Nghiên Cứu Xói Mòn Đất Dưới Một Số Thảm Thực Vật Tại Khu Vực Hồ Chứa Nước Cửa Đặt, Huyện Thường ...

Nghiên cứu xói mòn đất dưới các thảm thực vật tại hồ chứa nước Cửa Đặt, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa, cung cấp thông tin quan trọng về môi trường.

• Tác giả: Vũ Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Khải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xói Mòn Đất Dưới Thảm Thực Vật Tại Hồ Chứa Nước Cửa Đặt, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thành quả nghiên cứu
• 1.2. Tồn tại nghiên cứu
• 1.3. Thảo luận
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Về thực tiễn
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu đặc điểm của chế độ mưa
• 2.4.2. Nghiên cứu đặc điểm địa hình - thổ nhưỡng
• 2.4.3. Nghiên cứu đặc điểm của thảm thực vật
• 2.4.4. Đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất
• 2.4.5. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh giảm thiểu lượng đất xói mòn tại khu vực nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Quan điểm và phương pháp luận
• 2.5.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.5.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.4. Tính toán và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.3. Đất đai, thổ nhưỡng
• 3.1.4. Tài nguyên thực vật rừng
• 3.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của chế độ mưa
• 4.1.1. Lượng mưa và cường độ mưa
• 4.1.2. Năng lượng mưa và hệ số xói mòn do mưa
• 4.2. Đặc điểm địa hình-thổ nhưỡng
• 4.2.1. Đặc điểm địa hình
• 4.2.2. Đặc điểm thổ nhưỡng
• 4.3. Đặc điểm thảm thực vật
• 4.3.1. Tầng cây cao
• 4.3.2. Cây bụi, thảm tươi
• 4.4. Lượng nước chảy bề mặt
• 4.5. Mối liên hệ giữa lượng đất xói mòn với những nhân tố có ảnh hưởng quan trọng
• 4.6. Xác định các tham số K, R, C trong phương trình dự đoán xói mòn đất của Wischmeier W.
• 4.7. Đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất
• 4.7.1. Tiêu chuẩn thảm thực vật bắt đầu có ý nghĩa giảm xói mòn đất
• 4.7.2. Tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất
• 4.8. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh giảm thiểu lượng đất xói mòn tại khu vực nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Xói Mòn Đất Tại Hồ Cửa Đặt Thanh Hóa

Nghiên cứu xói mòn đất ở vùng rừng phòng hộ đầu nguồn đang trở thành một nhu cầu khách quan và khẩn thiết. Đặc biệt là từ khi có nhu cầu phải đảm bảo an toàn lâu dài cho các công trình thủy lợi, thủy điện. Nhu cầu đó đòi hỏi cần được giải quyết cả về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, những nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này còn nhiều hạn chế, bởi chúng ta còn thiếu nhiều thông tin cần thiết cho việc dự báo lượng đất xói mòn. Cũng như chưa xác định được tiêu chuẩn hợp lý của thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất, hạn chế xói mòn trên từng khu vực cụ thể, để đảm bảo tính ổn định, bền vững của môi trường sống và sự trường tồn của các công trình thủy lợi, thủy điện. Hạn chế này, đã dẫn tới ở một số điểm người ta chi phí nhiều tiền để trồng rừng giữ nước và chống xói mòn đất, nhưng những rừng trồng tạo ra lại có khả năng giữ nước và bảo vệ đất không cao, thậm chí kém hơn so với những thảm thực vật bị thay thế trước đó.

1.1. Ảnh Hưởng Của Rừng Tới Xói Mòn Đất Do Nước

Ảnh hưởng của rừng đến xói mòn đất do nước có liên hệ mật thiết với những ảnh hưởng của rừng đến số lượng nước. Vì vậy, trong các công trình nghiên cứu về xói mòn đất thường dành một nội dung đáng kể cho việc nghiên cứu ảnh hưởng của rừng đến số lượng nước trên quy mô lâm phần. Lượng nước giữ bởi vật rơi rụng có khả năng ngăn giữ nước tương đối lớn, nên có tác dụng bổ sung nước cho đất và cung cấp cho thực vật (Vu Chí Dân và Vương Lễ Tiên, 2001) [2]. Ngoài ra, vật rơi rụng còn có những lỗ hổng lớn và nhiều hơn so với đất, nên lượng nước giữ bởi vật rơi rụng dễ dàng bốc hơi đi.

