Luận văn thạc sĩ nghiên cứu lỗi trong dịch thuật pháp việt trường hợp sinh viên các khoa tiếng pháp tại việt nam luận án ts ngôn ngữ và văn hoá

Khám phá luận văn thạc sĩ về lỗi dịch thuật pháp Việt, phân tích sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam trong ngữ cảnh ngôn ngữ và văn hóa.

• Tác giả: Đỗ Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Hồng Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Pháp
• Đề tài: Nghiên cứu lỗi dịch thuật pháp Việt: Trường hợp sinh viên khoa tiếng Pháp tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ATTESTATION SUR L’HONNEUR
• REMERCIEMENTS
• LISTE DES ABRÉVIATIONS
• LISTE DES TABLEAUX
• LISTE DES GRAPHIQUES
• INTRODUCTION
• 1. CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE
• 1.1. Définition de la traduction
• 1.2. Typologie de traductions
• 1.2.1. Traduction des textes littéraires
• 1.2.2. Traduction des textes de spécialité
• 1.2.3. Différentes approches de traduction
• 1.2.3.1. Approche linguistique théorique
• 1.2.3.2. Approche linguistique appliquée avec la théorie de traduction de Catford
• 1.2.3.3. Approche linguistique contrastive avec la traduction comparative de Vinay & Darbelnet (1958)
• 1.2.3.4. Maurice Pergnier et Les fondements sociolinguistiques de la traduction
• 1.2.3.5. Eugène Nida et son approche sociolinguistique
• 1.2.3.6. Théorie du sens
• 1.2.3.7. Étapes de traduction selon l’approche interprétative
• 1.3. Erreur de traduction
• 1.3.1. Définition de l’erreur
• 1.3.2. Définition de l’erreur de traduction et typologie d’erreurs de traduction
• 1.3.3. Origines des erreurs en traduction
• 1.3.3.1. Maîtrise insuffisante de la langue de départ
• 1.3.3.2. Mauvaise analyse de la structure grammaticale
• 1.3.3.3. Mauvaise saisie du sens du terme
• 1.3.3.4. Mauvaise attitude de lecture du texte
• 1.3.3.5. Insuffisance des connaissances socio-culturelles
• 1.3.3.6. Problèmes d’expression dans la langue cible
• 1.4. Bilan du chapitre 1
• 2. CHAPITRE 2: ANALYSE DES ERREURS EN TRADUCTION DU FRANÇAIS EN VIETNAMIEN DES ÉTUDIANTS DE 4 ANNÉE
• 2.1. Enseignement de la traduction dans les universités vietnamiennes
• 2.1.1. Enseignement du français dans les universités
• 2.1.2. Enseignement de la traduction dans le programme universitaire
• 2.1.3. Cours de traduction
• 2.1.4. Mise en place
• 2.2. Méthodologie de recherche
• 2.2.1. Méthode de recherche
• 2.2.2. Choix des textes à traduire
• 2.2.3. Constitution du corpus
• 2.2.4. Méthodes d’analyse des données
• 2.3. Analyse des erreurs commises par les étudiants de 4e année
• 2.3.1. Erreurs commises par les étudiants en traduction du français en vietnamien
• 2.3.2. Sources d’erreurs commises par les étudiants en traduction du français en vietnamien
• 2.3.2.1. Dans la phase de compréhension
• 2.3.2.2. Dans la phase de réexpression
• 2.4. Bilan du chapitre 2
• 3. CHAPITRE 3: PROPOSITIONS MÉTHODOLOGIQUES POUR L’AMÉLIORATION DE LA TRADUCTION DU FRANÇAIS EN VIETNAMIEN
• 3.1. Critères d’une bonne traduction
• 3.1.1. Techniques de saisie du sens des termes
• 3.1.1.1. À l’aide du dictionnaire
• 3.1.1.2. À l’aide des sites web à l’Internet
• 3.1.2. Techniques d’analyse des relations syntaxiques
• 3.1.3. Techniques de saisie du bagage cognitif et du contexte cognitif
• 3.1.4. Démarches à suivre dans l’acte traduisant
• 3.1.4.1. Dans la phase de compréhension
• 3.1.4.2. Dans la phase de déverbalisation
• 3.1.4.3. Dans la phase de réexpression
• 3.2. Bilan du chapitre 3
• PUBLICATIONS ET COMMUNICATIONS LIÉES À LA THÈSE
• ANNEXES
• Annexe 1. Textes à traduire
• Annexe 2. Typologie et sources d’erreurs

Tóm tắt

I. Lỗi dịch thuật pháp luật trong bài dịch của sinh viên khoa Tiếng Pháp

Phần này tập trung phân tích lỗi dịch thuật pháp luật phổ biến trong các bài dịch của sinh viên khoa Tiếng Pháp. Nghiên cứu sẽ xem xét các sai sót về ngữ nghĩa, cú pháp, và văn phong khi dịch các văn bản pháp luật từ tiếng Pháp sang tiếng Việt. Đặc biệt, sẽ nhấn mạnh vào việc xử lý các thuật ngữ chuyên ngành pháp luật, những cụm từ mang tính cách ngôn ngữ pháp lý, và các vấn đề liên quan đến văn hóa pháp luật khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Dữ liệu phân tích sẽ lấy từ các bài dịch của sinh viên, bao gồm cả các bài luận văn, bài tập lớn và bài kiểm tra. Kết quả phân tích sẽ được trình bày dưới dạng bảng biểu và đồ thị để minh họa rõ ràng các loại lỗi, tần suất xuất hiện và mức độ nghiêm trọng của từng loại lỗi. Phân tích lỗi dịch thuật sẽ được thực hiện dựa trên khung lý thuyết dịch thuật hiện có, kết hợp với các nghiên cứu thực tiễn về dịch thuật pháp luật. Mục tiêu là xác định những điểm yếu trong kỹ năng dịch thuật pháp luật của sinh viên và tìm ra những nguyên nhân dẫn đến các lỗi này. Nghiên cứu này cũng sẽ đề cập đến những khó khăn cụ thể mà sinh viên gặp phải khi đối mặt với các văn bản pháp lý phức tạp, ví dụ như cấu trúc câu dài, nhiều mệnh đề phụ, hoặc các thuật ngữ chuyên ngành khó hiểu. Nghiên cứu lỗi dịch thuật này cũng sẽ xem xét các ảnh hưởng của yếu tố văn hóa và xã hội đến việc hiểu và truyền tải chính xác ý nghĩa của văn bản pháp luật.

