Nghiên Cứu Sự Lưu Hành Virus Cúm Gia Cầm A/H5N6 Tại Các Chợ Ở Hải Phòng, Lạng Sơn, Quảng Ninh

Nghiên cứu sự lưu hành virus cúm gia cầm AH5N6 tại chợ gia cầm sống ở Hải Phòng, Lạng Sơn, Quảng Ninh và ứng dụng kỹ thuật realtime RT.

• Tác giả: Phạm Xuân Trường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Virus Cúm Gia Cầm A/H5N6 Tại Các Chợ Ở Hải Phòng, Lạng Sơn, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH, BẢN ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 8. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. KHÁI NIỆM BỆNH CÚM GIA CẦM
• 9.2. TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI
• 9.2.1. Tình hình chung
• 10. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 10.1. Mục tiêu của đề tài
• 10.2. Phương pháp nghiên cứu
• 10.2.1. Phương pháp dịch tễ học mô tả, dịch tễ học phân tích
• 10.2.2. Phương pháp lấy mẫu
• 10.2.3. Phương pháp xét nghiệm virus cúm A/H5N6
• 10.2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 10.3. Kết quả và thảo luận
• 10.3.1. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại các tỉnh từ 2010 – 6 tháng đầu năm 2016
• 10.3.2. Kết quả tiêm vaccine cúm gia cầm tại các tỉnh từ 2010 – 6 tháng đầu năm 2016
• 10.3.3. Tình hình dịch cúm gia cầm tại các tỉnh từ 2010 – 6 tháng đầu năm 2016
• 10.3.4. Kết quả giám sát virus cúm A/H5N6 tại 12 chợ của các tỉnh
• 10.3.5. Kết quả lấy mẫu tại các tỉnh
• 10.3.6. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm
• 10.3.7. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm
• 10.3.8. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm
• 10.3.9. Lưu hành virus cúm A/H5N6 qua các vòng lấy mẫu
• 10.3.10. Lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ lấy mẫu
• 10.4. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Virus Cúm A H5N6 Tại Chợ 2024

Nghiên cứu về virus cúm gia cầm A/H5N6 tại các chợ ở Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh là vô cùng quan trọng. Các chợ buôn bán gia cầm sống là điểm nóng tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh. Việc giám sát và nghiên cứu sự lưu hành của virus cúm tại các khu vực này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về dịch tễ học virus H5N6 và nguy cơ lây nhiễm cho người. Nghiên cứu này sử dụng kỹ thuật Realtime RT-PCR để chẩn đoán bệnh một cách nhanh chóng và chính xác. Mục tiêu chính là xác định sự lưu hành của virus cúm gia cầm A/H5N6 để cảnh báo sớm dịch bệnh và điều chỉnh các biện pháp phòng chống dịch phù hợp. Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn cao trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi bền vững. Theo Phạm Xuân Trường (2016), nghiên cứu này sẽ giúp các ban, ngành chức năng có cái nhìn tổng thể về sự xuất hiện, lưu hành chủng virus gây bệnh trên địa bàn, từ đó có các giải pháp cụ thể phòng, chống lây bệnh cúm ở gia cầm và biện phòng tránh lây nhiễm bệnh cúm từ động vật sang người.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giám Sát Cúm Gia Cầm Tại Chợ

Giám sát cúm gia cầm tại các chợ là yếu tố then chốt trong việc kiểm soát dịch bệnh. Chợ là nơi tập trung nhiều loại gia cầm từ nhiều nguồn khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho lây lan virus cúm gia cầm. Việc giám sát thường xuyên giúp phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh, từ đó có thể triển khai các biện pháp phòng chống dịch kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các chủng virus cúm A nguy hiểm như H5N6, có khả năng lây nhiễm sang người. Giám sát cũng giúp theo dõi sự biến chủng virus H5N6 và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa.

1.2. Kỹ Thuật Realtime RT PCR Trong Chẩn Đoán Cúm A H5N6

Kỹ thuật Realtime RT-PCR là một công cụ mạnh mẽ trong chẩn đoán virus cúm A/H5N6. Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của virus trong mẫu bệnh phẩm. Ưu điểm của Realtime RT-PCR so với các phương pháp truyền thống là khả năng định lượng độc lực virus H5N6 và cung cấp kết quả trong thời gian ngắn. Điều này giúp các nhà nghiên cứu và cơ quan thú y đưa ra các quyết định kịp thời trong việc kiểm soát dịch bệnh. Kỹ thuật này cũng giúp theo dõi sự lưu hành virus cúm A/H5N6 qua các vòng lấy mẫu.

II. Thách Thức Lây Lan Virus Cúm A H5N6 Tại Hải Phòng LS QN

Các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh đối mặt với nhiều thách thức trong việc kiểm soát lây lan virus cúm gia cầm. Chăn nuôi nhỏ lẻ, mật độ gia cầm cao và thói quen mua bán gia cầm sống tại chợ là những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm H5N6. Công tác tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm chưa đạt hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân khác nhau. Bên cạnh đó, việc giám sát và phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh còn gặp nhiều khó khăn do nguồn lực hạn chế và hệ thống thú y cơ sở chưa đủ mạnh. Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ dương tính với virus cúm A tại các tỉnh này còn khá cao, đặc biệt là tại Quảng Ninh. Điều này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ và toàn diện để giảm thiểu nguy cơ dịch tễ học virus H5N6.

