Sách chuyên khảo về nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - Phần 2 của Thái Vĩnh Thắng

Tài liệu nghiên cứu Sách chuyên khảo nhà nước và pháp luật tư sản đương đại lý luận và thực tiễn thái vĩnh thắng phần 2, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Thái Vĩnh Thắng
• Chuyên ngành: Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại
• Đề tài: Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại: Phần 2
• Loại tài liệu: Sách chuyên khảo

Tóm tắt

I. Nhà nước tư sản và pháp luật tư sản đương đại

Nhà nước tư sản và pháp luật tư sản đương đại là hai khái niệm trung tâm trong nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng. Nhà nước tư sản được hiểu là một hình thức tổ chức quyền lực chính trị dựa trên nền tảng kinh tế tư bản chủ nghĩa. Pháp luật tư sản đương đại phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa và những thách thức mới. Thái Vĩnh Thắng nhấn mạnh sự tương tác giữa nhà nước và pháp luật trong việc duy trì trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi của giai cấp tư sản.

1.1. Hệ thống pháp luật tư sản

Hệ thống pháp luật tư sản được xây dựng trên nguyên tắc phân quyền và bảo vệ quyền tư hữu. Thái Vĩnh Thắng phân tích sự phát triển của hệ thống này từ thời kỳ cách mạng tư sản đến hiện tại. Hệ thống pháp luật tư sản bao gồm các quy định về quyền sở hữu, hợp đồng, và bảo vệ quyền con người. Tác giả cũng chỉ ra những thách thức mà hệ thống này đối mặt trong bối cảnh toàn cầu hóa, như sự gia tăng của các vấn đề xuyên quốc gia và sự phức tạp của các quan hệ kinh tế quốc tế.

1.2. Chính trị tư sản và lý luận nhà nước

Chính trị tư sản và lý luận nhà nước là hai yếu tố không thể tách rời trong nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng. Tác giả phân tích sự hình thành và phát triển của chính trị tư sản từ góc độ lý luận và thực tiễn. Lý luận nhà nước được xem là công cụ để duy trì quyền lực của giai cấp tư sản. Thái Vĩnh Thắng cũng đề cập đến vai trò của các đảng phái chính trị trong việc định hình chính sách và pháp luật của nhà nước tư sản.

II. Phân tích pháp luật tư sản và nhà nước hiện đại

Thái Vĩnh Thắng đi sâu vào phân tích pháp luật tư sản và sự tương tác của nó với nhà nước hiện đại. Tác giả nhấn mạnh rằng pháp luật tư sản không chỉ là công cụ để điều chỉnh các quan hệ xã hội mà còn là phương tiện để duy trì quyền lực của giai cấp tư sản. Nhà nước hiện đại được xem là một thực thể phức tạp, nơi mà quyền lực được phân chia và kiểm soát thông qua các cơ chế pháp lý.

2.1. Nhà nước đương đại và pháp luật đương đại

Nhà nước đương đại và pháp luật đương đại là hai khái niệm trung tâm trong nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng. Tác giả phân tích sự phát triển của nhà nước đương đại từ góc độ lịch sử và chính trị. Pháp luật đương đại được xem là sự kế thừa và phát triển của pháp luật tư sản, với những điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới. Thái Vĩnh Thắng cũng chỉ ra những thách thức mà nhà nước đương đại phải đối mặt, như sự gia tăng của các vấn đề xã hội và môi trường.

2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật tư sản

Thái Vĩnh Thắng đưa ra những ví dụ cụ thể về thực tiễn áp dụng pháp luật tư sản trong các quốc gia phương Tây. Tác giả phân tích các vụ án điển hình để làm rõ cách thức mà pháp luật tư sản được áp dụng trong thực tế. Những ví dụ này cho thấy sự phức tạp của hệ thống pháp luật và những thách thức mà các quốc gia phải đối mặt trong việc duy trì công lý và trật tự xã hội.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng về nhà nước và pháp luật tư sản đương đại có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Tác giả không chỉ cung cấp một cái nhìn toàn diện về sự phát triển của nhà nước tư sản và pháp luật tư sản mà còn đưa ra những gợi ý quan trọng cho việc cải cách hệ thống pháp luật trong bối cảnh hiện đại. Nghiên cứu này là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu, sinh viên và những người quan tâm đến lĩnh vực chính trị và pháp luật.

3.1. Ứng dụng trong giáo dục và nghiên cứu

Nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng được sử dụng rộng rãi trong giáo dục và nghiên cứu. Tác giả cung cấp một cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của nhà nước tư sản và pháp luật tư sản, giúp sinh viên và nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các vấn đề lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu này cũng là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho các khóa học về chính trị học và luật học.

3.2. Gợi ý cho cải cách pháp luật

Thái Vĩnh Thắng đưa ra những gợi ý quan trọng cho việc cải cách hệ thống pháp luật trong bối cảnh hiện đại. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc điều chỉnh pháp luật tư sản để phù hợp với những thách thức mới, như toàn cầu hóa và sự gia tăng của các vấn đề xã hội. Những gợi ý này có giá trị thực tiễn cao và có thể được áp dụng trong quá trình cải cách pháp luật ở các quốc gia.

