Nghiên cứu về đất: Từ lý thuyết đến ứng dụng trong xây dựng

Khám phá kiến thức về đất, vai trò và tầm quan trọng của đất trong nông nghiệp và môi trường sống. Tìm hiểu các loại đất và cách bảo vệ chúng.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Đất
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Đất: Từ Lý Thuyết Đến Ứng Dụng Trong Xây Dựng
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đất Nền Tảng Xây Dựng Bền Vững

Nghiên cứu về đất là một lĩnh vực quan trọng trong xây dựng, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính ổn định, bền vững và an toàn của các công trình. Cơ học đất là một ngành khoa học ứng dụng, nghiên cứu về các tính chất cơ học của đất, từ đó đưa ra các giải pháp thiết kế và thi công phù hợp. Hầu hết các công trình xây dựng đều đặt trên đất, sử dụng đất làm nền móng. Một số công trình khác như nền đường, đê, đập lại sử dụng đất làm vật liệu xây dựng. Do đó, nắm vững các tính chất của đất là yếu tố then chốt để đảm bảo công trình ổn định, bền vững và tiết kiệm. Đối tượng nghiên cứu của cơ học đất là các loại đất tự nhiên, sản phẩm của quá trình phong hóa đá gốc ở lớp trên cùng của vỏ trái đất. Đặc điểm cơ bản của đất là một vật thể gồm nhiều hạt rắn riêng rẽ, không gắn kết hoặc gắn kết yếu. Quá trình hình thành đất tạo ra độ rỗng, có khả năng thay đổi dưới tác động bên ngoài. Bề mặt hạt đất có năng lượng, gây ra các hiện tượng vật lý và hóa lý phức tạp, làm thay đổi tính chất vật lý và cơ học của đất. Vì vậy, nghiên cứu đất cần xem xét nguồn gốc hình thành và điều kiện tự nhiên.

1.1. Định Nghĩa và Đối Tượng Nghiên Cứu Cơ Học Đất

Cơ học đất là một ngành của cơ học ứng dụng chuyên nghiên cứu về đất. Hầu hết các công trình xây dựng đều đặt trên đất, nghĩa là dùng đất làm nền cho các công trình. Số khác, các công trình như nền đường, đê, đập đất thì lại dùng đất làm vật liệu xây dựng. Đối tượng nghiên cứu của cơ học đất là các loại đất thiên nhiên, là sản phẩm của quá trình phong hóa các đá gốc ở lớp trên cùng của vỏ quả đất. Đặc điểm cơ bản của đất là một vật thể gồm nhiều hạt rắn riêng rẽ không gắn với nhau hoặc gắn kết với nhau bằng các liên kết có sức bền nhỏ hơn nhiều lần so với sức bền của bản thân hạt đất.

1.2. Đặc Điểm và Nội Dung Môn Học Cơ Học Đất

Cơ học đất là môn học cần vận dụng các hiểu biết về đất từ các môn khoa học khác có liên quan như địa chất công trình, thổ chất học. Đồng thời vận dụng các kết quả của các ngành cơ học khác như cơ học các vật thể biến dạng (lý thuyết đàn hồi, lý thuyết dẻo, lý thuyết từ biến). Trên cơ sở của các lý thuyết này, cơ học đất đã xây dựng được các lý thuyết riêng phù hợp với các quá trình cơ học xảy ra đối với đất. Tuy vậy ngoài các nghiên cứu lý thuyết, các nghiên cứu thực nghiệm và các quan trắc thực tế cũng đóng vai trò quyết định trong nghiên cứu sử dụng đất trong xây dựng.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Đất Ổn Định Nền Móng Công Trình

Một trong những thách thức lớn nhất trong xây dựng là đảm bảo ổn định nền móng công trình trên các loại đất khác nhau. Đất yếu, đất có độ lún lớn, hoặc đất có nguy cơ trượt lở cao đòi hỏi các biện pháp xử lý đặc biệt để đảm bảo an toàn cho công trình. Việc khảo sát địa chất kỹ lưỡng là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đánh giá chính xác các đặc tính của đất. Các thí nghiệm đất trong phòng thí nghiệm và ngoài hiện trường cung cấp các thông số cần thiết cho việc thiết kế nền móng. Các phương pháp xử lý nền đất yếu như gia cố bằng cọc, sử dụng vật liệu địa kỹ thuật, hoặc áp dụng công nghệ Jet Grouting được sử dụng rộng rãi để cải thiện khả năng chịu tải của đất. Việc lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp phụ thuộc vào loại đất, quy mô công trình và điều kiện kinh tế.