2.1. Thực Trạng Chăn Nuôi Gia Cầm Và Tiêm Phòng Cúm

Thực trạng chăn nuôi gia cầm tại Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh còn nhiều hạn chế. Phần lớn các hộ chăn nuôi vẫn áp dụng phương pháp chăn nuôi nhỏ lẻ, không đảm bảo vệ sinh an toàn dịch bệnh. Mật độ gia cầm cao trong các khu vực chăn nuôi cũng tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm lây lan. Công tác tiêm phòng cúm gia cầm chưa được thực hiện đầy đủ và đồng đều. Tỷ lệ tiêm phòng còn thấp so với yêu cầu, đặc biệt là ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Điều này làm giảm hiệu quả của việc phòng chống dịch bệnh và tăng nguy cơ lây lan virus cúm gia cầm.

2.2. Nguy Cơ Lây Nhiễm Từ Chợ Buôn Bán Gia Cầm Sống

Chợ buôn bán gia cầm sống là một trong những nguồn lây nhiễm virus cúm gia cầm chính. Tại các chợ, gia cầm từ nhiều nguồn khác nhau được tập trung lại, tạo điều kiện cho virus lây lan giữa các loài. Việc giết mổ gia cầm tại chỗ cũng làm tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh cúm gia cầm ra môi trường. Người buôn bán và người tiêu dùng tiếp xúc trực tiếp với gia cầm sống, làm tăng nguy cơ lây nhiễm H5N6 cho người. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn tại các chợ để giảm thiểu nguy cơ lây lan virus cúm gia cầm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Virus Cúm A H5N6 Hiệu Quả 2024

Nghiên cứu về virus cúm gia cầm A/H5N6 cần áp dụng các phương pháp khoa học và hiệu quả. Phương pháp dịch tễ học mô tả và phân tích được sử dụng để đánh giá tình hình chăn nuôi, tiêm phòng và dịch bệnh tại các tỉnh. Kỹ thuật Realtime RT-PCR được sử dụng để phát hiện và định lượng virus cúm trong mẫu bệnh phẩm. Các mẫu bệnh phẩm được thu thập từ các chợ buôn bán gia cầm sống theo quy trình chuẩn. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng để đưa ra các kết luận chính xác. Theo Phạm Xuân Trường (2016), quy trình TYV2-HDPP-VR-54 -TCCS 16:2016/TYV2-CĐ của Cơ quan Thú y vùng II được sử dụng để xét nghiệm virus cúm A/H5N6 trong các mẫu bệnh phẩm thu được.

3.1. Thu Thập Mẫu Bệnh Phẩm Và Quy Trình Xét Nghiệm

Việc thu thập mẫu bệnh phẩm đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả xét nghiệm. Mẫu bệnh phẩm được thu thập từ các chợ buôn bán gia cầm sống theo quy trình chuẩn. Các mẫu được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm trong điều kiện thích hợp. Quy trình xét nghiệm Realtime RT-PCR được thực hiện theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Thú y Thế giới (OIE). Các kết quả xét nghiệm được kiểm tra và đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc tế để đảm bảo độ tin cậy.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Dịch Tễ Học Và Thống Kê

Dữ liệu dịch tễ học được thu thập từ các báo cáo của cơ quan thú y địa phương và các cuộc điều tra thực địa. Các thông tin về tình hình chăn nuôi, tiêm phòng, dịch bệnh và các yếu tố nguy cơ được ghi lại và phân tích. Dữ liệu thống kê được sử dụng để đánh giá tỷ lệ nhiễm bệnh, sự lây lan của virus cúm và hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch. Các phần mềm thống kê chuyên dụng được sử dụng để xử lý dữ liệu và đưa ra các kết luận khoa học.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Virus Cúm A H5N6 Tại Chợ 2024

Kết quả nghiên cứu cho thấy virus cúm A/H5N6 lưu hành rộng rãi tại các chợ ở Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh. Tỷ lệ dương tính với virus cúm A là khá cao, đặc biệt là tại Quảng Ninh. Virus cúm subtype H5 và subtype N6 cũng được phát hiện tại nhiều chợ. Sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 tập trung vào các tháng mùa đông, phù hợp với quy luật dịch bệnh hàng năm. Các kết quả này cho thấy cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn tại các chợ để giảm thiểu nguy cơ lây lan virus cúm gia cầm. Theo kết quả nghiên cứu của Phạm Xuân Trường (2016), phát hiện 12/12 (100%) chợ có lưu hành virus cúm type A, tại 10/12 (83,33%) chợ giám sát có sự lưu hành virus cúm subtype H5 và subtype N6.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Virus Cúm A H5 Và N6 Tại Các Chợ

Tỷ lệ nhiễm virus cúm A tại các chợ ở Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh là khá cao. Tỷ lệ này dao động từ 22,22% đến 50,23% tùy thuộc vào địa phương. Virus cúm subtype H5 và subtype N6 cũng được phát hiện tại nhiều chợ, với tỷ lệ nhiễm lần lượt là 4,86% đến 8,10% và 3,01% đến 7,87%. Các kết quả này cho thấy nguy cơ lây nhiễm virus cúm gia cầm tại các chợ là rất lớn và cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Lưu Hành Virus Cúm A H5N6 Theo Thời Gian Và Địa Điểm

Sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 có sự khác biệt theo thời gian và địa điểm. Virus thường lưu hành mạnh vào các tháng mùa đông, khi thời tiết lạnh và ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của virus. Một số chợ có tỷ lệ nhiễm virus cúm cao hơn so với các chợ khác, có thể do điều kiện vệ sinh kém hoặc mật độ gia cầm cao. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để xác định các yếu tố nguy cơ và đưa ra các biện pháp phòng chống dịch hiệu quả.

V. Giải Pháp Phòng Chống Virus Cúm A H5N6 Tại Chợ 2024

Để phòng chống virus cúm gia cầm A/H5N6 tại các chợ, cần có các giải pháp toàn diện và đồng bộ. Tăng cường giám sát và xét nghiệm virus cúm tại các chợ để phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh. Cải thiện điều kiện vệ sinh và tiêu độc khử trùng tại các chợ. Kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc và chất lượng gia cầm được bán tại chợ. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người buôn bán và người tiêu dùng về nguy cơ lây nhiễm cúm gia cầm. Theo Phạm Xuân Trường (2016), cần nâng cao năng lực cho thú y cơ sở các kỹ thuật trong lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu bệnh phẩm.