Nội dung chính

ĐẶC ĐIỂM HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH "NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TƯ SẢN ĐƯƠNG ĐẠI - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN"

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn (Phần 2) là tài liệu chuyên khảo học thuật phục vụ giảng dạy và nghiên cứu trong chương trình đào tạo cử nhân và sau đại học ngành Luật học, Khoa học Chính trị và Quản lý công. Giáo trình thuộc khối kiến thức chuyên ngành về Luật so sánh, Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới, và Luật Hiến pháp nước ngoài.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học hệ thống tri thức lý luận và dữ liệu thực định về cơ cấu tổ chức, nguyên tắc vận hành của bộ máy nhà nước tư sản; các cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo vệ hiến pháp; cùng thiết chế bổ trợ tư pháp, trọng tâm là nghề luật sư và hệ thống trợ giúp pháp lý. Người học nắm vững các nguyên tắc phân định quyền lực, kỹ năng so sánh các mô hình thể chế giữa các truyền thống pháp lý lớn, đồng thời hiểu rõ cơ chế vận hành thực tế của các cơ quan công quyền tại các quốc gia tư sản đương đại như Hoa Kỳ, Pháp, Anh, Italia.

Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, giáo trình sử dụng phương pháp luận kết hợp giữa phân tích thể chế thực định (dựa trên các văn bản Hiến pháp và đạo luật cụ thể) với phương pháp luật học so sánh giữa hai hệ thống pháp luật tiêu biểu: Thông luật (Anglo-Saxon / Common Law) và Dân luật (Lục địa châu Âu / Civil Law). Giáo trình không chỉ trình bày các quy phạm pháp lý trên văn bản mà còn phân tích thực tiễn áp dụng thông qua các án lệ, số liệu tổ chức bộ máy và các công trình nghiên cứu luật học quốc tế.

Điểm đặc thù của tài liệu thể hiện ở tính minh xác về mặt tư liệu: trích dẫn trực tiếp các điều khoản Hiến pháp (như Hiến pháp Italia 1947, Hiến pháp Hoa Kỳ 1787, Hiến pháp Pháp 1958, Hiến pháp Bồ Đào Nha 1982), dẫn giải các văn bản luật chuyên ngành cùng hệ thống án lệ tư pháp có giá trị lịch sử và đương đại.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung phần trích đoạn của giáo trình bao gồm ba mảng kiến thức lớn được sắp xếp theo trình tự logic chặt chẽ:

1. Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản (Điển hình: Cộng hòa Italia)

Giáo trình mô tả cấu trúc phân quyền và phương thức hoạt động của các thiết chế công quyền tại Italia theo Hiến pháp năm 1947:

