Nghiên Cứu Về Mô Hình Rừng Trồng Cây Họ Sao Dầu Tại Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Luận văn một số đặc điểm lâm học của rừng trồng các loài cây họ sao dầu trong các mô hình phục hồi, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: TS. Bùi Việt Hải
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Mô Hình Rừng Trồng Cây Họ Sao Dầu Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bà Rịa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những khái niệm liên quan
• 1.2. Một số kết quả nghiên cứu trồng cây họ Sao Dầu trong phục hồi rừng
• 1.2.1. Đặc trưng về cấu trúc quần xã cây họ Sao Dầu
• 1.3. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Vị trí địa lý
• 1.3.2. Địa hình và thổ nhưỡng
• 1.3.2.1. Thổ nhưỡng
• 1.3.3. Khí hậu và thủy văn
• 1.3.4. Diện tích và tài nguyên rừng
• 1.3.4.1. Tài nguyên rừng
• 1.4. Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.1. Phương pháp luận. Kế thừa các tài liệu có liên quan
• 1.4.4.2. Phương pháp thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn
• 1.4.4.3. Xác định các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.4.4.4. Phân chia đối tượng và xác định mẫu nghiên cứu
• 1.4.4.5. Thực hiện điều tra và ghi chép các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.4.4.6. Phương pháp xử lý và tính toán số liệu
• 1.4.4.6.1. Phân chia đối tượng nghiên cứu
• 1.4.4.6.2. Tính toán số liệu thực nghiệm
• 1.4.4.6.3. Thực hiện các phân tích số liệu thực nghiệm
• 1.4.4.6.4. So sánh giữa các trung bình mẫu
• 1.4.4.6.5. Công cụ tính toán
• 1.5. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.5.1. Đặc điểm lâm học của mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu
• 1.5.2. Kết quả phân chia các mô hình rừng trồng
• 1.5.3. Biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng
• 1.5.4. So sánh tỷ lệ sống của cây trồng theo loài và phương thức trồng
• 1.5.5. Biến động mật độ cây trồng theo tuổi ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.6. Biến động phẩm chất cây trồng theo loài và phương thức trồng
• 1.5.7. Biến động phẩm chất cây trồng ở các loài và mô hình rừng trồng
• 1.5.8. Biến động phẩm chất cây trồng theo tuổi ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.9. Cấu trúc số cây ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.10. Phân bố số cây ở các loài cây trồng giai đoạn 10 – 12 tuổi
• 1.5.11. Phân bố số cây ở các loài cây trồng giai đoạn 15 – 17 tuổi
• 1.5.12. Kiểm định tính quy luật của các phân bố
• 1.5.13. Sinh trưởng của Sao đen, Dầu cát, Sến cát ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.14. Những đặc trưng sinh trưởng của các mô hình rừng trồng
• 1.5.15. Ước lượng sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.16. Hàm sinh trưởng D1,3 ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.17. Hàm sinh trưởng Hvn ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.18. Hàm sinh trưởng Dtán ở các mô hình rừng trồng
• 1.5.19. Đặc điểm quan hệ tương quan giữa các chỉ tiêu sinh trưởng
• 1.5.20. Quan hệ chiều cao – đường kính thân của cây
• 1.5.21. Quan hệ chiều cao – đường kính tán của cây
• 1.5.22. Sinh trưởng của đường kính tán và sự cạnh tranh giữa các cây trồng
• 1.5.23. Ảnh hưởng của các yếu tố trồng rừng tới sinh trưởng rừng trồng
• 1.5.24. So sánh sinh sinh trưởng giữa các loài cây trồng chính
• 1.5.25. So sánh sinh trưởng giữa các phương thức trồng
• 1.5.26. Hiệu quả lâm sinh của các mô hình rừng trồng và đề xuất giải pháp
• 1.5.26.1. Xác định các tiêu chí cho đánh giá hiệu quả lâm sinh
• 1.5.26.2. Kết quả đánh giá hiệu quả lâm sinh của rừng trồng Sao đen, Sến cát
• 1.5.26.3. Về các kỹ thuật trồng
• 1.5.26.4. Sự đa dạng về mô hình trồng, độ lớn về diện tích mô hình
• 1.5.26.5. Kết quả đánh giá khả năng phục hồi của các mô hình rừng trồng
• 1.5.26.6. Đề xuất các biện pháp phục hồi rừng với cây họ Dầu
• 1.5.26.6.1. Đối với các kỹ thuật trồng rừng
• 1.5.26.6.2. Đối với loài Sao đen
• 1.5.26.6.3. Đối với loài Dầu cát và Sến cát
• 2. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Mô Hình Rừng Trồng Cây Họ Sao Dầu

