Nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự tại toà án huyện Hải Hậu, Nam Định

Khám phá nguyên tắc cung cấp chứng cứ trong tố tụng dân sự tại huyện Hải Hậu, Nam Định, giúp hiểu rõ quy trình và yêu cầu pháp lý.

• Tác giả: Trần Linh Chi
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thị Huyền
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Cung Cấp Chứng Cứ Và Chứng Minh Trong Tố Tụng Dân Sự Tại Huyện Hải Hậu, Nam Định
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC CUNG CẤP CHỨNG CỨ VÀ CHỨNG MINH TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự
• 1.2. Cơ sở của việc xây dựng nguyên tắc chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự
• 1.3. Tham khảo tư tưởng lập pháp nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh theo quy định của pháp luật của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỦA NGUYÊN TẮC CUNG CẤP CHỨNG CỨ VÀ CHỨNG MINH THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Quyền và nghĩa vụ của đương sự trong việc chủ động cung cấp chứng cứ và chứng minh cho yêu cầu của mình hay bác bỏ yêu cầu của người khác là có căn cứ và hợp pháp
• 2.2. Hậu quả của việc đương sự, cơ quan, tổ chức khởi kiện không cung cấp, giao nộp chứng cứ cho Tòa án
• 2.3. Trách nhiệm hỗ trợ của Tòa án đối với việc thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh của đương sự
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGHĨA VỤ CUNG CẤP CHỨNG CỨ VÀ CHỨNG MINH TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC CUNG CẤP CHỨNG CỨ VÀ CHỨNG MINH TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 3.1. Kết quả đạt được trong thực tiễn thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
• 3.2. Hạn chế, bất cập trong thực tiễn thực hiện các quy định về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và bảo đảm hoàn thiện pháp luật về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự
• 3.4. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nguyên tắc cung cấp chứng cứ trong tố tụng dân sự

Nguyên tắc cung cấp chứng cứ trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam. Nguyên tắc này quy định rằng các bên tham gia tố tụng có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình. Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình giải quyết vụ án mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Theo quy định của pháp luật, chứng cứ phải được thu thập và trình bày một cách hợp pháp, đảm bảo rằng Tòa án có đủ cơ sở để ra quyết định. Việc thực hiện nguyên tắc này tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định đã cho thấy những kết quả tích cực cũng như những khó khăn, vướng mắc cần được khắc phục.

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc cung cấp chứng cứ

Nguyên tắc cung cấp chứng cứ được hiểu là quy định pháp luật yêu cầu các bên tham gia tố tụng phải chủ động cung cấp chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình. Ý nghĩa của nguyên tắc này rất lớn, nó không chỉ tạo ra sự công bằng trong việc giải quyết các vụ án mà còn giúp Tòa án có cơ sở vững chắc để ra quyết định. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, các chứng cứ phải được thu thập hợp pháp và có tính xác thực cao. Điều này đảm bảo rằng mọi quyết định của Tòa án đều dựa trên các chứng cứ rõ ràng, minh bạch, từ đó nâng cao tính khách quan và chính xác trong quá trình xét xử.

1.2 Các loại chứng cứ trong tố tụng dân sự

Trong tố tụng dân sự, chứng cứ được phân thành nhiều loại khác nhau, bao gồm chứng cứ tài liệu, chứng cứ lời khai, chứng cứ vật chứng và chứng cứ giám định. Mỗi loại chứng cứ đều có vai trò và giá trị riêng trong việc chứng minh các yêu cầu của các bên. Việc thu thập và cung cấp đầy đủ các loại chứng cứ này là rất quan trọng, bởi vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của vụ án. Theo quy định, các bên phải cung cấp chứng cứ trong thời hạn nhất định và Tòa án có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp và giá trị của các chứng cứ này trước khi đưa ra phán quyết.