• Nghị viện và quy trình lập pháp: Quy định về sáng kiến lập pháp của nhân dân (yêu cầu tối thiểu 50.000 chữ ký cử tri); quyền phủ quyết tương đối của Tổng thống trong thời hạn 30 ngày (Điều 73); cơ chế trưng cầu dân ý để bãi bỏ văn bản luật (yêu cầu từ 500.000 cử tri hoặc 5 Hội đồng vùng, có giá trị khi trên 50% cử tri đi bầu và trên 50% phiếu thuận - Điều 75); cơ chế ủy quyền lập pháp cho Chính phủ ban hành sắc lệnh có hiệu lực như luật (phải được Nghị viện phê chuẩn trong vòng 60 ngày theo Điều 76, 77); cơ cấu tổ chức của Nghị viện gồm 13 Ủy ban thường trực ở mỗi viện và các nhóm nghị sĩ (tối thiểu 20 thành viên ở Hạ viện, 10 thành viên ở Thượng viện).
• Chính phủ (Hội đồng Bộ trưởng): Thủ tục thành lập Chính phủ do Tổng thống bổ nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Điều 92); nguyên tắc bỏ phiếu tín nhiệm của hai viện trong thời hạn 10 ngày sau khi thành lập; quy trình bất tín nhiệm (yêu cầu ít nhất 1/10 nghị sĩ đề xuất, thảo luận sau 3 ngày theo Điều 94); trách nhiệm chính trị tập thể và cá nhân của các Bộ trưởng (Điều 95); thủ tục xét xử hình sự đối với thành viên Chính phủ (Điều 96); cơ cấu gồm 20 Bộ chuyên ngành (Nội vụ, Ngoại giao, Tư pháp, Quốc phòng, Tài chính, Ngân khố, Kế hoạch kinh tế, Nông nghiệp và lâm nghiệp, Công thương, Ngoại thương, Du lịch, Dịch vụ công, Giao thông và hàng không dân dụng, Hàng hải, Bưu chính và viễn thông, Giáo dục, Lao động và an sinh xã hội, Y tế và sức khoẻ, Văn hoá, Môi trường).
• Hệ thống cơ quan Tòa án:
  • Tòa án tư pháp: Gồm Tòa hòa giải (Court of Peace - thẩm phán không hưởng lương, nhiệm kỳ 3 năm, giải quyết tranh chấp nhỏ tại công xã), Tòa án quận (Pretura - khoảng 1.000 tòa), Tòa án tỉnh (Tribunal - 150 tòa, hội đồng 3 thẩm phán), Tòa phúc thẩm (có Tòa vị thành niên thành lập từ năm 1934), Tòa đại hình (100 tòa, gồm 2 thẩm phán chuyên nghiệp và 6 thẩm phán nhân dân) và Tòa phúc thẩm đại hình (36 tòa), Tòa phá án (cấp cao nhất, khoảng 300 thẩm phán, xét xử với hội đồng 7 hoặc 15 thẩm phán).
  • Tòa án Hiến pháp: Thành lập theo Luật năm 1953, gồm 15 thẩm phán (Tổng thống bổ nhiệm 1/3, Nghị viện bổ nhiệm 1/3, Tòa án tư pháp và hành chính tối cao bổ nhiệm 1/3, nhiệm kỳ 9 năm không tái nhiệm; Chánh án có nhiệm kỳ 3 năm). Thẩm quyền xem xét tính hợp hiến của luật (Điều 136), giải quyết xung đột thẩm quyền giữa các nhánh quyền lực và giữa trung ương với địa phương, đàn hạch Tổng thống, và giải quyết yêu cầu trưng cầu dân ý.
  • Tòa án hành chính: Hoạt động theo Luật Hội đồng Nhà nước năm 1924 (thiết lập từ 1859) và Luật tổ chức Tòa án hành chính vùng năm 1974. Hội đồng Nhà nước gồm 74 cố vấn do Tổng thống bổ nhiệm, giữ vai trò tham mưu và là cơ quan xét xử hành chính tối cao.
  • Tòa kiểm toán: Quy định tại Điều 100 Hiến pháp và Luật năm 1934, gồm 20 phân tòa xét xử và 31 phân tòa kiểm tra (tổ chức theo phương thức tản quyền), quản lý 3.400 công chức với 450 thẩm phán, kiểm soát ngân sách trung ương và địa phương (các công xã từ 8.000 dân trở lên từ năm 1982).
• Các cơ quan bổ trợ: Hội đồng Quốc gia về Kinh tế và Lao động (Điều 99 Hiến pháp, Luật năm 1986 gồm 111 thành viên: 19 chuyên gia do Tổng thống bổ nhiệm, 4 chuyên gia do Thủ tướng bổ nhiệm, 44 đại diện người lao động, 18 đại diện nghề độc lập, 40 đại diện khối doanh nghiệp và xã hội, nhiệm kỳ 5 năm); Hội đồng Thẩm phán Tối cao (Điều 104, 105 Hiến pháp, Luật năm 1975 gồm 30 thành viên bầu và 3 thành viên đương nhiên: Tổng thống, Chánh án Tòa phá án, Viện trưởng Viện công tố Tòa phá án, nhiệm kỳ 4 năm).

2. Chương VI: Các mô hình cơ quan bảo hiến của nhà nước tư sản

Phân tích ba mô hình bảo hiến trên thế giới:

• Mô hình Tòa án tối cao và Tòa án các cấp (Mô hình Hoa Kỳ - Bảo hiến phi tập trung / Decentralised constitutional control): Xây dựng trên học thuyết phân chia quyền lực và kiểm soát đối trọng (checks and balances - Montesquieu, Thomas Jefferson). Phân tích nguồn gốc lịch sử từ vụ án Marbury v. Madison (1803) dưới thời Chánh án John Marshall, khẳng định nguyên tắc Hiến pháp là luật tối cao và Tòa án có quyền vô hiệu hóa các đạo luật trái Hiến pháp. Các án lệ tiếp nối: McCulloch v. Maryland (1819), Fletcher v. Peck (1910); giai đoạn 1861-1937 vô hiệu hóa 72 dự luật của Quốc hội; các vụ án đình chỉ chính sách của Tổng thống như vụ trưng dụng ngành thép của Truman (1952), vụ băng ghi âm Watergate của Nixon (1974), phán quyết về quyền xuất bản báo cáo Lầu Năm Góc của báo New York Times (1971). Giáo trình đúc kết 6 đặc điểm cơ bản của mô hình giám sát tư pháp cụ thể (Concrete judicial review).
• Mô hình Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng Bảo hiến (Mô hình Lục địa châu Âu - Bảo hiến tập trung / Concentrated system): Xuất phát từ Áo (1920), Italia (1947), Đức (1949), Pháp (1958)... Phân tích quy mô (từ 9 đến 19 thẩm phán), phương thức bổ nhiệm (chia đều giữa Tổng thống, Hạ viện, Thượng viện), nhiệm kỳ (phổ biến 9 năm). Hai phương thức giám sát: Giám sát trước khi công bố (Preventive review - Điều 61 Hiến pháp Pháp 1958) và Giám sát sau khi có hiệu lực (Repressive review - phán quyết ngày 16/7/1971 của Pháp về quyền hội họp). Phân tích tính chất kết hợp giữa giám sát cụ thể và giám sát trừu tượng (Abstract judicial review), cùng mô hình hỗn hợp tại Bồ Đào Nha (Điều 207 Hiến pháp 1982) và Thụy Sĩ.
• Mô hình Cơ quan lập hiến đồng thời là cơ quan bảo hiến: Đánh giá mô hình tại các nước xã hội chủ nghĩa (Việt Nam, Trung Quốc, Cuba), phân tích giới hạn của việc cơ quan lập pháp tự giám sát văn bản do mình ban hành dưới nguyên lý pháp lý La Mã "Nemo jus sibi dicere potest".

