Nghiên Cứu Về Bức Tranh Thế Giới: Triết Học Duy Vật và Các Quan Niệm Cơ Bản

Tài liệu nghiên cứu Triết học và bức tranh vật lý học về thế giới, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về vật lý.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Bức Tranh Thế Giới: Triết Học Duy Vật và Các Quan Niệm Cơ Bản
• Loại tài liệu: Luận Án

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LUẬN VỀ BỨC TRANH THẾ GIỚI
• 1.1. BỨC TRANH THẾ GIỚI
• 1.2. Các hình thức giải quyết các vấn đề mang tính thế giới quan
• 1.3. Bức tranh triết học về thế giới
• 1.4. Bức tranh khoa học về thế giới
• 1.5. BỨC TRANH VẬT LÝ HỌC VỀ THẾ GIỚI
• 1.5.1. Các quan niệm, định nghĩa và phân loại bức tranh vật lý học
• 1.5.2. Các giai đoạn phát triển của mỗi bức tranh vật lý học
• 1.5.3. Khái quát về mối quan hệ giữa triết học duy vật và sự ra đời, phát triển của các bức tranh vật lý học
• 2. CHƯƠNG 2: TRIẾT HỌC DUY VẬT SIÊU HÌNH MỚI VÀ CÁC BỨC TRANH VẬT LÝ HỌC CỔ ĐIỂN VỀ THẾ GIỚI
• 2.1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH BỨC TRANH CƠ HỌC
• 2.1.1. Các tiền đề của bức tranh cơ học
• 2.1.2. Các quan niệm cơ bản của bức tranh cơ học
• 2.2. QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG BỨC TRANH CƠ HỌC
• 2.2.1. Tiến trình mở rộng bức tranh cơ học
• 2.2.2. Bức tranh cơ học và nhiệt động lực học
• 2.2.3. Bức tranh cơ học và động học phân tử, vật lý thống kê
• 2.2.4. Sự ảnh hưởng qua lại giữa các ý tưởng triết học và nội dung bức tranh cơ học
• 2.3. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH BỨC TRANH ĐIỆN ĐỘNG LỰC HỌC
• 2.3.1. Các tiền đề của bức tranh điện động lực học
• 2.3.2. Các quan niệm cơ bản của bức tranh điện động lực học
• 2.4. QUÁ TRÌNH HOÀN CHỈNH VÀ MỞ RỘNG BỨC TRANH ĐIỆN ĐỘNG LỰC HỌC
• 2.4.1. Quá trình hoàn chỉnh bức tranh điện động lực học
• 2.4.2. Quá trình mở rộng bức tranh điện động lực học
• 2.5. SỰ ẢNH HƯỞNG QUA LẠI GIỮA CÁC Ý TƯỞNG TRIẾT HỌC VÀ NỘI DUNG BỨC TRANH ĐIỆN ĐỘNG LỰC HỌC
• 3. CHƯƠNG 3: TRIẾT HỌC DUY VẬT BIẾN CHỨNG VÀ SỰ HÌNH THÀNH BỨC TRANH VẬT LÝ HỌC PHI CỔ ĐIỂN VỀ THẾ GIỚI
• 3.1. CÁC TIỀN ĐỀ CỦA BỨC TRANH TRƯỜNG LƯỢNG TỬ
• 3.1.1. Tiền đề thực nghiệm
• 3.1.2. Tiền đề lý thuyết
• 3.2. CÁC QUAN NIỆM CƠ BẢN CỦA BỨC TRANH TRƯỜNG LƯỢNG TỬ
• 3.3. SỰ ẢNH HƯỞNG QUA LẠI GIỮA CÁC Ý TƯỞNG TRIẾT HỌC VÀ NỘI DUNG BỨC TRANH TRƯỜNG LƯỢNG TỬ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bức Tranh Thế Giới Triết Học Duy Vật

Bài viết này khám phá bức tranh thế giới thông qua lăng kính của triết học duy vật. Chúng ta sẽ đi sâu vào các quan niệm cơ bản hình thành nên thế giới quan duy vật, đồng thời xem xét sự ảnh hưởng của nó đối với khoa học và xã hội. Triết học duy vật khẳng định vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, và thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người. Đây là nền tảng cho việc xây dựng một thế giới quan duy vật khoa học và biện chứng. Theo tài liệu gốc, việc tổng hợp tri thức khoa học là một vấn đề cấp bách, và một trong những hình thức cơ bản của việc này là xây dựng các bức tranh khoa học về thế giới.

