúc là tập hợp các hoạt động nhằm xác lập quyền sở hữu đối với phan di sản cho từng người một có quyền hưởng thừa ké trong khối di sản chung sau khi thực hiện ngiấa vụ tai sản từ di sản theo ý chi của người dé lại di sản và pháp luật, châm đút tình trạng nhiều người cùng có quyền được hưởng thửa kế từ một hoặc nhiêu tai sản do người chết dé lại. Khi phân chia di san thừa kê theo di chúc cân phải căn cứ vào những quy định chung của pháp luật về thừa kế, qua đó xác định người thừa kế hưởng di sản theo phương thức nào, trình tự, thủ tục ra Sao.
18 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT DÂN SỰ VIỆT NAM HIEN HANH VE PHAN CHIA DI SAN THỪA KE THEO DI CHÚC 2.1 Dieu kiện của người lập di chúc Điều kiện về người xác lập giao địch nói chung và người lập di chúc nói riêng được BLDS năm 2015 quy định tại điểm a khoản1 Điêu 117 như sau: “Chủ thé có nang lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập”. Theo quy đính này, người xác lập giao dich phải có năng lực pháp luật và nang lực hành vi. Đối với quá trình lập di chúc, ngoài việc tuân thủ quy định chung về người xác lập giao dịch, pháp luật đặt ra các quy đính riêng nhằm khang định sx điệu chỉnh tính đặc thù của quan hệ thừa kê. Cụ thé, Điêu 624 BLDS nam 2015 quy đính “Di chúc là sự thể hiệný chi của cá nhân nhằm chuyên tai sản của minh cho người khác sau khi chết".
Quy định nay đã chỉ rõ, người lập di chúc là cá nhân và phải thỏa mãn điều kiện về năng lực pháp luật, năng lực hanh vi khi lập di chúc Điều 625 BLDS năm 2015 quy đính về người lập di chúc như sau: “|. Người thành niên có dit điều liên theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật này có quyền lấp di chúc dé định đoạt tài sản của minh 2. Người từ đi mười lăm tuổi đến chua đñ mười tim tuổi được lap di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giảm hỗ đồng về việc lập đi chic”. Theo quy đính nay, hai nhóm cá nhân được luật cho phép thực hiện quyên lập di chúc bao gôm: () Người thành niên minh mẫn, sảng suốt trong khi lập di chúc; không bi lừa đối, de doa cưỡng ép* Gi) Người từ đủ mười lam đến chưa đủ mười tám tuổi nêu được cha, me hoặc người giám hộ đông ý về việc lập đi chúc.
Rõ rang theo su ghi nhận nay, người lập di chúc và người xác lập giao dịch nói chung đã được khoanh vùng và xác đính theo phạm vi khác nhau. Sự cụ thể hoá quy định về người lập đi chúc theo quy định của pháp luật hiện hành được xem xét chra trên một số khía cạnh sau: + Điều 630 BLDSnim 2015 19 2. Về độ trôi Quy định về độ tuôi của người lập di chúc, nội dung này phản ánh sự dan nhập giữa quy định về năng lực của chủ thể cá nhân và mức độ tham gia giao dịch mapháp luật quy định. Theo đó, người thành niên được xác đình là người từ ditmười tám tuổi trở lên”.
Ve nguyên tắc, người thành niên là người có đây đủ năng lực hành. vi dân sự nên được tham gia xác lập moi giao dich dân sự, trong do có việc lập di chúc. Ngoài việc ghi nhận cho cá nhân đủ mười tám tuổi trở lên được lập di chúc, BLDS năm 2015 cũng quy định cho phép người từ đủ mười lắm đến chưa đủ mười tam tuổi thực hién quyền lập di chúc. Quy định nay đã ton tại trong các văn bản quy phạm pháp luật trước đó, nhung BLDS năm 2015 đã có những thay đổi dé phù hợp hơn.
Thay vì chỉ cần sự đông ý của cha, me hoặc người giám hộ cho cá nhân từ đủ mười lam dén chưa đủ mười tầm tudi lập di clúc nh các Bộ luật trước, khoăn2 Điều 625 BLDS năm 2015 quy định “Người từ đủ mười lăm tuổi đến chua dit mười tám tdi được lập di chúc, nêu được cha. mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chic”. Điều này khẳng đính một cách rõ ràng hơn, rang cha, me hoặc người giám hộ không được can thiệp vào nội dung di chúc của người từ đủ mười lãm đến chưa đủ mười tam tuổi. Quy định này thể hiện được sự phù hợp khi xét về bản chất của di chúc, vì nôi dung của di chúc phải là sự thể hién ý chí của người thiết lập ra nó, cho nên, quy đính sự dong ý của cha, me hoặc người giám hộ vệ việc lập di cúc và không được can thiệp vào nội dung của đi chúc 1a hoàn toàn phù hợp.