3. Chương VII: Nghề luật sư và luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý của một số nhà nước tư sản

• Hệ thống pháp luật Anglo-Saxon (Common Law):
  • Tại Anh: Phân biệt luật sư tranh tụng (Barrister) và luật sư tư vấn (Solicitor).
  • Tại Hoa Kỳ: Lịch sử đào tạo (Trường luật Tapping Reeve 1874, Đại học William & Mary 1799, Đại học Harvard 1817; chuẩn hóa văn bằng Juris Doctor - J.D và Bachelor of Laws - LL.B); tổ chức Hội Luật gia Mỹ (ABA, 1878); quy chế thi tuyển Multi-State Bar Exam và Multi-State Professional Responsibility Exam; Bộ luật trách nhiệm nghề nghiệp (Code of Professional Responsibility năm 1908, 1969, 1976, 1979) với 9 chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp; cơ cấu tổ chức công ty luật lớn (Law factories, dẫn chứng hãng Baker & McKenzie năm 1980 có 544 luật sư); chế độ thù lao (fee-splitting, contingency fees); các tổ chức trợ giúp pháp lý phi lợi nhuận (Legal aid societies, Public interest law firms, National Legal Aid, Defender Association).
• Hệ thống pháp luật Lục địa châu Âu (Civil Law):
  • Lịch sử từ thuật ngữ Advocatus thời La Mã cổ đại.
  • Tại Pháp: Phân loại luật sư bào chữa (Avocat), luật sư tư vấn (Conseil juridique), luật sư công (Avoué); lộ trình đào tạo (Cử nhân Licencier 3 năm -> Maitrise 1 năm -> DEA hoặc Doctorat; thi lấy chứng chỉ hành nghề Certificat d'aptitude à la profession d'avocat -> tập sự Avocat stagiaire từ 3 đến 5 năm); các quy chuẩn tại Luật số 82-506, Luật số 71-1130, Sắc lệnh 72-336 về kỷ luật; cơ chế trợ giúp pháp lý toàn bộ hoặc một phần theo Luật số 72-11 và Luật số 85-1430; cơ cấu Văn phòng trợ giúp pháp lý (Bureau d'aide judiciaire) trực thuộc các cấp Tòa án và cơ chế hoàn trả chi phí của nhà nước theo Luật số 82-1173.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố các nền tảng lý luận pháp lý căn bản:

• Học thuyết tam quyền phân lập: Nghiên cứu tư tưởng của Montesquieu (Tinh thần pháp luật) và Thomas Jefferson về tính độc lập và cơ chế đối trọng giữa Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp.
• Nguyên lý tính tối cao của Hiến pháp: Xác định vị trí của Hiến pháp trong trật tự thứ bậc quy phạm pháp luật và cơ chế làm vô hiệu hóa các văn bản luật, dưới luật có nội dung vi hiến.
• Lý thuyết về tài phán hiến pháp và tố tụng tư pháp: So sánh cơ chế tài phán hiến pháp tập trung (Kelsenian model) và phi tập trung (American model).
• Nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp luật gia: Các quy tắc liêm chính, bảo mật thông tin, đại diện độc lập và nghĩa vụ trợ giúp pháp lý công.

Kỹ năng phát triển

Thông qua việc nghiên cứu giáo trình, người học phát triển các kỹ năng học thuật chuyên biệt:

• Kỹ năng phân tích thể chế và quy phạm: Tra cứu, đối chiếu và giải nghĩa các điều khoản hiến định và quy chuẩn lập pháp nước ngoài.
• Kỹ năng nghiên cứu luật so sánh: Phân tích điểm tương đồng và dị biệt giữa hai truyền thống pháp luật Common Law và Civil Law trên các phương diện: tổ chức tòa án, đào tạo luật, phương thức bảo hiến và cơ cấu hành nghề luật sư.
• Kỹ năng phân tích án lệ (Case-law analysis): Trích xuất lập luận pháp lý (ratio decidendi) từ các phán quyết lịch sử để làm rõ sự hình thành của các nguyên tắc pháp luật thực định.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ các phương pháp sư phạm đại học và sau đại học theo định hướng tiếp cận định chế và so sánh:

• Phương pháp tiếp cận so sánh đối chiếu: Đặt các mô hình nhà nước tư sản vào trục so sánh trực diện (ví dụ: mô hình bảo hiến tập trung của Lục địa châu Âu đối chiếu với mô hình phi tập trung của Hoa Kỳ; mô hình nghề luật sư thống nhất của Mỹ đối chiếu với sự phân định Barrister - Solicitor tại Anh và Avocat - Avoué tại Pháp).
• Phương pháp phân tích án lệ (Case-study): Sử dụng các vụ việc kinh điển làm tình huống giảng dạy trung tâm (Marbury v. Madison 1803, Youngstown Sheet & Tube Co. v. Sawyer 1952, Nixon v. United States 1974, Fletcher v. Peck 1910). Người học được yêu cầu phân tích bối cảnh pháp lý, xung đột thẩm quyền và lập luận giải thích hiến pháp của thẩm phán.
• Nghiên cứu văn bản quy phạm thực định: Hướng dẫn sinh viên đối chiếu trực tiếp cấu trúc điều khoản trong Hiến pháp Italia 1947, Hiến pháp Pháp 1958, các đạo luật tổ chức tư pháp của Pháp (Luật 71-1130, Luật 82-506, Luật 72-11) và các bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA).
• Phương pháp đánh giá và tự học: Đánh giá người học thông qua các bài tập phân tích tình huống giả định về tính hợp hiến của văn bản quy phạm, bài tập so sánh sơ đồ tổ chức bộ máy tòa án, và bài luận chuyên sâu về cơ chế trợ giúp pháp lý cho người có thu nhập thấp.

---

Điểm nổi bật và tính cập nhật về tư liệu học thuật

Tài liệu thể hiện tính học thuật qua việc tích hợp hệ thống tư liệu luật học chuẩn mực, các số liệu định lượng và các nguồn trích dẫn chuyên khảo:

Thiết chế / Quốc gia	Căn cứ pháp lý & Văn bản quy phạm	Dữ liệu định lượng & Cơ cấu tổ chức	Nguồn học thuật trích dẫn
Cộng hòa Italia	- Hiến pháp năm 1947 (Điều 73, 75, 76, 77, 82, 92-96, 98-100, 104, 105, 136) - Luật Tòa án Hiến pháp 1953 - Luật Hội đồng Nhà nước 1924 - Luật Tòa án Hành chính vùng 1974 - Luật Tòa Kiểm toán 1934 - Luật Hội đồng Kinh tế - Xã hội 1986 - Luật Hội đồng Thẩm phán 1975	- Chính phủ gồm 20 Bộ chuyên ngành - 15 thẩm phán Tòa Hiến pháp (nhiệm kỳ 9 năm) - 1.000 Tòa quận (Pretura), 150 Tòa tỉnh (Tribunal) - 100 Tòa đại hình, 36 Tòa phúc thẩm đại hình - Tòa phá án: ~300 thẩm phán - Hội đồng Nhà nước: 74 cố vấn - Tòa Kiểm toán: 3.400 công chức, 450 thẩm phán - Hội đồng KT-XH: 111 thành viên	GS. Strashun V. A. (Luật hiến pháp nước ngoài, tập 3)
Hợp chủng quốc Hoa Kỳ	- Hiến pháp năm 1787 (Điều II, Điều III) - Đạo luật Tư pháp năm 1789 - Bộ luật Trách nhiệm Nghề nghiệp ABA (1908, 1969, 1976, 1979)	- Tỷ lệ luật sư/dân số: 1/415 (năm 1990 có 725.000 luật sư; năm 1992 có 750.000 luật sư tư, 90.000 luật sư công) - Quy mô hãng luật: Baker & McKenzie (544 luật sư năm 1980) - 44 bang áp dụng Multi-State Bar Exam	- Marie-France Toinet (La présidence américaine) - Stephen Vago (Law and Society) - Richard A. Myren (Law and Justice) - René David & Camille Jauffret-Spinosi - PGS. Vũ Đăng Hinh (Hệ thống chính trị Mỹ) - TS. Lê Vinh Danh (Chính sách công Hoa Kỳ) - John J. Bonsignore (Before the Law)
Cộng hòa Pháp	- Hiến pháp năm 1958 (Điều 37, Điều 61) - Luật số 71-1130 (ngày 31/12/1971) - Luật số 82-506 (ngày 15/6/1982) - Sắc lệnh số 72-336 (ngày 21/4/1972) - Luật Trợ giúp pháp lý: Luật số 72-11, Luật số 82-1173, Luật số 85-1430	- Phân cấp đào tạo: Cử nhân (3 năm) -> Maitrise (1 năm) -> DEA (1 năm) -> Doctorat (2-3 năm) - Tập sự luật sư: 3 đến 5 năm - Khung định mức trợ giúp pháp lý: dưới 3.465 F (toàn bộ), dưới 5.250 F (một phần)	Nouveau Code de procédure civile (Dalloz, 1989)

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Sinh viên bậc Đại học:

   • Sinh viên từ năm thứ hai trở đi thuộc các ngành: Luật học, Luật Thương mại quốc tế, Luật Quốc tế, Khoa học Chính trị, Quản lý nhà nước.
   • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Đã hoàn thành các học phần Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật thế giới để nắm vững các khái niệm cơ bản về quyền lực nhà nước, hình thức chính thể, hệ thống cơ quan tư pháp và quy phạm pháp luật.