II. Quy định pháp luật về cung cấp chứng cứ

Quy định pháp luật về cung cấp chứng cứ trong tố tụng dân sự được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam. Các quy định này không chỉ nêu rõ nghĩa vụ của các bên trong việc cung cấp chứng cứ mà còn quy định về quyền và trách nhiệm của Tòa án trong việc tiếp nhận và đánh giá chứng cứ. Việc thực hiện đúng quy định này sẽ giúp đảm bảo rằng các vụ án được giải quyết một cách công bằng và khách quan. Tại huyện Hải Hậu, việc áp dụng các quy định này đã gặp phải một số khó khăn, chủ yếu liên quan đến việc thu thập chứng cứ và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

2.1 Nghĩa vụ cung cấp chứng cứ của các bên

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, các bên tham gia tố tụng có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình. Nghĩa vụ này không chỉ áp dụng cho nguyên đơn mà còn cho bị đơn và các bên liên quan khác. Việc không thực hiện nghĩa vụ này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, bao gồm việc Tòa án có thể bác bỏ yêu cầu của bên không cung cấp chứng cứ. Điều này thể hiện rõ ràng vai trò quan trọng của chứng cứ trong việc quyết định kết quả của vụ án.

2.2 Quyền của Tòa án trong việc yêu cầu cung cấp chứng cứ

Tòa án có quyền yêu cầu các bên cung cấp chứng cứ cần thiết để giải quyết vụ án. Quyền này giúp Tòa án có đủ thông tin và dữ liệu để đưa ra quyết định chính xác. Trong thực tế, tại huyện Hải Hậu, Tòa án đã áp dụng quyền này để yêu cầu các bên cung cấp thêm chứng cứ khi thấy cần thiết. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền này cũng gặp phải một số khó khăn, bao gồm sự chậm trễ trong việc cung cấp chứng cứ từ các bên, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

III. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ tại huyện Hải Hậu

Thực tiễn thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ tại huyện Hải Hậu cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ không ít hạn chế. Việc áp dụng nguyên tắc này đã giúp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết vụ án, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vướng mắc trong quá trình thu thập và cung cấp chứng cứ. Nhiều vụ án bị kéo dài do các bên không cung cấp đầy đủ chứng cứ theo yêu cầu của Tòa án, hoặc các chứng cứ được cung cấp không đảm bảo tính hợp pháp.

3.1 Kết quả đạt được

Trong thời gian qua, việc thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Số lượng vụ án được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả đã tăng lên đáng kể, nhờ vào việc các bên chủ động hơn trong việc cung cấp chứng cứ. Tòa án cũng đã có những cải tiến trong quy trình làm việc, tạo điều kiện thuận lợi cho các bên trong việc nộp chứng cứ. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao chất lượng giải quyết vụ án.

