Luận văn thạc sĩ về quản lý khoa học và công nghệ tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động nghiên cứu và triển khai RD tại Viện Y học cổ truyền Quân đội, góp phần nâng cao quản lý khoa học và công nghệ.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nhận diện hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) tại Viện Y học cổ truyền Quân đội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.1.1. Khai niệm khoa học
• 1.1.2. Khai niệm nghiên cứu khoa học
• 1.1.3. Khái niệm công nghệ
• 1.1.4. Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG R&D TẠI VIỆN YHCT QUÂN ĐỘI VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG CHỦ YẾU
• 2.1. Giới thiệu tóm tắt về Viện YHCT Quân đội
• 2.1.1. Lịch sử phát triển
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.1.3. Một số hoạt động
• 2.2. Kết quả nhận diện hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội
• 2.2.1. Các loại hình R&D
• 2.2.2. Công tác tổ chức và quản lý R&D
• 2.2.3. Bàn luận kết quả
• 2.3. Thực trạng hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội và các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG R&D TẠI VIỆN YHCT QUÂN ĐỘI
• 3.1. Các căn cứ để đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Căn cứ khoa học
• 3.1.2. Căn cứ thực tiễn
• 3.2. Đề xuất một số giải pháp
• 3.2.1. Hoàn thiện cơ quan quản lý R&D và tổ chức R&D
• 3.2.2. Nâng cao năng lực R&D
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả đánh giá NCKH và tổ chức nguồn lực R&D
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu và Triển khai RD tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Viện Y học Cổ truyền Quân đội là một trong những cơ sở hàng đầu trong lĩnh vực y học cổ truyền tại Việt Nam. Hoạt động Nghiên cứu và Triển khai (R&D) tại viện không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm y tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Việc nhận diện và phát triển các hoạt động R&D tại viện là cần thiết để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Viện Y học Cổ truyền Quân đội được thành lập với mục tiêu nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị y học cổ truyền. Qua 30 năm hoạt động, viện đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu và phát triển sản phẩm y tế, khẳng định vị thế của mình trong lĩnh vực này.

1.2. Vai trò của R D trong y học cổ truyền hiện đại

Nghiên cứu và Triển khai (R&D) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các phương pháp điều trị mới, cải tiến chất lượng sản phẩm y tế và nâng cao hiệu quả điều trị. Việc áp dụng công nghệ hiện đại vào y học cổ truyền giúp tối ưu hóa quy trình nghiên cứu và phát triển.

II. Những thách thức trong hoạt động Nghiên cứu và Triển khai tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Mặc dù Viện Y học Cổ truyền Quân đội đã đạt được nhiều thành tựu trong hoạt động R&D, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phân bổ không đồng đều và thiếu chiến lược phát triển đồng bộ đang ảnh hưởng đến hiệu quả nghiên cứu.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực cho hoạt động R D

Nguồn lực cho hoạt động Nghiên cứu và Triển khai tại viện còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các đề tài nghiên cứu. Việc đầu tư cho R&D cần được tăng cường để đảm bảo chất lượng và số lượng sản phẩm nghiên cứu.

2.2. Sự phân bổ không đồng đều trong các lĩnh vực nghiên cứu

Các lĩnh vực nghiên cứu tại viện chưa được phân bổ đồng đều, dẫn đến một số lĩnh vực phát triển mạnh mẽ trong khi các lĩnh vực khác lại bị bỏ ngỏ. Cần có chiến lược phát triển đồng bộ để tối ưu hóa nguồn lực.

III. Phương pháp Nghiên cứu và Triển khai hiệu quả tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Để nâng cao hiệu quả hoạt động R&D, Viện Y học Cổ truyền Quân đội cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại và phù hợp với điều kiện thực tế. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp tối ưu hóa quy trình nghiên cứu.

3.1. Áp dụng công nghệ thông tin trong nghiên cứu

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong nghiên cứu giúp tăng cường khả năng thu thập và phân tích dữ liệu, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu. Công nghệ cũng hỗ trợ trong việc quản lý và tổ chức các hoạt động R&D.

3.2. Tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu khác

Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước sẽ giúp Viện Y học Cổ truyền Quân đội tiếp cận được nhiều nguồn lực và kinh nghiệm quý báu, từ đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phát triển.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Nghiên cứu và Triển khai tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Các kết quả nghiên cứu tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội đã được ứng dụng vào thực tiễn điều trị, mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Việc phát triển các sản phẩm y tế từ nghiên cứu giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại viện.