2. Học viên Sau Đại học và Nghiên cứu sinh:

   • Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Luật Quốc tế, Luật So sánh sử dụng giáo trình để nghiên cứu cơ chế kiểm soát quyền lực, tố tụng hiến pháp và các mô hình tổ chức nghề luật sư trên thế giới.

3. Giảng viên và Chuyên gia nghiên cứu:

   • Dùng làm tài liệu tham khảo trong thiết kế đề cương môn học, biên soạn bài giảng Luật Hiến pháp nước ngoài, Xây dựng nhà nước pháp quyền, và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế phục vụ cải cách tư pháp và lập pháp.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học chuyên ngành Luật, học viên cao học, nghiên cứu sinh luật học và các nhà nghiên cứu cần tìm hiểu chuyên sâu về tổ chức bộ máy nhà nước, tài phán hiến pháp và nghề luật sư tại các quốc gia tư sản.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần nắm vững lý luận chung về nhà nước và pháp luật, hiểu rõ các khái niệm về tam quyền phân lập, trật tự hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật, cấu trúc tòa án và các thuật ngữ cơ bản của hai truyền thống pháp luật Common Law và Civil Law.

3. Điểm khác biệt về nội dung của giáo trình so với các tài liệu lý luận chung là gì?

Tài liệu tập trung vào phân tích thực định kết hợp số liệu thống kê chi tiết, dẫn chiếu các điều khoản chính xác từ các bản Hiến pháp và đạo luật chuyên ngành, đồng thời khai thác hệ thống án lệ tư pháp kinh điển để minh chứng cho sự vận hành của các thiết chế công quyền.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học nên lập bảng so sánh đối chiếu theo các tiêu chí: thẩm quyền, cơ cấu thành lập, thủ tục hoạt động giữa các mô hình bảo hiến; vẽ sơ đồ phân cấp hệ thống tòa án tư pháp, hành chính; đồng thời tóm tắt các án lệ (như vụ Marbury v. Madison) theo cấu trúc: bối cảnh sự việc, vấn đề pháp lý, phán quyết và tiền lệ được xác lập.

5. Giáo trình dẫn chiếu từ các nguồn tài liệu học thuật và văn bản pháp luật nào?

Giáo trình sử dụng các nguồn tư liệu gồm: các văn bản Hiến pháp (Hoa Kỳ 1787, Italia 1947, Pháp 1958, Bồ Đào Nha 1982); các công trình nghiên cứu luật học của Strashun V. A., René David, Camille Jauffret-Spinosi, Marie-France Toinet, Richard A. Myren; từ điển pháp lý Black's Law Dictionary; và các tuyển tập văn bản quy phạm pháp luật như Nouveau Code de procédure civile (Dalloz).

---

Kết luận

Giáo trình Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn (Phần 2) cung cấp một khung phân tích khoa học, hệ thống và chuẩn xác về mặt tư liệu đối với các thiết chế nhà nước và pháp luật tư sản. Nội dung tài liệu làm sáng tỏ cơ chế tổ chức bộ máy nhà nước đại diện (qua mô hình Cộng hòa Italia), các mô hình kiểm soát tính hợp hiến của văn bản quy phạm pháp luật (Hoa Kỳ, Lục địa châu Âu), cùng quy chuẩn tổ chức nghề nghiệp và trợ giúp pháp lý của luật sư trong hai hệ thống Common Law và Civil Law. Lộ trình nghiên cứu tài liệu giúp người học phát triển tư duy luật học so sánh, củng cố phương pháp tiếp cận án lệ và nâng cao năng lực nghiên cứu thể chế pháp lý quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn nghị sĩ và một số cơ quan, tổ chức theo quy định của luật. Nhân dân thực hiện quyền sáng kiến pháp luật nếu dự luật thu thập được ít nhất là 50.000 chữ ký của cử tri ủng hộ. Tổng thống phê chuẩn các đạo luật trong vòng 30 ngày kể từ ngày dự luật được Nghị viện thông qua. Trong thời gian phê chuẩn dự luật, Tổng thống có quyển gửi thông điệp yêu cầu Nghị viện thảo luận lại dự luật với những lý do nhất định.

Nếu sau khi thảo luận lại, Nghị viện vẫn quyết định thông qua dự luật thì Tổng thống buộc phải phê chuẩn. Nếu cả hai viện của Nghị viện với đa số tuyệt đối tuyên bố luật có hiệu lực khẩn cấp thì Tổng thống phải phê chuẩn luật đó theo thời hạn quy định trong đạo luật đó. Các đạo luật được công bố lập tức sau khi được phê chuẩn và có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày công bố trừ trường hợp ngày phát sinh hiệu lực đã quy định rõ trong văn bản (Điều 73).000 cử tri trở lên hoặc có từ 5 Hội đồng vùng trở lên yêu cầu thì cuộc trưng cầu dân ý sẽ được tiến hành nhằm bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ đạo luật hoặc văn bản có hiệu lực của luật. Đối với các vấn đề về thuế và ngân sách, vấn đề ân xá và đặc xá, vấn đề thẩm quyền phê chuẩn điều ước quốc tế thì không tổ chức trưng cầu dân ý (Điều 75).