2.1. Vấn Đề Ổn Định Nền Đất Yếu và Giải Pháp

Đất yếu là một thách thức lớn trong xây dựng, đặc biệt là ở các khu vực có địa hình phức tạp hoặc điều kiện địa chất không thuận lợi. Các loại đất yếu thường gặp bao gồm đất sét mềm, đất than bùn, đất cát rời rạc và đất lấp. Để giải quyết vấn đề này, cần thực hiện các biện pháp xử lý nền đất yếu như gia cố bằng cọc, sử dụng vật liệu địa kỹ thuật, hoặc áp dụng công nghệ Jet Grouting. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào đặc tính của đất, quy mô công trình và điều kiện kinh tế.

2.2. Tầm Quan Trọng của Khảo Sát Địa Chất Công Trình

Khảo sát địa chất là bước quan trọng để đánh giá các điều kiện địa chất tại khu vực xây dựng. Quá trình này bao gồm việc thu thập và phân tích các mẫu đất, đá, nước ngầm, cũng như đánh giá các yếu tố địa chất khác có thể ảnh hưởng đến công trình. Kết quả khảo sát địa chất cung cấp thông tin quan trọng cho việc thiết kế nền móng, lựa chọn vật liệu xây dựng và đưa ra các biện pháp phòng ngừa rủi ro địa chất.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đất Thí Nghiệm và Mô Hình Hóa

Nghiên cứu về đất đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết và thực nghiệm. Các thí nghiệm đất trong phòng thí nghiệm và ngoài hiện trường đóng vai trò quan trọng trong việc xác định các tính chất cơ lý của đất. Các thí nghiệm phổ biến bao gồm thí nghiệm nén, thí nghiệm cắt, thí nghiệm xuyên tiêu chuẩn (SPT), và thí nghiệm CPT. Kết quả thí nghiệm được sử dụng để xây dựng các mô hình hóa đất, mô phỏng hành vi của đất dưới tác dụng của tải trọng. Các phần mềm địa kỹ thuật hiện đại cho phép các kỹ sư dự đoán độ lún, ổn định mái dốc, và áp lực đất lên tường chắn đất. Việc sử dụng các mô hình hóa đất giúp tối ưu hóa thiết kế nền móng và đảm bảo an toàn cho công trình.

3.1. Các Thí Nghiệm Xác Định Tính Chất Cơ Lý Của Đất

Các thí nghiệm đất là phương pháp quan trọng để xác định các tính chất cơ lý của đất, bao gồm độ ẩm, khối lượng riêng, độ rỗng, độ sệt, giới hạn chảy, giới hạn dẻo, cường độ chịu cắt, và hệ số thấm. Các thí nghiệm này được thực hiện trong phòng thí nghiệm và ngoài hiện trường, sử dụng các thiết bị chuyên dụng và tuân thủ các tiêu chuẩn xây dựng về đất.

3.2. Ứng Dụng Mô Hình Hóa Đất Trong Thiết Kế Địa Kỹ Thuật

Mô hình hóa đất là quá trình xây dựng các mô hình toán học để mô phỏng hành vi của đất dưới tác dụng của tải trọng. Các mô hình này được sử dụng để dự đoán độ lún, ổn định mái dốc, và áp lực đất lên tường chắn đất. Các phần mềm địa kỹ thuật hiện đại cho phép các kỹ sư thực hiện các phân tích phức tạp và tối ưu hóa thiết kế nền móng.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Đất Thiết Kế Nền Móng và Công Trình

Kết quả nghiên cứu về đất được ứng dụng rộng rãi trong thiết kế nền móng và các công trình xây dựng. Việc lựa chọn loại móng cọc hay móng nông phụ thuộc vào đặc tính của đất và tải trọng của công trình. Đối với các công trình lớn, việc sử dụng móng cọc là cần thiết để truyền tải trọng xuống các lớp đất sâu hơn, có khả năng chịu tải tốt hơn. Trong thiết kế tường chắn đất, việc tính toán áp lực đất là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính ổn định của công trình. Các phương pháp ổn định mái dốc như sử dụng neo đất, tường chắn, hoặc trồng cây xanh được áp dụng để ngăn ngừa trượt lở đất.

