Luận văn thạc sĩ common errors in vietnamese english translation made by english translator trainees at nui phao mining company limited

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu common errors in vietnamese english translation made by english translator trainees at nui phao, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đinh Thị Hòa
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Teaching Methodology
• Đề tài: Common Errors In Vietnamese - English Translation Made By English Translator Trainees At Nui Phao Mining Company Limited
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ TRONG NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG NGHIÊN CỨU
• PHẦN A: MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa phân tích lỗi
• 1.2. Ý nghĩa của phân tích lỗi
• 1.3. Nguồn gốc và nguyên nhân gây ra lỗi
• 1.4. Dịch thuật và lỗi trong dịch thuật
• 1.4.1. Định nghĩa dịch thuật
• 1.4.2. Lỗi trong dịch thuật
• 1.4.2.1. Định nghĩa lỗi trong dịch thuật
• 1.4.2.2. Các loại lỗi dịch thuật
• 1.5. Các lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh
• 1.6. Các nghiên cứu trước đây trên thế giới và tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Bối cảnh nghiên cứu và đối tượng tham gia
• 2.1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 2.2. Công cụ thu thập dữ liệu
• 2.2.1. Phân tích các bản dịch Việt-Anh
• 2.2.2. Các câu hỏi phỏng vấn
• 2.3. Quy trình thu thập dữ liệu
• 2.4. Quy trình phân tích dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thông tin cá nhân của các đối tượng tham gia
• 3.1.1. Nhóm đối tượng tham gia thứ nhất
• 3.1.2. Nhóm đối tượng tham gia thứ hai
• 3.2. Khó khăn của thực tập sinh biên dịch tiếng Anh trong việc dịch văn bản Việt-Anh
• 3.3. Các lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của thực tập sinh biên dịch tiếng Anh tại NPMC
• 3.3.1. Kết quả tổng thể từ phân tích bản dịch Việt-Anh, phiếu khảo sát và phỏng vấn
• 3.3.2. Sử dụng sai giới từ
• 3.3.3. Sử dụng sai thì của động từ
• 3.3.4. Sử dụng sai cấu trúc câu
• 3.3.5. Sử dụng sai trật tự từ
• 3.3.6. Sử dụng sai kết hợp từ
• 3.3.7. Sử dụng sai dạng từ
• 3.3.8. Thêm hoặc bớt thông tin
• 3.3.9. Làm sai lệch nghĩa của văn bản gốc
• 3.3.10. Dịch quá sát nghĩa hoặc dịch quá tự do
• 3.4. Nguyên nhân gây ra các lỗi dịch thuật
• 3.5. Đề xuất nhằm tránh các lỗi phổ biến trong dịch thuật và nâng cao kỹ năng dịch thuật
• PHẦN C: KẾT LUẬN
• Tóm tắt các kết quả nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC III
• PHỤ LỤC IV

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lỗi Dịch Việt Anh Thách Thức Cho Người Mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhu cầu dịch thuật Việt-Anh ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, dịch Anh Việt cho người mới bắt đầu gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của phiên dịch viên mới vào nghề, đặc biệt là tại Công ty TNHH Khai Thác Chế Biến Khoáng Sản Núi Pháo (NPMC). Mục tiêu là xác định các sai sót dịch thuật, tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp cải thiện kỹ năng dịch thuật Việt Anh cho đối tượng này. Theo Baker (1992: 20-21), "Lỗi và vấn đề trong dịch thuật phần lớn là do sự không tương đương giữa ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích".

1.1. Vai Trò Của Dịch Thuật Trong Bối Cảnh Hội Nhập Toàn Cầu

Dịch thuật đóng vai trò then chốt trong việc kết nối các quốc gia và nền văn hóa khác nhau. Việc truyền đạt ý nghĩa chính xác từ tiếng Việt sang tiếng Anh là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự hợp tác hiệu quả trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, và văn hóa. Trong môi trường kinh doanh quốc tế, dịch thuật chuyên nghiệp giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường nước ngoài và ngược lại. Chính vì vậy, việc đào tạo phiên dịch viên có kỹ năng dịch thuật Việt Anh tốt là vô cùng cần thiết.

1.2. Khó Khăn Thường Gặp Của Phiên Dịch Viên Tiếng Anh Mới Vào Nghề

Phiên dịch viên mới vào nghề thường gặp nhiều khó khăn khi dịch Việt-Anh. Sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp, từ vựng và văn phong giữa hai ngôn ngữ là một thách thức lớn. Họ cũng có thể thiếu kinh nghiệm trong việc xử lý các thuật ngữ chuyên ngành và các tình huống dịch thuật phức tạp. Áp lực về thời gian và yêu cầu về độ chính xác cao cũng có thể dẫn đến sai sót dịch thuật. Việc thiếu tự tin và kinh nghiệm thực tế cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch.

II. Phân Tích Chi Tiết Các Lỗi Dịch Thuật Việt Anh Thường Gặp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lỗi dịch thuật Việt Anh thường xuất hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau. Các lỗi thường gặp khi dịch tiếng Anh bao gồm sai sót trong việc sử dụng giới từ, thì của động từ, cấu trúc câu, trật tự từ, lựa chọn từ vựng, và lỗi thêm hoặc bỏ sót thông tin. Ngoài ra, một số phiên dịch viên có xu hướng dịch quá sát nghĩa (dịch word-by-word) hoặc dịch quá thoát ý, làm mất đi tính chính xác và tự nhiên của bản dịch. Nghiên cứu của Đinh Thị Hòa (2014) tại NUI Phao Mining Company đã chỉ ra các lỗi cụ thể về giới từ, thì, cấu trúc câu,...

