phần mở đầu tác giả đã nêu rõ về tầm quan trọng cũng như tính cấp thiết của nười đại diện theo pháp luật. Do đó, doanh nghiệp bắt buộc phải có ít nhất một người đại diện theo pháp luật, đây là điều kiện cần để thành lập một doanh nghiệp, cũng như điều kiện để duy trì sự tồn tại phát triển của doanh nghiệp đó. Vai trò của Người đại diện doanh nghiệp trong quản trị doanh nghiệp Doanh nghiệp là một thực thể pháp lý nhưng tự thân nó không thể trực tiếp tham gia các giao dịch được mà phải thông qua những người đại diện của 13 doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có thể tồn tại hay phát triển hay không trước hết phụ thuộc vào người đứng đầu doanh nghiệp có đưa ra những quyết sách sáng suốt để doanh nghiệp phát triển hay không.
Theo pháp luật Việt Nam thì đại diện doanh nghiệp hợp pháp cho pháp nhân của doanh nghiệp đó bao gồm hai hình thức là đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền. Với sự phân chia hai hình thức đại diện thì vị trí, vai trò của chúng cũng có sự khác biệt nhất định. Vai trò của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp Thứ nhất, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có thể là một người lao động của công ty, có vị trí bắt buộc. Do đó, họ sẽ được quyền hưởng các chế độ phúc lợi, lương, bảo hiểm,… theo quy định của Luật lao động.
Ngoài ra, tùy theo từng công ty, người đại diện theo pháp luật sẽ có những quyền lợi khác, ghi nhận trong điều lệ hoặc hợp đồng lao động. Thứ hai, người đại diện theo pháp luật nhân danh doanh nghiệp giao dịch với bên thứ ba bằng ý chí của doanh nghiệp thông qua hành động của mình. Khi cá nhân nhân danh doanh nghiệp để thực hiện giao dịch trong phạm vi cho phép thì các quyền và nghĩa vụ từ giao dịch phát sinh cho doanh nghiệp chứ không phát sinh cho cá nhân đó. Bằng hoạt động của người đại diện theo pháp luật, doanh nghiệp không thể thoái thác trách nhiệm của mình với chủ thể khác.
Bên thứ ba khi giao dịch với công ty thì chỉ cần quan tâm đến việc ràng buộc trách nhiệm công ty thông qua hành động của người đại diện. Thứ ba, trong nhiều mối quan hệ với chủ sở hữu, người đại diện doanh nghiệp nhân danh chủ sở hữu thực hiện việc quản lí doanh nghiệp cho họ hoặc đóng vai trò hỗ trợ cho chủ sở hữu kiểm soát hoạt động của các chức danh quản lí khác. Trong đó bao gồm thẩm quyền, ra quyết định và hoạt động vì lợi ích của doanh nghiệp cũng như định đoạt tài sản doanh nghiệp. Đồng 14 thời qua đó cùng với chủ sở hữu hoạch định các chiến lược, kinh doanh của công ty, góp phần nâng cao giá trị tài sản vốn góp của chủ sở hữu.
Người đại diện là người nắm những thông tin quan trọng của công ty. Do đó, doanh nghiệp cần có cơ chế giám sát nội bộ của doanh nghiệp chặt chẽ, hạn chế tình trạng lạm quyền các chức danh quản lý và đặc biệt là việc có liên quan đến công ty khác có thể dẫn đến việc không khách quan trong công việc của người đại diện. Thứ tư, các mối quan hệ với khách hàng và các bên liên quan khác thì người đại diện chính là người nhân danh doanh nghiệp trong các mối quan hệ đối ngoại và ngoại giao của doanh nghiệp. Tầm quan trọng của chữ ký người đại diện theo pháp luật trên một văn bản của công ty nằm ở chỗ ràng buộc công ty vào nội dung văn bản.
Hành vi của người đại diện chính là chứng cứ pháp lí để ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp. Đồng thời, thông qua hành vi của người đại diện, các cơ quan quản lí nhà nước có thể kiểm soát, đánh giá ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp để có những biện pháp xử lý, can thiệp kịp thời nhằm đảm bảo doanh nghiệp phát triển lành mạnh theo khuôn khổ pháp luật. Từ đó, Luật Doanh nghiệp 2020 đã hoàn thiện vai trò cho người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Khoản 1 Điều 12 Luật này ghi nhận người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
Vai trò của người đại diện theo ủy quyền của doanh nghiệp Thứ nhất, người đại diện của doanh nghiệp theo ủy quyền chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu, cổ đông, thành viên theo sự ủy quyền của doanh nghiệp về vi phạm các nghĩa vụ quy định của pháp luật. Chủ sở hữu, thành 15 viên, cổ đông ủy quyền chịu trách nhiệm trước bên thứ ba đối với trách nhiệm phát sinh liên quan đến quyền và nghĩa vụ được thực hiện thông qua người đại diện theo ủy quyền. Thứ hai, người đại diện theo ủy quyền có trách nhiệm tham dự đầy đủ cuộc họp của Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông, thực hiện các quyền và nghĩa vụ được ủy quyền của doanh nghiệp bảo vệ lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông ủy quyền. Mối quan hệ của chủ sở hữu và người đại diện của doanh nghiệp Trong các mối quan hệ doanh nghiệp từ trước đến nay thì quan hệ giữa chủ sở hữu và người đại diện là mối quan hệ vô cùng quan trọng và cần thiết.