1.2. Nghiên Cứu Về Xói Mòn Đất Các Thành Tựu Tiêu Biểu

Công trình nghiên cứu đầu tiên về xói mòn đất được thực hiện bởi nhà bác học Volni người Đức trong thời kỳ 1877 đến 1885 (Hudson, 1981) [17]. Những ô thí nghiệm nhỏ được ông sử dụng để nghiên cứu hàng loạt nhân tố như thực bì, lớp phủ thực bì, loại đất, độ dốc của bề mặt đất có liên quan đến dòng chảy và xói mòn đất. Tuy nhiên, phần lớn các kết luận chưa được định lượng rõ ràng. Bằng thí nghiệm trong phòng, Ellsion (Hudson, 1981) [17] thấy rằng các loại đất khác nhau có biểu hiện khác nhau trong các pha của xói mòn đất do nước.

II. Xác Định Mục Tiêu Nghiên Cứu Xói Mòn Đất Khu Vực Cửa Đặt

Thực tế chỉ ra rằng, việc nghiên cứu xói mòn đất nhằm đưa ra những cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý và sử dụng rừng phòng hộ đầu nguồn là hết sức cần thiết và cấp bách. Để góp phần giải quyết tồn tại trên đề tài “Nghiên cứu xói mòn đất dưới một số thảm thực vật tại khu vực hồ chứa nước Cửa Đặt, huyện Thường Xuân – tỉnh Thanh Hóa” đã được thực hiện. Phương hướng của đề tài là xác định lượng đất xói mòn trên sườn dốc và mối liên hệ của nó với những nhân tố có ảnh hưởng quan trọng, qua đó đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu giảm thiểu xói mòn đất và một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm phát triển rừng theo hướng đáp ứng tiêu chuẩn đã đề ra.

2.1. Phạm Vi Và Đối Tượng Nghiên Cứu Xói Mòn Đất

Đề tài tập trung vào việc nghiên cứu xói mòn đất dưới các thảm thực vật khác nhau tại khu vực hồ chứa nước Cửa Đặt. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các yếu tố: chế độ mưa, đặc điểm địa hình - thổ nhưỡng, đặc điểm thảm thực vật, lượng nước chảy bề mặt và lượng đất xói mòn. Mục tiêu là xác định mối liên hệ giữa các yếu tố này và lượng đất xói mòn, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp.

2.2. Nội Dung Nghiên Cứu Chi Tiết Về Xói Mòn Đất

Nội dung nghiên cứu bao gồm: Nghiên cứu đặc điểm của chế độ mưa. Nghiên cứu đặc điểm địa hình -thổ nhưỡng. Nghiên cứu đặc điểm của thảm thực vật. Đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh giảm thiểu lượng đất xói mòn tại khu vực nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm quan điểm và phương pháp luận, phương pháp bố trí thí nghiệm, phương pháp thu thập số liệu và tính toán và xử lý số liệu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Xói Mòn Đất Hồ Cửa Đặt Thanh Hóa

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để đánh giá một cách toàn diện quá trình xói mòn đất. Các phương pháp bao gồm: phân tích thống kê các dữ liệu về lượng mưa và cường độ mưa, khảo sát địa hình và thổ nhưỡng, đánh giá đặc điểm của thảm thực vật, và đo đạc lượng nước chảy bề mặt và lượng đất xói mòn trên các ô thí nghiệm. Các dữ liệu thu thập được sau đó sẽ được xử lý và phân tích để xác định mối liên hệ giữa các yếu tố và lượng đất xói mòn.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Số Liệu Về Xói Mòn Đất

Việc thu thập số liệu được thực hiện một cách cẩn thận và có hệ thống. Các thiết bị đo đạc được sử dụng bao gồm: máy đo mưa, thiết bị đo độ dốc, dụng cụ lấy mẫu đất, và máng thu nước. Các ô thí nghiệm được bố trí ở các vị trí khác nhau với các loại thảm thực vật khác nhau để đảm bảo tính đại diện cho khu vực nghiên cứu. Số liệu được thu thập định kỳ và ghi chép một cách chính xác.