5.1. Tăng Cường Giám Sát Và Xét Nghiệm Virus Cúm

Giám sát và xét nghiệm virus cúm thường xuyên là biện pháp quan trọng để phát hiện sớm các trường hợp nhiễm bệnh. Các cơ quan thú y cần tăng cường lấy mẫu và xét nghiệm tại các chợ buôn bán gia cầm sống. Sử dụng kỹ thuật Realtime RT-PCR để có kết quả nhanh chóng và chính xác. Thông báo kịp thời các trường hợp dương tính với virus cúm cho các cơ quan chức năng để có biện pháp xử lý kịp thời.

5.2. Cải Thiện Vệ Sinh Và Tiêu Độc Khử Trùng Tại Chợ

Điều kiện vệ sinh kém là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ lây lan virus cúm gia cầm tại các chợ. Cần có các biện pháp cải thiện vệ sinh như thường xuyên rửa dọn, tiêu độc khử trùng khu vực bán gia cầm. Đảm bảo hệ thống thoát nước hoạt động tốt để tránh ứ đọng nước thải. Yêu cầu người buôn bán đeo khẩu trang, găng tay và rửa tay thường xuyên để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Virus Cúm A H5N6 2024

Nghiên cứu về virus cúm gia cầm A/H5N6 tại các chợ ở Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh đã cung cấp những thông tin quan trọng về sự lưu hành của virus và nguy cơ lây nhiễm cho người. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn tại các chợ để giảm thiểu nguy cơ lây lan virus cúm gia cầm. Trong tương lai, cần có các nghiên cứu sâu hơn về biến chủng virus H5N6, cơ chế lây nhiễm và hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch. Theo Phạm Xuân Trường (2016), sau khi có kết quả xác định tỷ lệ lưu hành virus cúm gia cầm A/H5N6 trên địa bàn 3 tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh kết hợp với các số liệu giám sát do Cục Thú y đã triển khai trước đó sẽ giúp các ban, ngành chức năng của địa phương có cái nhìn tổng thể về sự xuất hiện, lưu hành chủng virus gây bệnh trên địa bàn, từ đó có các giải pháp cụ thể phòng, chống lây bệnh cúm ở gia cầm và biện phòng tránh lây nhiễm bệnh cúm từ động vật sang người.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Và Ý Nghĩa Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định được sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 tại các chợ ở Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh. Tỷ lệ nhiễm virus cúm là khá cao, đặc biệt là tại Quảng Ninh. Virus cúm subtype H5 và subtype N6 cũng được phát hiện tại nhiều chợ. Các kết quả này cho thấy nguy cơ lây nhiễm virus cúm gia cầm tại các chợ là rất lớn và cần có các biện pháp can thiệp kịp thời. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cúm Gia Cầm

Trong tương lai, cần có các nghiên cứu sâu hơn về biến chủng virus H5N6, cơ chế lây nhiễm và hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch. Nghiên cứu về vắc xin cúm gia cầm cũng cần được đẩy mạnh để có các loại vắc xin hiệu quả hơn. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà khoa học, cơ quan thú y và các tổ chức quốc tế để đối phó với dịch cúm gia cầm một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, dịch cúm gia cầm đã xuất hiện tại 75 quốc gia và vùng lãnh thổ, cướp đi sinh mạng của 449 người trong tổng số 844 ca nhiễm chủng H5N1, đạt tỷ lệ tử vong lên tới 53,20%. Tại Việt Nam, kể từ ổ dịch đầu tiên vào tháng 12 năm 2003 đến năm 2015, toàn quốc đã ghi nhận 5.611 ổ dịch cúm gia cầm, buộc phải tiêu hủy bắt buộc hơn 60 triệu con gia cầm và ghi nhận 127 ca nhiễm trên người với 64 trường hợp tử vong. Sự xuất hiện của biến chủng virus cúm A/H5N6 từ tháng 8 năm 2014 tại Lạng Sơn và Hà Tĩnh đã đặt ra thách thức đặc biệt nghiêm trọng, bởi kết quả giải trình tự gen cho thấy mức độ tương đồng lên tới 99% so với chủng virus từng gây tử vong trên người tại Trung Quốc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc đánh giá mức độ phơi nhiễm và nguy cơ phát tán mầm bệnh tại các chợ buôn bán gia cầm sống – nơi giao thương phức tạp, thiếu điều kiện vệ sinh thú y và có sự tiếp xúc trực tiếp giữa người với động vật. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định tỷ lệ lưu hành của virus cúm type A, subtype H5 và N6 tại các chợ gia cầm sống thuộc ba tỉnh trọng điểm phía Bắc gồm Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2016. Đồng thời, đề tài ứng dụng quy trình Realtime RT-PCR nhằm rút ngắn thời gian chẩn đoán, hỗ trợ hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực địa chính xác, đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả tiêm phòng vắc xin và hoàn thiện khung chính sách kiểm soát dịch bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết virus học phân tử và dịch tễ học thú y hiện đại. Virus cúm gia cầm thuộc nhóm virus cúm type A, họ Orthomyxoviridae, mang vật chất di truyền là hệ gen RNA sợi đơn âm gồm 8 phân đoạn riêng biệt mã hóa cho 11 protein chức năng. Cấu trúc kháng nguyên bề mặt của virus được quyết định bởi hai glycoprotein quan trọng gồm Hemagglutinin với 16 subtype từ H1 đến H16 và Neuraminidase với 9 subtype từ N1 đến N9. Cơ chế xâm nhiễm của virus khởi đầu bằng việc phân tử Hemagglutinin liên kết đặc hiệu với thụ thể Gal alpha-2,3 sialic acid trên biểu mô đường hô hấp của gia cầm, trong khi enzyme Neuraminidase đóng vai trò cắt đứt cầu nối acid sialic để giải phóng các hạt virus mới nhân lên khỏi màng tế bào.