1.1. Phân tích lỗi dịch thuật theo cấp độ ngôn ngữ

Phần này sẽ đi sâu vào phân tích lỗi dịch thuật ở các cấp độ khác nhau của ngôn ngữ: từ vựng, cú pháp và ngữ nghĩa. Đối với từ vựng, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc sinh viên xử lý các thuật ngữ chuyên ngành pháp luật như thế nào. Có bao nhiêu trường hợp sinh viên sử dụng từ không chính xác, từ không tương đương hoặc không có từ tương đương trong tiếng Việt? Đối với cú pháp, nghiên cứu sẽ xem xét cách sinh viên xử lý các cấu trúc câu phức tạp trong tiếng Pháp, đặc biệt là các câu dài, nhiều mệnh đề phụ. Liệu sinh viên có thể chuyển tải chính xác ý nghĩa của câu gốc sang tiếng Việt hay không? Có những loại lỗi cú pháp nào thường gặp? Cuối cùng, về ngữ nghĩa, nghiên cứu sẽ xem xét liệu sinh viên có hiểu được ý nghĩa chính xác của văn bản gốc hay không. Những nguyên nhân lỗi dịch thuật về mặt ngữ nghĩa là gì? Liệu có sự ảnh hưởng của yếu tố văn hóa hoặc bối cảnh dẫn đến sự sai lệch về ngữ nghĩa? Phân tích lỗi dịch thuật tại ba cấp độ này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về năng lực dịch thuật của sinh viên và giúp xác định những điểm cần cải thiện trong quá trình đào tạo.

1.2. Nguyên nhân lỗi dịch thuật

Phần này sẽ tập trung vào việc tìm ra nguyên nhân lỗi dịch thuật mà sinh viên gặp phải. Nghiên cứu sẽ xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch thuật, bao gồm: kiến thức pháp luật, kỹ năng ngôn ngữ, phương pháp học tập, và tài liệu tham khảo. Nghiên cứu định tính sẽ được sử dụng để tìm hiểu sâu hơn về suy nghĩ và cách tiếp cận của sinh viên đối với bài dịch. Các cuộc phỏng vấn với sinh viên và giảng viên sẽ giúp làm rõ những khó khăn mà sinh viên gặp phải trong quá trình dịch thuật. Phân tích lỗi dịch thuật kết hợp với các cuộc phỏng vấn sẽ giúp xác định những nguyên nhân lỗi dịch thuật chính, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục hiệu quả. Một số nguyên nhân lỗi dịch thuật có thể bao gồm: thiếu hiểu biết về luật pháp, thiếu kỹ năng ngôn ngữ, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, thiếu tài liệu tham khảo phù hợp, và phương pháp học tập chưa hiệu quả. Nghiên cứu định lượng sẽ được sử dụng để xác định tần suất xuất hiện của các loại lỗi khác nhau, từ đó giúp xác định những nguyên nhân lỗi dịch thuật quan trọng nhất cần được giải quyết.

II. Giải pháp khắc phục lỗi dịch thuật

Phần này trình bày các giải pháp khắc phục lỗi dịch thuật dựa trên kết quả phân tích ở phần trước. Các giải pháp sẽ tập trung vào việc cải thiện cả kiến thức và kỹ năng dịch thuật của sinh viên. Về kiến thức, nghiên cứu đề xuất bổ sung kiến thức pháp luật và ngữ pháp tiếng Pháp, cũng như tăng cường hiểu biết về văn hóa pháp luật của cả hai ngôn ngữ. Về kỹ năng, nghiên cứu đề xuất các phương pháp học tập hiệu quả, ví dụ như học nhóm, thực hành thường xuyên, và sử dụng các công cụ hỗ trợ dịch thuật. Phương pháp dịch thuật phù hợp cũng sẽ được đề cập, bao gồm việc sử dụng từ điển chuyên ngành và các tài liệu tham khảo uy tín. Nghiên cứu cũng đề xuất cải thiện chương trình đào tạo dịch thuật pháp luật tại các trường đại học, bao gồm tăng cường thời lượng giảng dạy, cập nhật nội dung giảng dạy, và sử dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Đào tạo dịch thuật pháp luật cần tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng phân tích văn bản pháp luật, kỹ năng tra cứu thuật ngữ chuyên ngành, và kỹ năng truyền tải ý nghĩa chính xác của văn bản sang ngôn ngữ đích. Giải pháp khắc phục lỗi dịch thuật cần được thiết kế một cách toàn diện, bao gồm cả khía cạnh kiến thức, kỹ năng và chương trình đào tạo.

2.1. Cải thiện chương trình đào tạo dịch thuật pháp luật

Để nâng cao chất lượng dịch thuật của sinh viên, cần có sự cải tiến toàn diện trong chương trình đào tạo dịch thuật pháp luật. Cụ thể, cần tăng cường thời lượng giảng dạy về dịch thuật pháp luật, tập trung vào các kỹ năng chuyên biệt như phân tích văn bản pháp luật, tra cứu thuật ngữ, và xử lý các vấn đề văn hóa pháp luật. Việc cập nhật nội dung giảng dạy là cần thiết để sinh viên tiếp cận với những kiến thức và phương pháp dịch thuật hiện đại. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, như học tập dựa trên dự án hoặc học tập hợp tác, sẽ giúp sinh viên chủ động hơn trong quá trình học tập và nâng cao hiệu quả học tập. Việc tích hợp công nghệ thông tin vào quá trình giảng dạy cũng rất quan trọng, giúp sinh viên tiếp cận với các công cụ hỗ trợ dịch thuật hiện đại và nâng cao hiệu quả học tập. Cuối cùng, cần có sự đánh giá thường xuyên chất lượng giảng dạy và học tập để kịp thời điều chỉnh chương trình đào tạo sao cho phù hợp với thực tế.

