ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ÑAËNG THÒ QUOÁC ANH ÑAØO HOÂN NHAÂN VAØ GIA ÑÌNH CUÛA NGÖÔØI CÔTU TAÏI QUAÛNG NAM LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ CHUYEÂN NGAØNH DAÂN TOÄC HOÏC MAÕ SOÁ: 5.10 Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. NGUYEÃN QUOÁC LOÄC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH NAÊM 2007 1 DAÃN LUAÄN 1. Lyù do choïn ñeà taøi: Laø moät quoác gia ña toäc, Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ta luoân quan taâm ñeán vaán ñeà daân toäc vaø ñaõ ñeà ra 3 nguyeân taéc lôùn trong chính saùch daân toäc laø: "Bình ñaúng, ñoaøn keát, töông trôï giuùp ñôõ nhau cuøng phaùt trieån "[73, tr. Ñeå thöïc hieän nguyeân taéc treân vieäc nghieân cöùu, tìm hieåu veà caùc daân toäc laø vieäc laøm caàn thieát vaø coù yù nghóa quan troïng.
Trong ñoù, ñaëc bieät laø vaán ñeà hoân nhaân vaø gia ñình, bôûi leõ ñaây laø yeáu toá noøng coát taïo neân ñôøi soáng vaên hoùa xaõ hoäi cuûa caùc daân toäc. Daân toäc Côtu laø moät trong nhöõng daân toäc cö truù laâu ñôøi taïi Vieät Nam. Hoï coù vai troø quan troïng trong ñôøi soáng kinh teá vaên hoùa xaõ hoäi vuøng mieàn nuùi phía taây tænh Quaûng Nam, goùp phaàn taïo neân söï ña daïng trong böùc tranh vaên hoùa cuûa Vieät Nam. Ñaây cuõng laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa nhieàu nhaø khoa hoïc trong nhöõng naêm gaàn ñaây.
Tuy nhieân, nhöõng coâng trình nghieân cöùu veà ngöôøi Côtu döôùi goùc ñoä hoân nhaân vaø gia ñình vaãn chöa ñöôïc quan taâm vaø nghieân cöùu moät caùch saâu saéc, ñaày ñuû. Beân caïnh ñoù, söï phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi vuøng mieàn nuùi thoâng qua caùc chính saùch, nhöõng chöông trình phaùt trieån cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ñaõ taùc ñoäng maïnh meõ ñeán nhieàu maët khaùc nhau trong ñôøi soáng cuûa ngöôøi Côtu, trong ñoù coù hoân nhaân vaø gia ñình. Nghieân cöùu nhöõng söï thay ñoåi trong hoân nhaân vaø gia ñình ñeå tìm ra khuynh höôùng bieán ñoåi, taùc nhaân taùc ñoäng laø vieäc laøm caàn thieát, bôûi leõ töø ñoù chuùng ta seõ ñeà ra nhöõng chính saùch phaùt trieån phuø hôïp, giaûi quyeát haøi hoaø söï maâu thuaån giöõa phaùt trieån kinh teá vaø baûo toàn caùc giaù trò vaên hoaù truyeàn thoáng. Xuaát phaùt töø yeâu caàu thöïc tieãn, chuùng toâi choïn ñeà taøi: "Hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam" ñeå laøm luaän vaên toát nghieäp.
Ñeà taøi nghieân cöùu seõ cung caáp moät caùi nhìn toaøn dieän veà hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam. Qua luaän vaên chuùng ta coù theâm tö lieäu, theâm nhöõng thoâng tin 2 khoa hoïc ñeå thöïc hieän, trieån khai caùc chuû tröông, chính saùch veà hoân nhaân vaø gia ñình moät caùch phuø hôïp vôùi giaù trò vaên hoùa baûn ñòa daân toäc Côtu. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi: Hoân nhaân vaø gia ñình laø moät trong nhöõng bieåu hieän saéc thaùi ñoäc ñaùo cuûa vaên hoaù toäc ngöôøi. Tö lieäu thu thaäp ñöôïc seõ goùp phaàn xaây döïng böùc tranh töông ñoái hoaøn thieän veà hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu.