Hai mô hình biến đổi di truyền cốt lõi chi phối sự tiến hóa của virus cúm gồm hiện tượng lệch kháng nguyên tạo ra các đột biến điểm với tần suất trung bình 1 sai khác trên 10.000 nucleotide, và hiện tượng trôi hoặc trộn kháng nguyên khi hai chủng virus khác nhau cùng tái tổ hợp trong một tế bào vật chủ. Về mặt độc lực, virus cúm gia cầm được phân chia thành hai nhóm: chủng độc lực thấp gây triệu chứng nhẹ và chủng độc lực cao có khả năng phá hủy đa phủ tạng, gây tỷ lệ tử vong từ 20% đến 100% trong vòng 48 đến 72 giờ sau khi nhiễm bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp dịch tễ học mô tả và dịch tễ học phân tích để thu thập, đánh giá số liệu chăn nuôi, công tác tiêm phòng và diễn biến 70 ổ dịch trong giai đoạn 2010 đến tháng 6 năm 2016 tại ba tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh. Cỡ mẫu giám sát thực địa được thu thập tại 12 chợ buôn bán gia cầm sống tiêu biểu, gồm 4 chợ tại Hải Phòng, 4 chợ tại Lạng Sơn và 4 chợ tại Quảng Ninh. Phương pháp lấy mẫu dịch ngoáy hầu họng áp dụng quy tắc gộp 5 mẫu đơn thành 1 mẫu xét nghiệm ngay tại thực địa nhằm tối ưu hóa chi phí và tăng thông lượng phân tích, thu thập định kỳ 30 mẫu gà và 30 mẫu vịt mỗi chợ trong từng đợt giám sát. Mẫu môi trường gồm 1 mẫu phân tươi, 2 mẫu chất thải lồng nhốt, 2 mẫu nước thải và 2 mẫu nước uống cho gia cầm tại mỗi điểm chợ.

Toàn bộ mẫu bệnh phẩm được bảo quản trong môi trường đệm PBS-Glycerol ở nhiệt độ 4 độ C và vận chuyển về phòng thí nghiệm trong vòng 48 giờ. Quy trình xét nghiệm chẩn đoán Realtime RT-PCR được thực hiện theo tiêu chuẩn cơ sở TCCS 16:2016/TYV2-CĐ của Cơ quan Thú y vùng II, sử dụng kít chiết tách RNA tự động và hóa chất One-Step RT-PCR kết hợp hệ mẫu dò Taqman probe đặc hiệu gồm đoạn mồi M-4 phát hiện type A, H5-9S phát hiện subtype H5 và N6-1 phát hiện subtype N6. Kết quả phản ứng được đánh giá dương tính khi giá trị chu kỳ ngưỡng Ct nhỏ hơn hoặc bằng 35 với mẫu đối chứng dương đạt Ct nhỏ hơn hoặc bằng 25. Dữ liệu dịch tễ được xử lý thống kê bằng phần mềm WinEpiscope 2.0 với khoảng tin cậy 95% và số hóa không gian bằng phần mềm ArcGIS 9.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả giám sát trong toàn bộ giai đoạn nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ dương tính chung với virus cúm type A tại các chợ gia cầm sống là 34,89% với khoảng tin cậy 95% từ 32,21% đến 37,63%. Tỷ lệ này có sự phân hóa rõ rệt giữa các địa bàn: Quảng Ninh ghi nhận tỷ lệ cao nhất đạt 50,23% (khoảng tin cậy 45,41% - 55,05%), Lạng Sơn đạt 31,67% (khoảng tin cậy 26,89% - 36,75%) và Hải Phòng đạt 22,22% (khoảng tin cậy 18,39% - 26,44%). Toàn bộ 12 trên 12 chợ (100%) được khảo sát đều có sự hiện diện của virus cúm type A.

Đối với các phân type độc lực cao, tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 đạt mức trung bình 6,45% (khoảng tin cậy 6,43% - 6,51%), trong đó Hải Phòng ghi nhận tỷ lệ cao nhất với 8,10%, Lạng Sơn đạt 6,39% và Quảng Ninh là 4,86%. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trung bình toàn vùng đạt 5,15% (khoảng tin cậy 5,12% - 5,20%), dẫn đầu là Hải Phòng với 7,87%, tiếp theo là Lạng Sơn với 4,44% và Quảng Ninh đạt 3,01%. Đặc biệt, có 10 trên 12 chợ (chiếm tỷ lệ 83,33%) phát hiện sự đồng lưu hành của cả hai phân type H5 và N6.

Trong giai đoạn 2010 đến 2016, tổng cộng 70 ổ dịch cúm gia cầm đã bùng phát tại 3 địa phương. Quảng Ninh xảy ra 34 ổ dịch làm tiêu hủy 52.039 con gia cầm, Hải Phòng ghi nhận 25 ổ dịch với 106.881 con gia cầm bị tiêu hủy và Lạng Sơn xảy ra 11 ổ dịch làm tiêu hủy 7.428 con gia cầm. Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ vắc xin trung bình giai đoạn này chỉ đạt 46,64% tại Quảng Ninh, 42,96% tại Hải Phòng, trong khi Lạng Sơn chỉ tiêm phòng bao vây khẩn cấp khi có ổ dịch xuất hiện, thấp hơn nhiều so với chỉ tiêu tối thiểu 80% theo quy định tại Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT.