Các cuộc trưng cầu dân ý chỉ có hiệu lực khi có trên 50% cử tri bỏ phiếu và có trên 50% cử tri bỏ phiếu thuận cho vấn dé được đặt ra. Nghị viện có thể uy quyền lập pháp cho Chính phủ trong những lĩnh vực nhất định và trong những thời gian nhất định. Với sự uy quyền 212 Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản của Nghị viện, Chính phủ có thể ban hành những sắc lệnh có hiệu lực như luật. Trong trường hợp cần thiết và khẩn cấp Chính phủ có thể ban hành những sắc lệnh có hiệu lực của luật, tuy nhiên những sắc lệnh này sau đó phải được Nghị viện phê chuẩn trong vòng 60 ngày kể từ ngày công bố.

Nếu sau thời han nay mà không được Nghị viện phê chuẩn thì sắc lệnh Chính phủ sẽ mất hiệu lực. Nghị viện phê chuẩn ngân sách hàng năm và thông qua luật về thực hiện ngân sách do Chính phủ đệ trình. Luật về phê chuẩn ngân sách không thể đặt ra các loại thuế mới cũng như các khoan chi tiêu mới. Tất ca các luật kéo theo sự chi tiêu mới hoặc tăng các khoản chi tiêu đều phải chi rõ nguồn để bù đắp sự gia tăng chi phí đó.

Theo quy định tại Điều 82 của Hiến pháp 1947 các viện của Nghị viện có quyền tổ chức điều tra về những vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia. Mỗi viện của Nghị viện có 13 Uỷ ban thường trực, mỗi Uy ban chuyên về một hoặc một số lĩnh vực tương ứng với các bộ trong Chính phủ. Có một số Uy ban liên kết giữa hai viện của Nghị viện như Uy ban điều tra các vụ việc liên quan đến lợi ích quốc gia. Trong các Uy ban có đại diện của các dang phái chính trị khác nhau tương ứng với ty lệ đại diện của các đảng phái trong Nghị viện.

Các thành viên của Nghị viện có thể là thành viên của Uỷ ban theo sự lựa chọn của mình, tuy nhiên mỗi thành viên tối đa chỉ có thể tham gia vào hai Uy ban. 213 Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn Các nghị sĩ trong mỗi viện tham gia vào các nhóm nghị sĩ khác nhau, phụ thuộc vào Dang phái chính trị của mình, tuy nhiên cũng có những nhóm nghị sĩ gồm nhiều đẳng phái. Thông thường ở Hạ viện mỗi nhóm nghị sĩ không ít hơn 20 thành viên, ở Thượng viện môi nhóm nghị sĩ không ít hơn 10 thành viên. CHÍNH PHU Chính phủ Italia được gọi là Hội đồng bộ trưởng, bao gầm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và các Bộ trưởng.

Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng do Tổng thống bổ nhiệm, các thành viên khác của Chính phủ cũng do Tổng thống bổ nhiệm theo để nghị của Chu tịch Hội đồng Bộ trưởng (Điều 92 Hiến pháp 1947). Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và các Bộ trưởng trước khi nhậm chức phải thực hiện lễ tuyên thệ trước Tổng thống. Chính phủ do Tổng thống thành lập phải được sự tín nhiệm của Thượng viện và Hạ viện. Sự tín nhiệm hoặc không tín nhiệm của hai viện được thể hiện bằng nghị quyết của hai viện.

Nghị quyết được thông qua với đa số phiếu thuận của Nghị sĩ ở Hạ viện và Thượng viện. Không muộn hơn 10 ngày sau khi thành lập Chính phủ, Tổng thống phải đệ trình danh sách Chính phủ lên hai viện của Nghị viện để đề nghị Nghị viện phê chuẩn. Việc Nghị viện bác bỏ một kiến nghị nào đó của Chính phủ không buộc Chính phủ phải giải tán. Chính phủ chịu trách nhiệm 214 Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản chính tri trước mỗi viện của Nghị viện Vấn đề bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ được đặt ra khi có ít nhất 1/10 nghị sĩ của một trong hai viện đề nghị và ký vào dự thảo Nghị quyết bất tín nhiệm Chính phủ.

Việc thảo luận về dự thảo Nghị quyết bất tín nhiệm chỉ có thể thực hiện sau 03 ngày kể từ khi dự thảo được đưa ra (Điều 94 Hiến pháp 1947). Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng lãnh đạo và chịu trách nhiệm về đường lối chính trị chung của Chính phủ; đảm bảo sự thống nhất giữa chính trị và hành chính, điều hoà hoạt động của các Bộ trưởng. Các Bộ trưởng chịu trách nhiệm tập thể về hoạt động của Chính phủ và chịu trách nhiệm cá nhân về lĩnh vực mình phụ trách. Theo quy định tại Điều 95 Hiến pháp 1947, Nghị viện sẽ ban hành một đạo luật riêng về tổ chức Hội đồng Bộ trưởng trong đó sẽ quy định rõ về Chủ tịch đoàn Hội đồng Bộ trưởng, về số lượng, chức năng và tổ chức của các bộ.