1.1. Các Hình Thức Giải Quyết Vấn Đề Thế Giới Quan

Thế giới quan là hệ thống các quan điểm, niềm tin, và giá trị định hướng nhận thức và hành động của con người. Có nhiều hình thức thế giới quan khác nhau, bao gồm thế giới quan duy tâm, thế giới quan tôn giáo, và thế giới quan duy vật. Mỗi hình thức có cách giải thích riêng về nguồn gốc, bản chất, và mục đích của thế giới. Triết học duy vật cung cấp một phương pháp tiếp cận khoa học và khách quan để giải quyết các vấn đề thế giới quan, dựa trên bằng chứng thực nghiệm và lý luận logic. Theo tài liệu, các cuộc cách mạng khoa học bao giờ cũng gắn liền với sự thay đổi thế giới quan, làm sụp đổ bức tranh cũ và hình thành bức tranh mới về thế giới.

1.2. Bức Tranh Triết Học và Bức Tranh Khoa Học Về Thế Giới

Bức tranh triết học về thế giới cung cấp một cái nhìn tổng quan và trừu tượng về bản chất của tồn tại, trong khi bức tranh khoa học về thế giới tập trung vào việc mô tả và giải thích các hiện tượng tự nhiên dựa trên các quy luật và nguyên tắc đã được chứng minh. Triết học duy vật đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và khái quát hóa các thành tựu khoa học, đồng thời phê phán các quan điểm duy tâm và siêu hình. Bức tranh khoa học tự nhiên về thế giới nói chung, các bức tranh khoa học chuyên ngành như bức tranh sinh học, bức tranh vật lý học về thế giới nói riêng.

II. Thách Thức Siêu Hình và Ảnh Hưởng Đến Bức Tranh Thế Giới

Một trong những thách thức lớn đối với triết học duy vật là sự xâm nhập của các quan điểm siêu hình học và thuyết duy tâm. Những quan điểm này thường dựa trên các niềm tin chủ quan, thiếu bằng chứng khoa học, và có thể dẫn đến những nhận thức sai lệch về thế giới. Việc phê phán và bác bỏ những quan điểm sai trái này là một nhiệm vụ quan trọng của triết học duy vật. Sự khủng hoảng các quan niệm cơ bản của các ngành khoa học tự nhiên thường sinh ra các trường phái triết học phi khoa học.

2.1. Phê Phán Triết Học Duy Tâm và Tôn Giáo

Triết học duy vật phê phán triết học duy tâm vì nó đảo ngược mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, coi ý thức là cái có trước và quyết định vật chất. Tương tự, triết học duy vật cũng phê phán tôn giáo vì nó dựa trên các niềm tin siêu nhiên, không thể kiểm chứng bằng kinh nghiệm. Việc phê phán này nhằm mục đích bảo vệ thế giới quan duy vật và thúc đẩy nhận thức khoa học về thế giới. Các nhà nghiên cứu và giảng dạy khoa học tự nhiên cũng như triết học ở nước ta chưa thật sự nhích lại gần nhau để hỗ trợ cho nhau trong công tác của mình.

2.2. Phê Phán Siêu Hình Học và Thuyết Bất Khả Tri

Siêu hình học là phương pháp tư duy cứng nhắc, tuyệt đối hóa một khía cạnh nào đó của sự vật, hiện tượng, bỏ qua mối liên hệ và sự vận động, biến đổi của chúng. Thuyết bất khả tri phủ nhận khả năng nhận thức của con người, cho rằng con người không thể biết được bản chất của thế giới. Triết học duy vật phê phán cả hai quan điểm này vì chúng cản trở sự phát triển của khoa học và nhận thức. Theo tài liệu, việc theo dõi các vấn đề do các cuộc cách mạng khoa học đặt ra là một nhiệm vụ mà nếu không giải quyết được thì dù như thế nào, chủ nghĩa duy vật chiến đấu cũng sẽ không thể có tính chất chiến đấu và duy vật được.