Rừng tự nhiên là một hệ sinh thái phức tạp, cân bằng bởi nhiều yếu tố, trong đó con người đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, hoạt động của con người có thể gây suy giảm số lượng và chất lượng rừng. Rừng và các yếu tố xung quanh có quan hệ mật thiết, thiếu hụt yếu tố nào đó sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Khu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Bình Châu – Phước Bửu thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có diện tích 10.Rừng tự nhiên của KBT thuộc kiểu rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới (Rkx). Tại đây đã có một số công trình nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên (Võ Văn Sung, 2005), về đa dạng sinh học (Nguyễn Văn Quyết, 2010), đặc điểm lâm học của các ưu hợp thực vật (Dương Thị Ánh Tuyết, 2015). Những nghiên cứu này đều tập trung vào rừng tự nhiên. Thiếu những nghiên cứu về đặc điểm lâm học của rừng trồng phục hồi. Cần những căn cứ khoa học để đánh giá khả năng phục hồi của các loài cây trồng, đặc biệt là cây họ Sao Dầu, và đề xuất giải pháp lâm sinh. Trong tổng diện tích rừng trồng cây họ Sao Dầu, Sao đen, Sến cát và Dầu cát là ba loài chủ yếu. Đánh giá khả năng phục hồi của chúng sẽ được xem xét trên từng phương thức trồng cụ thể. Đánh giá bắt đầu từ đặc điểm cấu trúc và sinh trưởng của rừng trồng cây họ Sao Dầu (Dipterocarpaceae).

1.1. Định Nghĩa Rừng Trồng và Phục Hồi Rừng Bền Vững

Rừng trồng được hình thành do con người trồng, bao gồm rừng trồng mới, rừng trồng lại và rừng tái sinh tự nhiên. Phục hồi rừng là hoạt động đảo ngược quá trình suy thoái rừng. Lamb và Gilmour (2003) đưa ra 3 nhóm hành động: cải tạo rừng, phục hồi rừng và khôi phục rừng. Theo Quy chế quản lý rừng (Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg), cây phụ trợ thúc đẩy cây trồng chính sinh trưởng. Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh bao gồm khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên và cải tạo rừng trồng. Cần tập trung vào cải tạo rừng trồng hoặc trồng rừng mới. Cây họ Sao Dầu (hay họ Dầu) ở Việt Nam được nghiên cứu bởi người Pháp và Thái Văn Trừng (1978, 1998). Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005) hệ thống đặc trưng thực vật học, phân loại học, kỹ thuật trồng và mô tả 46 loài cây họ Dầu ở Việt Nam.

1.2. Vai Trò Quan Trọng Của Cây Họ Sao Dầu Ở Việt Nam

Tại Việt Nam, cây họ Sao Dầu có khoảng 50 loài thuộc 6 chi (Anisoptera, Dipterocarpus, Hopea, Parashorea, Shorea và Vatica); trong đó, chi Dipterocarpus và Hopea có nhiều loài nhất. Các loài cây họ Sao Dầu phân bố rải rác trên cả nước, nhưng tập trung chủ yếu ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Sao đen, Dầu cát, Sến cát đã được nhiều nhà khoa học mô tả về hình thái, giải phẫu và sinh học. Chúng phân bố tự nhiên ở hầu hết các tỉnh miền Nam, đặc biệt ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Hiện nay, cả ba loài cây này đã được trồng nhiều nơi, kể cả các tỉnh phía Bắc. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào đánh giá hiệu quả lâm sinh của các mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu tại Khu BTTN Bình Châu – Phước Bửu.