3.2 Hạn chế và kiến nghị

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng thực tiễn thực hiện nguyên tắc cung cấp chứng cứ vẫn còn một số hạn chế. Nhiều vụ án vẫn bị kéo dài do các bên không cung cấp chứng cứ đúng hạn hoặc thiếu hợp pháp. Để khắc phục tình trạng này, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật, đồng thời nâng cao nhận thức của các bên về vai trò của chứng cứ trong tố tụng dân sự. Các cơ quan chức năng cũng cần tăng cường công tác hướng dẫn và hỗ trợ các bên trong việc thu thập và cung cấp chứng cứ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp, Tòa án nhân dân đại diện cho quyền tư pháp của Nhà nước nhằm bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Để phán quyết của Tòa án đạt tính chính xác, khách quan và đúng pháp luật, hoạt động tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cơ bản, trong đó nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh giữ vai trò nền tảng, chỉ đạo xuyên suốt quá trình giải quyết vụ việc dân sự. Kể từ khi Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015 có hiệu lực thi hành, các quy định về chứng cứ và chứng minh đã có nhiều bước tiến bộ; tuy nhiên, thực tiễn áp dụng tại Tòa án các cấp vẫn bộc lộ những vướng mắc, bất cập. Tình trạng đương sự gặp khó khăn trong việc thu thập chứng cứ, đơn khởi kiện bị trả lại do thiếu chứng cứ, hay vụ án bị kéo dài, bị hủy hoặc sửa qua nhiều cấp xét xử vẫn diễn ra. Xuất phát từ bối cảnh đó, tác giả Trần Linh Chi thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật Tố tụng Dân sự tại Trường Đại học Luật Hà Nội nhằm phân tích toàn diện cơ sở lý luận, quy định pháp luật và thực tiễn thi hành tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành về hoạt động cung cấp chứng cứ và chứng minh, phân tích thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, từ đó chỉ ra những vướng mắc thực tế và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Nghiên cứu, hoàn thiện các vấn đề lý luận cơ bản về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự (khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, các yếu tố thực tế ảnh hưởng).
2. Hệ thống hóa, phân tích và đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành (trọng tâm là BLTTDS năm 2015) về hoạt động cung cấp chứng cứ và chứng minh; tìm hiểu, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua các vụ việc dân sự cụ thể tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu.
3. Phân tích nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế, từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện pháp luật thực định và giải pháp bảo đảm hiệu quả áp dụng nguyên tắc này trong thực tiễn xét xử.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành (trọng tâm là BLTTDS năm 2015) và các văn bản hướng dẫn áp dụng của Tòa án nhân dân tối cao về quyền, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, chứng minh của các đương sự cũng như trách nhiệm hỗ trợ của Tòa án.

Phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Về nội dung: Giới hạn trong phạm vi các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành điều chỉnh quyền, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện và trách nhiệm của Tòa án (có đối chiếu có chọn lọc với pháp luật của một số quốc gia như Pháp, Nga, Trung Quốc để phục vụ mục đích so sánh lý luận).
• Về không gian và thời gian: Thực tiễn thi hành được nghiên cứu, tổng kết tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định trong giai đoạn từ năm 2019 đến tháng 10 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên hệ thống lý luận pháp lý về tố tụng dân sự, làm rõ bản chất của chứng cứ (những gì có thật, được thu thập theo trình tự luật định và được Tòa án dùng làm căn cứ giải quyết vụ án) và hoạt động chứng minh (quá trình tố tụng làm sáng tỏ các tình tiết khách quan). Khung pháp lý tham chiếu trực tiếp bao gồm:

• Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (các Điều 6, 7, 70, 91, 95, 96, 97, 106, 189, 192, 210, 287, 330, 357, 489).
• Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 và Pháp lệnh về thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 (sử dụng trong phân tích lịch sử lập pháp).
• Nghị quyết số 04/2012/NQ-HĐTP ngày 03/12/2012 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn thi hành một số quy định về chứng minh và chứng cứ.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các văn bản liên quan.
• Quy định pháp luật tố tụng dân sự so sánh: Luật Tố tụng Dân sự Trung Quốc (Điều 64, 65, 125); BLTTDS Liên bang Nga năm 2002 (Điều 56, 57); BLTTDS Cộng hòa Pháp (Điều 6, 9).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp đa dạng:

• Phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp logic học: Được sử dụng xuyên suốt để xem xét các khái niệm, đặc điểm và mối quan hệ biện chứng giữa cung cấp chứng cứ và chứng minh.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng để mổ xẻ nội dung từng điều luật trong BLTTDS 2015, làm rõ quyền, nghĩa vụ của đương sự và trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu mô hình tố tụng dân sự của Việt Nam với các nước thuộc hệ thống xét hỏi/thẩm vấn (Pháp, Nga, Trung Quốc) nhằm rút ra bài học tham khảo lập pháp.
• Phương pháp thống kê: Sử dụng để lượng hóa số liệu các vụ việc thụ lý, giải quyết tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu.
• Phương pháp phân tích bản án/nghiên cứu điển cứu (case study): Trích dẫn và mổ xẻ các vụ án dân sự thực tế đã được xét xử sơ thẩm tại TAND huyện Hải Hậu để minh chứng cho các luận điểm.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong khóa luận gồm: Báo cáo tổng kết công tác hằng năm của Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu các năm 2019, 2020, 2021, 2022 và báo cáo công tác năm 2023 (tính đến tháng 10/2023); hồ sơ, biên bản kiểm tra giao nộp chứng cứ và các bản án sơ thẩm thực tế (Bản án số 101/2019/DS-ST, Bản án số 19/2020/DS-ST, Vụ án thụ lý số 01/2020/TLDS-ST, vụ việc thụ lý tháng 9/2023); các giáo trình, sách chuyên khảo, luận văn, luận án và bài báo khoa học trên Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Tạp chí Kiểm sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự

Chương 1 tập trung làm sáng tỏ cơ sở khoa học và triết lý pháp lý của nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh. Về mặt khái niệm, nguyên tắc này được định vị là tư tưởng pháp lý chỉ đạo, mang tính xuất phát điểm, chi phối toàn bộ quy trình giải quyết vụ án dân sự. Tác giả chỉ rõ ba đặc điểm cơ bản:

• Nằm trong nhóm nguyên tắc bảo đảm quyền tham gia tố tụng của đương sự và là nguyên tắc đặc trưng của tố tụng dân sự.
• Cung cấp chứng cứ và chứng minh là hai mặt không thể tách rời: cung cấp chứng cứ tạo tiền đề vật chất, còn chứng minh là việc tái hiện sự thật khách quan bằng lập luận logic dựa trên chứng cứ.
• Hoàn toàn khác biệt với nguyên tắc xác định trách nhiệm chứng minh tội phạm trong tố tụng hình sự (nơi nghĩa vụ chứng minh thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, người bị buộc tội không buộc phải chứng minh mình vô tội).

Về mặt ý nghĩa, nguyên tắc bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự, là cơ sở để Tòa án giải quyết vụ án công minh, khách quan, đồng thời ràng buộc trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức lưu giữ tài liệu (Điều 7, Điều 106 BLTTDS 2015). Nghiên cứu so sánh lập pháp chỉ ra rằng các quốc gia áp dụng mô hình thẩm vấn như Trung Quốc (Điều 64, 125 Luật TTDS), Liên bang Nga (Điều 56, 57 BLTTDS 2002) và Pháp (Điều 6, 9 BLTTDS Pháp) đều đặt nghĩa vụ chứng minh trọng tâm lên vai đương sự, trong khi Tòa án chỉ giữ vai trò hỗ trợ thu thập chứng cứ khi đương sự không thể tự thực hiện được do trở ngại khách quan.

Chương 2: Nội dung của nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành

Chương 2 phân tích chi tiết quy định tại Điều 6 BLTTDS năm 2015 qua từng giai đoạn tố tụng cụ thể:

• Giai đoạn khởi kiện, yêu cầu và thụ lý vụ án: Người khởi kiện phải nộp tài liệu, chứng cứ ban đầu kèm theo đơn khởi kiện (theo khoản 5 Điều 189 và khoản 1 Điều 95 BLTTDS) dưới dạng bản chính hoặc bản sao công chứng/chứng thực hợp pháp để Tòa án có căn cứ thụ lý.
• Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm: Nguyên đơn, bị đơn (khi phản tố hoặc phản đối), người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (khi đưa ra yêu cầu độc lập) có nghĩa vụ giao nộp chứng cứ tại các buổi lấy lời khai, phiên hòa giải hoặc tại phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ.
• Tại phiên tòa sơ thẩm: Khoản 4 Điều 96 BLTTDS năm 2015 siết chặt quyền nộp chứng cứ bổ sung, chỉ chấp nhận tài liệu mà trước đó Tòa án không yêu cầu giao nộp hoặc đương sự không thể biết được trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.
• Giai đoạn phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm: Việc nộp chứng cứ mới bị hạn chế chặt chẽ (Điều 287, Điều 330, Điều 357 BLTTDS) nhằm ngăn ngừa tình trạng đương sự cố tình giấu chứng cứ ở cấp sơ thẩm để làm chậm trễ quá trình giải quyết vụ án.
• Hậu quả pháp lý: Đương sự không giao nộp chứng cứ phải chịu hậu quả bất lợi là Tòa án giải quyết vụ án dựa trên những chứng cứ sẵn có (khoản 4 Điều 91, khoản 1 Điều 96).
• Trách nhiệm hỗ trợ của Tòa án: Tòa án hỗ trợ khi đương sự có đơn yêu cầu, hoặc trực tiếp tiến hành một số biện pháp theo khoản 2 Điều 97 (lấy lời khai, đối chất, xem xét thẩm định tại chỗ, định giá tài sản, trưng cầu giám định, ủy thác tư pháp, yêu cầu cơ quan cung cấp tài liệu theo Điều 106). Tác giả cũng phân tích cuộc tranh luận tại Quốc hội ngày 22/11/2023 về dự thảo sửa đổi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân xoay quanh việc có nên bỏ quyền tự thu thập chứng cứ của Thẩm phán để bảo đảm tính khách quan trọng tài hay không.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự

Chương 3 tổng kết thực tiễn áp dụng tại TAND huyện Hải Hậu. Đơn vị có 14 cán bộ, công chức (05 Thẩm phán gồm 01 Chánh án, 02 Phó Chánh án, 02 Thẩm phán; 04 Thư ký Tòa án; 01 Thẩm tra viên; 01 Kế toán và 03 nhân viên hợp đồng). Tác giả chỉ ra các kết quả đạt được: tỷ lệ giải quyết các vụ việc dân sự luôn đạt từ 99% đến 100%; Thẩm phán đã tích cực hướng dẫn đương sự thực hiện quyền, nghĩa vụ và chủ động phối hợp thu thập tài liệu. Khóa luận phân tích các vụ án cụ thể như vụ án tranh chấp thừa kế tại Bản án số 101/2019/DS-ST (bác bỏ bản di chúc đánh máy giả mạo do bị đơn cung cấp vì không có căn cứ) và vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản tại Bản án số 19/2020/DS-ST (buộc bị đơn trả 1.581.775.000 đồng do bị đơn nại ra việc đã trả nợ nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh).

Song song đó, chương này chỉ ra các bất cập lớn:

• Chưa có văn bản hướng dẫn danh mục chứng cứ chi tiết kèm theo đơn khởi kiện cho từng loại tranh chấp; TAND huyện Hải Hậu chưa có trang thông tin điện tử riêng để công khai quy trình, thủ tục.
• Trình độ dân trí và hiểu biết pháp luật của người dân địa phương (đặc thù huyện ven biển) còn hạn chế, dẫn đến tâm lý ỷ lại, trông chờ vào Tòa án; dịch vụ trợ giúp pháp lý và luật sư chưa phổ biến.
• Tình trạng nộp chứng cứ chậm trễ, đến tận phiên tòa mới xuất trình (như vụ án tranh chấp hợp đồng góp vốn mua tàu cá BKS ND 92999TS trị giá 3,6 tỷ đồng thụ lý tháng 9/2023).

Từ thực trạng trên, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp/kiến nghị:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Cụ thể hóa danh mục tài liệu kèm theo đơn khởi kiện, quy định chế tài xử lý nghiêm các cơ quan, tổ chức chậm cung cấp tài liệu theo Điều 106, Điều 489 BLTTDS.
2. Xây dựng cổng thông tin điện tử, công khai thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án cấp huyện.
3. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật, nâng cao năng lực đội ngũ Thẩm phán và mở rộng mạng lưới trợ giúp pháp lý cho người dân khu vực nông thôn, ven biển.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp kết quả giải quyết các vụ việc dân sự tại TAND huyện Hải Hậu qua bảng số liệu thực tế giai đoạn 2019 - 2023:

Năm	Tổng số vụ việc thụ lý	Tổng số vụ việc đã giải quyết	Tỷ lệ giải quyết chung (%)	Số vụ việc dân sự thụ lý	Số vụ việc dân sự đã giải quyết	Tỷ lệ giải quyết án dân sự (%)
2019	558	557	99,80%	465	464	99,80%
2020	454	454	100,00%	374	374	100,00%
2021	545	541	99,27%	431	427	99,07%
2022	476	474	99,69%	361	360	99,70%
10/2022 - 10/2023	466	464	99,50%	381	380	99,60%

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, công trình đã:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh, phân định rõ ràng giữa tố tụng dân sự và tố tụng hình sự, đồng thời so sánh đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp của Pháp, Liên bang Nga và Trung Quốc.
• Cung cấp bức tranh thực tế sinh động về hoạt động cung cấp chứng cứ tại một Tòa án cấp huyện có đặc thù địa bàn ven biển, phản ánh đúng những rào cản thực tiễn như năng lực thu thập chứng cứ của người dân, chi phí thuê luật sư và rào cản địa lý.
• Luận giải thấu đáo các vấn đề thời sự về cải cách tư pháp, tiêu biểu là tranh luận lập pháp tại Quốc hội (tháng 11/2023) về giới hạn quyền thu thập chứng cứ của Tòa án nhằm đảm bảo nguyên tắc vô tư, khách quan trong xét xử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu trong phạm vi thẩm quyền xét xử sơ thẩm tại TAND huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định đối với các tranh chấp dân sự phổ biến (thừa kế, vay tài sản, góp vốn đóng tàu, hôn nhân gia đình). Do hạn chế về mặt không gian và thời gian khảo sát thực tế, công trình chưa mở rộng nghiên cứu sang các cấp xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, cũng như chưa đi sâu vào các loại tranh chấp thương mại, sở hữu trí tuệ hoặc yếu tố nước ngoài có tính chất phức tạp cao về chứng cứ. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh thực tiễn tại nhiều Tòa án cấp huyện thuộc các vùng kinh tế - xã hội khác nhau (đô thị, miền núi, ven biển) hoặc đánh giá tác động sau khi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi chính thức ban hành và đi vào thực thi.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Tố tụng Dân sự, Luật Dân sự tham khảo khung lý thuyết, kỹ năng phân tích điều luật và phương pháp so sánh luật học về chế định chứng cứ, chứng minh.
• Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án và Hội đồng xét xử tại Tòa án cấp huyện trong việc áp dụng các biện pháp hỗ trợ thu thập chứng cứ và điều hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ.
• Luật sư, trợ giúp viên pháp lý và đương sự tham gia tố tụng để nắm bắt quy trình, thời hạn giao nộp chứng cứ và lường trước các hậu quả pháp lý bất lợi khi không thực hiện đúng nghĩa vụ chứng minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu nhân sự và kết quả giải quyết án dân sự tại TAND huyện Hải Hậu giai đoạn 2019 - 10/2023 được thể hiện như thế nào? TAND huyện Hải Hậu có biên chế 14 cán bộ, công chức (gồm 05 Thẩm phán: 01 Chánh án, 02 Phó Chánh án, 02 Thẩm phán; 04 Thư ký Tòa án; 01 Thẩm tra viên; 01 Kế toán và 03 nhân viên hợp đồng). Từ năm 2019 đến tháng 10/2023, đơn vị duy trì tỷ lệ giải quyết các vụ việc dân sự rất cao, đạt từ 99,07% đến 100% (năm 2019 đạt 99,8%; 2020 đạt 100%; 2021 đạt 99,07%; 2022 đạt 99,7%; giai đoạn 10/2022 - 10/2023 đạt 99,6%).