III. Phương Pháp Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng và Lịch Sử

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là hai bộ phận cấu thành quan trọng của triết học duy vật. Chủ nghĩa duy vật biện chứng cung cấp một phương pháp luận khoa học để nghiên cứu thế giới, dựa trên các quy luật và phạm trù biện chứng. Chủ nghĩa duy vật lịch sử áp dụng các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng vào việc nghiên cứu lịch sử và xã hội. Hai phương pháp này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự vận động và phát triển của thế giới. Việc nghiên cứu sự tác động qua lại giữa các ý tưởng triết học và các quan niệm cơ bản của bức tranh khoa học tự nhiên hay của bức tranh vật lý học có ý nghĩa rất lớn đến sự phát triển của triết học duy vật và bản thân các khoa học này.

3.1. Các Quy Luật và Phạm Trù Triết Học Duy Vật

Triết học duy vật sử dụng các quy luật như quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, quy luật chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng thành sự thay đổi về chất, và quy luật phủ định của phủ định để phân tích sự vận động và phát triển của thế giới. Các phạm trù như vật chất, ý thức, tồn tại, tư duy, nguyên nhân, kết quả, tất yếu, ngẫu nhiên, bản chất, hiện tượng, nội dung, hình thức, khả năng, hiện thực, cái chung, cái riêng, cái đơn nhất, cái phổ biến được sử dụng để mô tả và giải thích các khía cạnh khác nhau của tồn tại. Các nhà nghiên cứu Xô Viết đã tiến hành định nghĩa, phân loại, vạch ra nội dung, chức năng của bức tranh khoa học để chỉ ra mối quan hệ của nó với triết học cũng như với khoa học và thế giới quan.

3.2. Nhận Thức Luận Duy Vật và Thực Tiễn

Nhận thức luận duy vật khẳng định rằng nhận thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người. Thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức, đồng thời là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý. Thông qua thực tiễn, con người có thể khám phá ra các quy luật của thế giới và làm chủ tự nhiên. Vai trò của hoạt động thực tiễn và đời sống văn hóa tinh thần tác động đến hoạt động nhận thức nói chung, đến việc hình thành và phát triển các bức tranh về thế giới nói riêng được chỉ ra.

IV. Ứng Dụng Triết Học Duy Vật Trong Khoa Học và Xã Hội

Triết học duy vật có nhiều ứng dụng quan trọng trong khoa học và xã hội. Trong khoa học, nó giúp các nhà khoa học định hướng nghiên cứu, xây dựng các lý thuyết khoa học, và giải thích các hiện tượng tự nhiên. Trong xã hội, nó giúp con người hiểu rõ hơn về các quy luật phát triển của lịch sử, đấu tranh cho một xã hội công bằng và tiến bộ. Việc nghiên cứu và ứng dụng triết học duy vật là một nhiệm vụ quan trọng để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Theo tài liệu, bức tranh về thế giới là một bộ phận của thế giới quan, là sự tổng hợp những hiểu biết về thế giới của một hay vài hình thái ý thức xã hội ở thời đại đó, vì vậy, tính chất quan trọng của nó là tính giá trị trong việc định hướng hoạt động thực tiễn – nhận thức cho con người ở thời đại đó.

4.1. Triết Học Duy Vật và Khoa Học Tự Nhiên

Triết học duy vật cung cấp một nền tảng lý luận vững chắc cho khoa học tự nhiên, giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về bản chất của vật chất, không gian, thời gian, và các quy luật tự nhiên. Nó cũng giúp các nhà khoa học phê phán các quan điểm duy tâm và siêu hình trong khoa học. Trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, do việc tổng hợp tri thức diễn ra rất hiệu quả nên đã hình thành và phát triển bức tranh khoa học tự nhiên về thế giới nói chung, các bức tranh khoa học chuyên ngành như bức tranh sinh học, bức tranh vật lý học về thế giới nói riêng.