Thảo luận kết quả

Mức độ lưu hành cao của virus cúm gia cầm tại các chợ sống bắt nguồn từ thực trạng chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ chiếm trên 85% tổng đàn gia cầm tại các tỉnh khảo sát. Tại Hải Phòng với tổng đàn 6,4 đến 7,6 triệu con, có tới 259 chợ buôn bán và 338 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ nhưng chỉ có 2 cơ sở giết mổ tập trung. Tình trạng tương tự diễn ra tại Quảng Ninh với 138 chợ và Lạng Sơn với 54 chợ gia cầm. Hoạt động giết mổ ngay tại điểm bán không có vách ngăn, nước thải và chất thải không được xử lý định kỳ đã biến các khu chợ thành nguồn lưu cữu và phát tán mầm bệnh liên tục.

Bên cạnh đó, Lạng Sơn và Quảng Ninh là hai tỉnh biên giới chịu áp lực cực lớn từ hoạt động vận chuyển gia cầm nhập lậu qua đường mòn, lối mở. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2016, cơ quan chức năng Quảng Ninh đã tịch thu tiêu hủy 31.200 con gà lậu và Lạng Sơn xử lý 30.020 con gà lậu chưa qua kiểm dịch. Sự giao lưu thương mại đưa lượng gia cầm này phân tán ngược về Hải Phòng và các tỉnh lân cận, làm tăng tỷ lệ phát hiện subtype H5 và N6 tại các chợ đầu mối.

Sự phân bố dịch tễ theo thời gian cho thấy lưu hành virus tăng vọt vào các tháng 12, tháng 1 và tháng 2 hàng năm. Đây là thời điểm trùng với mùa đông xuân có nhiệt độ thấp ẩm và nhu cầu tiêu thụ thịt gia cầm tăng cao dịp Tết Nguyên đán. Về mặt trình bày dữ liệu, các biến thiên dịch tễ học này được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nhiễm giữa các quý và bản đồ phân bố không gian mật độ ổ dịch từ phần mềm ArcGIS 9, giúp các nhà quản lý dịch tễ nhận diện rõ nét những hành lang lây truyền trọng điểm giữa các tỉnh duyên hải và biên giới phía Bắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập mạng lưới giám sát virus chủ động định kỳ hàng tháng bằng kỹ thuật Realtime RT-PCR tại 100% các chợ buôn bán gia cầm sống và điểm tập kết đầu mối. Cơ quan Thú y vùng II phối hợp với Chi cục Thú y các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn, Quảng Ninh thực hiện lấy mẫu gộp dịch ngoáy hầu họng và mẫu nước thải môi trường, bảo đảm thời gian xét nghiệm và trả kết quả dưới 4 giờ để phát hiện sớm các biến chủng virus mới xâm nhập.

Thứ tư, nâng cao tỷ lệ tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm đạt mục tiêu bảo hộ tối thiểu 80% tổng đàn trong diện tiêm theo đúng quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Ủy ban nhân dân các tỉnh cần phê duyệt ngân sách hàng năm trước tháng 9, bố trí kinh phí mua các dòng vắc xin tương thích cao với chủng H5N6 nhánh 2.3.4.4 đang lưu hành như Navet-Vifluvac, Re-5 và Re-6, kết hợp tổ chức 2 đợt tiêm phòng chính vào vụ xuân hè và thu đông cho toàn bộ đàn gà, vịt tại các nông hộ.

Thứ ba, tăng cường kiểm soát vận chuyển liên tỉnh và ngăn chặn triệt để tình trạng buôn bán gia cầm lậu qua biên giới. Lực lượng liên ngành gồm Thú y, Quản lý thị trường, Công an và Bộ đội Biên phòng tại Lạng Sơn và Quảng Ninh cần duy trì chốt chặn 24/24 giờ tại các tuyến đường mòn, kiểm tra 100% phương tiện vận chuyển gia cầm thương phẩm, kiên quyết xử lý tiêu hủy và truy cứu trách nhiệm đối với các lô hàng không có giấy chứng nhận kiểm dịch động vật.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng và quy hoạch lại các chợ buôn bán gia cầm sống. Ban quản lý các chợ dân sinh cần phối hợp với mạng lưới thú y cơ sở triển khai ngày làm sạch chợ định kỳ 1 lần mỗi tuần, phun thuốc sát trùng tiêu độc toàn bộ lồng nhốt và khu vực bán hàng sau mỗi phiên chợ, đồng thời từng bước chuyển đổi mô hình giết mổ tại chỗ sang các cơ sở giết mổ bán công nghiệp tập trung nhằm triệt tiêu nguồn lây truyền virus sang người.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý và chuyên viên dịch tễ thuộc Cục Thú y, Cơ quan Thú y vùng và Chi cục Chăn nuôi Thú y các tỉnh: Luận văn cung cấp mô hình giám sát thực địa khoa học, số liệu lưu hành chi tiết và cơ sở dịch tễ chuẩn xác để tham mưu chính sách phân bổ ngân sách mua vắc xin phòng dịch hàng năm.

Nhóm nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y, Bệnh học động vật và Công nghệ sinh học: Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về quy trình chuẩn hóa kỹ thuật Realtime RT-PCR phát hiện virus cúm A/H5N6, kỹ năng thiết kế mẫu gộp trong điều tra dịch tễ học thực địa và phương pháp phân tích thống kê dịch tễ chuyên sâu.

Nhóm chủ trang trại, doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm quy mô gia trại và công nghiệp: Cung cấp thông tin thực tế về độc lực, thời điểm lưu hành đỉnh điểm của các phân type virus và hướng dẫn lựa chọn các chủng vắc xin bảo hộ chéo phù hợp để xây dựng quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt cho đàn vật nuôi.