Qua ñoù coù theâm nhieàu taøi lieäu khoa hoïc veà lòch söû, vaên hoaù, kinh teá, xaõ hoäi cuûa ngöôøi Côtu. Gia ñình laø teá baøo cuûa xaõ hoäi ñoàng thôøi laø ñôn vò cô sôû cuûa moät xaõ hoäi cuï theå. Ngaøy nay gia ñình ñang ñöùng tröôùc nhöõng thaùch thöùc cuûa xaõ hoäi coâng nghieäp vaø toaøn caàu hoaù. Söï bieán ñoåi maïnh meõ cuûa vuøng mieàn nuùi Quaûng Nam ñang taùc ñoäng to lôùn ñeán caùc phong tuïc taäp quaùn, caùc giaù trò vaên hoùa truyeàn thoáng.
Vieäc nghieân cöùu nhöõng bieán ñoåi ñeå baûo toàn vaø phaùt huy nhöõng giaù trò truyeàn thoáng toát ñeïp trong gia ñình ngöôøi Côtu laø vieäc laøm caàn thieát vaø caáp baùch goùp phaàn giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù daân toäc, xaây döïng moät neàn vaên hoaù tieân tieán ñaäm ñaø baûn saéc daân toäc trong quaù trình hoäi nhaäp vaø phaùt trieån. Vieäc nghieân cöùu nhaèm chæ ra nhöõng ñaëc thuø rieâng, neâu leân nhöõng khuynh höôùng bieán ñoåi cuûa quan heä hoân nhaân, gia ñình, chæ ra nhöõng yeáu toá aûnh höôûng ñeán quaù trình naøy laø goùp theâm tö lieäu nhaèm xaây döïng cô sôû khoa hoïc giuùp caùc nhaø quaûn lyù coù nhöõng chuû tröông, chính saùch phuø hôïp, nhaát laø trong lónh vöïc hoân nhaân vaø gia ñình. Trong quaù trình nghieân cöùu veà hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu, qua moái quan heä vaø vai troø giöõa caùc thaønh vieân trong gia ñình, luaän vaên seõ ñeà caäp ñeán yeáu toá giôùi, vai troø giôùi trong caùc moái quan heä xaõ hoäi. Töø ñaây goùp theâm nhöõng tö lieäu quan troïng böôùc ñaàu ñeå thöïc hieän hieäu quaû nhöõng chöông trình, döï aùn veà bình ñaúng giôùi taïi vuøng ñoàng baøo daân toäc Côtu.
Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu: Ñoái töôïng nghieân cöùu laø ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam. Noäi dung nghieân cöùu goàm nhöõng vaán ñeà nhö: nhöõng nguyeân taéc, hình thöùc trong hoân nhaân, nghi leã hoân nhaân; qui moâ, caáu truùc gia ñình, chöùc naêng gia ñình, vai troø vaø moái quan heä cuûa caùc thaønh vieân gia ñình; nhöõng bieán ñoåi trong hoân nhaân vaø gia ñình giöõa truyeàn thoáng vaø hieän taïi. Phaïm vi nghieân cöùu laø coäng ñoàng ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam, taäp trung taïi 3 huyeän Taây Giang, Ñoâng Giang vaø Nam Giang, treân dieän roäng naøy seõ coù ñöôïc caùi nhìn toång quaùt veà hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam. Tuy nhieân seõ taäp trung nghieân cöùu saâu taïi thoân Nal – xaõ Laêng – huyeän Taây Giang vaø thoân Axanh – xaõ Zahung – huyeän Ñoâng Giang.
Thôøi gian nghieân cöùu laø hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu hieän nay. Tuy nhieân, luaän vaên so saùnh, ñoái chieáu vôùi nhöõng vaán ñeà trong quaù khöù ñeå tìm ra söï bieán ñoåi trong hoân nhaân vaø gia ñình. Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà: Moät trong nhöõng taøi lieäu thaønh vaên sôùm nhaát coù nhaéc ñeán teân Côtu laø taùc phaåm: “OÂ Chaâu Caän Luïc” do Döông Vaên An vieát vaøo theá kyû XVI. Leâ Quyù Ñoân ôû theá kyû XVIII trong taùc phaåm “Phuû bieân taïp luïc” khi noùi ñeán ñaát taây Thöøa Thieân Hueá cuõng ñaõ ñeà caäp ñeán ngöôøi Côtu.