4.2. Triết Học Duy Vật và Khoa Học Xã Hội

Triết học duy vật cung cấp một phương pháp luận khoa học để nghiên cứu lịch sử và xã hội, giúp con người hiểu rõ hơn về các quy luật phát triển của xã hội, các giai cấp, đấu tranh giai cấp, và cách mạng xã hội. Nó cũng giúp con người đấu tranh cho một xã hội công bằng và tiến bộ. Chủ nghĩa duy vật lịch sử áp dụng các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng vào việc nghiên cứu lịch sử và xã hội.

V. Giá Trị và Ý Nghĩa Của Triết Học Duy Vật Trong Cuộc Sống

Triết học duy vật không chỉ là một hệ thống lý luận trừu tượng mà còn có giá trị và ý nghĩa thiết thực trong cuộc sống. Nó giúp con người có một thế giới quan khoa học, hiểu rõ hơn về bản chất của thế giới và xã hội, từ đó có thể hành động một cách đúng đắn và hiệu quả. Triết học duy vật cũng giúp con người đấu tranh cho một cuộc sống tốt đẹp hơn, công bằng hơn, và hạnh phúc hơn. Theo tài liệu, việc thực hiện “di chúc triết học” của V.Leenin làm cho nhà khoa học tự nhiên trở thành nhà triết học duy vật biện chứng.

5.1. Triết Học Duy Vật và Chân Lý

Triết học duy vật khẳng định rằng chân lý là sự phù hợp giữa nhận thức của con người với thế giới khách quan. Chân lý là khách quan, tuyệt đối, và tương đối. Việc tìm kiếm chân lý là một quá trình không ngừng, đòi hỏi sự nỗ lực và sáng tạo của con người. Triết học duy vật giúp con người phân biệt giữa chân lý và sai lầm, giữa khoa học và mê tín. Bức tranh khoa học tự nhiên được xem là mô hình về một lát cắt thế giới mà khoa học tự nhiên phải cố gắng nhận thức trong tính chỉnh thể của nó.

5.2. Triết Học Duy Vật và Đạo Đức

Đạo đức học duy vật xây dựng các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức dựa trên lợi ích của con người và xã hội. Nó đề cao các giá trị như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, sự trung thực, và lòng vị tha. Đạo đức học duy vật giúp con người sống một cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Triết học duy vật giúp con người có một hệ thống giá trị đúng đắn, từ đó có thể đưa ra những quyết định đạo đức phù hợp.

VI. Tương Lai Của Triết Học Duy Vật Phát Triển và Hội Nhập

Trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng, triết học duy vật cần tiếp tục phát triển và hội nhập với các trào lưu triết học khác để đáp ứng những thách thức mới. Việc nghiên cứu và ứng dụng triết học duy vật cần được đẩy mạnh trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, và đời sống xã hội. Chỉ có như vậy, triết học duy vật mới có thể tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển của nhân loại. Theo tài liệu, ý tưởng về sự ảnh hưởng qua lại của kinh nghiệm thực tiễn và văn hóa tinh thần của thời đại đến sự hình thành và phát triển các bức tranh khoa học là một ý tưởng mang tính gợi mở lớn.

6.1. Triết Học Duy Vật và Khoa Học Hiện Đại

Triết học duy vật cần tiếp tục nghiên cứu và khái quát hóa các thành tựu của khoa học hiện đại, đặc biệt là trong các lĩnh vực như vật lý học, sinh học, và công nghệ thông tin. Việc này sẽ giúp triết học duy vật trở nên phù hợp hơn với thực tiễn và có thể đóng góp vào sự phát triển của khoa học. Triết học duy vật cần tiếp tục đối thoại và tranh luận với các trào lưu triết học khác để làm rõ những vấn đề còn tồn tại và tìm ra những giải pháp mới.

6.2. Triết Học Duy Vật và Xã Hội Toàn Cầu Hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, triết học duy vật cần tiếp tục đấu tranh cho một thế giới công bằng và tiến bộ, bảo vệ các giá trị như hòa bình, dân chủ, và quyền con người. Nó cũng cần phê phán các quan điểm sai trái như chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, và chủ nghĩa khủng bố. Triết học duy vật cần tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển của nhân loại trong thế kỷ 21.