2.2. Phương pháp dịch thuật hiệu quả

Việc lựa chọn phương pháp dịch thuật phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng bài dịch. Sinh viên cần được hướng dẫn sử dụng các phương pháp dịch thuật hiệu quả, bao gồm việc phân tích kỹ lưỡng văn bản nguồn, tra cứu thuật ngữ chuyên ngành, và sử dụng các công cụ hỗ trợ dịch thuật. Việc hiểu rõ văn hóa pháp luật của cả hai ngôn ngữ cũng là yếu tố cần thiết để sinh viên có thể truyền tải chính xác ý nghĩa của văn bản. Sinh viên cần được hướng dẫn cách sử dụng từ điển chuyên ngành và các tài liệu tham khảo uy tín để đảm bảo tính chính xác của bài dịch. Việc rèn luyện kỹ năng viết là rất quan trọng để sinh viên có thể diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng và mạch lạc. Hơn nữa, việc thực hành thường xuyên là rất cần thiết để sinh viên có thể nâng cao kỹ năng dịch thuật của mình. Việc nhận được phản hồi và góp ý từ giảng viên cũng rất quan trọng để sinh viên có thể nhận ra những sai sót và cải thiện chất lượng bài dịch của mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Pháp (mã số 62220203) của tác giả Đỗ Lan Anh, với đề tài "Étude des erreurs en traduction du français en vietnamien (Le cas des étudiants des départements de français au Vietnam)" (Nghiên cứu lỗi trong dịch thuật Pháp-Việt: Trường hợp sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam), được bảo vệ vào ngày 31/10/2016 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đinh Hồng Vân và PGS. Trịnh Đức Thái.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong bối cảnh Việt Nam mở rộng quan hệ đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế, nhu cầu giao tiếp đa phương diện giữa Việt Nam với Pháp và các quốc gia trong cộng đồng Pháp ngữ gia tăng liên tục. Cử nhân ngành tiếng Pháp có nhiều cơ hội việc làm tại các cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và các doanh nghiệp với tư cách là biên dịch viên hoặc phiên dịch viên. Nhằm đáp ứng yêu cầu này, các trường đại học tại Việt Nam đã triển khai các chương trình đào tạo dịch thuật chuyên nghiệp. Tuy nhiên, người học dịch gặp nhiều khó khăn mang tính hệ thống và lặp đi lặp lại trong suốt tiến trình 4 năm đại học, xuất hiện ở cả giai đoạn tiếp nhận văn bản nguồn lẫn giai đoạn tạo lập văn bản đích. Trong khi các nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nhiều vào dịch văn học, dịch chuyên ngành pháp lý, dịch thuật tự động thống kê hoặc các hiện tượng dịch thuật chuyên biệt, mảng nghiên cứu thực nghiệm về các lỗi dịch thuật của người học từ tiếng Pháp sang tiếng Việt một cách toàn diện và có hệ thống vẫn còn rất khiêm tốn.

Luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Những lỗi chính trong dịch thuật từ tiếng Pháp sang tiếng Việt mà sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam mắc phải là gì? (Quelles sont les principales erreurs en traduction du français en vietnamien commises par les étudiants des départements de français au Vietnam ?)
2. Nguyên nhân của những lỗi này là gì? (Quelles sont les causes de ces erreurs ?)
3. Những giải pháp nào nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật Pháp-Việt cho sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam? (Quelles sont les solutions pour améliorer la qualité de la traduction du français en vietnamien des étudiants des départements de français au Vietnam ?)

Ba giả thuyết nghiên cứu được tác giả xác lập bao gồm:

1. Sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam luôn mắc lỗi trong các bài tập và bài thi dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Việt.
2. Bên cạnh các lỗi mang tính phổ quát trong hầu hết các cặp ngôn ngữ, tồn tại các lỗi ngoài ngôn ngữ bắt nguồn từ sự khác biệt văn hóa - xã hội giữa cộng đồng người Pháp và người Việt Nam.
3. Luôn tồn tại các giải pháp hiệu quả để phòng ngừa và khắc phục các lỗi này, cụ thể là các kỹ thuật hỗ trợ đọc hiểu văn bản nguồn và kỹ thuật tái tạo diễn đạt bằng tiếng mẹ đẻ.

Mục tiêu của luận án bao gồm:

• Nhận diện các lỗi dịch thuật phổ biến nhất của sinh viên các khoa tiếng Pháp trong quá trình chuyển ngữ Pháp-Việt.
• Xác định nguyên nhân gây ra lỗi ở hai bình diện: khó khăn trong khâu tiếp nhận/hiểu ngôn ngữ nguồn (LS) và khó khăn trong khâu tái diễn đạt ở ngôn ngữ đích (LC).
• Đề xuất hệ thống giải pháp phương pháp luận nhằm nâng cao chất lượng dịch Pháp-Việt, bao gồm các kỹ thuật thấu hiểu văn bản nguồn (TS) và kỹ thuật tái diễn đạt bằng ngôn ngữ đích (TC).

Đối tượng nghiên cứu là các lỗi dịch thuật Pháp-Việt xuất hiện trong bài thi và bài tập dịch của sinh viên đại học năm thứ tư. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát các khoa và trường đại học có đào tạo ngành tiếng Pháp trải dài từ Bắc vào Nam tại Việt Nam, bao gồm:

• Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (ULEI-UNH)
• Trường Đại học Hà Nội (UH)
• Học viện Ngoại giao (ADV)
• Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (ENSH)
• Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế (ESLE-UH)
• Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Đà Nẵng (ELE-UD)
• Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (UPH)
• Trường Đại học Cần Thơ (UC)

Phạm vi ngữ liệu bao gồm 4.413 bài dịch thu nhận từ sinh viên năm thứ 4 (gồm 1.916 bài của sinh viên định hướng chuyên ngành biên phiên dịch và 2.497 bài của sinh viên các định hướng chuyên ngành khác).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan lịch sử nghiên cứu, tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu dịch thuật quốc tế và trong nước theo các trục chuyên đề:

Về các nghiên cứu lịch sử và lý thuyết thực hành dịch thuật quốc tế: Luận án dẫn chiếu các khảo cứu lịch sử và phương diện thực hành của Cary (1956, 1958), Lefevre (1977), Horguelin (1981), Santoyo (1987). Về mảng dịch văn học, tác giả điểm các công trình xử lý khó khăn khi chuyển ngữ tác phẩm văn học sang các ngôn ngữ đích của Pellaumail (2000), Bruneaud (2010), Scodeller (2009), Landers (2001), cùng các nghiên cứu về yếu tố văn hóa trong văn bản văn học của Said (1995), Pelea (2010), Krynicka (2010), Sierra (2013). Về mảng dịch chuyên ngành, các công trình được phân tích gồm dịch kinh tế (Delisle, 1988), dịch pháp lý (Gémar, 1979; Koutsivitis, 1988; Grass, 1996; Bocquet, 1996; Sun, 2000; Sferle, 2009; Geraud, 2011) và dịch y khoa (Lee-Jahnke, 2001). Về dịch tự động thống kê và xử lý ngữ liệu số lượng lớn, tác giả tổng thuật các nghiên cứu của Weaver (1948), Masterman (1957), Koutsoudas & Humecky (1957), Kaplan & Casey (1958), Melcuk (1960), Oettinger (1960), CETA (1959), Déchelotte (2007), Léon (2008), Rubino (2011), Azouzi (2011), Rauf (2012), Afi (2014). Về giáo học pháp giảng dạy dịch thuật, luận án viện dẫn các đề xuất sư phạm của Zhao (1989), Abrudeanu (2003), Saleh (2007).