Saùch “Quoác söû quaùn trieàu Nguyeãn” khi vieát veà vuøng ñaát vaø con ngöôøi Thöøa Thieân Hueá ñaõ daãn laïi teân goïi naøy. Thöïc chaát trong caùc taøi lieäu naøy ngöôøi Côtu ñöôïc nhaéc ñeán veà toäc danh, chöa coù nhöõng nghieân cöùu saâu veà vaên hoùa, kinh teá… Ñeå phuïc vuï cho vieäc khai thaùc thuoäc ñòa, beân caïnh vieäc cai trò nhaân daân ta thöïc daân Phaùp cuõng ñaõ tieán haønh nghieân cöùu veà ñaát nöôùc, veà con ngöôøi Vieät 4 Nam, ñaëc bieät laø Tröôøng Vieãn Ñoâng Baùc Coå ñaõ coù nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà vaên hoùa, veà lòch söû…. Trong thôøi gian naøy, taùc phaåm ñaùng chuù yù nhaát veà ngöôøi Côtu laø quyeån “ Les Chasseurs de Sang” (Nhöõng ngöôøi saên maùu) cuûa Le Pichon ñaêng trong taäp san “Nhöõng ngöôøi baïn Hueá coå” (BAVH). Beân caïnh ñoù coù caùc baøi vieát cuûa Claeys.
K “A propos d’un sacrifioe ritual chez les Katu “chasseurs de sang” aø Ben Giang”, naêm 1939, cuûa Bezacie “Notessungquelques tatouages des Moi Katu – Ghi cheùp veà tuïc xaêm mình cuûa ngöôøi moïi Katu” naêm 1942, vaø “Interpretation du tatouage frontal des Moi Katu – Giaûi thích veà tuïc xaêm traùn cuûa ngöôøi Katu” naêm 1951. Sau khi thoáng nhaát ñaát nöôùc, Nhaø nöôùc ñaåy maïnh vieäc nghieân cöùu veà Daân toäc hoïc, ñaõ coù nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà coäng ñoàng caùc daân toäc ôû nöôùc ta. Treân taïp chí Daân toäc hoïc ñaõ ñaêng caùc baøi vieát veà hoân nhaân gia ñình cuûa daân toäc Côtu nhö: “Quan heä hoân nhaân gia ñình cuûa ngöôøi Pacoâ, Pahi vaø Catu ôû Taây Thöøa Thieân – Quaûng Nam” cuûa taùc giaû Nguyeãn Höõu Thaáu (soá 1/1976); “Veà quan heä hoân nhaân vaø gia ñình ngöôøi Côtu” cuûa Phaïm Quang Hoan (soá 4/1979). Caùc baøi vieát naøy ñaõ goùp phaàn laøm saùng toû nhöõng vaán ñeà ñöôïc nhieàu nhaø nghieân cöùu quan taâm nhö: lieân minh hoân nhaân ba thò toäc, hoân nhaân löôõng hôïp thò toäc cuøng caùc thieát cheá xung quanh noù.