2.1. Lỗi Sử Dụng Giới Từ Prepositions Trong Dịch Việt Anh

Việc sử dụng giới từ chính xác là rất quan trọng để đảm bảo tính mạch lạc và chính xác của bản dịch. Tuy nhiên, lỗi sử dụng giới từ là một trong những lỗi sai cơ bản trong dịch thuật mà phiên dịch viên mới vào nghề thường mắc phải. Ví dụ, họ có thể nhầm lẫn giữa các giới từ như 'in', 'on', 'at', 'to', 'for', 'with',... do sự khác biệt về cách sử dụng trong tiếng Việt và tiếng Anh. Điều này có thể dẫn đến những câu văn khó hiểu hoặc sai nghĩa. Cần chú trọng đối chiếu ngôn ngữ Việt Anh để tránh lỗi này.

2.2. Sai Sót Trong Chia Thì Động Từ Khi Dịch Thuật Việt Anh

Việc sử dụng đúng thì của động từ là rất quan trọng để thể hiện chính xác thời gian và mối quan hệ giữa các sự kiện. Sai sót dịch thuật liên quan đến thì động từ thường xảy ra do sự khác biệt về hệ thống thì trong tiếng Việt và tiếng Anh. Phiên dịch viên có thể gặp khó khăn trong việc xác định thì phù hợp để diễn tả một hành động, trạng thái, hoặc quá trình cụ thể. Việc nắm vững ngữ pháp dịch thuật là chìa khóa để khắc phục vấn đề này.

2.3. Vấn Đề Cấu Trúc Câu Và Trật Tự Từ Trong Bản Dịch Việt Anh

Cấu trúc câu trong dịch thuật và trật tự từ trong tiếng Việt và tiếng Anh có sự khác biệt đáng kể. Phiên dịch viên mới vào nghề có thể gặp khó khăn trong việc chuyển đổi cấu trúc câu phức tạp từ tiếng Việt sang tiếng Anh một cách tự nhiên và chính xác. Việc sắp xếp trật tự từ không phù hợp cũng có thể làm thay đổi ý nghĩa của câu hoặc làm cho câu văn trở nên khó hiểu. Cần luyện tập để cải thiện kỹ năng dịch thuật ở mảng này.

III. Nguyên Nhân Gốc Rễ Dẫn Đến Lỗi Dịch Việt Anh Phân Tích Sâu

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến lỗi dịch thuật Việt Anh của phiên dịch viên mới vào nghề. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt về kiến thức ngôn ngữ, bao gồm từ vựng dịch thuật, ngữ pháp dịch thuật, và văn phong dịch thuật. Ngoài ra, sự thiếu kinh nghiệm thực tế và kỹ năng phân tích văn bản cũng đóng vai trò quan trọng. Áp lực về thời gian và yêu cầu về độ chính xác cao cũng có thể gây ra căng thẳng và dẫn đến sai sót. Các yếu tố tâm lý như thiếu tự tin và lo lắng cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch.

3.1. Thiếu Hụt Kiến Thức Ngôn Ngữ Và Kỹ Năng Sử Dụng Từ Vựng

Việc thiếu vốn từ vựng dịch thuật phong phú và khả năng sử dụng từ ngữ linh hoạt là một nguyên nhân phổ biến dẫn đến lỗi dịch thuật Việt Anh. Phiên dịch viên có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm từ ngữ tương đương chính xác để diễn tả ý nghĩa của từ gốc. Việc sử dụng từ ngữ không phù hợp với ngữ cảnh hoặc văn phong dịch thuật cũng có thể làm giảm chất lượng bản dịch. Việc trau dồi kỹ năng dịch thuật Việt Anh về từ vựng là rất quan trọng.

3.2. Kỹ Năng Phân Tích Văn Bản Và Hiểu Ngữ Cảnh Còn Hạn Chế

Khả năng phân tích văn bản và hiểu rõ ngữ cảnh là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của bản dịch. Phiên dịch viên cần có khả năng xác định ý chính của văn bản, hiểu rõ mục đích của tác giả, và nhận diện các yếu tố văn hóa liên quan. Việc thiếu kinh nghiệm trong việc phân tích văn bản có thể dẫn đến việc hiểu sai ý nghĩa của văn bản gốc và tạo ra các sai sót dịch thuật. Việc dịch nghĩa và dịch thoát đòi hỏi kỹ năng phân tích cao.

3.3. Ảnh Hưởng Của Áp Lực Thời Gian Và Yếu Tố Tâm Lý Khi Dịch

Áp lực về thời gian và yếu tố tâm lý có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng bản dịch. Phiên dịch viên thường phải đối mặt với thời hạn chặt chẽ và yêu cầu về độ chính xác cao, điều này có thể gây ra căng thẳng và lo lắng. Việc thiếu tự tin và sợ mắc lỗi cũng có thể làm giảm khả năng tập trung và dẫn đến sai sót dịch thuật. Cần có phương pháp quản lý thời gian và kiểm soát áp lực hiệu quả.