II. Thách Thức Phục Hồi Rừng Bằng Cây Họ Sao Dầu

Mặc dù cây họ Sao Dầu có vai trò quan trọng, nhưng phục hồi rừng bằng các loài này đối mặt với nhiều thách thức. Rừng tự nhiên bị suy thoái do tác động của con người, dẫn đến mất cân bằng sinh thái. Việc lựa chọn loài cây phù hợp và kỹ thuật trồng tối ưu là rất quan trọng. Cần đánh giá khả năng thích nghi và sinh trưởng của các loài cây họ Sao Dầu trong điều kiện cụ thể của từng khu vực. Đặc biệt, cần xem xét ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các yếu tố môi trường khác đến sự phát triển của rừng trồng. Thiếu thông tin về đặc điểm sinh thái và lâm học của cây họ Sao Dầu cũng là một trở ngại lớn. Cần có những nghiên cứu chi tiết để hiểu rõ hơn về nhu cầu sinh thái, khả năng cạnh tranh và tương tác giữa các loài cây. Điều này giúp đưa ra các giải pháp quản lý và bảo tồn rừng hiệu quả hơn.

2.1. Suy Thoái Rừng Tự Nhiên và Mất Cân Bằng Sinh Thái

Sự suy thoái rừng tự nhiên do các hoạt động của con người gây ra sự mất cân bằng sinh thái. Cần có biện pháp khôi phục lại hệ sinh thái rừng đã bị thoái hóa. Phục hồi rừng trên đất trống đồi núi trọc cũng cần được chú trọng. Cây phụ trợ (hay hỗ trợ) có tác dụng thúc đẩy cây trồng chính sinh trưởng, phát triển tốt hơn. Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chính có thể áp dụng trong phạm vi của đề tài tại KBT bao gồm khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên và cải tạo rừng trồng hiện có hoặc trồng rừng mới.

2.2. Thiếu Thông Tin Lâm Học Chi Tiết về Cây Họ Sao Dầu

Cây Sao đen, Dầu cát, Sến cát ở Việt Nam đã có nhiều nhà khoa học mô tả về hình thái, giải phẫu cũng như các đặc điểm sinh học, về cơ bản không có sự khác biệt so với các đặc điểm chung của loài này ở các nước khác. Tại Việt Nam, Sao đen, Dầu cát và Sến cát phân bố tự nhiên ở hầu hết các tỉnh miền Nam từ Kon Tum trở vào, đặc biệt nhiều ở vùng Đông Nam Bộ như Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và các tỉnh Tây Nguyên. Hiện nay, cả ba loài cây này đã được dẫn giống trồng nhiều nơi, kể cả các tỉnh phía Bắc, Sao đen còn được trồng trên các trục đường phố, đường giao thông và ở một số mô hình trồng cây bản địa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Mô Hình Rừng Trồng Sao Dầu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp luận kế thừa các tài liệu liên quan và thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn. Việc xác định các chỉ tiêu nghiên cứu và phân chia đối tượng, xác định mẫu nghiên cứu là bước quan trọng. Điều tra và ghi chép các chỉ tiêu nghiên cứu, xử lý và tính toán số liệu bằng các công cụ chuyên dụng là cần thiết. Thực hiện các phân tích số liệu thực nghiệm và so sánh giữa các trung bình mẫu. Công cụ tính toán được sử dụng trong nghiên cứu là phần mềm thống kê chuyên dụng. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm lâm học của mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu, biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng, so sánh tỷ lệ sống của cây trồng, biến động phẩm chất cây trồng và cấu trúc số cây ở các mô hình rừng trồng. Mục tiêu là đánh giá hiệu quả lâm sinh và đề xuất giải pháp phục hồi rừng.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Nghiên Cứu Lâm Học

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận kế thừa các tài liệu liên quan, thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn, xác định chỉ tiêu, phân chia đối tượng và xác định mẫu nghiên cứu. Thực hiện điều tra và ghi chép các chỉ tiêu nghiên cứu. Xử lý và tính toán số liệu bằng phần mềm thống kê. Nghiên cứu đặc điểm lâm học của mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu, đánh giá biến động mật độ, tỷ lệ sống, phẩm chất cây trồng và cấu trúc số cây ở các mô hình.

3.2. Phân Tích Thống Kê và So Sánh Các Mô Hình Rừng Trồng

Thực hiện các phân tích số liệu thực nghiệm và so sánh giữa các trung bình mẫu. Công cụ tính toán được sử dụng trong nghiên cứu là phần mềm thống kê chuyên dụng. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm lâm học của mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu, biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng, so sánh tỷ lệ sống của cây trồng, biến động phẩm chất cây trồng và cấu trúc số cây ở các mô hình rừng trồng.