Về các nghiên cứu chuyên sâu về phân tích lỗi dịch thuật: Tác giả nhấn mạnh số lượng nghiên cứu về lỗi của người học còn hạn chế. Nổi bật trong số đó là luận án của Al-Attrache (2003) phân tích lỗi dịch thuật Pháp-Ả Rập ở môi trường đào tạo đại học, tập trung vào các can thiệp ngôn ngữ và nội ngôn ngữ (ngữ âm, hình thái, cú pháp, phương ngữ, văn hóa). Bên cạnh đó là các nghiên cứu về lỗi dịch thuật kỹ thuật Pháp-Đức của Allignol (1995) và Gardosi (2012).

Về tình hình nghiên cứu dịch thuật tại Việt Nam: Tác giả khảo cứu các luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp:

• Về dịch văn học và các hiện tượng văn hóa - ngôn ngữ: Nghiên cứu tác động của yếu tố văn hóa - xã hội trong truyện ngắn Guy de Maupassant của Trần Ngọc Mai (2002); dịch phóng sự văn học Kỹ nghệ lấy Tây của Lê Đàm Hoa Hạ (2013); truyện kỳ ảo của Alexandre Dumas của Phạm Thị Bích Liễu (2008); dịch tiểu thuyết của Jean-Marc Parisis của Nguyễn Khắc Tú (2013); chuyển đổi từ vựng - cú pháp trong dịch tác phẩm L’enfant et la rivière của Henri Bosco của Nguyễn Văn Dương (2012); dịch tiếng lóng hiện đại Pháp-Việt của Lê Thị Thu Huyền (2003); hiện tượng giao thoa ngôn ngữ của Bùi Thị Lưu (2009); kiến thức văn hóa trong dịch thuật của sinh viên khoa tiếng Pháp của Nguyễn Thanh Hoa (2010); dịch thuật thực dụng của Nguyễn Phương Hoa (2013); dịch văn bản khoa học kỹ thuật của Đặng Quốc Bảo (2014); dịch thời của lời văn thông tin của Đào Văn Tuấn (2009); dịch đại từ ngôi thứ ba số ít của Huỳnh Tấn Lập (2011); vận dụng tiêu chí Tín - Đạt - Nhã trong dịch văn học của Trương Bích Hoa (2015).
• Về phân tích lỗi dịch thuật tại Việt Nam: Nghiên cứu lỗi dịch tự động tên riêng Anh/Pháp-Việt của Phan Thị Thanh Thảo (2014); phân tích lỗi dịch văn bản thương mại của Nguyễn Thúy Anh (2002); phân tích lỗi dịch văn bản tài chính - kế toán của Nguyễn Thị Nhung (2002).

Vị trí của luận án: Qua tổng quan tài liệu, tác giả khẳng định các công trình trong nước chủ yếu tập trung vào lỗi dịch thuật ở văn bản chuyên ngành hẹp hoặc các khía cạnh dịch thuật văn học cụ thể, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, quy mô lớn về toàn bộ các dạng lỗi dịch thuật của người học trong tiến trình dịch thuật Pháp-Việt nói chung. Luận án của Đỗ Lan Anh lấp khoảng trống này bằng việc khảo sát toàn diện lỗi của sinh viên năm thứ 4 tại các trường đại học trên cả nước, soi chiếu qua khung lý thuyết Thuyết nghĩa (Thuyết diễn giải) của Danica Seleskovitch và Marianne Lederer, kết hợp với khung phân loại lỗi dịch thuật của Jean Delisle.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án xây dựng khung lý thuyết dựa trên sự phát triển của các trường phái dịch thuật học và lý thuyết phân tích lỗi:

1. Các hướng tiếp cận lý thuyết dịch thuật:

   • Tiếp cận ngôn ngữ học thuần túy và ứng dụng: Quan điểm của Saussure (1916) về ngôn ngữ (langue) và lời nói (parole); Roman Jakobson (1959, 1963) với 3 hình thức dịch thuật (dịch nội ngôn ngữ, dịch liên ngôn ngữ, dịch liên ký hiệu); Georges Mounin (1963, 1976) với việc đặt dịch thuật trong khoa học ngôn ngữ; J.C. Catford (1965) với khái niệm tương đương văn bản (équivalence textuelle), tương ứng hình thức (correspondance formelle) và các dạng chuyển dịch (shifts về cấu trúc, phân lớp, đơn vị, nội hệ thống); Vinay & Darbelnet (1958, 1995) với phương pháp phong cách học so sánh gồm 7 thủ pháp dịch chia làm 2 nhóm: dịch trực tiếp (vay mượn, sao phỏng, dịch nguyên văn) và dịch gián tiếp (chuyển dịch từ loại, biến đổi phối cảnh, tương đương, cải biên), cùng 4 loại đơn vị dịch (chức năng, ngữ nghĩa, biện chứng, thi luật).
   • Tiếp cận xã hội ngôn ngữ học: Maurice Pergnier (1978, 1993) coi dịch thuật là hành vi giao tiếp tác động lên thông điệp ở cấp độ lời nói; Eugene Nida & Charles Taber (1964, 1971) với lý thuyết tương đương động (dynamic equivalence), nhấn mạnh tính tự nhiên (naturel) đối với người tiếp nhận bản dịch ở các khía cạnh ngữ pháp và từ vựng.
   • Thuyết nghĩa / Thuyết diễn giải (Théorie du sens / Théorie interprétative de la traduction - Trường phái Paris / ESIT): Được khởi xướng bởi Danica Seleskovitch và Marianne Lederer, cùng sự phát triển của Maurice Gravier (1977), Jean Delisle (1980, 1984), Daniel Gile (1995, 2005), Michel Ballard (2006), André Dussart (2006) và Đinh Hồng Vân (2010). Thuyết nghĩa khẳng định đối tượng của dịch thuật không phải là từ ngữ mà là nghĩa của thông điệp (le sens). Quá trình dịch thuật gồm 3 giai đoạn:
     1. Giai đoạn hiểu (Compréhension): Giải mã các ký hiệu ngôn ngữ học kết hợp với tri thức bách khoa, vốn tri thức nhận thức (bagage cognitif) và ngữ cảnh nhận thức (contexte cognitif) để nắm bắt ý đồ giao tiếp (vouloir-dire).
     2. Giai đoạn phi lời hóa (Déverbalisation): Tách rời nghĩa đã lĩnh hội khỏi vỏ bọc từ ngữ của ngôn ngữ nguồn trong bộ nhớ nhận thức.
     3. Giai đoạn tái diễn đạt (Réexpression): Tái tạo và diễn đạt lại ý đồ của tác giả bằng ngôn ngữ đích một cách tự nhiên, rõ ràng, phù hợp với quy tắc ngữ pháp và đặc trưng phong cách của ngôn ngữ đích.