2. Hậu quả pháp lý đối với đương sự khi không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ chứng cứ được quy định ra sao? Căn cứ khoản 4 Điều 91 và khoản 1 Điều 96 BLTTDS năm 2015, đương sự có nghĩa vụ đưa ra chứng cứ để chứng minh nhưng không đưa ra được hoặc đưa ra không đầy đủ thì Tòa án sẽ giải quyết vụ việc dân sự căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã thu thập được có trong hồ sơ. Đương sự không chứng minh được yêu cầu hoặc phản đối của mình phải tự gánh chịu kết quả xét xử bất lợi.

3. Khóa luận so sánh nguyên tắc cung cấp chứng cứ giữa Việt Nam với các nước nào? Tác giả so sánh với 3 quốc gia thuộc mô hình xét hỏi/thẩm vấn: Trung Quốc (Điều 64, 65, 125 Luật TTDS quy định đương sự chịu trách nhiệm chính, Tòa án chỉ điều tra khi có lý do khách quan); Liên bang Nga (Điều 56, 57 BLTTDS 2002 quy định Tòa án xác định tình tiết cần chứng minh nhưng nghĩa vụ thuộc về đương sự); và Pháp (Điều 6, 9 BLTTDS Pháp quy định đương sự có nghĩa vụ viện dẫn tình tiết cụ thể và chứng minh, Thẩm phán không thể ra phán quyết dựa trên tình tiết không được viện dẫn).

4. Điểm cốt lõi trong cuộc thảo luận tại Quốc hội ngày 22/11/2023 về thẩm quyền thu thập chứng cứ của Tòa án được tác giả phân tích là gì? Cuộc thảo luận ghi nhận hai luồng ý kiến: một luồng ý kiến (như đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi) đề nghị giữ quyền thu thập chứng cứ của Tòa án do trình độ dân trí và ý thức pháp luật của người dân chưa đồng đều; luồng ý kiến ngược lại (do Chánh án TANDTC Nguyễn Hòa Bình nêu) cho rằng cần bãi bỏ việc Tòa án tự thu thập chứng cứ để nâng cao trách nhiệm tự bảo vệ của đương sự, tránh nguy cơ Tòa án mất tính khách quan khi vừa thu thập vừa đánh giá chứng cứ trong bối cảnh khối lượng án lên tới 600.000 vụ/năm mà chỉ có 6.000 Thẩm phán.