4.1. Lựa Chọn Loại Móng Phù Hợp Với Điều Kiện Đất

Việc lựa chọn loại móng phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính ổn định và an toàn của công trình. Các loại móng phổ biến bao gồm móng nông (móng băng, móng bè, móng đơn) và móng cọc. Việc lựa chọn loại móng phụ thuộc vào đặc tính của đất, tải trọng của công trình và điều kiện kinh tế.

4.2. Thiết Kế Tường Chắn Đất và Ổn Định Mái Dốc

Tường chắn đất là công trình được sử dụng để giữ đất ở các khu vực có độ dốc lớn hoặc để tạo ra các không gian sử dụng bằng phẳng. Thiết kế tường chắn đất đòi hỏi việc tính toán chính xác áp lực đất và lựa chọn vật liệu xây dựng phù hợp. Ổn định mái dốc là quá trình áp dụng các biện pháp để ngăn ngừa trượt lở đất ở các khu vực có độ dốc cao.

V. Tương Lai Nghiên Cứu Đất Ứng Dụng GIS và Công Nghệ Mới

Nghiên cứu về đất đang ngày càng phát triển với sự ứng dụng của các công nghệ mới. Ứng dụng GIS trong địa chất cho phép các nhà khoa học và kỹ sư quản lý và phân tích dữ liệu địa chất một cách hiệu quả. Các phương pháp mô hình hóa đất tiên tiến, kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning), giúp dự đoán hành vi của đất một cách chính xác hơn. Việc sử dụng các vật liệu địa kỹ thuật mới, như vải địa kỹ thuật và lưới địa kỹ thuật, giúp cải thiện khả năng chịu tải và độ bền của đất. Nghiên cứu về đất sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các công trình bền vững và an toàn trong tương lai.

5.1. Ứng Dụng GIS Trong Quản Lý và Phân Tích Dữ Liệu Địa Chất

Ứng dụng GIS trong địa chất cho phép các nhà khoa học và kỹ sư quản lý, phân tích và trực quan hóa dữ liệu địa chất một cách hiệu quả. GIS cung cấp các công cụ để tạo bản đồ địa chất, phân tích không gian, và mô phỏng các quá trình địa chất. Việc sử dụng GIS giúp cải thiện quá trình ra quyết định trong các dự án xây dựng và quản lý tài nguyên.

5.2. Phát Triển Các Phương Pháp Mô Hình Hóa Đất Tiên Tiến

Các phương pháp mô hình hóa đất tiên tiến, kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning), đang được phát triển để dự đoán hành vi của đất một cách chính xác hơn. Các mô hình này có thể học từ dữ liệu thực nghiệm và mô phỏng các quá trình phức tạp trong đất, giúp tối ưu hóa thiết kế nền móng và đảm bảo an toàn cho công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

"Don't study, don't know - Studying you will know!" NGUYEN TRUNG HOA CH¦¥NG I Trang 8 Më ®Çu 1. §Þnh nghÜa vµ ®èi t−îng nghiªn cøu: c¬ häc ®Êt lµ mét ngµnh cña c¬ häc øng dông chuyªn nghiªn cøu vÒ ®Êt. HÇu hÕt c¸c c«ng tr×nh x©y dùng ®Òu ®Æt trªn ®Êt, nghÜa lµ dïng ®Êt lµm nÒn cho c¸c c«ng tr×nh, sè kh¸c c¸c c«ng tr×nh nh− nÒn ®−êng, ®ª, ®Ëp ®Êt th× l¹i dïng ®Êt lµm vËt liÖu x©y dùng. V× vËy, muèn cho c¸c c«ng tr×nh ®−îc tèt, nghÜa lµ c«ng tr×nh æn ®Þnh, bÒn l©u vµ tiÕt kiÖm th× nhÊt thiÕt ph¶i n¾m râ c¸c tÝnh chÊt cña ®Êt khi dïng nã lµm vËt liÖu x©y dùng hay lµm nÒn cho c¸c c«ng tr×nh x©y dùng.

