Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về du lịch văn hóa Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về du lịch văn hóa tại khu vực Đông Bắc nước ta Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về du lịch văn hóa tại khu vực Đông Bắc nước ta. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch 1.
Các công trình nghiên cứu của nước ngoài - Jafar Jafari (2000), Encyclopedia of Tourism, tạm dịch là “Bách khoa toàn thư về du lịch”. Đây là một công trình có giá trị được các nhà khoa học, nhà nghiên cứu về du lịch dày công biên soạn. Cuốn sách do giáo sư chuyên ngành du lịch thuộc trường đại học Wisconsin- Stout (Hoa Kỳ) làm tổng biên tập cùng với sự tham gia hỗ trợ của 24 biên tập viên chuyên ngành du lịch thuộc các trường đại học, viện nghiên cứu tại một số quốc gia: Mỹ, Canada, Úc, Ai Cập, Anh, Tây Ban Nha, Pháp,.Cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề căn bản, quan trọng của du lịch một cách đầy đủ, toàn diện, khoa học. Đây được xem là một công trình đồ sộ, có giá trị khoa học cao dành cho tất cả các học giả trên thế giới quan tâm, nghiên cứu về lĩnh vực du lịch [96].
Bianchi (2003), Place and power in tourism development: Tracing the complex articulation of community and locality, tạm dịch là “Vị trí và sức mạnh trong phát triển du lịch: Tìm kiếm các liên kết phức tạp của cộng đồng và địa phương”. Bài viết này, tác giả đã phân tích, đánh giá vai trò của du lịch, quyền lực và trị ví trong quá trình phát triển từ góc độ nghiên cứu xã hội học. Cách tiếp cận này xuất phát từ tầm quan trọng của chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong khai thác tiềm năng phát triển du lịch. Tác giá đã tiếp cận bằng phương pháp điều tra xã hội học để tìm ra tính liên kết giữa chính quyền và cộng đồng dân cư từ đó đặt ra những vấn đề về chính sách để thúc đẩy phát triển du lịch [102].
- Himani Kaul, Shivangi Gupta (2009), Sustainable Tourism in India, tạm dịch là Du lịch bền vững tại Ấn Độ. Bài viết cung cấp một cái nhìn toàn diện về các khía cạnh khác nhau của du lịch bền vững. Bài viết kết hợp phân tích các 11 chính sách của chính phủ cũng như những kinh nghiệm thực tiễn của các nhà quản lý, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch. Tác giả đã tập trung các vấn đề về du lịch bền vững, thế mạnh cũng như thách thức phải đối mặt và vai trò điều tiết bằng chính sách của Nhà nước đối với sự phát triển du lịch theo hướng bền vững.
Bài viết đánh giá tầm quan trọng về mặt kinh tế của du lịch bền vững bằng cách phác thảo những điểm mạnh và thách thức của ngành du lịch Ấn Độ. Bài viết có ý nghĩa đối với chính phủ và các doanh nghiệp du lịch trong xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, phát huy đồng thời các nguồn lực để phát triển du lịch bền vững [98]. - Fatmagul Cetinel and Medet Yolal (2009), Public Policy and Sustainable Tourism in Turkey, tạm dịch là “Chính sách công và du lịch bền vững ở Thổ Nhĩ Kỳ”. Bài viết này tập trung nghiên cứu, đánh giá hệ thống chính sách của nhà nước về du lịch bền vững đồng thời đề cập đến việc xây dựng các kế hoạch, dự án thúc đẩy ngành công nghiệp du lịch của Chính phủ ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Nghiên cứu đưa ra khuyến nghị giúp các nhà hoạch định quản lý tốt hơn chính sách liên quan đến du lịch bền vững. Tác giả đã đưa ra những khái niệm quan trọng liên quan đến du lịch bền vững và chính sách phát triển du lịch bền vững tại Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ Nhĩ Kỳ có quá trình tăng trưởng du lịch nhanh về số lượng, giá trị, kiến trúc thượng tầng vật chất nhưng phần lớn chỉ quan tâm đến giá trị kinh tế mà chưa chú trọng đến giá trị xã hội, văn hoá, môi trường hay nói cách khác là du lịch ở Thổ Nhĩ Kỳ là du lịch chưa đảm bảo tính bền vững. Nghiên cứu các chính sách của Chính phủ về phát triển du lịch có thể kiến nghị một số vấn đề giúp Nhà nước điều chỉnh chính sách phù hợp đảm bảo phát triển du lịch bền vững [108].
Các công trình nghiên cứu trong nước - Phạm Trung Lương, Đặng Duy Lợi, Vũ Tuấn Cảnh, Nguyễn Văn Bình, Nguyễn Ngọc Khán (2000), Tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục. Nhóm tác giả nhận định du lịch là ngành kinh tế có định 12 hướng tài nguyên một cách rõ rệt. Tài nguyên và môi trường du lịch đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của ngành du lịch, sự phát triển của du lịch gắn với việc khai thác tài nguyên du lịch đặt trong môi trường du lịch, chịu sự tác động của môi trường du lịch. Hiện nay, tại một số quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam, do yêu cầu phát triển kinh tế -xã hội chưa gắn với phát triển bền vững dẫn đến sự khai thác quá mức nguồn tài nguyên du lịch gây ra nguy cơ suy thoái, cạn kiệt tài nguyên và tác động tiêu cực tới môi trường du lịch.
Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do những hạn chế trong nhận thức về tầm quan trọng của tài nguyên và môi trường du lịch. Do vậy, cuốn sách “Tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam” được biên soạn với mong muốn cung cấp thêm một số vần đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến nội dung này. Cuốn sách bao gồm 5 chương với 251 trang đã đưa ra nhiều vấn đề quan trọng, nhiều khái niệm mới về tài nguyên và môi trường du lịch nói chung, về tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam nói riêng; nghiên cứu tác động của hoạt động du lịch đến tài nguyên và môi trường. Bên cạnh đó, cuốn sách còn đề cập đến định nghĩa về phát triển du lịch bền vững trong mối quan hệ với tài nguyên và môi trường, những nguyên tắc để phát triển du lịch bền vững trong thời gian tới [40].
- Trịnh Quang Hảo (2004), Cơ sở khoa học cho các chính sách, giải pháp quản lý khai thác tài nguyên du lịch Việt Nam, đề tài khoa học cấp nhà nước. Đề tài đã hệ thống hóa được những vấn đề lý luận chung về tài nguyên du lịch, quản lý khai thác tài nguyên du lịch. Trong đó, khái niệm tài nguyên du lịch được hiểu là những sản phẩm, giá trị của tự nhiên và do con người tạo ra có thể được khai thác, sử dụng phục vụ mục đích du lịch. Tài nguyên du lịch được phân loại thành tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn.
Nghiên cứu cũng tiến hành đánh giá tài nguyên du lịch nhằm xác định mức độ thuận lợi, hấp dẫn của tài nguyên cho xác định các loại hình và hoạt động du lịch. Các tác giả đánh giá hầu hết đều dựa vào sự tổng hợp kết quả của nhiều công trình nghiên cứu khác nhau hoặc đơn thuần dựa vào phương pháp đánh giá định tính và 13 thường tiến hành theo các bước: lựa chọn các yếu tố đánh giá; xác định tiêu chí đánh giá và xây dựng các thang bậc đánh giá. Từ đó, đề tài cũng nghiên cứu, đánh giá thực trạng tài nguyên du lịch Việt Nam và hiện trạng quản lý khai thác tài nguyên du lịch Việt Nam, đưa ra những khó khăn, bất cập trong đó tác giả tập trung nghiên cứu sâu sắc các nội dung về quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác tài nguyên du lịch trong giai đoạn nghiên cứu và hiện trạng quản lý khai thác tài nguyên du lịch của các địa phương; làm rõ chức năng quản lý nhà nước trong khai thác tài nguyên du lịch của các cơ quan chức năng và hệ thống hóa các văn bản pháp lý và quy chế quản lý hiện nay của Nhà nước và các địa phương trong quản lý khai thác tài nguyên du lịch qua đó nhận định những bất cập còn tồn tại. Đề tài đã tiến hành nghiên cứu hiện trạng quản lý khai thác tài nguyên du lịch tại một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Hàn Quốc qua đó rút ra 7 bài học kinh nghiệm trong quản lý khai thác tài nguyên du lịch đó là kinh nghiệm về phân cấp quản lý, sự phối hợp liên ngành, quản lý kinh doanh tại các điểm du lịch, phân chia lợi nhuận trong cộng đồng và giáo dục, đào tạo du lịch; quản lý giữ gìn môi trường, an ninh,.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý khai thác tài nguyên du lịch, đề tài đã đề xuất một số chính sách và giải pháp nhằm tháo gỡ những bức xúc hiện nay trong quản lý khai thác tài nguyên du lịch, góp phần đảm bảo sự phát triển bền vững và đưa du lịch Việt Nam thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc dân [19]. - Trần Văn Thông (2006), Tổng quan du lịch, NXB Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là cuốn sách đề cập đến những vấn đề cơ bản về du lịch một cách có hệ thống. Giáo trình gồm 4 chương, chương 1 khái quát các khái niệm dùng trong kinh doanh du lịch, các lĩnh vực kinh doanh du lịch, các điều kiện hình thành và phát triển của du lịch, các loại hình du lịch cũng như các tác động của du lịch; chương 2 đề cập đến những đặc điểm, những tác động của thời vụ du lịch, các yếu tố ảnh hưởng đến thời vụ du lịch và phương hướng giảm khả năng tác động của các yếu tố đến thời vụ du lịch; chương 3 đề cập đến khái 14 niệm và những đặc điểm của cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động trong du lịch, cũng như những yêu cầu đối với đội ngũ lao động trong du lịch; chương 4 cuốn sách đề cập đến phục vụ cũng như chất lượng phục vụ du lịch, các yếu tố cấu thành chất lượng dịch vụ du lịch.
Cuốn sách cũng đã đưa ra một số gợi ý để vận dụng khái niệm, các phạm trù, các mối quan hệ trong thực tiễn hoạt động du lịch ở Việt Nam. Đây là vấn đề rất quan trọng vì du lịch Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ.