Về khả uăng uhậu tuc và điều khiêu hành vỉ Vé mat nguyên tắc, để tham gia vào quan hé pháp luật dan sự, cá nhân phải có tư cách chủ thé mà năng lực chủ thé được tạo thành từ năng lực pháp luật dan sự và năng lực hành vi dân sự. Tuy nhiên, nêu như pháp luật quy tình năng lực pháp luật của moi cá nhân là như nhau thi năng lực hành vị của cá nhân lại không giống nhau. Những cá nhân khác nhau thi sé có nhận thức khác nhau về hành vi và hậu quả khi thực hiện hành vi đó. V a sự nhận thức này phụ thuộc vào ý chí và khả năng nhận thức lam chủ hành vi của cá nhân Đối với người lập di chúc, khả néng nhân thức và điều 5 Điều 20 BLDS năm 2015 khiển hành vi là năng lực hết sức quan trọng, Để xác định được khả năng nhén thức và điều khiến hành vi của cá nhân thì độ tuổi chính là tiêu chí chính dé xác định BLDS năm 2015 đã quy định người lap di chúc phải là người thành tiên minh mẫn, sáng suốt, không bi lừa dối, đe doa, cướng ép.
O Việt Nam, người thanh niên là người từ đủ mười tám tudi trở lên và có năng lực hành vi dân sự đây đủ Do đó khi quy định người lập di chúc là người thành niên thi đã bao hàm cả điều kiện về độ tudi va năng lực hành vi dân sự. Cá nhân khi đã thành nién có năng lực hành vi dân sự đây đủ tức là về mat thé chất, trí tuệ của cá nhân đó hoàn toàn bình thường, minh mẫn, sáng suốt. Nhung các nhà làm luật van nhan mạnh thêm một lần nữa về điệu kiện “mình mẫn sáng suốt”. Có thể biểu minh mẫn và sáng suốt trong khi lập di chúc nhằm chỉ trạng thái tâm sinh lý của người lập di chúc là hiéu mình viết gì, thê hiện ý chi nh thê nào, không bi nhằm lẫn về sự thể hiện ý chi của minh và dat được mục dich mong muốn trong di chúc.
“Vfệc lập đ chúc luôn luôn cẩn đến khả năng nhận thức, tinh than minh mẫn sáng suốt hơn so với các giao dich thông thường ”6 Chính vi vậy, dé đảm bão khả năng nhận thức và điều khién hành vi, su minh mẫn, séng suốt, pháp luật đá đặt ra quy đính về người lam chúng cho việc lập di chúc, di chúc có công chứng hoặc chứng thực Quy định điệu kiên như vậy như vậy cũng loại trừ được trường hợp ý chí của cá nhân không minh mân, sáng suốt, bi xáo trên tính thân hoặc bi mật, han chế năng. lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện việc lập di clưúc. Khoản 2 Điều 20 BLDS năm 2015 quy định ° Người thành niên có năng lực hành vi dân sự day đã trừ trường hop guy dinh tại các điều 22, 23 và 24 của Bộ luật này” Có thé thay được, pháp luật đã loại trừ những người thanh niên thuộc trường hợp quy định tạiĐiều 12, 13 và 14. Đó là người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.
Đôi với người mất năng lực hành vi dân su, ho không còn khả năng xác lập và thực hiện các giao dich dân sự nên. sẽ do người dai điện xác lập, thực hiện. Trong khi đó, việc lập di chúc được thực luận theo ý chí của cá nhân va không có cơ ché đại điện nên người mat năng lực hành vi Ê Hoàng Thi Loan (2019), Điều kiện có liệu lực cña cô chúc theo gia dink ciia pháp lật dân sự Việt Nem , Luin án tiên sĩ hật học , Trường Đai học Luật Hà nội, trồS 21 dân sự không thể trở thành chủ thể của lập di chúc. Tiệp theo, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi do tinh trạng thể chất hoặc tinh thân ma không đủ khả năng nhân thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi din sự và cân có người giám hộ.
Có thé thay rằng về mat ý chi hoặc thực hiệný chí của đổi tượng nay gắp phải khó khăn và chịu sự chi phối của người giám hộ nên không đầm bảo được tính khách quan của di chúc do vậy không thể trở thành chủ thé của lap di chúc. Va cuối củng người bị hen chế năng lực hành vi dân sự là người nghiện ma túy, nghiện các chất kích thích khác dan đền phá tán tai sản của gia định. Trường hop này, hệ thân kinh trung ương của họ bi ảnh hưởng do sử dung chất kích thích. khiên họ không kiểm soát va làm chủ được hành vi của minh gây ảnh hưởng đến quyên và lợi ich hợp pháp của những người thân trong gia đình Xét đến lý do đó, các nha làm luật đã hạn chế quyền của đổi tương nay.
Tuy nhiên, bằng năng lực hanh vi dân sự của mình, họ vẫn có thê xác thực và thực hiện những giao dich dân sự phù hợp với minh. Tác giả cho rằng, đôi tượng này thỏa mấn điều kiện năng lực nhận thức và điều khiển hành vi dé lập di chúc. - Đắi với người chua thành niễn từ dit mười lăm tuổi đến chưa đã mười tám fudi.