3.2. Tính Toán Và Xử Lý Số Liệu Xói Mòn Đất

Sau khi thu thập, số liệu sẽ được xử lý bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Các phương pháp thống kê được sử dụng bao gồm: phân tích hồi quy, phân tích phương sai, và phân tích tương quan. Mục đích của việc xử lý số liệu là để xác định mối liên hệ giữa các yếu tố và lượng đất xói mòn, và để xây dựng các mô hình dự báo xói mòn đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Xói Mòn Đất Hồ Cửa Đặt

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng xói mòn đất tại khu vực hồ Cửa Đặt chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm: lượng mưa, cường độ mưa, độ dốc địa hình, loại đất, và loại thảm thực vật. Các kết quả cho thấy rằng các khu vực có độ dốc cao, đất dễ bị xói mòn, và thảm thực vật nghèo nàn có nguy cơ xói mòn đất cao hơn. Lượng mưa lớn và cường độ mưa cao cũng làm tăng nguy cơ xói mòn đất.

4.1. Tác Động Của Thảm Thực Vật Đến Xói Mòn Đất

Thảm thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất khỏi xói mòn. Các loại thảm thực vật có độ che phủ cao, hệ rễ phát triển tốt, và lượng vật rơi rụng lớn có khả năng giảm thiểu xói mòn đất hiệu quả hơn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các khu vực rừng tự nhiên có nguy cơ xói mòn đất thấp hơn so với các khu vực rừng trồng hoặc đất trống.

4.2. Mối Liên Hệ Giữa Địa Hình Và Xói Mòn Đất

Địa hình là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến xói mòn đất. Độ dốc địa hình càng lớn, tốc độ dòng chảy càng cao, và nguy cơ xói mòn đất càng lớn. Chiều dài sườn dốc cũng có ảnh hưởng đến xói mòn đất, sườn dốc càng dài, lượng nước chảy bề mặt càng nhiều, và nguy cơ xói mòn đất càng lớn.

4.3. Tiêu Chuẩn Thảm Thực Vật Bắt Đầu Có Ý Nghĩa Giảm Xói Mòn Đất

Để đánh giá hiệu quả của thảm thực vật trong việc giảm xói mòn, nghiên cứu đã đưa ra các tiêu chuẩn cụ thể. Các tiêu chuẩn này bao gồm độ che phủ của thảm thực vật, khối lượng vật rơi rụng và thành phần của chúng. Đồng thời, nghiên cứu cũng xác định được ngưỡng mà tại đó thảm thực vật bắt đầu có ý nghĩa trong việc giảm xói mòn đất. Các tiêu chuẩn này có thể được sử dụng để đánh giá và quản lý thảm thực vật một cách hiệu quả.

V. Giải Pháp Kỹ Thuật Giảm Thiểu Xói Mòn Đất Tại Hồ Cửa Đặt

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh đã được đề xuất để giảm thiểu xói mòn đất tại khu vực hồ Cửa Đặt. Các giải pháp này bao gồm: trồng rừng hỗn giao, phục hồi rừng tự nhiên, quản lý vật rơi rụng, và xây dựng các công trình phòng hộ đất. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và bền vững để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

5.1. Trồng Rừng Hỗn Giao Giải Pháp Giảm Xói Mòn Đất

Trồng rừng hỗn giao là một giải pháp hiệu quả để tăng cường độ che phủ của thảm thực vật, cải thiện cấu trúc đất, và tăng lượng vật rơi rụng. Các loài cây được lựa chọn để trồng hỗn giao cần có đặc điểm sinh thái phù hợp với điều kiện địa phương và có khả năng bảo vệ đất tốt.

5.2. Quản Lý Vật Rơi Rụng Để Ngăn Ngừa Xói Mòn Đất

Việc quản lý vật rơi rụng là rất quan trọng để duy trì khả năng bảo vệ đất của thảm thực vật. Vật rơi rụng cần được giữ lại trên mặt đất để giảm thiểu tác động của mưa, tăng khả năng thấm nước của đất, và cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng.