Nh− vËy ®èi t−îng nghiÖn cøu cña c¬ häc ®Êt lµ c¸c lo¹i ®Êt thiªn nhiªn, lµ s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh phong hãa c¸c ®¸ gèc ë líp trªn cïng cña vá qu¶ ®Êt. Mçi lo¹i phong hãa cã t¸c dông ph¸ hñy ®¸ gèc kh¸c nhau vµ nã t¹o ra c¸c lo¹i ®Êt kh¸c nhau. §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña ®Êt lµ mét vËt thÓ gåm nhiÒu h¹t r¾n riªng rÏ kh«ng g¾n víi nhau hoÆc g¾n kÕt víi nhau b»ng c¸c liªn kÕt cã søc bÒn nhá h¬n nhiÒu lÇn so víi søc bÒn cña b¶n th©n h¹t ®Êt. Do qu¸ tr×nh h×nh thµnh ®Êt mµ chóng tån t¹i ®é rçng trong ®Êt vµ ®é rçng nµy l¹i cã kh¶ n¨ng thay ®æi d−íi ¶nh h−ëng cña t¸c ®éng bªn ngoµi.

Ngoµi ra trªn bÒ mÆt h¹t ®Êt cã n¨ng l−îng, chóng g©y ra c¸c hiÖn t−îng vËt lý vµ hãa lý phøc t¹p, dÉn ®Õn lµm thay ®æi c¸c tÝnh chÊt vËt lý vµ c¬ häc cña ®Êt. V× vËy khi nghiªn cøu ®Êt ph¶i nghiªn cøu ®Õn nguån gèc h×nh thµnh vµ c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn mµ ®Êt tån t¹i. §Æc ®iÓm vµ néi dung cña m«n häc: C¬ häc ®Êt lµ m«n häc cÇn vËn dông c¸c hiÓu biÕt vÒ ®Êt tõ c¸c m«n khoa häc kh¸c cã liªn quan nh− ®Þa chÊt c«ng tr×nh, thæ chÊt häc. Vµ ®ång thêi vËn dông c¸c kÕt qu¶ cña c¸c ngµnh c¬ häc kh¸c nh− c¬ häc c¸c vËt thÓ biÕn d¹ng (lý thuyÕt ®µn håi, lý thuyÕt dÎo, lý thuyÕt tõ biÕn).

Trªn c¬ së cña c¸c lý thuyÕt nµy, C¬ häc ®Êt ®· x©y dùng ®−îc c¸c lý thuyÕt riªng phï hîp víi c¸c qu¸ tr×nh c¬ häc x¶y ra ®èi víi ®Êt. Tuy vËy ngoµi c¸c nghiªn cøu lý thuyÕt, c¸c nghiªn cøu thùc nghiÖm, thùc nghiÖm vµ c¸c quan tr¾c thùc tÕ còng ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong nghiªn cøu sö dông ®Êt trong x©y dùng. Tõ c¸c nghiªn cøu lý thuyÕt vµ c¸c nghiªn cøu thùc nghiÖm, C¬ häc ®Êt tËp trung gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô vµ néi dung c¬ b¶n sau: - X¸c lËp c¸c quy luËt c¬ b¶n vÒ c¸c qu¸ tr×nh c¬ häc x¶y ra ®èi víi ®Êt, ®ång thêi x¸c ®Þnh ®−îc c¸c ®Æc tr−ng tÝnh to¸n øng víi c¸c qu¸ tr×nh x¶y ra ®ã. - Nghiªn cøu sù ph©n bè øng suÊt trong ®Êt, quan hÖ gi÷a øng suÊt vµ biÕn d¹ng d−íi t¸c dông cña ngo¹i lùc.

