chương 1.38 Chương 2: NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH VIÊN KHOA Y. Quan điểm về y đức. Nguồn thu nhận kiến thức về y đức. Sự hiểu biết của sinh viên về các quy định pháp luật liên quan đến y đức.
Sự hiểu biết về nghĩa vụ của người thầy thuốc. Sự hiểu biết của sinh viên về quyền của bệnh nhân. Sự hiểu biết về mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Sự hiểu biết của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và đồng nghiệp, mối quan hệ giữa bác sĩ và cộng đồng.
Sự cần thiết của y đức đối với nhân viên y tế.55 Tiểu kết chương 2.56 Chương 3: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NHẬN THỨC VỀ Y ĐỨC CỦA SINH VIÊN KHOA Y. Chương trình giảng dạy y đức của Khoa Y hiện nay. Đánh giá chương trình giảng dạy y đức của Khoa Y. Tác động của chương trình đào tạo đến nhận thức về y đức của sinh viên các khóa 70 Tiểu kết chương 3.77 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CTĐT Chương trình đào tạo ĐĐYH Đạo đức y học ĐH Đại học ĐHQG TP.
HCM Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh TL&ĐĐYK Tâm lý và Đạo đức y khoa DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Nội dung cụ thể các mục tiêu đào tạo chung đạt được của bác sĩ đa khoa. Tổng số sinh viên đang học ngành y khoa tại Khoa Y từ năm 2012-2017 35 Bảng 1. Phân bố theo năm học.
Các định nghĩa về y đức. Ý kiến của sinh viên về người thầy thuốc có lương tâm. Nguồn thu nhận kiến thức về y đức. Sự hiểu biết của sinh viên về nguyên tắc, quy định về y đức.
Các nguyên tắc cơ bản của y đức. Ý kiến của sinh viên về các quyền của bệnh nhân. Ý kiến về giữ bí mật thông tin bệnh nhân. Công bố thông tin bệnh nhân.
Quy định về sinh viên thực tập, nghiên cứu viên, người hành nghề y trong việc khai thác hồ sơ bệnh án. Cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh, chữa bệnh. Ý kiến của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Ý kiến của sinh viên về mối quan hệ giữa bác sĩ và đồng nghiệp trong công việc.
Trách nhiệm của người thầy thuốc với cộng đồng xã hội. Ý kiến về sự cần thiết của y đức với nhân viên y tế. Ma trận về mục tiêu kiến thức, thái độ và kỹ năng và chuẩn đầu ra 59 Bảng 3. Mức độ hài lòng của sinh viên về chương trình giảng dạy môn y đức.
Hình thức giảng dạy y đức của Khoa Y. Nội dung về y đức cần bổ sung thêm cho sinh viên. Mức độ tham gia các chương trình, buổi học ngoại khóa liên quan đến y đức của Khoa Y. Ý kiến của sinh viên về hình thức tổ chức các chương trình, buổi học ngoại khóa.
Mối tương quan giữa định nghĩa về y đức và năm học của sinh viên. Mối tương quan giữa mức độ hiểu biết về nguyên tắc, quy định về y đức và năm học của sinh viên. Mối tương quan giữa mức độ hiểu biết các quy định xử phạt khi vi phạm y đức và năm học của sinh viên. Mối tương quan giữa ý kiến của sinh viên về giữ bí mật thông tin bệnh nhân và năm học của sinh viên.
Mối tương quan giữa hình thức giảng dạy y đức của Khoa Y và năm học của sinh viên.75 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Phân bố theo năm sinh. Phân bố theo giới tính. Quan niệm của sinh viên về nghề y không phải là một nghề kinh doanh 43 Biểu đồ 2.
Ý kiến của sinh viên về nghĩa vụ quan trọng nhất của người thầy thuốc 47 Biểu đồ 3. Ý kiến của sinh viên về thời điểm giảng dạy y đức. Tính cấp thiết của đề tài Để trở thành một người bác sĩ, các sinh viên y khoa phải trải qua quá trình học tập gian khổ, với một khối lượng kiến thức lớn được truyền tải trong 6 năm ở giảng đường và các bệnh viện thực hành. Ra trường người bác sĩ tiếp tục không ngừng trao dồi, cập nhật thường xuyên các kỹ thuật điều trị mới để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất cho người bệnh.
Nhưng điều đó là chưa đủ. Bác Hồ trong thư gửi Hội nghị Cán bộ y tế ngày 27/2/1955 đã có câu "Lương y phải như từ mẫu”. Như vậy, giữa bác sĩ và người bệnh có một mối quan hệ tình cảm đặc biệt, được hình thành trong quá trình tiếp xúc, thăm khám và điều trị. Mối quan hệ đó qua thời gian được xây dựng và đúc kết thành các giá trị đạo đức, các nguyên tắc ứng xử đặc thù riêng của ngành nghề này, đó chính là y đức hay đạo đức y khoa.