2. Khái niệm và phân loại lỗi:

   • Khái niệm lỗi (Erreur) và sai sót (Faute): Luận án phân biệt rõ hai khái niệm dựa trên quan điểm sư phạm ngoại ngữ của S.P. Corder (1967, 1980), J.-P. Cuq (2003), R. Galisson & D. Coste (1976), J. Roulet (1976), F. Cossu (1995) và G. Brousseau (1994). Faute là sai sót ngẫu nhiên do mệt mỏi, áp lực hay thiếu tập trung mà người học có thể tự sửa; trong khi Erreur là lỗi hệ thống do sự chưa hoàn thiện của hệ thống ngôn ngữ trung gian (interlangue), phản ánh tri thức chưa thỏa đáng và là công cụ chỉ dấu tiến trình học tập.
   • Phân loại lỗi dịch thuật: Luận án vận dụng mô hình phân loại của Jean Delisle (1993):
     • Lỗi dịch nghĩa (Erreurs de traduction): Phản nghĩa (contre-sens - hiểu sai hoàn toàn ý tác giả), sai nghĩa (faux-sens - gán nghĩa không chuẩn xác), vô nghĩa (non-sens - bản dịch phi lý, tối nghĩa), thêm nghĩa (ajout - tự ý bổ sung chi tiết không có trong bản gốc), bỏ sót nghĩa (omission - lược bỏ thông tin cần dịch).
     • Lỗi ngôn ngữ đích (Erreurs de langue): Mơ hồ cú pháp (ambiguïté), dùng từ sai chuẩn (barbarisme), câu văn lủng củng hỗn loạn (charabia), lỗi thừa từ/lặp nghĩa (pléonasme), lỗi sai ngữ pháp/cú pháp nghiêm trọng (solécisme), lỗi phối hợp ngữ pháp cọc cạch (zeugme).
     • Luận án cũng đối chiếu với các mô hình phân loại của Christiane Nord (1991), Krzysztof Hejwowski (2004), Hannelore Lee-Jahnke (1998), Amparo Hurtado Albir (1990) và Daniel Gile (2005).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu miêu tả (recherche descriptive) làm phương pháp chủ đạo, kết hợp phương pháp thống kê định lượng (méthode statistique) nhằm phân loại, đếm tần suất và tính toán tỷ lệ phần trăm các dạng lỗi; phương pháp phân tích ngữ liệu định tính (méthode analytique), miêu tả (méthode descriptive) và tổng hợp (méthode synthétique) dựa trên các căn cứ lý luận dịch thuật học.
• Nguồn dữ liệu và xây dựng ngữ liệu: Ngữ liệu được thu thập từ bài thi và bài tập dịch của sinh viên năm thứ 4 tại 8 cơ sở đào tạo tiếng Pháp trên cả nước:

Nhóm sinh viên	Số lượng bài dịch thu thập	Tỷ lệ (%)
Sinh viên chuyên ngành Dịch thuật	1.916	43,42%
Sinh viên các chuyên ngành khác	2.497	56,58%
Tổng cộng	4.413	100,00%

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 - Cadre théorique (Khung lý thuyết)

Chương 1 thiết lập toàn bộ nền tảng lý luận cho luận án, gồm 5 nội dung trọng tâm:

1. Định nghĩa về dịch thuật: Phân tích lịch sử tư tưởng dịch thuật từ thời Cổ đại (bản dịch Kinh Thánh Septante, Vulgate) qua các quan niệm của Cervantes, Humboldt, Schlegel, Voltaire, Goethe đến các định nghĩa của ngôn ngữ học hiện đại (Larousse, Fedorov, Mounin, Dubois, Ladmiral, Delisle, Eco, Ballard).
2. Phân loại dịch thuật: Phân định 3 loại hình dịch thuật chính: dịch văn bản văn học (đòi hỏi xử lý phong cách, hình ảnh, văn hóa); dịch văn bản chuyên ngành (chú trọng tính chính xác thuật ngữ, tính chuyên biệt trong kinh tế, pháp lý, y tế); dịch tự động (lịch sử phát triển từ thập niên 1940-1950 đến kỷ nguyên máy tính và web đa ngữ).
3. Các trường phái lý thuyết dịch thuật: Trình bày chi tiết lý thuyết dịch thuật ngôn ngữ học (Jakobson, Mounin, Catford, Vinay & Darbelnet), tiếp cận xã hội ngôn ngữ học (Pergnier, Nida) và tiếp cận Thuyết nghĩa/Thuyết diễn giải của Seleskovitch & Lederer (ESIT). Làm rõ cơ chế 3 giai đoạn của hành vi dịch: Hiểu, Phi lời hóa và Tái diễn đạt.
4. Khái niệm lỗi và phân loại lỗi trong dịch thuật: Phân biệt erreur và faute; phân tích các khung phân loại lỗi dịch thuật của Delisle, Nord, Hejwowski, Lee-Jahnke, Gile, Albir.
5. Nguồn gốc của các lỗi dịch thuật: Phân tích các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến lỗi: sự bất cập trong làm chủ ngôn ngữ nguồn (phân tích sai cấu trúc ngữ pháp, nắm bắt sai nghĩa của thuật ngữ/từ ngữ, thái độ đọc văn bản chưa đúng đắn); sự thiếu hụt kiến thức văn hóa - xã hội; những vấn đề về năng lực biểu đạt bằng tiếng mẹ đẻ (ngôn ngữ đích).