- Gi¶i quyÕt c¸c bµi to¸n vÒ biÕn d¹ng, vÒ c−êng ®é, vÒ æn ®Þnh c¸c nÒn ®Êt, vÒ m¸i dèc còng nh− bµi to¸n ¸p lùc ®Êt t¸c dông lªn t−êng ch¾n. S¬ l−îc lÞch sö ph¸t triÓn cña m«n häc C¬ häc ®Êt lµ m«n häc ®−îc h×nh thµnh chËm h¬n nhiÒu so víi c¸c m«n häc øng dông kh¸c, nh−ng tõ l©u loµi ng−êi ®· cã nh÷ng nghiªn cøu vÒ ®Êt, tuy nhiªn do x· héi l¹c hËu nªn c¸c kiÕn thøc vÒ ®Êt x©y dùng chØ n»m ë møc ®é nhËn thøc c¶m tÝnh, ch−a ®−îc n©ng cao thµnh nhËn thøc lý lËn. NhiÒu nhµ khoa häc ®· cã nh÷ng cèng hiÕn to lín vµ ®· cã c«ng x©y dùng nªn m«n c¬ häc ®Êt ngµy nay. ë ®©y chØ giíi thiÖu hai nhµ b¸c häc ®· cã c«ng lao lín ®Õn sù ph¸t triÓn cña c¬ häc ®Êt.

C«ng tr×nh khoa häc ®Çu tiªn cña C¬ häc ®Êt lµ cña C.A Coulomb (1736 - 1806) thiÕu t¸ kü s− c«ng binh, viÖn sÜ viÖn khoa häc Ph¸p, n¨m 1773 ®· ®−a ra lý CH¦¥NG I Trang 9 luËn næi tiÕng vÒ c−êng ®é chèng c¾t cña ®Êt vµ còng lµ ng−êi ®Çu tiªn x©y dùng ®−îc ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh ¸p lùc ®Êt lªn vËt ch¾n. Tr¶i qua hai thÕ kû vµ cho ®Õn ngµy nay, c¸c ph−¬ng ph¸p cña «ng vÉn ®−îc sö dông réng r·i. Sù h×nh thµnh cña c¬ häc ®Êt nh− mét m«n khoa häc ®éc lËp víi hÖ thèng hoµn chØnh vµ c¸c ph−¬ng ph¸p riªng biÖt cña nã ®−îc xem nh− b¾t ®Çu tõ n¨m 1925, khi K.Terzaghi (1883-1963) cho xuÊt b¶n cuèn “ C¬ häc ®Êt trªn c¬ së vËt lý cña ®Êt”. N¨m 1963 Héi nghÞ khoa häc quèc tÕ vÒ C¬ häc ®Êt - NÒn mãng häp lÇn thø nhÊt vµ sau ®ã cø 4 n¨m häp mét lÇn.

Héi nghÞ C¬ häc ®Êt - NÒn mãng vµ c¸c héi th¶o khoa häc liªn quan còng ®−îc tæ chøc ë nhiÒu n−íc vµ khu vùc. §Õn nay, C¬ häc ®Êt ®· trë thµnh mét m«n khoa häc víi nhiÒu néi dung phong phó, gåm nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau nh»m ®¸p øng sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c«ng nghiÖp, x©y dùng. ë ViÖt Nam , C¬ häc ®Êt ®−îc b¾t ®Çu nghiªn cøu tõ n¨m 1956. §Õn nay ®éi ngò nh÷ng ng−êi lµm c«ng t¸c nghiªn cøu C¬ häc ®Êt ®· tr−ëng thµnh c¶ vÒ chÊt l−îng vµ sè luîng, ®ñ søc gi¶i quyÕt c¸c bµi to¸n ®a d¹ng vµ phøc t¹p do thùc tÕ x©y dùng c¸c c«ng tr×nh ®Ò ra.

Tuy vËy do ®iÒu kiÖn kinh tÕ vµ x· héi cßn h¹n chÕ nªn trang thiÕt bÞ chuyªn nghµnh ®Çu t− ch−a ®Çy ®ñ vµ ®ång bé, v× vËy viÖc ph¸t triÓn kiÕn thøc vµ c«ng nghÖ vÒ C¬ häc ®Êt cÇn ®ßi hái nh÷ng nç lùc lín h¬n. CH¦¥NG I Trang 10 ch−¬ng i: b¶n chÊt vËt lý cña ®Êt vµ ph©n lo¹i ®Êt §1. sù h×nh thµnh cña ®Êt 1. Qu¸ tr×nh phong hãa: Sù ph¸ ho¹i vµ lµm thay ®æi thµnh phÇn cña ®¸ gèc d−íi t¸c dông vËt lý, hãa häc cña c¸c yÕu tè kh¸c nhau gäi lµ qu¸ tr×nh phong hãa.