IV. Kết Quả Đặc Điểm Sinh Trưởng Của Rừng Trồng Họ Sao Dầu

Nghiên cứu cho thấy có sự biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng. Tỷ lệ sống của cây trồng khác nhau theo loài và phương thức trồng. Mật độ cây trồng biến đổi theo tuổi ở các mô hình rừng trồng. Phẩm chất cây trồng cũng biến động theo loài, phương thức trồng và tuổi. Phân bố số cây theo đường kính thân (D1,3) và chiều cao (Hvn) khác nhau ở các loài cây trồng. Ước lượng sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt ở các mô hình rừng trồng. Các hàm sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt được xác định. Có mối quan hệ tương quan giữa các chỉ tiêu sinh trưởng, đặc biệt là giữa chiều cao và đường kính thân, chiều cao và đường kính tán. Ảnh hưởng của các yếu tố trồng rừng tới sinh trưởng rừng trồng được đánh giá. So sánh sinh trưởng giữa các loài cây trồng chính và giữa các phương thức trồng.

4.1. Biến Động Mật Độ và Tỷ Lệ Sống Của Cây Trồng

Biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng là một trong những chỉ số quan trọng. Tỷ lệ sống của cây trồng khác nhau theo loài và phương thức trồng. Mật độ cây trồng biến đổi theo tuổi ở các mô hình rừng trồng. Phẩm chất cây trồng cũng biến động theo loài, phương thức trồng và tuổi. Cần phân tích rõ nguyên nhân của sự khác biệt này.

4.2. Hàm Sinh Trưởng và Mối Quan Hệ Tương Quan

Ước lượng sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt ở các mô hình rừng trồng. Các hàm sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt được xác định. Có mối quan hệ tương quan giữa các chỉ tiêu sinh trưởng, đặc biệt là giữa chiều cao và đường kính thân, chiều cao và đường kính tán. Phân tích mối tương quan này giúp hiểu rõ hơn về quá trình sinh trưởng của cây họ Sao Dầu.

4.3. So Sánh Sinh Trưởng và Ảnh Hưởng của Yếu Tố Trồng

Ảnh hưởng của các yếu tố trồng rừng tới sinh trưởng rừng trồng được đánh giá. So sánh sinh trưởng giữa các loài cây trồng chính và giữa các phương thức trồng. Cần xác định yếu tố nào có ảnh hưởng lớn nhất đến sinh trưởng của cây họ Sao Dầu để có biện pháp can thiệp kịp thời.

V. Hiệu Quả Lâm Sinh và Giải Pháp Phục Hồi Rừng Họ Sao Dầu

Nghiên cứu xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả lâm sinh và đánh giá hiệu quả lâm sinh của rừng trồng Sao đen, Sến cát. Đánh giá về các kỹ thuật trồng, sự đa dạng về mô hình trồng và độ lớn về diện tích mô hình. Kết quả đánh giá khả năng phục hồi của các mô hình rừng trồng. Đề xuất các biện pháp phục hồi rừng với cây họ Dầu, đối với các kỹ thuật trồng rừng, đối với loài Sao đen, Dầu cát và Sến cát. Các biện pháp này cần dựa trên kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Lâm Sinh Chi Tiết

Nghiên cứu xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả lâm sinh và đánh giá hiệu quả lâm sinh của rừng trồng Sao đen, Sến cát. Các tiêu chí này cần bao gồm các yếu tố như sinh trưởng, tỷ lệ sống, phẩm chất cây trồng, khả năng cạnh tranh và đa dạng sinh học. Đánh giá một cách toàn diện giúp xác định mô hình trồng rừng hiệu quả nhất.

5.2. Đề Xuất Biện Pháp Phục Hồi Rừng Hiệu Quả Nhất

Đề xuất các biện pháp phục hồi rừng với cây họ Dầu, đối với các kỹ thuật trồng rừng, đối với loài Sao đen, Dầu cát và Sến cát. Các biện pháp này cần dựa trên kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn. Cần xem xét các yếu tố như lựa chọn loài cây phù hợp, mật độ trồng, kỹ thuật chăm sóc và bảo vệ rừng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Phát Triển Rừng Trồng Bền Vững

Nghiên cứu đã làm rõ một số đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu tại Khu BTTN Bình Châu - Phước Bửu. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế cần tiếp tục nghiên cứu. Cần có thêm các nghiên cứu về tác động của các yếu tố môi trường, kỹ thuật canh tác và biện pháp quản lý đến sinh trưởng và phát triển của rừng trồng. Đề xuất tiếp tục nghiên cứu về các mô hình trồng hỗn giao, sử dụng cây bản địa và phát triển các sản phẩm lâm nghiệp ngoài gỗ để tăng hiệu quả kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu này đóng góp vào cơ sở khoa học cho việc quản lý và phát triển rừng trồng cây họ Sao Dầu một cách bền vững.