VI. Kết Luận Và Khuyến Nghị Về Nghiên Cứu Xói Mòn Đất

Nghiên cứu về xói mòn đất tại khu vực hồ Cửa Đặt đã cung cấp những thông tin quan trọng cho việc quản lý và sử dụng rừng phòng hộ đầu nguồn một cách bền vững. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch phòng chống xói mòn đất hiệu quả, và để lựa chọn các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp với điều kiện địa phương. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các giải pháp này trong thực tế.

6.1. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Xói Mòn

Cần có thêm các nghiên cứu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến xói mòn đất, và về hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu xói mòn đất trong điều kiện biến đổi khí hậu. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về kinh tế của các giải pháp phòng chống xói mòn đất, để đảm bảo rằng các giải pháp này có tính khả thi và bền vững.

6.2. Đề Xuất Giải Pháp Kỹ Thuật Lâm Sinh Giảm Xói Mòn Đất

Để giảm thiểu xói mòn đất, cần kết hợp nhiều giải pháp kỹ thuật lâm sinh khác nhau. Các giải pháp này bao gồm: trồng rừng hỗn giao, phục hồi rừng tự nhiên, quản lý vật rơi rụng, xây dựng các công trình phòng hộ đất, và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc thực hiện các giải pháp này để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

--------------- BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ---------------------- VŨ THỊ HƯỜNG NGHIÊN CỨU XÓI MÒN ĐẤT DƯỚI MỘT SỐ THẢM THỰC VẬT TẠI KHU VỰC HỒ CHỨA NƯỚC CỬA ĐẶT HUYỆN THƯỜNG XUÂN - TỈNH THANH HÓA LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Hà Nội, 2010 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ---------------------- VŨ THỊ HƯỜNG NGHIÊN CỨU XÓI MÒN ĐẤT DƯỚI MỘT SỐ THẢM THỰC VẬT TẠI KHU VỰC HỒ CHỨA NƯỚC CỬA ĐẶT HUYỆN THƯỜNG XUÂN - TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: LÂM HỌC Mã số: 60.60 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Hà Quang Khải 2. Phạm Văn Điển Hà Nội, 2010 i LỜI CẢM ƠN Luận văn được hoàn thành theo chương trình đào tạo thạc sỹ Lâm sinh khóa 15 tại Trường Đại học Lâm nghiệp, giai đoạn 2007 - 2010. Trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi của Ban giám hiệu Trường Đại học Lâm nghiệp, Ban chủ nhiệm khoa Sau Đại học, Bộ môn Lâm sinh, Khoa Lâm học. Nhân dịp này, tôi xin cảm ơn những giúp đỡ quý báu đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo TS. Hà Quang Khải, TS. Phạm Văn Điển, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong quá trình thực tập và hoàn thành luận văn này. Để thu thập số liệu thực nghiệm cho luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ có hiệu quả của ThS. Nguyễn Hữu Tân, giảng viên trường Đại học Hồng Đức, các bạn sinh viên Khoa nông lâm trường Đại học Hồng Đức, các cán bộ kiểm lâm thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn Sông Chu, UBND xã LươngSơn, UBND xã Yên Nhân, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình đó. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới tất cả bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Tuy đã có nhiều cố gắng, song thời gian, trình độ và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong nhận được sự góp ý, bổ sung, của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn ! Xuân Mai, ngày 12 tháng 9 năm 2010 Tác giả Vũ Thị Hường ii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cảm ơn i Mục lục ii Danh mục các từ viết tắt v Danh mục các bảng vii Danh mục các hình x ĐẶ VẤN ĐỀ 1 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2 1. Thành quả nghiên cứu 2 1. Tồn tại nghiên cứu 7 1. Thành quả nghiên cứu 8 1. Tồn tại nghiên cứu 12 1. Thảo luận 13 Chương 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG 14 VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu 14 2. Về thực tiễn 14 2. Đối tượng nghiên cứu 14 2. Nội dung nghiên cứu 14 2. Nghiên cứu đặc điểm của chế độ mưa 14 2. Nghiên cứu đặc điểm địa hình -thổ nhưỡng 15 iii 2. Nghiên cứu đặc điểm của thảm thực vật 15 2. Đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất 15 2. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh giảm thiểu lượng đất xói 16 mòn tại khu vực nghiên cứu 2. Phương pháp nghiên cứu 16 2. Quan điểm và phương pháp luận 16 2. Phương pháp bố trí thí nghiệm 17 2. Phương pháp thu thập số liệu 18 2. Tính toán và xử lý số liệu 25 Chương 3. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 29 2. Điều kiện tự nhiên 29 2. Vị trí địa lý 29 2. Địa hình, địa mạo 29 2. Đất đai, thổ nhưỡng 30 2. Tài nguyên thực vật rừng 32 2. Điều kiện kinh tế - xã hội 33 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35 4. Đặc điểm của chế độ mưa 35 4. Lượng mưa và cường độ mưa 35 4. Năng lượng mưa và hệ số xói mòn do mưa 40 4. Đặc điểm địa hình-thổ nhưỡng 42 4. Đặc điểm địa hình 42 4. Đặc điểm thổ nhưỡng 43 iv 4. Đặc điểm thảm thực vật 54 4. Tầng cây cao 54 4. Cây bụi, thảm tươi 56 4. Lượng nước chảy bề mặt 69 4. Mối liên hệ giữa lượng đất xói mòn với những nhân tố có ảnh 72 hưởng quan trọng 4. Xác định các tham số K, R, C trong phương trình dự đoán 77 xói mòn đất của Wischmeier W. Đề xuất tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất 80 4. Tiêu chuẩn thảm thực vật bắt đầu có ý nghĩa giảm xói mòn đất 81 4. Tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu bảo vệ đất 84 4. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh giảm thiểu lượng đất xói mòn 86 tại khu vực nghiên cứu Chương 5. KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ 92 5. Khuyến nghị 95 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Chú giải Đơn vị tính A Lượng đất xói mòn Tấn/ha/năm BM Lượng nước chảy bề mặt dm3, mm BM/P Hệ số dòng chảy mặt % C Hệ số thảm thực vật CP Độ che phủ của cây bụi, thảm tươi % Cai Chỉ số diện tích tán % d Tỷ trọng đất g/cm3 D Dung trọng đất g/cm3 D1.3 Đường kính cây ở vị trí 1.3m cm Dt Đường kính tán m E Năng lượng mưa J/m2 Exm Năng lượng mưa gây xói mòn J/m2 H Chiều cao cây m Hđ Độ dày tầng đất cm Ibq Cường độ mưa bình quân mm/phút, mm/h I30 Cường độ mưa lớn nhất trong 30 phút mm/h k Chỉ số không đều của mưa K Hệ số xói mòn đất L Chiều dài sườn dốc m LS Hệ số địa hình N Mật độ cây Cây/ha OM Hàm lượng mùn % vi ÔTC Ô tiêu chuẩn P Lượng mưa mm R Hệ số xói mòn do mưa J/m2, phút-tấn/acre S Hệ số độ dốc t Thời gian phút TM Độ che phủ vật rơi rụng % TTTV Trạng thái thảm thực vật  Độ dốc mặt đất độ TC Độ tàn che của tầng cây cao % VC Tốc độ thấm nước ổn định mm/phút V0 Tốc độ thấm nước ban đầu mm/phút VRR Vật rơi rụng X Độ xốp chung % Xi Lượng mưa bình quân tháng i trong năm mm X Lượng mưa tháng bình quân mm Wđ Độ ẩm đất tầng đất mặt % Nxb Nhà xuất bản vii DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang 4.1 Lượng mưa và cường độ mưa cả năm (2009) 35 4.2 Phân