IV. Bí Quyết Khắc Phục Lỗi Dịch Nâng Cao Kỹ Năng Việt Anh

Để khắc phục lỗi dịch thuật và cải thiện kỹ năng dịch thuật, phiên dịch viên mới vào nghề cần chú trọng vào việc trau dồi kiến thức ngôn ngữ, rèn luyện kỹ năng phân tích văn bản, và xây dựng sự tự tin. Việc sử dụng các phần mềm hỗ trợ dịch thuật và tham gia các khóa đào tạo chuyên nghiệp cũng có thể mang lại hiệu quả. Ngoài ra, việc học hỏi kinh nghiệm từ các dịch thuật chuyên nghiệp và đối chiếu ngôn ngữ Việt Anh thường xuyên là rất quan trọng.

4.1. Trau Dồi Kiến Thức Ngôn Ngữ Và Mở Rộng Vốn Từ Vựng

Việc trau dồi kiến thức ngôn ngữ là nền tảng cơ bản để cải thiện kỹ năng dịch thuật. Phiên dịch viên cần chú trọng vào việc học từ mới, nắm vững ngữ pháp, và làm quen với các thành ngữ, tục ngữ, và cấu trúc câu đặc biệt. Việc đọc nhiều sách báo, tạp chí, và tài liệu học dịch thuật bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh cũng giúp mở rộng vốn từ vựng và nâng cao khả năng diễn đạt. Cần có phương pháp học từ vựng hiệu quả.

4.2. Rèn Luyện Kỹ Năng Phân Tích Văn Bản Và Hiểu Ngữ Cảnh

Kỹ năng phân tích văn bản và hiểu ngữ cảnh là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của bản dịch. Phiên dịch viên cần rèn luyện khả năng xác định ý chính của văn bản, hiểu rõ mục đích của tác giả, và nhận diện các yếu tố văn hóa liên quan. Việc thực hành phân tích nhiều loại văn bản khác nhau, từ văn bản hành chính đến văn bản văn học, giúp nâng cao kỹ năng này. Cần chú trọng đến việc truyền đạt ý nghĩa chính xác.

4.3. Ứng Dụng Phần Mềm Hỗ Trợ Dịch Thuật Và Công Cụ Kiểm Tra Lỗi

Phần mềm hỗ trợ dịch thuật (CAT tools) và các công cụ kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp có thể giúp phiên dịch viên nâng cao hiệu quả và độ chính xác của công việc. Các công cụ này có thể giúp dịch nhanh hơn, đảm bảo tính nhất quán của thuật ngữ, và phát hiện các lỗi sai cơ bản. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các công cụ này chỉ là hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn vai trò của phiên dịch viên.

V. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dịch Việt Anh

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng lỗi dịch thuật Việt Anh là một vấn đề phổ biến đối với phiên dịch viên mới vào nghề. Các lỗi này thường xuất hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, từ sử dụng giới từ, thì động từ, cấu trúc câu, đến lựa chọn từ vựng và kỹ năng phân tích văn bản. Để khắc phục lỗi dịch thuật và cải thiện kỹ năng dịch thuật, cần chú trọng vào việc trau dồi kiến thức ngôn ngữ, rèn luyện kỹ năng phân tích văn bản, và xây dựng sự tự tin. Nghiên cứu này cũng mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo, chẳng hạn như nghiên cứu về ảnh hưởng của yếu tố văn hóa đến chất lượng bản dịch, hoặc nghiên cứu về hiệu quả của các phương pháp đào tạo phiên dịch viên.

5.1. Tổng Kết Những Phát Hiện Chính Về Lỗi Dịch Thuật

Nghiên cứu đã xác định các loại lỗi dịch thuật Việt Anh phổ biến nhất, bao gồm lỗi sử dụng giới từ, thì động từ, cấu trúc câu, lựa chọn từ vựng, và kỹ năng phân tích văn bản. Nguyên nhân của các lỗi này thường liên quan đến sự thiếu hụt về kiến thức ngôn ngữ, kinh nghiệm thực tế, và kỹ năng phân tích. Các yếu tố tâm lý như áp lực thời gian và thiếu tự tin cũng có thể đóng vai trò quan trọng. Việc nhận diện và phân tích các lỗi này là bước đầu tiên để khắc phục lỗi dịch thuật.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Trong Tương Lai