Hải Thượng Lãng Ông - Lê Hữu Trác (1720 - 1791), đại danh y của nền y học dân tộc Việt Nam từng nói: “Không có nghề nào nhân đạo bằng nghề cứu người, không có nghề nào vô nhân đạo bằng nghề y thiếu đạo đức” [22, tr. Điều đó nói lên được tầm quan trọng của y đức trong quá trình hành nghề y khoa. Để có thể thành công trong sự nghiệp, một người bác sĩ ngoài kiến thức uyên thâm cần phải có một tình cảm đặc biệt đối với bệnh nhân, thấu hiểu hoàn cảnh của bệnh nhân, đau với nỗi đau của bệnh nhân. Cũng chính nhờ các giá trị đạo đức này mà trong quá trình vận động và phát triển của xã hội, nghề y là một trong những cao quý trong xã hội.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chính sách mở của nền kinh tế và quá trình toàn cầu hoá mang lại nhiều khởi sắc cho đời sống kinh tế xã hội nhưng cũng làm phát sinh nhiều biểu hiện tiêu cực, trong đó có lĩnh vực y tế. Chính sách y tế chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường, sự gia tăng dân số, sự thay đổi mô hình bệnh tật khiến nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân ngày càng tăng cao, 1 trong khi ngân sách dành cho ngành y tế có hạn chế, chế độ lương và đãi ngộ cho cán bộ y tế còn thấp, điều kiện cơ sở vật chất trong các cơ sở y tế công lập còn thiếu và yếu dẫn đến tình trạng quá tải bệnh viện, đặc biệt là các bệnh viện tuyến trên, sự phân bố nguồn nhân lực không đồng đều ở các vùng miền tạo ra nhiều bất cập trong lĩnh vực y tế. Những tác động tiêu cực đó đã ảnh hưởng đến vấn đề giữ gìn phẩm chất, đạo đức, lối sống. Các trường hợp điển hình xảy ra trong 5 năm trở lại đây như: vụ việc Bác sĩ Tạ Nam Ngạn từ chối điều trị bệnh nhân tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Kiên Giang, Bác sĩ Nguyễn Mạnh Tường làm chết người tại Thẩm mỹ viện Cát Tường, vụ án nhân bản các xét nghiệm tại Bệnh viện đa khoa Hoài Đức, Bác sĩ Lưu Tiến Dũng vòi tiền người nhà bệnh nhân tại Bệnh viện Nhi Thanh Hóa,… đã vi phạm nghiêm trong đạo đức nghề y.
Như vậy, do đâu mà đạo đức nghề y xuống dốc? Phải chăng do nhận thức về y đức của những người làm công tác y tế chưa đầy đủ hay là do việc chưa chú trọng đào tạo về y đức trong một thời gian dài trước đây? Liệu rằng CTĐT hiện nay ở các trường ĐH y khoa đã đáp ứng và cung cấp đầy đủ các kiến thức cho sinh viên y khoa hay chưa? Giảng dạy y đức tại các trường ĐH y khoa có vai trò như thế nào đến nhận thức của sinh viên? Xuất phát từ những băn khoăn thắc mắc trên, tác giả đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu nhận thức về y đức của sinh viên Khoa Y – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh” để lượng giá và xác định được giáo dục y đức đã tác động như thế nào đến nhận thức của sinh viên. Từ đó có thể tìm ra được một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng trong việc giảng dạy và học tập môn đạo đức nghề nghiệp ở Khoa Y. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về y đức và nhận thức y đức 2 Đề tài nghiên cứu cấp bộ của Phạm Thị Minh Đức thực hiện năm 2009 “Nghiên cứu thực trạng nhận thức và thực hành y đức của bác sĩ ở ba tuyến huyện, tỉnh và trung ương” [6] cho thấy nhận thức về nội dung của y đức chỉ dừng lại ở tổng quát, chung chung, đào tạo về y đức trong các trường y chưa đáp ứng được thực tiễn chăm sóc sức khỏe của người dân.
Tuy nhiên, đề tài cũng nêu được những giải pháp nhằm tăng cường thực hành y đức như: Xây dựng nội dung, tài liệu, phương pháp giảng dạy và lượng giá để đào tạo học phần y đức chính khóa cho sinh viên các trường y; Tổ chức đào tạo các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ cho những người làm công tác đào tạo về y đức để có giảng viên phục vụ cho giảng dạy chính khóa và đào tạo lại cho bác sĩ; Cấp kinh phí thường xuyên hàng năm để mở các khóa đào tạo liên tục, cập nhật kiến thức và kỹ năng chuyên môn cho bác sĩ, đặc biệt ở các tuyến y tế cơ sở; Tổ chức mạng lưới giám sát, đánh giá nội bộ và đánh giá chéo thường xuyên về thực hiện quy chế chuyên môn và y đức tại các cơ sở y tế; Tăng cường giáo dục ý thức pháp luật, quyền và nghĩa vụ mỗi người khi đến các cơ sở khám bệnh và chữa bệnh, nêu lên các tấm gương tốt của các cán bộ y tế thông qua các phương tiện thông tin đại chúng. Luận án tiến sĩ y học năm 2013 của Lê Thu Hòa “Nghiên cứu thực trạng dạy – học môn Đại đức y học trong đào tạo bác sĩ các trường ĐH y khoa và đánh giá kết quả can thiệp thực nghiệm” [10] đánh giá thực trạng dạy và học ĐĐYH tại 8 trường ĐH y khoa trong năm học 2009 - 2010 còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Môn ĐĐYH được dạy và học với nhiều chương trình, nội dung, phương pháp dạy - học và lượng giá khác nhau tại 8 trường ĐH y khoa, chưa có sự thống nhất giữa các trường về chương trình, tài liệu, phương pháp và lượng giá. Hầu hết các trường chưa có tài liệu chính thức viết riêng về ĐĐYH.
Sau khi nghiên cứu thực nghiệm, các trường ĐH y khoa đã thống nhất: mục tiêu từng bài, nội dung chi tiết, phương pháp dạy - học và phương pháp lượng giá môn ĐĐYH cho sinh 3 viên hệ bác sĩ.