Nhóm chuyên gia y tế công cộng và cán bộ thuộc chương trình phòng chống bệnh truyền lây từ động vật sang người One Health: Tài liệu giúp nhận định nguy cơ lây nhiễm chéo của biến chủng H5N6 tại các chợ truyền thống, từ đó xây dựng các kịch bản cảnh báo sớm và truyền thông thay đổi hành vi giết mổ cho cộng đồng dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật Realtime RT-PCR có ưu điểm gì vượt trội so với phương pháp PCR truyền thống trong chẩn đoán cúm gia cầm? Phương pháp Realtime RT-PCR phát hiện và định lượng trực tiếp sự khuếch đại vật chất di truyền thông qua tín hiệu huỳnh quang Taqman probe trong thời gian thực. Kỹ thuật này loại bỏ hoàn toàn bước điện di trên gel agarose, rút ngắn thời gian trả kết quả từ vài ngày xuống dưới 4 giờ, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ ngoại nhiễm chéo giữa các mẫu phẩm trong phòng thí nghiệm.

Tại sao tỷ lệ nhiễm virus cúm type A tại Quảng Ninh lại cao nhất trong ba địa phương nghiên cứu? Quảng Ninh ghi nhận tỷ lệ nhiễm cúm type A lên tới 50,23% do địa bàn có đường biên giới kéo dài, lượng giao lưu gia cầm sống qua 138 chợ dân sinh rất lớn cùng sự tồn tại của 127 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Áp lực từ hoạt động vận chuyển gia cầm không rõ nguồn gốc đã khiến mầm bệnh tích tụ và phát tán liên tục tại các điểm chợ.

Virus cúm gia cầm A/H5N6 phát hiện tại Việt Nam có nguy hiểm đối với sức khỏe con người không? Chủng cúm A/H5N6 rất nguy hiểm bởi kết quả giải trình tự gen cho thấy độ tương đồng 99% với biến thể từng gây tử vong trên người tại Trung Quốc. Mặc dù chưa có bằng chứng lây truyền dễ dàng từ người sang người, virus có độc lực cao và liên tục đột biến, tiềm ẩn nguy cơ gây suy hô hấp cấp nặng khi người tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh.

Việc gộp 5 mẫu dịch ngoáy hầu họng thành 1 mẫu xét nghiệm mang lại lợi ích gì trong giám sát thực địa? Phương pháp gộp 5 mẫu đơn thành 1 mẫu xét nghiệm giúp giảm 80% chi phí hóa chất kít chiết tách và enzyme khuếch đại gen, cho phép mở rộng quy mô điều tra trên hàng ngàn cá thể gia cầm trong cùng một đợt giám sát mà vẫn duy trì độ nhạy chẩn đoán cao theo đúng quy chuẩn của Cơ quan Thú y vùng II.

Những loại vắc xin nào hiện nay có khả năng phòng bệnh hiệu quả đối với virus cúm A/H5N6? Theo khuyến cáo của Cục Thú y, các dòng vắc xin được chỉ định phòng chống hiệu quả chủng virus cúm A/H5N6 thuộc nhánh 2.3.4.4 gồm vắc xin Navet-Vifluvac và các dòng vắc xin H5N1 Re-5, Re-6. Các loại vắc xin này tạo đáp ứng miễn dịch dịch thể cao và bảo hộ đàn gia cầm an toàn khi đạt tỷ lệ tiêm phòng trên 80% diện đàn.

Kết luận

• Luận văn xác định chính xác tỷ lệ lưu hành virus cúm gia cầm type A đạt 34,89%, phân type H5 đạt 6,45% và phân type N6 đạt 5,15% tại các chợ gia cầm sống thuộc ba tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh.
• Phát hiện 100% số chợ khảo sát có sự hiện diện của virus cúm type A và 83,33% số chợ đồng lưu hành cả hai phân type độc lực cao H5 và N6.
• Ứng dụng thành công quy trình kỹ thuật Realtime RT-PCR theo tiêu chuẩn cơ sở TCCS 16:2016/TYV2-CĐ, khẳng định tính ưu việt về độ nhạy, độ đặc hiệu và tốc độ phục vụ cảnh báo dịch bệnh khẩn cấp.
• Chỉ ra thực trạng đáng báo động khi tỷ lệ bao phủ vắc xin cúm gia cầm tại các tỉnh chỉ dao động từ 42,96% đến 46,64%, chưa đáp ứng ngưỡng bảo hộ tối thiểu 80% theo quy định thú y.
• Xác định quy luật mùa vụ với đỉnh điểm bùng phát mầm bệnh tập trung vào tháng 12, tháng 1 và tháng 2 hàng năm do tác động của thời tiết và nhu cầu vận chuyển gia cầm dịp cận Tết.

Đóng góp quan trọng nhất của công trình là cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa toàn diện về chủng cúm mới A/H5N6 tại các đầu mối giao thương cửa ngõ, chứng minh giá trị của hệ thống giám sát phân tử chủ động. Kế hoạch tiếp theo cần mở rộng giải trình tự toàn bộ hệ gen các chủng phân lập được nhằm theo dõi sát các đột biến kháng thuốc và biến đổi kháng nguyên trong giai đoạn 2017 đến 2020. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và thú y địa phương cần nhanh chóng áp dụng kết quả nghiên cứu này để hoàn thiện quy trình kiểm soát gia cầm sống tại chợ và triển khai chiến dịch tiêm phòng đồng bộ ngay trong vụ tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, bệnh cúm gia cầm đã và đang xảy ra khắp nơi trên thế giới, gây thiệt hại nặng nề về mặt kinh tế, chính trị và xã hội do đó nó là mối quan tâm và đáng lo ngại của toàn cầu. Từ khi dịch xuất hiện đến nay đã có 75 quốc gia và vùng lãnh thổ thế giới xuất hiện dịch khiến hàng trăm triệu gia cầm ốm chết, phải tiêu hủy và đã có 844 người mắc bệnh, tử vong 449 người tại 16 quốc gia, diễn biến dịch ngày càng phức tạp. Tại nước ta, bệnh Cúm gia cầm xuất hiện lần đầu tiên và bùng phát thành dịch vào cuối tháng 12 năm 2003 ở Hà Tây sau đó dịch nhanh chóng lây lan ra khắp cả nước. Kể từ khi dịch xuất hiện, đến năm 2015 đã có 5.611 ổ dịch cúm gia cầm với khoảng 60 triệu con gia cầm các loại mắc bệnh phải tiêu hủy bắt buộc.