Trích đoạn nội dung tài liệu

2 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Noäi dung neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø coâng trình naøo khaùc. Nghieân cöùu sinh BUØI VAÊN MÖA 3 MUÏC LUÏC Trang phuï bìa 1 Lôøi cam ñoan 2 Muïc luïc 3 MÔÛ ÑAÀU 4 Chöông 1: KHAÙI LUAÄN VEÀ BÖÙC TRANH THEÁ GIÔÙI 1. BÖÙC TRANH THEÁ GIÔÙI 15 1.

Caùc hình thöùc giaûi quyeát caùc vaán ñeà mang tính theá giôùi quan 15 1. Böùc tranh trieát hoïc veà theá giôùi 19 1. Böùc tranh khoa hoïc veà theá giôùi 41 1. BÖÙC TRANH VAÄT LYÙ HOÏC VEÀ THEÁ GIÔÙI 43 1.

Caùc quan nieäm, ñònh nghóa vaø phaân loaïi böùc tranh vaät lyù hoïc 43 1. Caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa moãi böùc tranh vaät lyù hoïc 55 1. Khaùi quaùt veà moái quan heä giöõa trieát hoïc duy vaät vaø söï ra ñôøi, phaùt trieån cuûa caùc böùc tranh vaät lyù hoïc 58 Chöông 2: TRIEÁT HOÏC DUY VAÄT SIEÂU HÌNH MAÙY MOÙC VAØ CAÙC BÖÙC TRANH VAÄT LYÙ HOÏC COÅ ÑIEÅN VEÀ THEÁ GIÔÙI 2. QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH BÖÙC TRANH CÔ HOÏC 67 2.

Caùc tieàn ñeà cuûa böùc tranh cô hoïc 67 2. Caùc quan nieäm cô baûn cuûa böùc tranh cô hoïc 69 2. QUAÙ TRÌNH MÔÛ ROÄNG BÖÙC TRANH CÔ HOÏC 75 2. Tieán trình môû roäng böùc tranh cô hoïc 76 2.

Böùc tranh cô hoïc vaø nhieät ñoäng löïc hoïc 78 2. Böùc tranh cô hoïc vaø ñoäng hoïc phaân töû, vaät lyù thoáng keâ 83 2. SÖÏ AÛNH HÖÔÛNG QUA LAÏI GIÖÕA CAÙC YÙ TÖÔÛNG TRIEÁT HOÏC VAØ NOÄI DUNG BÖÙC TRANH CÔ HOÏC 87 2. QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH BÖÙC TRANH ÑIEÄN ÑOÄNG LÖÏC HOÏC 98 2.

Caùc tieàn ñeà cuûa böùc tranh ñieän ñoäng löïc hoïc 98 2. Caùc quan nieäm cô baûn cuûa böùc tranh ñieän ñoäng löïc hoïc 101 2. QUAÙ TRÌNH HOAØN CHÆNH VAØ MÔÛ ROÄNG BÖÙC TRANH ÑIEÄN ÑOÄNG LÖÏC HOÏC 104 2. Quaù trình hoaøn chænh böùc tranh ñieän ñoäng löïc hoïc 104 2.

Quaù trình môû roäng böùc tranh ñieän ñoäng löïc hoïc 116 2. SÖÏ AÛNH HÖÔÛNG QUA LAÏI GIÖÕA CAÙC YÙ TÖÔÛNG TRIEÁT HOÏC VAØ NOÄI DUNG BÖÙC TRANH ÑIEÄN ÑOÄNG LÖÏC HOÏC 120 Chöông 3: TRIEÁT HOÏC DUY VAÄT BIEÄN CHÖÙNG VAØ SÖÏ HÌNH THAØNH BÖÙC TRANH VAÄT LYÙ HOÏC PHI COÅ ÑIEÅN VEÀ THEÁ GIÔÙI 3. CAÙC TIEÀN ÑEÀ CUÛA BÖÙC TRANH TRÖÔØNG LÖÔÏNG TÖÛ 127 3. Tieàn ñeà thöïc nghieäm 127 3.