Người quản lí với vai trò là người đại diện cho chủ sở hữu nhận các quyền điều phối và kiểm tra doanh nghiệp. Do sự tách biệt giữa chủ sở hữu và người đại diện hay tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành, về mặt lý thuyết và thực tiễn đôi khi xuất hiện những vấn đề một người hoạt động vì lợi ích của người khác, về bản chất thì người đại diện luôn muốn có tư lợi hơn là hành động vì chủ sở hữu và các cổ đông. Chính vì vậy, trong các mối quan hệ luôn tiềm ẩn sự xung đột lợi ích giữa các thành viên tham gia góp vốn và người quản lí, điều hành doanh nghiệp Nguyên nhân của vấn đề trên là do mỗi doanh nghiệp đều có sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành đã tạo ra thông tin không cân xứng với tư cách là người tiếp quản công ty với tư cách là người trực tiếp quản lí, sử dụng vốn, tài sản của doanh nghiệp. Người đại diện của doanh nghiệp dễ phát sinh hành động tư lợi, vì vậy việc giám sát các hành động của người đại diện rất quan trọng, phức tạp nên cần ràng buộc người đại diện hành động theo nhiệm vụ được giao là vì lợi ích của những người khác thì họ cần đến động lực phù hợp như nhằm đảm bảo lợi ích như vật chất, tinh thần, thực 16 hiện nhiệm vụ bắt buộc.
Ngoài các đặc tính tự nhiên của quan hệ đại diện dẫn đến giả thiết khác nhau về người đại diện và đưa ra các chế độ đãi ngộ và thiết lập các hiệu quả để hạn chế hành vi tư lợi của người điều hành doanh nghiệp. Do vậy, doanh nghiệp cần xây dựng những điều cần thiết để người đại diện quan tâm làm tốt công việc của họ theo hướng lợi ích của chủ sở hữu và lợi ích gắn liền với nhau trong dài hạn Ở nhiều góc độ khác nhau, các nhà kinh tế học đánh giá mối quan hệ giữa người chủ sở hữu và người đại diện dưới góc độ lợi ích của cả hai bên. Khi quan hệ đại diện phát sinh thì lợi ích của một bên (gọi là người sở hữu, người đại diện) phụ thuộc vào hành vi, sự tích cực và thiện chí của bên khác (gọi là người đại diện, người hợp tác). Khi lợi ích giữa người chủ sở hữu và người đại diện không giống nhau thì ngoài chi phí sản xuất kinh doanh thông thường cần phải bổ sung các loại chi phí khác nhau như: chi phí ký hợp đồng với người đại diện và các chi phí khác, những chi phí này gọi chung là chi phí đại diện.
Vì vậy, các nghiên cứu xoay quanh vấn đề giải quyết mâu thuẫn giữa người chủ sở hữu và người đại diện, từ đó đưa ra những giải pháp, chiến lược hợp lý nhằm hạn chế chi phí đại diện thúc đẩy các giao dịch phát triển hơn. Qua đó, nhận định được các vấn đề đại diện đều quan tâm đến mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người đại diện. Nhìn từ vấn đề khách quan thì sẽ có góc nhìn khác nhau và các hạn chế riêng của nó, mỗi lý thuyết ở phương diện chưa có một cơ sở lý thuyết nào được chấp nhận rộng rãi như một khuôn mẫu có sẵn, cũng chưa có một mô hình quản trị nào đánh giá hoàn thiện. Những vẫn đề đã đề cập ở trên thì còn khá mới mẻ ở Việt Nam, mặc dù có học hỏi, tiếp thu và được ghi nhận nhưng vẫn chưa được hiểu đúng và phát huy tác dụng trong luật thực định Việt Nam.
Các yếu tố ảnh hưởng đến người đại đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp Thực tế hiện nay cho thấy sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp ngoài các yếu tố cần thiết ra thì còn nhiều yếu tố phụ thuộc khác như: yếu tố về pháp luật, điều kiện kinh tế của doanh nghiệp, người ra quyết định, sự cạnh tranh của các doanh nghiệp, môi trường bên ngoài, xã hội,. Các yếu tố bên trong sẽ tạo nhiều năng lượng, sức mạnh cho doanh nghiệp giúp doanh nghiệp có nhiều cách khác nhau để đưa ra những định hướng, kế hoạch, điều khiển và kiểm tra tốt hơn để hạn chế các rủi ro có thể xảy ra từ các yếu tố bên ngoài mà doanh nghiệp không kiểm soát được. Một trong nhiều yếu tố quan trọng và chủ lực để góp phần thành công cho doanh nghiệp là đạo đức, năng lực, sự giúp đỡ của ban quản trị giúp cho doanh nghiệp có được những thành tựu to lớn, tiếp cận được với thị trường quốc tế, trong đó phải kể đến có sự góp mặt của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Các quy định pháp luật về đại diện có tác động lên quy chế pháp lý về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
Điển hình trong đó là Bộ luật dân sự 2015 và Luật doanh nghiệp năm 2020.