Nghiên cứu này có thể được mở rộng để khám phá các khía cạnh khác của dịch thuật Việt Anh, chẳng hạn như ảnh hưởng của yếu tố văn hóa đến chất lượng bản dịch, hoặc hiệu quả của các phương pháp đào tạo phiên dịch viên. Các nghiên cứu trong tương lai cũng có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ và phương pháp hỗ trợ dịch thuật hiệu quả hơn, hoặc đánh giá tác động của dịch thuật đến sự phát triển kinh tế và văn hóa của Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện kỹ năng dịch thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài không ngừng mở rộng, tiếng Anh đóng vai trò là cầu nối ngôn ngữ chiến lược tại các doanh nghiệp đa quốc gia. Tại Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo (NPMC) – đơn vị thành viên của Masan Resources tại tỉnh Thái Nguyên với hơn 150 chuyên gia quốc tế làm việc cùng khoảng 30 biên phiên dịch viên nội bộ – yêu cầu chuẩn hóa văn bản kỹ thuật song ngữ Việt - Anh là yếu tố sống còn cho hoạt động vận hành an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, đội ngũ biên dịch viên tập sự mới tốt nghiệp với kinh nghiệm từ 2 tháng đến 2 năm thường xuyên đối mặt với rào cản chuyển ngữ phức tạp, dẫn đến nhiều sai sót mang tính hệ thống.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Phương pháp Giảng dạy Tiếng Anh (Mã số: 60140111) của tác giả Đinh Thị Hòa, dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Tiến sĩ Lê Hùng Tiến tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, được thực hiện nhằm nhận diện toàn diện các lỗi phổ biến trong dịch thuật Việt - Anh, phân tích nguyên nhân cốt lõi và đề xuất giải pháp khắc phục thực tế. Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực chứng trên 30 văn bản dịch kỹ thuật thực tế với tổng số 317 lỗi sai được ghi nhận, đồng thời kết hợp phỏng vấn sâu 4 chuyên gia hiệu đính giàu kinh nghiệm (5 đến 8 năm thâm niên) và khảo sát 10 biên dịch viên tập sự (độ tuổi 24-25). Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc nâng cao chất lượng dịch thuật tài liệu công nghiệp, giảm thiểu rủi ro vận hành do hiểu sai văn bản và cung cấp cơ sở dữ liệu quý giá cho đổi mới phương pháp giảng dạy biên dịch tại bậc đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Phân tích lỗi (Error Analysis - EA) được khởi xướng bởi Corder (1967, 1974) và phát triển bởi James (1988, 1998). Thuyết Phân tích lỗi xem sai sót của người học là bằng chứng phản ánh chiến lược tiếp nhận ngôn ngữ và cơ sở để thiết kế các can thiệp sư phạm. Tác giả kết hợp lý thuyết phân loại lỗi nhị phân và phi nhị phân của Pym (1991, 1992), trong đó lỗi nhị phân gắn liền với tính đúng - sai tuyệt đối về mặt ngữ pháp và từ vựng, còn lỗi phi nhị phân liên quan đến mức độ thỏa đáng của chiến lược chuyển ngữ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình phân loại lỗi dịch thuật tại Việt Nam của Na (2007) gồm ba nhóm lớn: lỗi đọc hiểu văn bản nguồn (comprehension errors), lỗi ngôn ngữ đích (linguistic errors bao gồm ngữ pháp, cú pháp, hình thái, kết hợp từ) và lỗi chuyển tải dịch thuật (translation errors bao gồm bỏ sót, thêm thông tin, biến dạng nghĩa, dịch máy móc hoặc dịch quá tự do). Các khái niệm then chốt như sự can thiệp tiêu cực của tiếng mẹ đẻ (negative transfer) theo Selinker (1972), sự bất tương đương nghĩa (non-equivalence) theo Baker (1992) và 22 tiêu chí đánh giá dịch thuật của Hiệp hội Dịch giả Hoa Kỳ (ATA) cũng được áp dụng làm thước đo phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu trường hợp (case study) kết hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 30 bản dịch Việt - Anh thực tế (độ dài từ 1 đến 3 trang mỗi văn bản) được thu thập từ 10 biên dịch viên tập sự là nữ, độ tuổi 24-25, tốt nghiệp đại học chuyên ngành tiếng Anh với thâm niên làm việc từ 2 tháng đến 2 năm tại 6 phòng ban khác nhau. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được thực hiện trên 5 nhóm văn bản: biên bản cuộc họp (chiếm 90%), công văn hành chính (80%), báo cáo kỹ thuật (60%), hợp đồng kinh tế (20%) và tài liệu đào tạo (20%), thuộc các lĩnh vực trọng điểm như xây dựng (50%), thương mại (30%), an toàn - môi trường (20%) và vận hành mỏ (20%).

Dữ liệu được thu thập qua ba công cụ: phân tích lỗi ngữ liệu văn bản thực tế, phiếu khảo sát bảng hỏi định lượng gửi tới 10 dịch viên tập sự và phỏng vấn bán cấu trúc ghi âm trực tiếp với 4 chuyên gia dịch thuật (3 nữ, 1 nam, độ tuổi 33-38) có 5 đến 8 năm kinh nghiệm hiệu đính tại công ty. Phương pháp phân tích thống kê tần suất và tam giác hóa dữ liệu (triangulation) được lựa chọn nhằm đối chiếu chính xác giữa số liệu lỗi thực tế trong văn bản với nhận thức chủ quan của người dịch và đánh giá chuyên môn của người hiệu đính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 30 bản dịch thực tế đã phát hiện tổng cộng 317 lỗi chuyển ngữ, được phân loại cụ thể theo hai trục chính là lỗi ngôn ngữ và lỗi dịch thuật:

• Lỗi lựa chọn từ vựng (lexical choice) chiếm tỷ lệ cao nhất với 66 lỗi (chiếm 20,82% tổng số lỗi). Các dịch viên tập sự thường nhầm lẫn các cặp từ đồng nghĩa hoặc chọn từ sai ngữ cảnh kỹ thuật, ví dụ dịch cụm từ "đất cấp 3" thành "land level 3" thay vì "soil class 3", dùng "digging" thay cho thuật ngữ chuyên ngành "excavation", hay dịch "giải phóng mặt bằng" thành "release ground" thay vì "site clearance".
• Lỗi sử dụng giới từ (prepositions) đứng thứ hai trong nhóm lỗi ngôn ngữ với 40 lỗi (chiếm 12,62%). Phân tích sâu 40 lỗi giới từ cho thấy: lỗi thêm giới từ thừa chiếm tỷ lệ áp đảo 50% (điển hình như "regarding to", "discuss about", "contact with"), lỗi bỏ sót giới từ chiếm 33% (như thiếu giới từ "to" trong cấu trúc "request NPMC to review") và lỗi dùng sai giới từ chiếm 17% (như dùng "submit for NPMC" thay vì "submit to NPMC", hoặc "responsible to" thay vì "responsible for").
• Lỗi dạng từ (word forms) và lỗi thì của động từ (verb tenses) chiếm lần lượt 36 lỗi (11,36%) và 30 lỗi (9,46%). Điển hình là việc dùng quá khứ phân từ thay cho danh từ như "Pursuant to price notified" thay vì "Pursuant to Price Notification", hay sử dụng thì hiện tại đơn cho các sự kiện đã hoàn tất trong biên bản họp quá khứ.
• Lỗi bỏ sót thông tin (omission) với 35 lỗi (chiếm 11,04%) và lỗi dịch từng từ máy móc (too literal translation) với 15 lỗi (chiếm 4,74%), làm sai lệch hoặc thất thoát các chi tiết kỹ thuật cốt lõi như việc dịch "mức lương tối thiểu vùng" thành "salary minimum area" thay vì "regional minimum salary".
• Tần suất mắc lỗi có sự phân hóa mạnh mẽ theo kinh nghiệm làm việc: dịch viên tập sự thứ nhất (dưới 1 năm kinh nghiệm) mắc tới 60 lỗi trong 3 bản dịch, trong khi dịch viên thứ 10 (2 năm kinh nghiệm) chỉ mắc số lỗi rất thấp và hoàn toàn không mắc lỗi giới từ nào (0%).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu phân tích lỗi có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ trọng cơ cấu 13 nhóm lỗi (trong đó 5 nhóm lỗi hàng đầu chiếm hơn 65% tổng số sai sót) và bảng đối chiếu chéo giữa thâm niên công tác với tần suất lỗi ngôn ngữ. Kết quả điều tra bảng hỏi chỉ ra rằng 90% dịch viên tập sự thừa nhận sự can thiệp tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ (L1 interference) là nguyên nhân chính dẫn đến việc áp đặt tư duy ngữ pháp tiếng Việt sang tiếng Anh. Khoảng 80% dịch viên thiếu hụt vốn từ vựng kỹ thuật chuyên sâu và 100% khẳng định gặp khó khăn nghiêm trọng khi xử lý các thuật ngữ chuyên ngành khoáng sản và xây dựng.

So sánh với các nghiên cứu tiền đề của Baker (1992) và Na (2007), phát hiện của luận văn củng cố luận điểm rằng sự bất tương đương loại hình giữa tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, không biến hình, không chia thì) và tiếng Anh (ngôn ngữ hòa kết, biến đổi hình thái chặt chẽ) là rào cản nhận thức lớn nhất. 3 trên 4 chuyên gia hiệu đính nhấn mạnh rằng thói quen dịch từng từ (word-for-word) bắt nguồn từ sự thiếu tự tin về ngữ pháp và thiếu hiểu biết thực địa. Khi người dịch không hiểu bản chất quy trình nổ mìn, tuyển quặng hay kết cấu hạ tầng, họ buộc phải phụ thuộc thụ động vào từ điển thông thường, dẫn đến những bản dịch ngô nghê hoặc sai lệch hoàn toàn ý nghĩa văn bản gốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất nhằm nâng cao năng lực dịch thuật chuyên ngành:

• Xây dựng ngân hàng thuật ngữ chuẩn hóa (Termbase System): Bộ phận dịch thuật doanh nghiệp phối hợp cùng các kỹ sư hiện trường biên soạn bộ từ điển thuật ngữ song ngữ Việt - Anh nội bộ cho 6 lĩnh vực chính (Khai khoáng, Xây dựng, Cơ điện, An toàn lao động, Môi trường và Thương mại). Mục tiêu chuẩn hóa tối thiểu 1.000 thuật ngữ cốt lõi trong vòng 3 tháng đầu triển khai, hướng tới giảm 50% lỗi lựa chọn từ vựng sai sau 6 tháng.
• Thiết lập quy trình hiệu đính chéo 2 cấp (Two-tier Peer Review): Doanh nghiệp phân công 1 chuyên gia dịch thuật kỳ cựu kèm cặp trực tiếp 2 đến 3 biên dịch viên tập sự. Toàn bộ tài liệu dịch trước khi ban hành phải trải qua bước rà soát lỗi giới từ, dạng từ và lược bỏ thông tin theo biểu mẫu checklist tiêu chuẩn, áp dụng liên tục trong 6 đến 12 tháng nhằm triệt tiêu hoàn toàn các lỗi ngữ pháp cơ bản.
• Tổ chức các khóa đào tạo phân tích lỗi định kỳ (Bi-weekly Error Analysis Workshops): Các chuyên gia dịch thuật và giảng viên ngôn ngữ phối hợp tổ chức các buổi hội thảo chuyên đề 2 tuần một lần, tập trung giải mã các cấu trúc tương phản Việt - Anh, sửa lỗi kết hợp từ và rèn luyện kỹ năng dịch thoát ý (rephrasing), đặt mục tiêu nâng cao 40% độ chính xác cú pháp cho dịch viên tập sự.
• Tăng cường trải nghiệm thực địa và tham vấn kỹ thuật: Biên dịch viên tập sự cần dành 15% đến 20% quỹ thời gian làm việc hàng tuần để khảo sát thực tế tại các phân xưởng, bãi thải quặng và trao đổi trực tiếp với hơn 150 kỹ sư nước ngoài, giúp hiểu rõ bản chất công việc trước khi chuyển ngữ, loại bỏ hơn 80% lỗi biến dạng nghĩa do suy diễn chủ quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Biên dịch viên tập sự và cử nhân ngôn ngữ Anh mới tốt nghiệp: Tài liệu cung cấp bức tranh chân thực về 13 nhóm lỗi phổ biến trong môi trường làm việc thực tế, giúp người học dưới 2 năm kinh nghiệm nhận diện các bẫy chuyển di ngôn ngữ và tự xây dựng thói quen rà soát văn bản chuẩn xác.
• Giảng viên và chuyên gia phát triển chương trình đào tạo dịch thuật: Nguồn ngữ liệu 317 lỗi sai thực tế từ 30 văn bản doanh nghiệp là tư liệu giảng dạy thực chứng vô cùng sống động để biên soạn giáo trình, thiết kế bài tập chữa lỗi ngữ pháp và giảng dạy dịch chuyên ngành kỹ thuật.
• Trưởng phòng dịch thuật và nhà quản lý nhân sự tại các doanh nghiệp FDI, tập đoàn công nghiệp: Cung cấp khung tham chiếu khoa học để đánh giá năng lực dịch viên đầu vào, thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng văn bản song ngữ cho hàng trăm dự án kỹ thuật quy mô lớn.
• Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Ngôn ngữ học Ứng dụng và Dịch thuật học: Cung cấp mô hình phương pháp luận phân tích lỗi kết hợp định tính - định lượng và hệ thống cơ sở dữ liệu thực nghiệm để tiếp tục phát triển các đề tài đối chiếu ngôn ngữ chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

• Lỗi dịch thuật nào chiếm tỷ lệ cao nhất ở biên dịch viên tập sự? Lỗi lựa chọn từ vựng chiếm tỷ lệ cao nhất với 20,82% (66 lỗi trên tổng số 317 lỗi). Nguyên nhân do dịch viên thiếu vốn thuật ngữ kỹ thuật chuyên sâu và lạm dụng từ điển chung mà không đặt từ ngữ vào đúng ngữ cảnh chuyên ngành khai khoáng, xây dựng.

• Vì sao biên dịch viên mới thường mắc nhiều lỗi về giới từ tiếng Anh? Lỗi giới từ chiếm 12,62%, trong đó 50% là do thêm giới từ thừa theo thói quen tiếng Việt (như "discuss about", "contact with"). Tiếng Việt thường dùng hư từ chỉ quan hệ đi kèm động từ, khiến dịch viên có xu hướng dịch nguyên văn sang tiếng Anh.

• Yếu tố kinh nghiệm làm việc tác động ra sao đến tần suất mắc lỗi? Kinh nghiệm làm việc tỷ lệ nghịch rõ rệt với số lượng lỗi sai. Dịch viên dưới 1 năm kinh nghiệm mắc tới 60 lỗi trong 3 bản dịch, trong khi dịch viên có 2 năm kinh nghiệm giảm thiểu đáng kể các lỗi chuyển tải nghĩa và hoàn toàn không mắc lỗi giới từ.

• Khó khăn lớn nhất mà 100% dịch viên tập sự thừa nhận là gì? Khảo sát chỉ ra 100% dịch viên tập sự gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc hiểu đúng các cụm từ và thuật ngữ chuyên ngành kỹ thuật, và 90% gặp trở ngại khi tìm từ vựng tiếng Anh tương đương để diễn đạt chính xác nghĩa gốc.