Nghiêm trọng hơn, virus cúm đã lây sang người làm 127 người mắc bệnh, số bệnh nhân tử vong là 64 người (Phạm Thành Long, 2016). Tháng 4 năm 2014, virus cúm H5N6 lần đầu tiên được phát gây bệnh trên gia cầm và gây chết người tại tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc. Tháng 8 năm 2014, Cục Thú y cũng lần đầu tiên phát hiện cúm A/H5N6 trên lãnh thổ Việt Nam, cụ thể trên đàn gà 80 con tại xã Chi Lăng huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn và trên đàn vịt tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Trước đó, chủng virus này đã được phát hiện ở vịt trời và chim hoang dã tại Thuỵ Điển, Đức, Mỹ, Trung Quốc.

Đáng lo ngại là kết quả giải trình tự gen của các mẫu virus cúm A/H5N6 phát hiện ở Việt Nam cho thấy có sự tương đồng đến 99% về kiều gen với chủng virus cúm A/H5N6 gây tử vong đầu tiên trên người tại Trung Quốc. Từ đó đến nay, virus cúm A/H5N6 tiếp tục được phát hiện tại nhiều tỉnh trong cả nước trong đó có các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh và các tỉnh khác: Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Tuyên Quang,. Sự xuất hiện của virus cúm A/H5N6 trên gia cầm ở Việt Nam đang góp phần nối dài danh sách những chủng virus cúm gây bệnh cho người. Bởi cơ thể người chưa có kháng thể chống lại những virus mới, trong khi đặc tính của virus cúm luôn biến đổi để thích nghi.

Chợ buôn bán gia cầm sống rất phổ biến tại nước ta, người dân có thói quen mua gia cầm sống và giết mổ tại chợ. Gia cầm đến từ nhiều nguồn khác nhau và có nhiều loài gia cầm khác nhau được bán tại chợ. Nơi bán và giết mổ cùng một 1 chỗ, không được vệ sinh tiêu độc khử trùng thường xuyên, người buôn bán, người mua tiếp xúc trực tiếp với gia cầm do đó nguy cơ virus cúm gia cầm nói chung và virus cúm A/H5N6 nói riêng từ gia cầm xâm nhập và lây nhiễm cho người là rất cao. Kỹ thuật Realtime RT-PCR là một kỹ thuật hiện đại trong chẩn đoán, cho phép phát hiện nhanh, chính xác virus.

Kết quả hiển thị bằng giá trị Ct (Cycle of threshold) và cho phép định lượng được hàm lượng virus không phức tạp như kỹ thuật PCR truyền thống cần điện di DNA trên gel agarose khi phản ứng kết thúc để đọc kết quả nên mất nhiều thời gian. Kể từ khi được áp dụng tại nước ta, kỹ thuật này đã chứng tỏ sự ưu việt của nó giúp nhanh chóng xác minh được nhiều loại mầm bệnh trong đó có bệnh cúm gia cầm phục vụ cho công tác phòng chống dịch kịp thời tại các địa phương. Để phát hiện lưu hành virus tại các chợ buôn bán gia cầm sống nhằm cảnh bảo sớm dịch cúm gia cầm và điều chỉnh các biện pháp phòng chống dịch cho phù hợp cũng như dựa vào những đặc điểm ưu việt của kỹ thuật Realtime RT- PCR, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu sự lưu hành virus cúm gia cầm type A/H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn các tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh và ứng dụng kỹ thuật Realtime RT- PCR trong chẩn đoán bệnh”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Xác định sự lưu hành của chủng virus cúm gia cầm A/H5N6 trên địa bàn các tỉnh nghiên cứu nhằm cảnh báo sớm dịch cúm gia cầm và điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch cho phù hợp.

Ứng dụng kỹ thuật Realtime RT-PCR trong chẩn đoán bệnh. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI Sau khi có kết quả xác định tỷ lệ lưu hành virus cúm gia cầm A/H5N6 trên địa bàn 3 tỉnh Hải Phòng, Lạng Sơn và Quảng Ninh kết hợp với các số liệu giám sát do Cục Thú y đã triển khai trước đó sẽ giúp các ban, ngành chức năng của địa phương có cái nhìn tổng thể về sự xuất hiện, lưu hành chủng virus gây bệnh trên địa bàn, từ đó có các giải pháp cụ thể phòng, chống lây bệnh cúm ở gia cầm và biện phòng tránh lây nhiễm bệnh cúm từ động vật sang người. Nâng cao năng lực cho thú y cơ sở các kỹ thuật trong lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu bệnh phẩm. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

KHÁI NIỆM BỆNH CÚM GIA CẦM Cúm gia cầm (Avian Influenza – AI) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính ở gia cầm, do nhóm virus cúm typ A, thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Đây là nhóm virus có biên độ vật chủ rộng, được phân chia thành nhiều subtype khác nhau dựa trên hai kháng nguyên bề mặt capsid của hạt virus là HA và NA (De Wit, 2008). Nhóm virus cúm A có 16 subtype HA (từ H1 đến H16) và 9 subtyp NA (từ N1 đến N9). Sự tổ hợp giữa các subtype HA và NA sẽ tạo ra nhiều subtyp khác nhau.