Ñeán coâng trình “Caùc daân toäc ít ngöôøi ôû Vieät Nam (caùc tænh phía Nam)” xuaát baûn naêm 1984 cuûa caùc nhaø nghieân cöùu Vieän Daân toäc hoïc thì ngöôøi Côtu môùi ñöôïc ñeà caäp moät caùch coù heä thoáng vaø töông ñoái ñaày ñuû. Naêm 1984 Nhaø Xuaát Baûn Thuaän Hoaù xuaát baûn saùch “Caùc daân toäc ít ngöôøi ôû Bình Trò Thieân” do Nguyeãn Quoác Loäc chuû bieân. Ban Daân toäc vaø mieàn nuùi tænh Quaûng Nam cuõng ñaõ tieán haønh moät soá ñeà taøi nghieân cöùu veà ngöôøi Côtu nhö: “Leã hoäi Chapooid”, “AÂm nhaïc Côtu” vaøo naêm 1994. Luaän aùn Phoù Tieán Só KHLS cuûa taùc giaû Nguyeãn Xuaân Hoàng coù nghieân cöùu veà ngöôøi Côtu: “Hoân nhaân vaø gia ñình truyeàn thoáng cuûa caùc daân toäc thuoäc nhoùm ngoân ngöõ Moân – Khmer ôû Thöøa Thieân 5 Hueá” naêm 1995.
Naêm 2002 NXB Thuaän Hoaù ra maét baïn ñoïc cuoán saùch "Tìm hieåu vaên hoùa Katu" cuûa nhaø nghieân cöùu Taï Ñöùc. Cuoán saùch tuy moûng nhöng cung caáp nhieàu thoâng tin khoa hoïc veà vaên hoùa Côtu ñaëc bieät laø döôùi caùi nhìn ñoái chieáu so saùnh vôùi caùc daân toäc taïi khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Gaàn ñaây nhaát laø cuoán saùch "Katu – Keû soáng ñaàu ngoïn nöôùc" cuûa taùc giaû Nguyeãn Höõu Thoâng naêm 2005 vaø cuoán saùch "Vaên hoaù laøng mieàn nuùi Trung boä Vieät Nam – Giaù trò truyeàn thoáng vaø nhöõng böôùc chuyeån lòch söû (Daãn lieäu töø mieàn nuùi Quaûng Nam)" cuûa Vieän Vaên Hoaù Thoâng Tin – Phaân Vieän Nghieân cöùu Vaên hoùa Thoâng tin taïi Hueá do Nguyeãn Höõu Thoâng laøm chuû bieân. Ban Daân toäc mieàn nuùi tænh Quaûng Nam trong 2 naêm 2005, 2006 ñaõ xuaát baûn lieân tieáp hai cuoán saùch coù nhieàu thoâng tin khoa hoïc yù nghóa veà caùc daân toäc taïi mieàn nuùi Quaûng Nam, ñaëc bieät laø ngöôøi Côtu.
Ñoù laø cuoán saùch "Tìm hieåu con ngöôøi mieàn nuùi Quaûng Nam" do Giaùo sö Ñaëng Nghieâm Vaïn chuû bieân (naêm 2005) vaø "Saùch hoïc tieáng Côtu" cuûa Ban daân toäc tænh Quaûng Nam (naêm 2005). Moät coâng trình nghieân cöùu ñaëc bieät veà ngöôøi Côtu vaøo naêm 2006 laø coâng trình nghieân cöùu cuûa chính moät ngöôøi Côtu Bríu Lieác "Tieáng thoâng duïng C'tu – Kinh vaø vaên hoùa laøng C'tu". Nhöõng thoâng tin khoa hoïc töø caùc nguoàn tö lieäu treân ñaõ giuùp chuùng toâi coù ñöôïc caùi nhìn toång quaùt vaø saâu saéc veà nhöõng giaù trò vaên hoùa truyeàn thoáng, ñôøi soáng kinh teá – vaên hoùa – xaõ hoäi cuûa ngöôøi Côtu. Giuùp chuùng toâi coù ñöôïc söï so saùnh ñoái chieáu giöõa ñôøi soáng truyeàn thoáng vaø hieän taïi.
Taát caû laø nguoàn tö lieäu quan troïng vaø quyù baùu giuùp chuùng toâi thöïc hieän luaän vaên naøy. Luaän vaên “Hoân nhaân vaø gia ñình cuûa ngöôøi Côtu taïi Quaûng Nam” seõ nghieân cöùu phaân tích saâu hôn veà hoân nhaân vaø gia ñình ngöôøi Côtu cuøng nhöõng bieán ñoåi trong hoân nhaân vaø gia ñình cuûa coäng ñoàng naøy.