Tieàn ñeà lyù thuyeát 129 3. CAÙC QUAN NIEÄM CÔ BAÛN CUÛA BÖÙC TRANH TRÖÔØNG LÖÔÏNG TÖÛ 130 3. Quan nieäm veà thöïc taïi vaät lyù –tröôøng löôïng töû löôõng tính soùng – haït 131 3. Quan nieäm veà tính nhaân quaû vaø quyeát ñònh luaän 150 3.

SÖÏ AÛNH HÖÔÛNG QUA LAÏI GIÖÕA CAÙC YÙ TÖÔÛNG TRIEÁT HOÏC VAØ NOÄI DUNG BÖÙC TRANH TRÖÔØNG LÖÔÏNG TÖÛ 158 KEÁT LUAÄN 183 DANH MUÏC COÂNG TRÌNH CUÛA TAÙC GIAÛ 185 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 186 4 MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp baùch cuûa ñeà taøi Chuùng ta ñaõ vaø ñang traûi qua thôøi kyø ñaày nhöõng bieán ñoåi saâu saéc, nhanh choùng vaø roäng khaép treân caùc lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi. Lónh vöïc khoa hoïc vaø coâng ngheä ñaõ vaø ñang phaùt trieån maïnh meõ. Quaù trình ñaøo saâu vaø môû roäng tri thöùc khoa hoïc dieãn ra nhanh choùng, ñöa ñeán söï hình thaønh nhöõng ngaønh khoa hoïc môùi chuyeân saâu hay giaùp ranh giöõa caùc ngaønh khoa hoïc voán coù.

Tình hình naøy laøm cho vieäc toång hôïp tri thöùc khoa hoïc luoân laø moät vaán ñeà caáp baùch. Moät trong nhöõng hình thöùc cô baûn cuûa vieäc toång hôïp tri thöùc khoa hoïc laø xaây döïng caùc böùc tranh khoa hoïc veà theá giôùi. Ñaëc bieät, trong lónh vöïc khoa hoïc töï nhieân, do vieäc toång hôïp tri thöùc dieãn ra raát hieäu quaû neân ñaõ hình thaønh vaø phaùt trieån böùc tranh khoa hoïc töï nhieân veà theá giôùi noùi chung, caùc böùc tranh khoa hoïc chuyeân ngaønh nhö böùc tranh sinh hoïc, böùc tranh vaät lyù hoïc veà theá giôùi noùi rieâng. Vieäc nghieân cöùu söï taùc ñoäng qua laïi giöõa caùc yù töôûng trieát hoïc vaø caùc quan nieäm cô baûn cuûa böùc tranh khoa hoïc töï nhieân hay cuûa böùc tranh vaät lyù hoïc coù yù nghóa raát lôùn ñeán söï phaùt trieån cuûa trieát hoïc duy vaät vaø baûn thaân caùc khoa hoïc naøy.

Hôn nöõa, ñoù coøn laø vieäc thöïc hieän “di chuùc trieát hoïc” cuûa V.Leânin laøm cho nhaø khoa hoïc töï nhieân trôû thaønh nhaø trieát hoïc duy vaät bieän chöùng. Maët khaùc, söï khuûng hoaûng caùc quan nieäm cô baûn cuûa caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân thöôøng sinh ra caùc tröôøng phaùi trieát hoïc phi khoa hoïc, vì vaäy, theo doõi caùc vaán ñeà do caùc cuoäc caùch maïng khoa hoïc ñaët ra “laø moät nhieäm vuï maø neáu khoâng giaûi quyeát ñöôïc thì duø nhö theá naøo, chuû nghóa duy vaät chieán ñaáu cuõng seõ khoâng theå coù tính chaát chieán ñaáu vaø duy vaät ñöôïc”. ÔÛ nöôùc ta, soá löôïng taøi lieäu vaø chuyeân gia nghieân cöùu veà ñeà taøi naøy coøn raát ít so vôùi yeâu caàu thöïc teá ñeå phaùt trieån chuyeân ngaønh “Nhöõng vaán ñeà trieát hoïc trong khoa hoïc töï nhieân”, hôn nöõa, caùc nghieân cöùu coøn ñang naèm ôû giai ñoaïn ban ñaàu. 5 Caùc nhaø nghieân cöùu vaø giaûng daïy khoa hoïc töï nhieân cuõng nhö trieát hoïc ôû nöôùc ta chöa thaät söï nhích laïi gaàn nhau ñeå hoã trôï cho nhau trong coâng taùc cuûa mình.