6.1. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Phát Triển Tiếp Theo

Nghiên cứu đã làm rõ một số đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế cần tiếp tục nghiên cứu. Cần có thêm các nghiên cứu về tác động của các yếu tố môi trường, kỹ thuật canh tác và biện pháp quản lý đến sinh trưởng và phát triển của rừng trồng.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Phát Triển Rừng Bền Vững

Đề xuất tiếp tục nghiên cứu về các mô hình trồng hỗn giao, sử dụng cây bản địa và phát triển các sản phẩm lâm nghiệp ngoài gỗ để tăng hiệu quả kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu này đóng góp vào cơ sở khoa học cho việc quản lý và phát triển rừng trồng cây họ Sao Dầu một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những khái niệm liên quan Rừng trồng là rừng được hình thành do con người trồng, bao gồm: rừng trồng mới trên đất chưa có rừng; rừng trồng lại sau khi khai thác rừng trồng đã có; và rừng tái sinh tự nhiên từ rừng trồng đã khai thác (Thông tư số 34/2009/TT- NNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Theo Trần Văn Con (2006) trồng lại rừng (sau khai thác hay do bị mất rừng) được hiểu là hoạt động gây lại rừng trên đất trống đồi núi trọc, phân biệt với cải tạo rừng là hoạt động thay thế rừng nghèo kiệt thành rừng trồng có năng suất cao hơn. Hoạt động phục hồi rừng là các hoạt động có ý thức của con người nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng.

Để phục hồi lại các hệ sinh thái rừng đã bị thoái hóa, có nhiều sự lựa chọn tùy thuộc vào từng đối tượng và mục đích cụ thể. Lamb và Gilmour (2003) đã đưa ra 3 nhóm hành động tương ứng với các mức độ khác nhau nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng, đó là: cải tạo rừng, phục hồi rừng và khôi phục rừng. Theo đó, các hoạt động phục hồi rừng được diễn ra trên hai loại đối tượng chính là phục hồi rừng tự nhiên và phục hồi rừng trên đất trống (dẫn theo Trần Văn Con, 2006). Theo Quy chế quản lý rừng ban hành kèm theo Quyết định số 186/2006/QĐ- TTg ngày 14/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ thì, cây phụ trợ (hay hỗ trợ) là cây trồng với cây trồng chính trong một thời gian nhất định có tác dụng thúc đẩy cây trồng chính sinh trưởng, phát triển tốt hơn.

Cây hỗ trợ được đề cập trong đề tài này được hiểu theo khái niệm nêu trên. Cũng theo Quy chế quản lý rừng ban hành kèm theo Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chính có thể áp dụng trong phạm vi của đề tài tại KBT bao gồm khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên và cải tạo rừng trồng hiện có hoặc trồng rừng 4 mới. Theo đối tượng và phạm vi nghiên cứu đã đề cập của đề tài này, ở đây chỉ tập trung vào nội dung cải tạo rừng trồng hoặc trồng rừng mới. Cây họ Sao Dầu (hay họ Dầu) ở Việt Nam được nghiên cứu một cách có hệ thống đầu tiên là các công trình nghiên cứu của người Pháp, trong đó phải kể đến bộ Thực vật chí Đông Dương gồm 8 tập của H.

Trong công trình về những hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam, Thái Văn Trừng (1978, 1998) có liệt kê lại toàn bộ những kết quả nghiên cứu có liên quan đến thảm thực vật và các hệ sinh thái rừng chủ yếu ở nước ta, trong đó có nhiều công trình về cây họ Dầu. Gần đây hơn, Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005) trong tác phẩm “Cây họ Dầu ở Việt Nam” đã hệ thống và tập hợp một cách khá đầy đủ về những đặc trưng thực vật học, phân loại học, kỹ thuật trồng và mô tả 46 loài cây họ Dầu ở Việt Nam. Theo đó, tại Việt Nam cây họ Sao Dầu có xấp xỉ 50 loài thuộc 6 chi (Anisoptera, Dipterocarpus, Hopea, Parashorea, Shorea và Vatica); trong đó, chi Dipterocarpus có 12 loài, chi Hopea có 11 loài là hai chi có nhiều loài nhất. Các loài cây họ Sao Dầu phân bố rải rác trên cả nước, nhưng phân bố tập trung chủ yếu là vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.