Chương 2 - Analyse des erreurs en traduction du français en vietnamien des étudiants de 4e année (Phân tích lỗi trong dịch thuật Pháp-Việt của sinh viên năm thứ 4)

Chương 2 là phần nghiên cứu thực nghiệm trung tâm của luận án:

1. Thực trạng giảng dạy dịch thuật tiếng Pháp tại các trường đại học Việt Nam: Khảo sát phân bổ chương trình giảng dạy tiếng Pháp, vị trí của môn dịch trong khung chương trình đào tạo cử nhân, tổ chức các khóa học và phương pháp triển khai tại các trường đại học thành viên.
2. Quy trình nghiên cứu và xây dựng ngữ liệu: Mô tả quy trình thu thập 4.413 bài dịch, tiêu chí lựa chọn các văn bản dịch nguồn (đa dạng về chủ đề xã hội, văn hóa, kinh tế, giáo dục).
3. Thống kê và phân tích lỗi dịch thuật của sinh viên:
   • Tổng hợp và so sánh tần suất lỗi giữa sinh viên chuyên ngành dịch thuật và sinh viên các chuyên ngành khác (Bảng 2.3 và Biểu đồ 2.1).
   • Phân tích chi tiết các lỗi trong giai đoạn hiểu (Phase de compréhension - Bảng 2.4 và Biểu đồ 2.2): phân tích các trường hợp phạm lỗi phản nghĩa (contre-sens), sai nghĩa (faux-sens), vô nghĩa (non-sens), bỏ sót thông tin (omission) và thêm thông tin không căn cứ (ajout). Tác giả chỉ ra nguyên nhân từ việc hiểu sai cấu trúc cú pháp phức hợp trong tiếng Pháp (như mệnh đề quan hệ, cấu trúc phân từ, thể động từ, cấu trúc gérondif), hiểu sai nghĩa ngữ cảnh của từ vựng đa nghĩa, thành ngữ, từ đồng âm, hoặc thiếu kiến thức nền về thiết chế văn hóa - kinh tế Pháp.
   • Phân tích chi tiết các lỗi trong giai đoạn tái diễn đạt (Phase de réexpression - Bảng 2.5 và Biểu đồ 2.3): phân tích các lỗi về diễn đạt tiếng Việt như lỗi cấu trúc câu bị ảnh hưởng bởi trật tự từ tiếng Pháp (calque cú pháp), dùng từ tiếng Việt không tự nhiên, lỗi mơ hồ nghĩa, lỗi diễn đạt rườm rà lặp từ (pléonasme), lỗi hành văn tối nghĩa (charabia), và lỗi sai ngữ pháp tiếng Việt.

Phân loại theo tiến trình nhận thức	Biểu hiện lỗi cụ thể trong bản dịch Pháp - Việt
Giai đoạn Hiểu (Compréhension)	Phản nghĩa (contre-sens), Sai nghĩa (faux-sens), Vô nghĩa (non-sens), Bỏ sót nghĩa (omission), Thêm nghĩa sai lệch (ajout).
Giai đoạn Tái diễn đạt (Réexpression)	Sao phỏng cấu trúc (calque), Câu lủng củng (charabia), Sai ngữ pháp tiếng Việt (solécisme), Thừa từ lặp nghĩa (pléonasme), Dùng từ sai ngữ cảnh (barbarisme), Mơ hồ cú pháp (ambiguïté).

Chương 3 - Propositions méthodologiques pour l’amélioration de la traduction du français en vietnamien (Đề xuất phương pháp luận nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật Pháp-Việt)

Dựa trên kết quả định lượng và phân tích nguyên nhân ở Chương 2, Chương 3 đưa ra các đề xuất mang tính phương pháp luận:

1. Xác lập các tiêu chí của một bản dịch tốt: Phân tích các tiêu chuẩn về độ chuẩn xác ngữ nghĩa, tính tự nhiên và sự tuân thủ các chuẩn mực ngữ pháp - phong cách của ngôn ngữ đích.
2. Các kỹ thuật nắm bắt chính xác nghĩa của từ ngữ:
   • Kỹ thuật tra cứu và khai thác từ điển: cách lựa chọn từ điển đơn ngữ Pháp-Pháp (Le Robert, Larousse), từ điển đối chiếu Pháp-Việt; phương pháp xác định nghĩa từ vựng theo trường nghĩa và văn cảnh.
   • Kỹ thuật khai thác công cụ internet và các trang web chuyên ngành để kiểm chứng thuật ngữ, khái niệm mới và ngữ liệu thực tế.
3. Kỹ thuật phân tích các mối quan hệ cú pháp trong câu tiếng Pháp: Phương pháp nhận diện nòng cốt câu, phân tích các thành phần bổ ngữ, mệnh đề phụ thuộc, cấu trúc phi cá nhân, liên từ và dấu hiệu logic trong văn bản.
4. Kỹ thuật huy động vốn tri thức nhận thức và ngữ cảnh nhận thức: Phương pháp kích hoạt kiến thức bách khoa, kiến thức nền về văn hóa, chính trị, kinh tế Pháp để giải mã các yếu tố hàm ẩn (implicite) trong văn bản nguồn.
5. Quy trình từng bước trong hành vi dịch thuật:
   • Trong giai đoạn hiểu: Đọc phân tích toàn văn, giải mã ngữ cảnh giao tiếp và xác định chủ đích của người viết.
   • Trong giai đoạn phi lời hóa: Thoát khỏi sự trói buộc của vỏ ngữ âm và cấu trúc từ vựng của tiếng Pháp để giữ lấy cấu trúc ý niệm thuần túy.
   • Trong giai đoạn tái diễn đạt: Lựa chọn phương tiện ngữ pháp và từ vựng tiếng Việt tương thích, áp dụng các thủ pháp chuyển dịch linh hoạt (như chuyển cấu trúc danh từ hóa tiếng Pháp sang cấu trúc động từ tiếng Việt), đọc soát và hiệu đính văn bản đích.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án vận dụng Thuyết nghĩa (Thuyết diễn giải) của Trường phái Paris (Seleskovitch & Lederer) vào việc nghiên cứu quá trình chuyển ngữ trên cặp ngôn ngữ cụ thể Pháp - Việt.
• Hệ thống hóa và bổ sung lý luận về phân loại và nguồn gốc lỗi dịch thuật bằng cách phân chia lỗi theo tiến trình nhận thức 2 giai đoạn (Giai đoạn hiểu ngôn ngữ nguồn và Giai đoạn tái diễn đạt bằng ngôn ngữ đích), kết hợp khung phân loại lỗi dịch của Delisle với thực tiễn người học tiếng Pháp tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện và dữ liệu định lượng cụ thể về thực trạng lỗi dịch thuật Pháp-Việt qua khảo sát 4.413 bài dịch của sinh viên năm cuối tại 8 cơ sở giáo dục đại học trải dài ba miền Bắc, Trung, Nam.
• Nhận diện chi tiết các điểm tắc nghẽn của người học: sinh viên thường gặp trở ngại lớn ở khâu nhận diện cấu trúc cú pháp phức của tiếng Pháp, bẫy từ vựng đa nghĩa, thiếu hụt tri thức văn hóa - xã hội phương Tây, cùng thói quen dịch từng từ (mot-à-mot) dẫn đến các lỗi sao phỏng cấu trúc, làm sai lệch cấu trúc câu tiếng Việt.
• Đề xuất quy trình sư phạm và hệ thống kỹ thuật dịch thuật cụ thể, bao gồm phương pháp tra cứu công cụ số, kỹ thuật phân tích cú pháp tầng bậc và phương pháp tái diễn đạt linh hoạt, phục vụ trực tiếp cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy dịch thuật tại các khoa tiếng Pháp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát đối tượng là sinh viên đại học năm thứ 4 tại các khoa tiếng Pháp ở Việt Nam, với phạm vi ngữ liệu là các bài tập và bài thi dịch viết (traduction écrite) từ tiếng Pháp sang tiếng Việt. Các dữ liệu về dịch nói (interprétation) hoặc dịch xuôi từ tiếng Việt sang tiếng Pháp (thème) chưa nằm trong phạm vi giải quyết của đề tài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đối chiếu sang chiều dịch ngược từ tiếng Việt sang tiếng Pháp; nghiên cứu thực nghiệm lỗi trong kỹ năng phiên dịch (dịch đuổi, dịch song song); hoặc khảo sát lỗi dịch thuật trên các đối tượng người học ở các bậc học khác (sau đại học hoặc biên dịch viên mới vào nghề).