• Giải pháp nào giúp giảm thiểu lỗi dịch thuật nhanh chóng và bền vững nhất? Giải pháp then chốt là xây dựng ngân hàng thuật ngữ chuyên ngành chuẩn hóa nội bộ kết hợp mô hình hiệu đính chéo hai cấp. Sự phối hợp chặt chẽ giữa dịch viên tập sự và chuyên gia kỹ thuật giúp giảm hơn 50% sai sót chỉ sau 6 tháng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 317 lỗi dịch thuật thực tế trên 30 văn bản kỹ thuật tại Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo.
• Nghiên cứu xác lập bức tranh phân bố lỗi rõ nét với 2 nhóm chính: lỗi lựa chọn từ vựng (20,82%) và lỗi giới từ (12,62%) chiếm tỷ trọng lớn nhất.
• Bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự can thiệp của tiếng mẹ đẻ (chiếm 90%) và thiếu hụt kiến thức chuyên ngành (chiếm 80%) là nguyên nhân gốc rễ.
• Thâm niên công tác đóng vai trò quyết định, chứng minh năng lực dịch thuật kỹ thuật có thể cải thiện vượt bậc từ 60 lỗi xuống 0 lỗi giới từ sau 2 năm rèn luyện.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ gồm chuẩn hóa thuật ngữ, hiệu đính chéo, đào tạo tương phản và cọ xát thực địa.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp mô hình phân tích lỗi thực chứng đầu tiên trong ngành khai khoáng tại Việt Nam. Về lộ trình tiếp theo, các doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cần triển khai áp dụng ngân hàng thuật ngữ và quy trình kiểm soát chất lượng dịch thuật trong giai đoạn 6 đến 12 tháng tới. Hãy khai thác ngay nguồn học liệu giá trị từ luận văn này để chuẩn hóa và nâng tầm chất lượng dịch thuật chuyên nghiệp cho tổ chức của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ HÒA COMMON ERRORS IN VIETNAMESE-ENGLISH TRANSLATION MADE BY ENGLISH TRANSLATOR TRAINEES AT NUI PHAO MINING COMPANY LIMITED Những lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của phiên dịch Tiếng Anh mới ra nghề tại Công Ty TNHH Khai Thác Chế Biến Khoáng Sản Núi Pháo M.A MINOR PROGRAMME THESIS FIELD: ENGLISH TEACHING METHODOLOGY CODE: 60140111 Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ HÒA COMMON ERRORS IN VIETNAMESE-ENGLISH TRANSLATION MADE BY ENGLISH TRANSLATOR TRAINEES AT NUI PHAO MINING COMPANY LIMITED Những lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của phiên dịch Tiếng Anh mới ra nghề tại Công Ty TNHH Khai Thác Chế Biến Khoáng Sản Núi Pháo M.A MINOR PROGRAMME THESIS FIELD: ENGLISH TEACHING METHODOLOGY CODE: 60140111 SUPERVISOR: ASSOC. LÊ HÙNG TIẾN Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] i DECLARATION I hereby, certify the thesis entitled “Common errors in Vietnamese-English translation made by English translator trainees at Nui Phao Mining Company Limited” is the result of my own research for the degree of Master of Arts at University of Languages and International Studies, Vietnam National University, Hanoi. The thesis has not been submitted for any degree at any other universities or institutions. I agree that the origin of my paper deposited in the library can be accessible for the purposes of study and research.

Hanoi, 2014 Đinh Thị Hòa TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii ACKNOWLEDGEMENTS This thesis is not solely my efforts, but, in fact, contains many contributions of individuals to whom I would like to express my gratitude. First of all, I am deeply indebted to my supervisor, Dr. Le Hung Tien, for all his support and encouragement over the past few months and for his valuable comments and advice on the study. Without his generous help, this study could not have been completed.

Secondly, I wish to express my sincere gratitude to the Post-Graduate lecturers as well as officers working at Faculty of Graduate Studies, University of Languages and International studies – VNU for their great help and numerous suggestions concerning this thesis. Thirdly, I want to extend my special thanks to my colleagues working at NPMC for their help and cooperation during my research. I am also grateful to my close friends who encouraged me a lot when I was conducting my research. Finally, millions of thanks go to my beloved family for their love, care and support during my MA course, especially the fulfillment of the thesis.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iii ABSTRACT Many studies have been carried out to investigate the strategies and procedures in translation. However, there have been few studies reporting on the errors in translation especially in Vietnamese-English translations. The aim of this study was therefore to investigate the common errors in Vietnamese-English translations of English translator trainees. In order to achieve this, a case study with 10 English translator trainees working at Nui Phao Mining Company was carried out to find out the most common errors in Vietnamese-English translations.

They were inexperienced English translators with only some months to 2 years experience in an English translator role. The data of this study collected from 30 Vietnamese-English translations of these English translators and the questionnaires distributed to them. In addition, the interview questions also were used to get further information for the study from 4 experienced English translators who have had many years in translating and directly helped English translator trainees review their translations. Results from errors analysis of 30 Vietnamese-English translations, questionnaires and interviews showed that English translator trainees often made errors in using of preposition, word forms, word orders, verb tenses, lexical choice and omission errors.

The study also investigated the causes leading to these errors and the ways to void them as well as to improve translation skills for English translator trainees via questionnaires and interview. Finally, some suggestions and recommendations are given for English translators trainees as well as English learners to make their Vietnamese- English translations become more perfect and professional.Limited TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iv TABLE OF CONTENTS DECLARATION .iii TABLE OF CONTENTS. iv LIST OF ABBREVIATIONS .vii LIST OF CHARTS IN THE STUDY .viii LIST OF TABLES IN THE STUDY .viii PART A: INTRODUCTION. Aims of the study.

Scope of the study. Methods of the study. Design of the study. 5 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW.

Definition of error analysis. The significance of error analysis. The sources and causes of errors. Translation and errors in translation.

Definition of translation. Errors in translation. Definition of errors in translation. Categories of translation errors.

Common errors in Vietnamese-English translation. Previous studies in the world and in Viet Nam .Limited TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Settings of the study and participants. Setting of the study.

Data collection instruments. The Vietnamese-English translations analysis. The interview questions. Data collection procedures.