Söï thaät, coù khoâng ít caùc nhaø nghieân cöùu vaø giaûng daïy trieát hoïc, do nhöõng haïn cheá vaø ñieàu kieän nhaát ñònh, khoâng theå tieáp caän ñöôïc caùc thaønh töïu do khoa hoïc töï nhieân hieän ñaïi mang laïi, chöù chöa noùi gì ñeán vieäc khaùi quaùt trieát hoïc cho caùc thaønh töïu ñoù, coøn phaàn lôùn caùc nhaø nghieân cöùu vaø giaûng daïy khoa hoïc töï nhieân laïi ngaïi tieáp xuùc caùc quan ñieåm trieát hoïc. Vì vaäy, ñeà taøi naøy coù yù nghóa lyù luaän vaø thöïc tieãn caáp baùch khoâng chæ ñoái vôùi caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân noùi chung, vaät lyù hoïc noùi rieâng maø caû ñoái vôùi trieát hoïc duy vaät bieän chöùng, ñaëc bieät laø ñoái vôùi vieäc ñaøo taïo ñaïi hoïc vaø sau ñaïi hoïc cuûa hai ngaønh vaät lyù hoïc vaø trieát hoïc. Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Moái quan heä giöõa trieát hoïc vaø böùc tranh vaät lyù hoïc veà theá giôùi thöôøng ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu xem xeùt khi hoï khaûo saùt vaán ñeà böùc tranh khoa hoïc töï nhieân noùi chung, böùc tranh vaät lyù hoïc noùi rieâng. Vì vaäy, ôû ñaây chuùng toâi khaûo saùt tình hình nghieân cöùu ñeà taøi thoâng qua vieäc khaûo saùt tình hình nghieân cöùu böùc tranh khoa hoïc töï nhieân vaø böùc tranh vaät lyù hoïc.

Vaán ñeà böùc tranh khoa hoïc töï nhieân vaø böùc tranh vaät lyù hoïc laïi luoân gaén lieàn vôùi caùc cuoäc caùch maïng trong khoa hoïc töï nhieân, bôûi vì, caùc cuoäc caùch maïng naøy bao giôø cuõng gaén lieàn vôùi söï thay ñoåi theá giôùi quan, laøm suïp ñoå böùc tranh cuõ vaø hình thaønh böùc tranh môùi veà theá giôùi. Thuaät ngöõ böùc tranh khoa hoïc ñöôïc caùc nhaø khoa hoïc töï nhieân söû duïng roäng raõi trong caùc saùch baùo khoa hoïc töø nöûa sau theá kyû XIX trôû ñi. Trong nhieàu tröôøng hôïp, thuaät ngöõ naøy ñöôïc duøng ñoàng nghóa vôùi thuaät ngöõ böùc tranh khoa hoïc töï nhieân hay böùc tranh vaät lyù hoïc. Sôû dó coù tình hình nhö vaäy laø vì: Moät laø, caùc böùc tranh naøy ñoùng vai troø cô sôû cuûa böùc tranh khoa hoïc; Hai laø, khoa hoïc töï nhieân, vaät lyù hoïc thaät söï toû roõ baûn tính khoa hoïc vaø mang laïi caùi nhìn khaù toaøn dieän veà theá giôùi, trong khi ñoù, caùc ngaønh khoa hoïc khaùc môùi baét ñaàu ñi vaøo quyõ ñaïo khoa hoïc hay chöa mang laïi caùi nhìn toaøn dieän veà theá giôùi; Ba laø, do söï toång hôïp tri 6 thöùc cuûa caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân, khoa hoïc xaõ hoäi - nhaân vaên, khoa hoïc kyõ thuaät chöa ñaït keát quaû mong muoán.