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên giảng dạy biên dịch tiếng Pháp: Cung cấp nguồn ngữ liệu lỗi thực tế phong phú để biên soạn giáo trình, thiết kế bài tập sửa lỗi (exercices de remédiation) và xây dựng tiêu chí đánh giá bài dịch chuẩn hóa.
• Sinh viên, học viên chuyên ngành Ngôn ngữ Pháp: Nắm rõ các dạng bẫy ngôn ngữ, bẫy văn hóa thường gặp; tiếp cận các kỹ thuật tra cứu từ điển, khai thác internet và quy trình tư duy theo 3 bước của Thuyết nghĩa để nâng cao năng lực dịch thuật.
• Nhà xây dựng chương trình đào tạo ngôn ngữ và dịch thuật: Có cơ sở thực nghiệm để điều chỉnh thời lượng, nội dung môn học dịch thuật và bổ sung các học phần tri thức văn hóa - xã hội Pháp ngữ.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản: Chương 2 (với các bảng phân loại và phân tích lỗi chi tiết trên các dẫn chứng văn bản thực tế) và Chương 3 (với các kỹ thuật phân tích cú pháp, khai thác công cụ tra cứu và các bước thao tác cụ thể trong từng giai đoạn dịch).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát dữ liệu trên bao nhiêu bài dịch và thu thập từ những cơ sở đào tạo nào?
Luận án khảo sát tổng cộng 4.413 bài dịch từ sinh viên năm thứ 4 (gồm 1.916 bài của sinh viên chuyên ngành dịch và 2.497 bài của sinh viên các chuyên ngành khác) tại 8 trường đại học: ULEI-UNH, UH, ADV, ENSH, ESLE-UH, ELE-UD, UPH và UC.

2. Khung lý thuyết dịch thuật trung tâm mà tác giả lựa chọn để phân tích lỗi là gì?
Tác giả lựa chọn Thuyết nghĩa / Thuyết diễn giải (Théorie du sens / Théorie interprétative de la traduction) của Danica Seleskovitch và Marianne Lederer (ESIT), tiếp cận tiến trình dịch thuật qua 3 giai đoạn: Hiểu (Compréhension), Phi lời hóa (Déverbalisation) và Tái diễn đạt (Réexpression).

3. Khung phân loại lỗi dịch thuật nào được luận án áp dụng trực tiếp để định danh các lỗi của sinh viên?
Luận án vận dụng mô hình phân loại của Jean Delisle (1993), chia thành hai nhóm chính: Lỗi dịch nghĩa (Erreurs de traduction: phản nghĩa, sai nghĩa, vô nghĩa, thêm nghĩa, bỏ sót nghĩa) và Lỗi ngôn ngữ (Erreurs de langue: mơ hồ cú pháp, dùng từ sai chuẩn, câu văn hỗn loạn, thừa từ, lỗi ngữ pháp nghiêm trọng, phối hợp cọc cạch).

4. Luận án chỉ ra hai nhóm nguyên nhân chính gây ra lỗi dịch thuật ở những giai đoạn nào?
Nguyên nhân gây lỗi được phân tích ở hai giai đoạn: (1) Giai đoạn hiểu văn bản nguồn (do phân tích sai ngữ pháp tiếng Pháp, hiểu sai từ vựng, thái độ đọc chưa đúng, thiếu kiến thức văn hóa - xã hội) và (2) Giai đoạn tái diễn đạt ở văn bản đích (do năng lực biểu đạt tiếng Việt bị hạn chế, thói quen sao phỏng cấu trúc tiếng Pháp).