bố mưa theo tháng trong năm (2009) 36 4.3 Phân bố lượng mưa và cường độ mưa theo tháng trong năm 37 4.4 Phân bố lượng mưa theo cấp cường độ mưa 39 4.5 Hệ số biến động của mưa các tháng trong năm 40 4.6 Phân bố năng lượng mưa và năng lượng mưa gây xói mòn 40 theo tháng trong năm 4.7 Phân bố hệ số xói mòn do mưa theo các tháng trong năm 42 4.8 Đặc điểm địa hình tại các trạng thái thảm thực vật 43 4.9 Tính chất vật lý của đất tại khu vực nghiên cứu 44 4.10 Bảng tốc độ thấm nước ban đầu bình quân của các trạng thái 48 thảm thực vật 4.11 Đánh giá tốc độ thấm nước của đất 49 4.12 Các nhân tố ảnh hưởng đến tốc độ thấm nước ban đầu 50 4.13 Tốc độ và thời gian thấm nước ổn định của các trạng thái 51 thảm thực vật 4.14 Tốc độ thấm nước ổn định và các nhân tố ảnh hưởng 51 4.15 Phương trình liên hệ của tốc độ thấm nước ổn định với các 52 nhân tố ảnh hưởng 4.16 Quá trình thấm nước của đất 53 4.17 Một số đặc điểm của tầng cây cao 56 4.18 Đặc điểm cây bụi thảm tươi trên các trạng thái thảm thực vật 57 4.19 Độ che phủ, khối lượng và thành phần của vật rơi rụng ở các 59 trạng thái thảm thực vật 4.20 Lượng vật rơi rụng bình quân (kg/ha) của các trạng thái 60 thảm thực vật viii 4.21 Ảnh hưởng của các phần rơi rụng và thời gian hút nước đến 62 lượng nước hút của vật rơi rụng (lít nước/kg vật rơi rụng khô) 4.22 Tốc độ hút nước của vật rơi rụng ở các trạng thái thảm thực 65 vật khác nhau 4.23 Lượng vật rơi rụng và lượng nước giữ tối đa theo ba phần ở 66 các trạng thái thảm thực vật 4.24 Lượng nước chảy bề mặt đo được trên các ô thí nghiệm ở 69 các trạng thái thảm thực vật 4.25 Hệ số dòng chảy mặt và các chỉ tiêu tổng hợp của các trạng 71 thái thảm thực vật 4.26 Phương trình tương quan của hệ số dòng chảy mặt với chỉ 71 tiêu tổng hợp 4.27 Thống kê lượng đất xói mòn theo đặc điểm của địa hình-thổ nhưỡng 73 4.28 Thống kê lượng đất xói mòn dưới các trạng thái thảm thực vật 73 4.29 Tiêu chuẩn các cấp xói mòn của nhà nước số 579 TCVN 1995 75 4.30 Phương trình tương quan giữa lượng đất xói mòn với một số 75 đặc điểm của địa hình-thổ nhưỡng 4.31 Phương trình tương quan giữa lượng đất xói mòn với các 76 chỉ tiêu tổng hợp 4.32 Phương trình tương quan giữa lượng đất xói mòn với hệ số 77 dòng chảy mặt 4.33 Các tham số K, LS, R, C 78 4.34 Phương trình tương quan giữa hệ số C với các chỉ tiêu tổng hợp 79 4.35 Dự đoán hệ số C của thảm thực vật 80 4.36 Tiêu chuẩn thảm thực vật bắt đầu có ý nghĩa giảm xói mòn 82 4.37 Tiêu chuẩn thảm thực vật đáp ứng yêu cầu phòng hộ bảo vệ đất 84 4.38 So sánh chỉ tiêu tổng hợp hiện tại và chỉ tiêu mong đợi của 88 thảm thực vật ix DANH MỤC CÁC HÌNH TT Tên hình Trang 2.1 Sơ đồ ô thí nghiệm và bố trí máng thu nước 19 2.2 Sơ đồ máng thu nước trong ô thí nghiệm và mặt cắt 20 2.3 Ảnh bố trí máng thu nước tại ÔTC 01 21 2.4 Sơ đồ tuyến điều tra độ tàn che tầng cây cao 24 2.5 Sơ đồ bố trí ô điều tra độ che phủ của lớp cây bụi, thảm tươi 24 4.1 Biểu đồ phân bố lượng mưa theo tháng trong năm 38 4.2 Biểu đồ quá trình thấm nước của đất tại các trạng thái thực vật 53 4.3 Ảnh trạng thái rừng trồng keo tai tượng 54 4.4 Ảnh trạng thái rừng trồng Luồng 55 4.5 Ảnh trạng thái rừng tự nhiên IIIA3 55 4.6 Ảnh thí nghiệm quá trình hút nước của vật rơi rụng 61 4.7 Biểu đồ đường biểu diễn quá trình hút nước của vật rơi rụng 63 trạng thái IA 4.8 Biểu đồ đường biểu diễn quá trình hút nước của vật rơi rụng 63 trạng thái IIA, IIB 4.