Sang ñaàu theá kyû XX, caùc bieán ñoåi trong lónh vöïc vaät lyù hoïc dieãn ra maïnh meõ vaø saâu saéc neân thuaät ngöõ naøy caøng ñöôïc ñoâng ñaûo caùc nhaø khoa hoïc töï nhieân söû duïng roäng raõi trong caùc coâng trình khoa hoïc cuûa mình. ÔÛ Lieân Xoâ (cuõ), töø khi B.Kuznetsov coâng boá nhöõng nghieân cöùu veà ñeà taøi naøy [79] cho ñeán nay, vaán ñeà böùc tranh khoa hoïc luoân laø ñeà taøi tranh luaän soâi noåi. Noù loâi cuoán nhieàu hoïc giaû laø caùc nhaø trieát hoïc vaø caùc nhaø khoa hoïc töï nhieân tham gia. Trong caùc coâng trình cuûa mình, B.Kuznetsov môùi baøn veà söï thay ñoåi noäi dung cuûa böùc tranh khoa hoïc töï nhieân maø khoâng ñònh nghóa, khoâng phaân tích khía caïnh logic - phöông phaùp luaän, khoâng vaïch ra vai troø cuûa noù trong heä thoáng tri thöùc khoa hoïc töï nhieân.

Cho neân, trong caùc thaäp nieân 60 - 70, khía caïnh logic – phöông phaùp luaän cuûa böùc tranh khoa hoïc ñöôïc nghieân cöùu töông ñoái roäng raõi trong heä thoáng “khoa hoïc - trieát hoïc - theá giôùi quan”.Omelianovskii xem böùc tranh khoa hoïc töï nhieân laø moät hình thöùc thoáng nhaát moïi söï kieän, moïi moái lieân heä vaø quy luaät rieâng leû do khoa hoïc töï nhieân khaùm phaù ra, vaø khaúng ñònh cô sôû lyù luaän cuûa moãi böùc tranh khoa hoïc töï nhieân laø caùc phaïm truø trieát hoïc. Theo oâng, giöõa böùc tranh khoa hoïc töï nhieân hieän ñaïi vaø trieát hoïc duy vaät bieän chöùng coù moái lieân heä maät thieát. Khi xem böùc tranh khoa hoïc laø toång tri thöùc ñaõ ñöôïc heä thoáng hoùa maø caùc ngaønh khoa hoïc ñaït ñöôïc, P.Kopnin cho raèng, böùc tranh khoa hoïc laø thaønh töïu chung cuûa moïi ngaønh khoa hoïc veà töï nhieân, veà xaõ hoäi vaø veà tö duy con ngöôøi. Nhôø noù maø trieát hoïc vaø khoa hoïc thoáng nhaát vôùi nhau.

Vì vaäy, theo oâng, böùc tranh khoa hoïc khoâng theå ñoàng nhaát vôùi theá giôùi quan, baûn theå luaän trieát hoïc noùi chung, trieát hoïc töï nhieân noùi rieâng.Meliukhin ñoàng nhaát böùc tranh khoa hoïc vôùi theá giôùi quan vaø coi noù laø toaøn boä tri thöùc cô baûn, toång quaùt do caùc ngaønh khoa hoïc vaø trieát hoïc mang laïi. 7 Theo oâng, böùc tranh khoa hoïc töï nhieân laø toaøn boä caùc thaønh töïu cô baûn, toång quaùt cuûa khoa hoïc töï nhieân vaø laø moät boä phaän cuûa böùc tranh khoa hoïc. Böùc tranh vaät lyù hoïc laø coát loõi cuûa böùc tranh khoa hoïc töï nhieân. Noù toàn taïi töông ñoái ñoäc laäp vaø chi phoái caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân.

Beân caïnh noù coøn toàn taïi caùc böùc tranh khaùc cuûa khoa hoïc chuyeân ngaønh. Tuy nhieân, oâng khoâng vaïch ra noäi dung cuï theå cuûa töøng böùc tranh vaø cuõng khoâng baøn ñeán moái töông quan giöõa chuùng, khoâng chæ ra moái lieân heä cuûa töøng böùc tranh vôùi khoa hoïc töông öùng maø noù döïa vaøo. Khi xem böùc tranh vaät lyù hoïc laø moâ hình tö töôûng veà giôùi töï nhieân, M.