5. Chương 3 của luận án đề xuất những giải pháp cụ thể nào để cải thiện kỹ năng dịch của sinh viên?
Chương 3 đề xuất các kỹ thuật cụ thể: kỹ thuật tra cứu từ điển và khai thác internet; kỹ thuật phân tích quan hệ cú pháp tiếng Pháp; kỹ thuật huy động tri thức bách khoa và ngữ cảnh nhận thức; cùng quy trình thao tác chuẩn xác qua 3 giai đoạn (Hiểu, Phi lời hóa và Tái diễn đạt).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đỗ Lan Anh là công trình nghiên cứu miêu tả thực nghiệm có hệ thống về lỗi dịch thuật Pháp-Việt của sinh viên năm cuối các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam. Dựa trên ngữ liệu khảo sát quy mô 4.413 bài dịch từ 8 trường đại học, luận án đã lượng hóa và làm rõ cơ chế phát sinh lỗi ở cả hai giai đoạn tiếp nhận và tạo lập văn bản. Bằng việc vận dụng Thuyết nghĩa của Seleskovitch & Lederer và khung phân loại lỗi của Delisle, nghiên cứu đã đề xuất hệ thống giải pháp phương pháp luận cụ thể nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và thực hành dịch thuật Pháp-Việt. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu dịch thuật học tiếng Pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ Đỗ Lan Anh ÉTUDE DES ERREURS EN TRADUCTION DU FRANÇAIS EN VIETNAMIEN (Le cas des étudiants des départements de français au Vietnam) NGHIÊN CỨU LỖI TRONG DỊCH THUẬT PHÁP-VIỆT (Trường hợp sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ PHÁP Hà Nội - 2016 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ Đỗ Lan Anh ÉTUDE DES ERREURS EN TRADUCTION DU FRANÇAIS EN VIETNAMIEN (Le cas des étudiants des départements de français au Vietnam) NGHIÊN CỨU LỖI TRONG DỊCH THUẬT PHÁP-VIỆT (Trường hợp sinh viên các khoa tiếng Pháp tại Việt Nam) Chuyên ngành : Ngôn ngữ Pháp Mã số : 62220203 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ PHÁP Ngày bảo vệ : 31/10/2016 Nơi bảo vệ : Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Đinh Hồng Vân PGS. Trịnh Đức Thái Hà Nội - 2016 z ATTESTATION SUR L’HONNEUR J’atteste sur l’honneur que cette thèse a été réalisée par moi-même et que les résultats qui y sont présentés sont exacts et n’ont jamais été publiés ailleurs. Đỗ Lan Anh z REMERCIEMENTS J’adresse mes remerciements les plus sincères à Monsieur Đinh Hồng Vân et Monsieur TrịnhĐức Thái, mes directeurs de thèse.

Je ne saurais leur exprimer toute ma reconnaissance pour leur grande disponibilité, leur rigueur scientifique et leurs précieux encouragements et conseils qui, tout au long de ces dernières années, ont fait progresser cette thèse. Je remercie sincèrement les enseignantes qui ont participé à cette étude, notamment Madame Nguyễn Yến Nhi de l’Université de Hanoï, Madame Nguyễn Lan Anh de l’Académie Diplomatique du Vietnam, Madame Nguyễn Thị Thu Trang de l’École Normale Supérieure de Hanoï, Madame Công Huyền Tôn Nữ Ý Nhiệm et Madame Hồ Thủy An de l’École Supérieure de Langues Étrangères - Université de Hue, Madame Lê Thị Ngọc Hà de l’Université de Langues Étrangères - Université de Danang, Madame Trần Lê Bảo Chân de l’Université de Pédagogie de Hochiminh-ville et Madame Nguyễn Lam Vân Anh de l’Université de Cantho qui m’ont aidée à élaborer le corpus de ma recherche. Que soient également remerciés le Département post-universitaire de l’Université de Langues et d’Études Internationales - Université Nationale de Hanoï pour sa formation, le Département de langue et de culture françaises de l’Université de Langues et d’Études Internationales - Université Nationale de Hanoï qui m’a facilité le travail de thèse en me dispensant des obligations professionnelles, mes collègues pour leurs soutiens et leurs encouragements. Mes remerciements vont aussi à tous ceux qui par leurs commentaires et leurs critiques m’ont apporté une aide précieuse.

Je tiens à remercier mes parents, ma sœur et mon mari qui m’ont soutenue tout au long de cette aventure. Leurs encouragements m’ont permis de terminer ce travail. z TABLE DES MATIÈRES ATTESTATION SUR L’HONNEUR REMERCIEMENTS LISTE DES ABRÉVIATIONS………………………………………………………………… vi LISTE DES TABLEAUX……………………………………………………………………. vii LISTE DES GRAPHIQUES…………………………………………………………………… viii INTRODUCTION…………………………………………………………………………….

1 CHAPITRE 1 - CADRE THÉORIQUE……………………………………………………. Définition de la traduction………………………………………………………………… 8 1. Typologie de traductions…………………………………………………………………. Traduction des textes littéraires………………………………………………………….

Traduction des textes de spécialité………………………………………………………. Différentes approches de traduction……………………………………………………… 15 1. Approche linguistique théorique………………………………………………………. Approche linguistique appliquée avec la théorie de traduction de Catford…………….

Approche linguistique contrastive avec la traduction comparative de Vinay & Darbelnet (1958)………………………………………………………………………………. Maurice Pergnier et Les fondements sociolinguistiques de la traduction……………. Eugène Nida et son approche sociolinguistique………………………………………. Théorie du sens………………………………………………………………………….

Étapes de traduction selon l’approche interprétative…………………………………. Erreur de traduction………………………………………………………………………. Définition de l’erreur……………………………………………………………………… 40 1. Définition de l’erreur de traduction et typologie d’erreurs de traduction……………….

Origines des erreurs en traduction………………………………………………………. Maîtrise insuffisante de la langue de départ……………………………………………… 46 z 1. Mauvaise analyse de la structure grammaticale………………………………………. Mauvaise saisie du sens du terme……………………………………………………… 48 1.

Mauvaise attitude de lecture du texte…………………………………………………. Insuffisance des connaissances socio-culturelles………………………………………… 49 1. Problèmes d’expression dans la langue cible……………………………………………. 50 Bilan du chapitre 1……………………………………………………………………………….

CHAPITRE 2 - ANALYSE DES ERREURS EN TRADUCTION DU FRANÇAIS EN 51 E VIETNAMIEN DES ÉTUDIANTS DE 4 ANNÉE…………………………………………. Enseignement de la traduction dans les universités vietnamiennes……………………. Enseignement du français dans les universités………………………………………… 52 2. Enseignement de la traduction dans le programme universitaire……………………… 54 2.

Cours de traduction……………………………………………………………………… 54 2. Mise en place…………………………………………………………………………. Méthodologie de recherche……………………………………………………………….