Do t¸c dông cña phong hãa nªn c¸c khèi ®¸ cña nham th¹ch quyÓn kh«ng thÓ gi÷ nguyªn ®−îc tr¹ng th¸i ban ®Çu cña nã, mµ lu«n thay ®æi, bÞ vì vôn, bÞ rêi ra, bÞ c¸c dßng n−íc vµ giã cuèn ®i, h×nh thµnh c¸c líp ®Êt phñ quanh phÇn lín mÆt ngoµi cña vá qu¶ ®Êt. Do vËy, khi sö dông ®Êt lµm nÒn c«ng tr×nh, lµm m«i tr−êng, hoÆc vËt liÖu x©y dùng, cÇn ph¶i xÐt ®Õn sù biÕn ®æi kh«ng ngõng x¶y ra ë c¸c líp ®Êt bªn trªn cña vá qu¶ ®Êt. Dùa vµo ®Æc tr−ng biÕn ®æi cña ®¸ gèc vµ sù ¶nh h−ëng cña c¸c t¸c nh©n phong hãa, cã thÓ chia ra phong hãa vËt lý, phong hãa hãa häc vµ phong hãa sinh häc. Trong ®ã, theo quan ®iÓm vÒ x©y dùng, chØ cã phong hãa vËt lý vµ phong hãa hãa häc lµ ®¸ng ®−îc quan t©m nghiªn cøu.

Phong ho¸ vËt lý: Sinh ra chñ yÕu cã liªn quan víi sù thay ®æi cña nhiÖt ®é, g©y nªn në nhiÖt kh«ng ®Òu vÒ thÓ tÝch, lµm cho c¸c ®¸ gèc bÞ ph¸ ho¹i vµ ph©n vôn ra thµnh nh÷ng h¹t to nhá kh«ng ®Òu nhau, nh−ng kh«ng lµm thay ®æi vÒ thµnh phÇn hãa häc cña kho¸ng vËt. Do ®ã s¶n phÈm cña phong hãa vËt lý t¹o ra c¸c lo¹i ®Êt rêi (®¸ d¨m, cuéi sái, c¸c h¹t c¸t, v.v ) cã thµnh phÇn kho¸ng vËt t−¬ng tù víi ®¸ gèc. Phong ho¸ ho¸ häc: Sinh ra lµ do c¸c t¸c nh©n nh− n−íc, «xy, axit cacbonic vµ c¸c axit kh¸c hßa tan trong n−íc, lµm cho c¸c ®¸ gèc bÞ ph¸ ho¹i kÌm theo sù thay ®æi thµnh phÇn kho¸ng vËt míi æn ®Þnh h¬n, t¹o ra c¸c lo¹i ®Êt sÐt kh¸c nhau cã kÝch th−íc h¹t nhá vµ cùc kú nhá, phÇn lín kh«ng ph©n biÖt b»ng m¾t th−êng ®−îc. C¸c nhãm h¹t sÐt nhá nµy phÇn lín chøa nhiÒu h¹t ®¬n kho¸ng thuéc ba nhãm kho¸ng vËt - M«nm«rilonit, Ilit vµ Kaolinit.

TÊt c¶ nh÷ng kho¸ng chÊt nµy ®Òu cã cÊu t¹o tinh thÓ b¶n máng, nh−ng cã n¨ng l−îng bÒ mÆt kh¸c nhau, M«nm«rilonit ho¹t ®éng m¹nh h¬n c¶ vµ Kaolinit lµ yÕu nhÊt. Th«ng th−êng qu¸ tr×nh phong hãa vËt lý vµ hãa häc x¶y ra cïng mét lóc vµ hç trî cho nhau. ë vïng khÝ hËu kh« l¹nh th× phong hãa vËt lý lµ chñ yÕu, cßn vïng khÝ hËu nãng Èm, nh− n−íc ta ch¼ng h¹n, th× phong hãa hãa häc ®ãng vai trß quan träng h¬n. C¸c s¶n phÈm cuèi cïng cña sù phong hãa cã thÓ n»m ngay t¹i chç h×nh thµnh ban ®Çu cña nã hoÆc cã thÓ bÞ di chuyÓn ®i chç kh¸c bëi dßng n−íc hoÆc giã vµ t¹o thµnh c¸c d¹ng trÇm tÝch cña ®Êt.