Cây Sao đen, Dầu cát, Sến cát ở Việt Nam đã có nhiều nhà khoa học mô tả về hình thái, giải phẫu cũng như các đặc điểm sinh học, về cơ bản không có sự khác biệt so với các đặc điểm chung của loài này ở các nước khác. Tại Việt Nam, Sao đen, Dầu cát và Sến cát phân bố tự nhiên ở hầu hết các tỉnh miền Nam từ Kon Tum trở vào, đặc biệt nhiều ở vùng Đông Nam Bộ như Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và các tỉnh Tây Nguyên. Hiện nay, cả ba loài cây này đã được dẫn giống trồng nhiều nơi, kể cả các tỉnh phía Bắc, Sao đen còn được trồng trên các trục đường phố, đường giao thông và ở một số mô hình trồng cây bản địa. Một số kết quả nghiên cứu trồng cây họ Sao Dầu trong phục hồi rừng 1.

Đặc trưng về cấu trúc quần xã cây họ Sao Dầu Từ rất nhiều kết quả nghiên cứu, có thể đi đến nhất trí rằng, cây họ Sao Dầu ở Việt Nam mà chủ yếu là vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng tự nhiên (Phân viện Điều tra qui hoạch rừng Nam Bộ, 5 1994). Số loài cây trong họ Sao Dầu có thể không nhiều bằng những họ khác, nhưng số cá thể thường chiếm ưu thế ở nhiều ưu hợp thực vật rừng hay trạng thái rừng. Ở vùng Đông Nam Bộ, cây họ Sao Dầu có 6 chi với gần 40 loài. Ở các khu vực nhỏ của vùng như Khu BTTN Bình Châu-Phước Bửu (tỉnh Bà Rịa) có 13 loài, Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hoá (tỉnh Đồng Nai) có 18 loài.

Những ưu hợp có cây họ Sao Dầu thường thấy ở vùng Đông Nam Bộ là: ưu hợp họ Dầu + họ Thị + họ Sến; ưu hợp họ Dầu + họ Sến cát; ưu hợp họ Dầu + họ Bồ hòn + họ Sim; ưu hợp họ Dầu + họ Bồ hòn + họ Thị (Phân viện ĐTQHR Nam Bộ, 2000, 2003 và 2009). Khả năng kết nhóm của các loài cây họ Sao Dầu là một đặc điểm lâm học quan trọng, giữa các loài cây luôn có các quan hệ hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sinh trưởng, sinh tồn và phát triển. Tác giả đã chỉ ra rằng, trong tổ thành của kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đối có hai nhóm sinh thái khá rõ rệt: nhóm Dầu song nàng – Dầu rái và nhóm Dầu rái – Cám – Trâm quầng. Kết quả nghiên cứu sự kết nhóm sinh thái giữa một số loài cây gỗ rừng kín nửa rụng lá ẩm nhiệt đới của một số tác giải khác như Trần Văn Con (2006), Nguyễn Xuân Hùng (2009) cũng là một trong số những nghiên cứu theo hướng đó.

Một số kết quả chỉ ra rằng, trong kết cấu rừng của các ưu hợp ở khu vực rừng Bình Châu-Phước Bửu tồn tại các dạng kết nhóm theo cặp loài và tổ hợp loài. Kết nhóm theo cặp (hai loài) có: Dầu cát – Cầy, Dầu cát – Sến cát, Dầu cát – Trâm trắng; kết nhóm theo tổ hợp (trên hai loài) có: Dầu cát – Trâm trắng – Cầy, Trâm trắng – Dầu cát – Sến cát. Khi xử lý kiểu rừng này cần bảo vệ độ ưu thế của các loài trong kết cấu rừng (Nguyễn Duy Chuyên, 1994). Ở phía Bắc, cùng mọc với các loài trong họ Sao Dầu ở tầng tán rừng và dưới tán còn có những loài cây lá rộng thường xanh khác trong hệ thực vật bản địa như các loài trong họ Đậu (Leguminosaseae), họ Giẻ (Fagaceaea), họ Sim (Myrtacceae), họ Xoan (Meliaceae) (Hoàng Phú Mỹ và Võ Đại Hải, 2013).