5. Vì sao việc cung cấp chứng cứ tại TAND huyện Hải Hậu thường bị chậm trễ đến tận phiên tòa? Nguyên nhân chủ yếu do trình độ dân trí của người dân địa phương (huyện ven biển) còn hạn chế, nhận thức về chứng cứ chưa đầy đủ, tỷ lệ thuê luật sư hoặc tiếp cận trợ giúp pháp lý còn thấp. Đương sự thường có tâm lý trông chờ vào Tòa án, không nắm rõ quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử nên chỉ đến khi tham dự phiên họp kiểm tra việc giao nộp chứng cứ hoặc ra phiên tòa mới biết và nộp bổ sung chứng cứ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Linh Chi đã nghiên cứu có hệ thống và toàn diện nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự Việt Nam trên cả phương diện lý luận và thực tiễn thi hành. Thông qua việc phân tích số liệu xét xử và các vụ án điển hình tại Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu giai đoạn 2019 - 2023, công trình đã làm rõ vai trò chủ động của đương sự, trách nhiệm hỗ trợ của Tòa án cùng những khó khăn đặc thù tại cơ sở. Các kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao năng lực thực thi tư pháp được đề xuất trong khóa luận mang tính xác đáng, đóng góp thiết thực vào tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương iêng Hiện mục trên cơ sở Kei thin và phát huy các quy dinh cũ, BLTTDS nim 2015 đã quy đính quyền, nghĩa vụ cũng cp ching cử và chúng minh thành nguyên tắc cơ bản Nguyên tắc này đỀ cao vai trò chủ động côn đương sự theo đồ “quyền chủ đồng th thip chứng cử của đương có nghĩa là đương sự cổ thể th thập chúng cứ bit cử mới nơi, moi hie, phủ hop với kệ hoạch và đầu lên chủ quan của mình, không bi ring bude, thúc ép hay phãi tuân theo một chỉ đạo hoặc đu khiển cia bắt kỷ cơ quan, t8 chức, cá nhân nào. Đương s chỉ có một sức áp duy nhất đỏ là niu không tha thập được các chúng cử một cách diy đã khách quan th có thể sẽ không chúng minh được yêu cầu cũa mình đã để ra” Thứ hai việc thee huện tốtngryên tắc này là cơ 26 quan trong đễ Tòa án giã anyét vu vide dn sự một cách công minh có căn cứ và hop pháp Tòa án với vai rồ của một cơ quan từ phép, mang sử mệnh "cần căn nấy mục”, bio v công l, bảo vé quyễn con người, nôn không thé dua ra phán quyết hay chip bit cho một bản án, quyét dinh bing những luận điều chủ quan, duy ý chỉ của cá nhân thẩm phán hay hội đẳng xét xử (Sau đây gọi là HDXX) mà phổi dựa tiên hoạt động xem xé, đánh giá chúng cứ ừ nhiễu nguồn khác nhau để tìm ra sơ thất của vụ án Trong quả tỉnh giã quyét các vụ án din sự Tôn án có rách nhiện áp dụng đây đã các biện pháp pháp ly cén thiết để định giá, xác Ảnh giá bị chứng minh của các chứng cử tương vụ việc din sự "Tòa én phi đính giá nhiễu chứng cứ phúc tap, ghi đối chiếu, xem xét thận trong từng ching cử một, đối chiêu với các chứng cứ Xhác của vụ việc din ai” và "Việc đánh giá chúng cứ không chỉ khách quan toàn ‘in Anh Tain G01), Bind Mo học BLTEDS ciara CEng lòn ching Việt Non, Nhh ‘ephip,t. 14 dn, đấy đã, chính xác mã còn phii định giá tinh hợp pháp, tinh iên quan, giá ti chứng minh của tùng ching cử". Host đồng chứng minh dua rên việc đánh giá chứng cử sẽ la công cụ pháp lý hữu hiệu tao điều kiện cho Tòa én cổ rhiễu hơn các thông tin, đế kiến để xem xét nhân Ảnh đánh gá qua đó tàng bước tim ra bản chất “tả câu trúc ei" một nự thật đã diễn ra trong quá khử Trên cơ sỡ đó để ben hành bản én, quyét Ảnh khách quan, đúng pháp uật Thứ ba nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh là cơ sở để ạ dinh trách nhiệm cung cấp tài hậu, chứng cứ cũa cơ quam, chức, cả nhân cô thin a Nội dang này cũng chính là tinh thin cia nguyên tắc trích nhiệm cùng cập tả liêu chúng cứ cũa cơ quan tổ chức, cá nhân có thim quyén theo quy dink tại Điều7 BLTTDS năm 2015 và được điều chỉnh cụ thể bãi quy định tei Điễu 106 BLTTDS năm 2015.

Theo đó, bên cạnh quyền, ngiễa vụ chủ động thu thập ching cử và chúng minh của đương nự trách nhiệm của hỗ tro côn Toe án thi nguyễn tắc cũng cấp ching cớ và chúng minh còn quy dinh cơ quan, tổ cic, sá nhễn trong pham vi nhiệm vụ quyén hen của mình có trách nhiệm cung cập diy đã và đăng thời han cho đoơng mg Tòa án Viện kiểm sứ các tà liệu, chúng cử ma sinh dang lưu gi, quản lý khi có yêu cầu và phil chiu trách nhiệm trước pháp luật vé việc cong cấp tả liêu, ching cứ đó. Trong trường hop không cung cấp được thì phải thông báo bằng vin bản và nêu rõ ly do.