Trong khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình nếu Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và các Bộ trưởng phạm tội hình sự sẽ bị toà án tư pháp xét xử theo thủ tục tố tụng thông thường với sự đồng ý của Thượng viện hoặc Hạ viện theo quy định của Hiến pháp và luật. Việc truy cứu và xét xử cũng có thể được tiến hành sau khi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và các Bộ trưởng đã mãn nhiệm (Điều 96 Hiến pháp 1947). Cơ quan nhà nước (công sở) được thiết lập theo quy định của luật nhằm thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của 215 Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn mình và dam bảo một nền hành chính trong sạch. Trong luật về tổ chức công sở sẽ xác định thẩm quyền, chức năng và trách nhiệm cá nhân của các nhà chức trách.

Các chức vụ trong bộ máy hành chính nhà nước sẽ được xác lập theo nguyên tắc thi tuyển, trừ khi luật có quy định khác. Nhiệm vụ của công chức là phục vụ lợi ích quốc gia (Điều 98 Hiến pháp 1947). Nếu công chức là thành viên của Nghị viện họ chỉ có thể được nâng chức vụ khi đã hết nhiệm kỳ của Nghị sĩ. Đối với các thẩm phán, cán bộ (sĩ quan) quân sự tại chức, các sĩ quan và nhân viên cảnh sát, các quan chức và nhân viên ngoại giao, các đại diện lãnh sự quan ở nước ngoài có thể bị hạn chế quyền tham gia các đảng phái chính trị.

Tham quyển của Chính phủ không được quy định cu thể trong Hiến pháp, tuy nhiên trên thực tế Chính phủ với tư cách cơ quan hành chính nhà nước cao nhất có toàn quyền thực hiện chức năng hành phap”. Theo Điều 76 va 77 Hiến pháp 1947 Chính phủ có quyền lập pháp nếu được Nghị viện uy quyền. Khi được Nghị viện uỷ quyền Chính phủ có quyền ban hành sắc lệnh có hiệu lực của luật. Chính phủ Italia có 20 Bộ bao gồm: Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Ngân khố, Bộ Kế hoạch kinh tế, Bộ Nông nghiệp và lâm nghiệp,.

© Xem Luật hiến pháp nước ngoài, tập 3 (phần riêng) do Strashun V. A chủ biên, Nxb. 216 Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản Bộ Công thương, Bộ Ngoại thương, Bộ Du lịch, Bộ Dịch vụ công, Bộ Giao thông và hàng không dân dụng, Bộ Hàng hải, Bộ Bưu chính và viễn thông, Bộ Giáo dục, Bộ Lao động và an sinh xã hội, Bộ Y tế và sức khoẻ, Bộ Văn hoá và Bộ Môi trưởng. HE THONG CƠ QUAN TOA AN 1.

Hệ thống toa án tư pháp Theo quy định của Hiến pháp, toà án thực hiện chức năng xét xử nhân danh nhân dân, thẩm phán độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Hệ thống toa án tư pháp bao gồm các toà an thẩm quyền chung giải quyết các vụ án hình sự và dân sự bao gồm cả các toà hoà giải - giải quyết các vụ dân sự nhỏ (Court of Peace), toà án quận, toà án tỉnh; toà đại hình (100 toà đại hình) và 36 toà phúc thẩm đại hình và cao nhất là toà phá án. Ngoài ra, còn có các toà án đặc biệt như toà án vị thành niên, toà án về giải quyết các vụ việc sử dụng nguồn nước công cộng, toà án quân sự. Các toà án hoạt động ở 23 khu vực, các khu vực này không trùng với các đơn vị hành chính lãnh thổ.

Toa hoà giải Tòa hoà giải giải quyết các vụ án dân sự nhỏ, chủ yếu 217 Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại - lý luận và thực tiễn là hoà giải. Tham phan ở Toà hoà giải không được trả lương và không cần phải có bằng luật. Ở mỗi công xã có một, thẩm phán hoà giải được lựa chọn từ những người trong công xã, từ 25 tuổi trở lên có khả năng độc lập thực hiện chức năng giải quyết các tranh chấp dân sự nhỏ. Tham phán toà hoà giải do Hội đồng thẩm phán trung ương bổ nhiệm với nhiệm kỳ 03 năm và có thể được tái bổ nhiệm.

Toa an quận (gọi la Pretura) Toà án quận xử phúc thẩm các vụ việc mà Toa hoà giải đã xét xử sơ thẩm, đồng thời xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự có giá trị tài sản không lớn, các tranh chấp lao động, các tranh chấp về bảo hiểm xã hội, các vụ án hình sự mà hình phạt không quá 03 năm tù giam va phạt tiền.