C¸c d¹ng trÇm tÝch cña ®Êt: - TrÇm tÝch tµn tÝch (Eluvian) : Lµ trÇm tÝch cña nh÷ng s¶n phÈm phong hãa c¸c líp ®¸ vµ n»m ngay t¹i chç h×nh thµnh ban ®Çu cña nã. §Æc ®iÓm næi bËt lµ bao gåm c¸c h¹t cã d¹ng gãc c¹nh nhän s¾c kh«ng thÓ ph©n lo¹i theo kÝch th−íc h¹t, vÒ thµnh phÇn th¹ch häc nãi chung rÊt gièng ®¸ gèc. ë n−íc ta, do khÝ hËu nhiÖt ®íi nªn qu¸ tr×nh phong hãa hãa häc x¶y ra m·nh liÖt h¬n vµ biÕn c¸c lo¹i ®¸ gèc thµnh c¸c lo¹i ®Êt sÐt cã mµu ®á, n©u, vµng, th−êng gäi lµ ®Êt Laterit. Qu¸ tr×nh Laterit hãa nµy lµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh ®Êt chñ yÕu ë n−íc ta.

- TrÇm tÝch s−ên tÝch (Deliuvian) : Chñ yÕu ®−îc tÝch lòy l¹i ë s−ên dèc vµ ch©n s−ên dèc, còng nh− c¸c kho¶nh thÊp s¸t ®−êng chia n−íc. TrÇm tÝch nµy ®−îc t¹o thµnh do n−íc m−a cuèn tr«i c¸c s¶n phÈm rêi xèp cña phong hãa tõ nh÷ng vïng CH¦¥NG I Trang 11 cao h¬n ®−a xuèng. §Æc ®iÓm gåm c¸c lo¹i ®Êt rêi r¹c, c¸c h¹t ®Êt nhá lÉn víi nh÷ng h¹t rÊt lín, kh«ng æn ®Þnh, th−êng hay bÞ tr−ît lë theo mÆt líp ®¸ gèc bªn d−íi, cã bÒ dµy cña líp ®Êt rÊt kh«ng ®ång ®Òu. - TrÇm tÝch båi tÝch (Aluvian): §ã lµ tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm ®−îc t¹o thµnh b»ng mäi c¸ch ë s«ng, hîp thµnh c¸c trÇm tÝch c¸c thung lòng cæ, hiÖn ®¹i vµ lßng s«ng.

§Æc ®iÓm cña lo¹i trÇm tÝch nµy lµ cã tÝnh ph©n líp theo quy luËt vÒ thµnh phÇn h¹t cña chóng, tõ c¸c líp bªn trªn th−êng lµ ®Êt lo¹i sÐt vµ c¸t mÞn, ®Õn c¸c líp bªn d−íi th−êng ®−îc cÊu t¹o bëi ®Êt c¸t lÉn Ýt sái vµ cuéi. - TrÇm tÝch tam gi¸c tr©u vµ hå sõng tr©u: §−îc h×nh thµnh do s«ng mang vËt liÖu ®Õn vµ l¾ng ®äng ë vïng cöa s«ng vµ c¸c khóc s«ng chÕt. TrÇm tÝch nµy ®−îc ®Æc tr−ng bëi sù tån t¹i c¸c líp bïn sÐt, bïn h÷u c¬ ch−a ®−îc nÐn chÆt mÊy, c¸t mÞn, c¸t pha sÐt. C¸c ®Êt thuéc lo¹i nµy th−êng cã ®é dµy vµ diÖn tÝch ph©n bè lín, t¹o thµnh mét khèi dÎo cã tÝnh nÐn lín.