HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HUYỀN GIÁM SÁT SỰ LƯU HÀNH CỦA VIRUS LỞ MỒM LONG MÓNG TẠI HAI TỈNH LẠNG SƠN VÀ PHÚ THỌ NĂM 2011 - 2015 Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Văn Phan PGS. Tô Long Thành NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huyền i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn khoa học: TS. Lê Văn Phan và PGS. TS Tô Long Thành đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật-Truyền nhiễm, khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức ở Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương - Cục Thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huyền ii MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục từ viết tắt. vi Danh mục bảng .vii Danh mục hình. ix Trích yếu luận văn.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài. Tổng quan tài liệu. Khái niệm bệnh lở mồm long móng.
Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng trên thế giới và trong nước. Tình hình bệnh Lở mồm long móng trên thế giới. Lịch sử và tình hình bệnh Lở mồm long móng ở Việt Nam. Virus gây bệnh lở mồm long móng.
Hình thái, kích thước của virus. Cấu tạo của virus. Phân loại và phân bố của virus Lở mồm long móng ở trên thế giới và Việt Nam. Đặc tính nuôi cấy của virus.
Độc lực của virus. Sức đề kháng. Đặc điểm dịch tễ. Triệu chứng, bệnh tích.
Các phương pháp chẩn đoán bệnh lở mồm long móng. Chẩn đoán lâm sàng. Chẩn đoán phòng thí nghiệm. Phòng chống bệnh lở mồm long móng.
Vệ sinh phòng bệnh. Phòng bệnh bằng vacxin. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nguyên liệu, trang thiết bị dùng trong nghiên cứu.
Nguyên liệu xét nghiệm. Trang thiết bị dùng trong nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu. Phương pháp phát hiện kháng thể Lở mồm long móng do nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC - ELISA. Phương pháp Realtime RT-PCR.
Phương pháp RT-PCR. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Điều tra tình hình chăn nuôi tại tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ.
Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh lở mồm long móng tại tỉnh lạng sơn và Phú Thọ. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015.
Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015.
Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Kết luận và đề nghị. 56 Tài liệu tham khảo. 57 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt FMD (Foot and Mouth Disease) : Bệnh Lở mồm long móng OIE (Office Internationale des Epizooties) : Tổ chức Thú y thế giới ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) : Phản ứng miễn dịch gắn men PCR (Polymerase Chain Reaction) : Phản ứng chuỗi polymerase RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Phản ứng chuỗi polymerase : Chain Reaction) phiên mã ngược ARN hoặc RNA (Ribonucleic Acid) : Axit ribonucleic CI (Confidence Interval) : Khoảng tin cậy SE (Standard Error) : Sai số chuẩn của ước lượng PBS (Phosphate-Buffered Saline) : Dung dịch đệm phôt phát vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.
Tình hình bệnh Lở mồm long móng giai đoạn 2012 - 2015. Lưu hành của virus Lở mồm long móng, serotype O, kết quả giải trình tự theo năm. Lưu hành của virus Lở mồm long móng, serotype A, kết quả giải trình tự theo năm. Danh sách vacxin Lở mồm long móng được phép lưu hành tại Việt Nam.
Công thức pha môi trường bảo quản mẫu Probang. Thành phần phản ứng Realtime RT-PCR. Trình tự cặp mồi và probe. Chu trình nhiệt phản ứng Realtime RT-PCR.
Thành phần phản ứng RT-PCR. Trình tự cặp mồi. Chu trình nhiệt phản ứng PCR. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại tỉnh Lạng Sơn và một số tỉnh lân cận.
Tình hình chăn nuôi trâu bò tại tỉnh Phú Thọ và một số tỉnh lân cận. Tình hình bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Tình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng cho đàn trâu bò tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Tình hình bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015.
Tình hình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng cho đàn trâu bò tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2014. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015.
Tỷ lệ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012 - 2015. Kết quả định type virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2014. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2015.
Kết quả định type virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. 55 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2. So sánh tình hình dịch Lở mồm long móng trong 4 năm, 2012- 2015. Virus Lở mồm long móng.
Mô hình cấu trúc của hạt vi-ri-ôn Lở mồm long móng. Triệu chứng ở miệng và lưỡi bò bị bệnh Lở mồm long móng. Triệu chứng ở chân lợn bị bệnh Lở mồm long móng. Tim vằn hổ.
Lấy mẫu probang. So sánh tình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng giữa 2 tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2014.
Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2015. 54 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Huyền Tên luận văn: “Giám sát sự lưu hành của virus Lở mồm long móng tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ năm 2011- 2015”. Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Mục đích nghiên cứu Bệnh Lở mồm long móng là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh, mạnh, gây thiệt hại nặng nề đối với gia súc guốc chẵn như trâu, bò, lợn…. Do chưa dự đoán chính xác thời điểm xảy ra dịch, chưa kiểm soát được các yếu tố nguy cơ, chưa định type gây bệnh dẫn đến công tác phòng chống bệnh chưa đạt hiệu quả cao. Để giải quyết vấn đề đó, chúng tôi thực hiện đề tài : “ Giám sát sự lưu hành của virus Lở mồm long móng tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ năm 2011 - 2015”. Mục đích của đề tài : − Điều tra tỷ lệ trâu bò có kháng thể tự nhiên đối với virus Lở mồm long móng tại 2 tỉnh Phú Thọ và Lạng Sơn năm 2011-2015.
− Chẩn đoán và định type virus Lở mồm long móng tại 2 tỉnh Phú Thọ và Lạng Sơn năm 2011-2015. Phương pháp nghiên cứu - Lấy mẫu và bảo quản mẫu - Phương pháp phát hiện kháng thể do nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC - ELISA - Phương pháp Realtime RT-PCR - Phương pháp RT-PCR - Phương pháp xử lý số liệu Kết quả chính và kết luận - Dịch LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ giảm dần từ năm 2011 - 2015 về số huyện xã có dịch và số lượng trâu bò bị bệnh. - Tỷ lệ tiêm phòng LMLM của tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ tăng dần theo các năm, từ 2011-2015. - Lưu hành virus LMLM từ năm 2011 - 2015 tại tỉnh Lạng Sơn: x • Tỷ lệ lưu hành huyết thanh học với virus LMLM năm 2015 thấp hơn so với năm 2012 và 2014.
• Virus LMLM lưu hành tại Lạng Sơn chủ yếu là type O; năm 2013 và 2014 xuất hiện virus LMLM type A.