Data analysis procedures. 19 CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION. Personal information of the participants. The first group of participants.

The second group of participants. Difficulties of English translator trainees in translating Vietnamese-English text22 3. Common errors on Vietnamese- English translation made by English translator trainees working at NPMC. Overall results from Vietnamese-English translations analysis, questionnaires and interviews.

Misuse of prepositions. Misuse of verb tenses. Misuse of sentence structure. Misuse of word orders.

Misuse of word collocations. Misuse of word forms. Addition or omission. Distorted meaning of source text.

Too literal translation or too free translation. The causes of translation errors.Limited TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Suggestions to avoid the common errors in translation and improve translation skills 36 PART C: CONCLUSION. Summary of the findings.

III APPENDIX III .VI APPENDIX IV .Limited TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vii LIST OF ABBREVIATIONS EA: Error Analysis ETT: English translator trainee EET: Experienced English translator ESL: English as a second Language L2: Second Language NPMC: Nui Phao Mining Company ST: Source text TL: Target language (LUAN.Limited TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viii LIST OF CHARTS IN THE STUDY Charts Title Page 1 Total number of common errors made by each ETT 25 2 Types of Preposition errors 26 3 Addition and omission errors 31 LIST OF TABLES IN THE STUDY Tables Titles Page 1 Background of questionnaire participants 20 2 Kinds of text of Vietnamese-English translation 22 3 Topics in Vietnamese-English translation 21 4 The background of interview informants 22 5 Difficulties in Vietnamese-English translation 22 6 Common errors found in 30 Vietnamese-English 24 translations 7 Errors in using of preposition of each ETT 26 8 Errors in lexical choice of each ETT 33 9 Causes of translation errors 35 10 The ways to improve translation skills 37 (LUAN.Limited TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 PART A: INTRODUCTION 1. Rationale With the continuation of globalization, more and more companies are shifting from just targeting their local markets to targeting the international markets. Many countries have considered Vietnam as a potential market for their investment. More and more foreign companies have come to Vietnam with the belief of having a good market due to the richness of its workforce and resources.

Especially, when Vietnam has become one of the members of World Trade Organization, this trend has become a mutual impact, many countries locating their companies in Vietnam with the plenty of experts and in contrary Vietnam has been searching for the good markets oversea. In addition, many companies located in Vietnam and owned by Vietnamese but have a great number of experts coming from many other countries in over the world and dealing with oversea markets to import as well as export goods and products. It is undeniable that along with globalization English has become a vital factor making all countries around the world have the common relationship in many aspects of life such as: economy, politics, education, science and technology. English is considered as the most popular language used to exchange information and ideas among different nations and cultures today.

Consequently, English translation has gradually become an indispensable and pressing tool which set the path for the global success of individuals, organizations, and even businesses in the modern time when society is of high development and competition amongst countries is relentless. There is a need for Vietnamese learners of English to acquire a professional translation skill in order to meet the high demand of integration into the world economy and exchange of culture with other countries. As a result, English translator has become an ideal job for those majoring in English. However, Vietnamese-English translation skill is not easy for Vietnamese learners to master, so learners can not avoid making errors in the process of translating.

Especially, trainee English translators who have just graduated from university without experience and skills, they have to face with many difficulties in translating in the real contexts/situations and they cannot avoid making errors in their translation works.The problems are mainly due to the differences in linguistic systems and languages. As put by Baker (1992: 20-21) "Errors and problems in translation mostly result from the non-equivalence between the source and (LUAN.Limited TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 target languages". Ervin and Bower (1953) stated that linguistic problems in translation may arise: 1) from differences in the meanings of words, 2) from differences in syntactical differences, and 3) from differences in the cultural context of the readers or hearers. In Vietnam, many studies have been carried out on error analysis in English learning; however, there have been few studies using this type of analysis to analyze learner‘s errors in translation especially Vietnamese- English translation.

For all the reasons above, the researcher decided to choose the study ―Common errors in Vietnamese-English translation made by English translator trainees at Nui Phao Mining Company Limited‖ which aims at finding out the most common translation errors in Vietnamese-English translation of English translator trainees working at NPMC and then investigating the causes of these errors and finally suggesting the ways to avoid them as well as the ways to improve translation skills. It is a strong belief that the study will be a useful reference helping to improve translation skills for not only English translator trainees at Nui Phao Mining Company but also all Vietnamese people who are interested in translation work and really want to become an expert translator. It is also expected that this study will contribute the good material for all teachers teaching English translation and all students majoring in English especially those who are in the course of English translation. Aims of the study The study is aimed at:  finding out common errors in translating Vietnamese into English of English translator trainees at NPMC.

 exploring the causes of making errors in translating Vietnamese into English.  helping English translator trainees as well as students majoring in English translation studies be able to recognize their common errors in translating and self-correct their errors and find out their own effective ways to improve their translation skills.  providing pedagogical implications for teachers in teaching English translation studies for students. Research questions To obtain the above stated purposes, the study aimed to answer the following questions: 1.

What are the common errors in Vietnamese- English translation made by English translator trainees working at NPMC? (LUAN.Limited TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. What are the causes for these errors? 3. What should be done to avoid these errors and to improve translation skills? 4. Scope of the study There have been a great number of errors made by English learners and translators in both Vietnamese-English and English-Vietnamese translation.