Mặt khác, virus cúm A có đặc tính quan trọng là dễ dàng đột biến trong gen/hệ gen (đặc biệt ở gen NA và HA) hoặc trao đổi các gen với nhau, trong quá trình xâm nhiễm và tồn tại lây truyền giữa các loài vật chủ, dẫn đến việc tạo nên nhiều subtyp có độc tính và khả năng gây bệnh khác nhau (Nguyễn Bá Hiên và cs, 2014). Trước đây, bệnh được gọi là bệnh dịch tả gà (Fowl plague), nhưng từ Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về bệnh cúm gia cầm tại Beltsville (Mỹ) năm 1981 đã thay thế tên này bằng tên Highly pathogenic avian influenza – HPAI. Tên này dùng để chỉ các virus cúm type A có độc lực mạnh, lây lan nhanh và có tỷ lệ tử vong cao. Tổ chức Thú y thế giới đã xếp HPAI thuộc danh mục A, là 1 trong 15 bệnh nguy hiểm ở động vật.

Tại nước ta, bệnh cúm gia cầm nằm trong danh mục các bệnh bệnh động vật trên cạn phải công bố dịch; Danh mục các bệnh truyền lây giữa động vật và người; Danh mục bệnh động vật cấm giết mổ, chữa bệnh; Danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phải áp dụng biện pháp phòng bệnh bắt buộc bằng vắc xin cho động vật nuôi và Danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phải áp dụng biện pháp giám sát định kỳ (Bộ NNPTNT, 2016). TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI 2. Tình hình chung Cúm gia cầm lần đầu được phát hiện ở Italia vào năm 1878 với tên gọi là dịch hạch gà (Fowl plague) nhưng tới năm 1901 mới xác định được yếu tố gây bệnh là căn nguyên siêu nhỏ có khả năng qua màng lọc và tới năm 1955 xác định được nguyên nhân chính xác nguyên nhân gây bệnh cúm gia cầm là virus cúm type A thông qua kháng thể bề mặt A/H7N1 và A/H7N7 gây chết nhiều ở gà và gà tây và các loại động vật khác (Beard et al. 3 Bên cạnh đó virus cúm gia cầm còn lây lan và tạo ra các đại dịch gây tử vong rất lớn trên người.

Lịch sử các đại dịch cúm ở người xảy ra trên thế giới được mô tả theo sơ đồ sau: Sơ đồ 2. Lịch sử đại dịch cúm ở người Nguồn: Phạm Thành Long (2016) Từ năm 1889 – 1890 đã xảy ra 1 đượt dịch cúm làm chết khoảng 1 triệu người trên thế giới. Nguyên nhân được xác định có thế do 2 chủng virus cúm H3N8 hoặc H2N2 (Valleron, 2010). Năm 1918 – 1919, một đại dịch cúm (cúm Tây Ban Nha) đã nổ ra với mức độ trầm trọng đã gây tử vong khoảng 20 – 100 triệu người trên toàn thế giới.

Các nghiên cứu sau này đã chứng minh được virus gây ra đại dịch này là H1N1 (Taubenberger et al. Cúm Châu Á hay cúm Nga xảy ra trong giai đoạn 1889 - 1890 do virus cúm type A/H2N2 gây nên, bắt đầu từ Hong Kong năm 1957. Số người tử vong ước tính từ 1 đến 1,5 triệu người. Cúm Hong Kong – Hong Kong Flu do virus cúm type A/H3N2, xảy ra năm 1968.

Tổn thất tử vong ước tính vào khoảng 0,75 đến 1 triệu người 4 Cúm Nga – Russia flu do virus cúm type A/H1N1 xảy ra năm 1977. Đại dịch cúm H1N1 giai đoạn 2009 – 2010 đã gây tử vong cho khoảng hơn 100 nghìn tới gần 400 nghìn người trên thế giới. Chủng virus cúm A/H5N1 được phát hiện lần đầu tiên gây bệnh dịch trên gà tại Scotland vào năm 1959 và có thể là biến thể H5N1 đầu tiên trên thế giới. Năm 1997 ở Hong Kong, lần đầu tiên virus cúm gia cầm H5N1 đã gây ra ổ dịch trên gia cầm và lây sang người làm 18 người nhiễm bệnh, 6 người chết và hàng triệu gia cầm đã bị tiêu hủy nhằm ngăn chặn dịch lây lan.

Đây là lần đầu tiên virus cúm A/H5N1 gây bệnh trên người (Wu et al. Từ tháng 12/2003 đến tháng 3/2004, bệnh cúm gia cầm đã liên tiếp xảy ra với quy mô lớn ở 11 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á. Sự lây lan nhanh chóng dịch cúm gia cầm xảy ra đồng thời ở một số nước đã trở thành mối quan tâm lớn trên toàn cầu. Các chủng virus gia cầm độc lực cao đã được phân lập và định type là chủng H5N1, ở Đài Loan là chủng H5N2 (Bùi Quang Anh, 2005; Nguyễn Tiến Dũng và cs, 2004; Phạm Sỹ Lăng, 2004; Tô Long Thành, 2004).

Từ đó đến nay, hàng năm dịch đều xảy ra tại nhiều nước trên thế giới với nhiều chủng virus khác nhau. Tính đến hết tháng 6 năm 2016, dịch cúm gia cầm đã xảy ra tại 75 quốc gia và vùng lãnh thổ tại tất cả các châu lục trong đó chủ yếu tại các quốc gia châu Á (http://www. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2016 được thể hiện theo biểu đồ 2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 2016 5 Bảng 2.