Rừng trồng cây họ Sao Dầu Công trình trồng cây họ Sao Dầu đầu tiên ở Việt Nam được biết đến là của Paul Mourand (1920) (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1998) đã thử nghiệm trồng Dầu rái và Sao đen tại Trạm thực nghiệm Trảng Bom theo 3 công thức: Công thức 1: Trồng thuần loài với mật độ cao lên tới 20. Ưu điểm là rất sớm hình thành quần thể nhưng nhược điểm rõ nhất là cạnh tranh và sớm, phải tỉa thưa và tốn kém trong việc tạo rừng. Công thức 2: Trồng theo rạch dưới tán rừng tự nhiên. Ở công thức này, cây trồng sinh trưởng kém do không cạnh tranh được với cây tự nhiên.

Sau này, có cải tiến mở các băng rộng hơn thay thế cho các rạch hẹp. Công thức 3: Trồng Sao đen, Dầu rái với các loài cây phù trợ như Đậu chàm (Indigofera teysmanii) và Muồng đen (Senna siamea). Đây là hai loài cây che phủ đất ban đầu, ngăn chặn cỏ dại và che bóng giai đoạn đầu. Từ những nghiệm thức này, về sau nhiều loài cây họ Sao Dầu khác cũng đã được thử nghiệm trồng và những cây phù trợ cũng đa dạng hơn như Keo lá tràm (Acacia auriculiformis), Keo tai tượng (A.

mangium), Keo dậu (Leucaena leucocephala) hoặc một số loài cây nông nghiệp dài ngày khác như Điều (Anacardium occidentale), các cây ăn quả khác như Xoài, Mít, Bưởi, … Có thể nói, Đông Nam Bộ là vùng có nhiều loài cây họ Sao Dầu nói riêng và cây bản địa nói chung được đưa vào thử nghiệm trồng đa dạng nhất ở nước ta, đặc biệt là các loài của rừng ẩm nhiệt đới như Dầu song nàng, Sến cát cát, Vên vên, Sao đen, Sến cát mủ… Thống kê bước đầu có 24 loài cây bản địa đã được gây trồng ở vùng Đông Nam Bộ thời gian qua. Các loài cây trồng bản địa trong các mô hình thường gồm: Sến cát, Dầu trà beng, Sao đen, Vên vên, Bằng lăng, Gõ đỏ, Muồng đen, Gáo vàng,… Các loài tiêu biểu gồm có: Sến cát, Sao đen, Vên vên, Dầu song nàng, Dầu trà beng, Dầu mít, Sến cát, Gõ đỏ, Cẩm lai, Bằng lăng, Dáng hương, Gõ mật, Ươi, v. Có thể điểm lại một số kết quả chính về trồng cây họ Sao Dầu trong vùng như sau: 7 (1) Tại Đồng Nai, có 94 mô hình trồng rừng có cây bản địa bao gồm: trồng thuần loại một loài cây có 10 mô hình, trồng hỗn giao hai loài cây có 36 mô hình, hỗn giao ba loài cây có 36 mô hình, hỗn giao bốn đến năm loài cây có 12 mô hình. Có hai phương thức trồng chính được áp dụng là trồng Sao đen và Sến cát thuần loài hoặc hỗn loài có xen với một số loài cây phù trợ như Keo lá tràm, Điều và cây ăn quả như Xoài, Mít.

Ở những nơi có mật độ trồng cao (trên 1.600 cây/ha), cây sinh trưởng trung bình hoặc kém trong khi cây trồng có mật độ thấp hơn lại có các giá trị sinh trưởng tốt hơn (Nguyễn Văn Quý, 2011). Tại rừng trồng Sao đen và Dầu rái thuần với mật độ 416 cây (Sao đen) và 312 cây (Dầu rái) có xen cây nông nghiệp sinh trưởng tương đối tốt trong những năm đầu do được chăm sóc và bảo vệ tốt. Khi cây nông nghiệp được thu hoạch, người ta thường không tập trung vào các cây Sao đen, Dầu rái nên có sự suy giảm mật độ và sinh trưởng (Tô Bá Thanh, 2009; Phạm Xuân Hoàn, 2012). Năm 2013, trong công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Hải Hồng đã tiến hành nghiên cứu bổ sung kỹ thuật gây trồng Sao đen và Dầu rái tại Lâm Đồng, Bình Phước và Gia Lai.