4.1. Các sản phẩm y tế được phát triển từ nghiên cứu

Viện đã phát triển nhiều sản phẩm y tế từ các đề tài nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Những sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu điều trị mà còn khẳng định giá trị của y học cổ truyền.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến chất lượng điều trị

Nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị mới đã giúp nâng cao chất lượng điều trị tại viện. Bệnh nhân được hưởng lợi từ những tiến bộ trong y học cổ truyền, từ đó cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Nghiên cứu và Triển khai tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Viện Y học Cổ truyền Quân đội cần tiếp tục đẩy mạnh hoạt động Nghiên cứu và Triển khai để phát triển bền vững. Việc nhận diện và khắc phục các thách thức hiện tại sẽ giúp viện nâng cao vị thế trong lĩnh vực y học cổ truyền.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Viện cần xây dựng chiến lược phát triển R&D rõ ràng, tập trung vào các lĩnh vực nghiên cứu tiềm năng. Đầu tư cho nguồn lực và công nghệ sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu

Hợp tác với các tổ chức quốc tế sẽ giúp Viện Y học Cổ truyền Quân đội tiếp cận được nhiều nguồn lực và công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) đóng vai trò then chốt trong phát triển khoa học và công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực y học cổ truyền (YHCT) – một ngành khoa học có hệ thống lý thuyết đặc thù và giá trị văn hóa sâu sắc. Viện Y học cổ truyền Quân đội, với hơn 30 năm phát triển, đã thực hiện 163 đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) và tạo ra hơn 50 chủng loại thuốc, góp phần quan trọng vào bảo vệ sức khỏe cán bộ quân đội và cộng đồng. Tuy nhiên, số lượng và chất lượng sản phẩm nghiên cứu chưa tương xứng với tiềm năng dược liệu và năng lực của Viện. Nghiên cứu này nhằm nhận diện hoạt động R&D tại Viện qua ba giai đoạn phát triển (1978-1993, 1994-2003, 2004-2008), phân tích các yếu tố ảnh hưởng như năng lực R&D và công tác tổ chức, quản lý, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy hoạt động R&D hiệu quả hơn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Viện YHCT Quân đội, với trọng tâm khảo sát thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng trong giai đoạn 2004-2008 – thời điểm Viện chuyển từ trực thuộc Cục Quân y sang Bộ Quốc phòng. Việc nhận diện đúng các loại hình R&D (nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, triển khai) và đánh giá năng lực nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tin lực) có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, hoạch định chính sách và phát triển bền vững hoạt động khoa học công nghệ tại Viện. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao vị thế của Viện trong lĩnh vực YHCT, đồng thời đóng góp vào sự phát triển chung của khoa học và công nghệ quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động khoa học và công nghệ, quản lý R&D, cũng như đặc thù của y học cổ truyền. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN): Hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai (R&D), với đặc trưng sáng tạo, tính mới và sử dụng phương pháp khoa học. Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ được mô hình hóa như một chu trình tương hỗ, trong đó khoa học cung cấp tri thức, NCKH tạo ra công nghệ, và công nghệ hỗ trợ phát triển khoa học.

2. Lý thuyết quản lý R&D và tổ chức R&D: Quản lý R&D bao gồm việc phân loại đề tài theo loại hình nghiên cứu, đánh giá kết quả và hiệu quả nghiên cứu, đồng thời tổ chức R&D là các đơn vị thực hiện các hoạt động nghiên cứu và triển khai nhằm tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ. Năng lực R&D được đánh giá qua các nguồn lực đầu vào: nhân lực, tài lực, vật lực và tin lực.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm:

• Nghiên cứu cơ bản (NCCB): nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng.
• Nghiên cứu ứng dụng (NCUD): vận dụng quy luật từ nghiên cứu cơ bản để giải quyết vấn đề thực tiễn.
• Triển khai (AT): vận dụng lý thuyết để tạo mẫu, xây dựng quy trình công nghệ và sản xuất thử nghiệm.
• Năng lực R&D: khả năng tổ chức và thực hiện các hoạt động R&D dựa trên nguồn lực đầu vào.
• Y học cổ truyền (YHCT): hệ thống tri thức y học dựa trên lý luận âm dương, ngũ hành, có tính chỉnh thể và đặc thù so với y học hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, lịch sử, kết hợp định tính và định lượng nhằm nhận diện hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội qua ba giai đoạn phát triển (1978-1993, 1994-2003, 2004-2008), tập trung phân tích giai đoạn 2004-2008.

• Nguồn dữ liệu:

  • Toàn bộ 163 đề tài NCKH của Viện trong 30 năm.
  • Phiếu điều tra gửi tới 26 đơn vị trực thuộc Viện.
  • Phiếu điều tra và phỏng vấn 50 cán bộ khoa học có trình độ sau đại học và 15 cán bộ lãnh đạo, chỉ huy Viện.

• Phương pháp chọn mẫu:

  • Điều tra toàn bộ đối với các đề tài và đơn vị liên quan.
  • Phân tích chuyên gia và phỏng vấn sâu với cán bộ chủ chốt nhằm thu thập thông tin định tính.

• Phương pháp phân tích:

  • Thống kê toán học để xử lý dữ liệu định lượng, xác định xu hướng và tỷ lệ các loại hình nghiên cứu, cơ cấu nguồn lực.
  • Phân tích logic và tổng hợp để đánh giá công tác tổ chức, quản lý và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu:

  • Thu thập dữ liệu và khảo sát: 2008-2009.
  • Phân tích và tổng hợp kết quả: 2009.
  • Đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn: cuối năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu các loại hình R&D tại Viện:

   • Trong 30 năm, Viện thực hiện 50 đề tài nghiên cứu cơ bản (30,7%), 99 đề tài nghiên cứu ứng dụng (khoảng 60,7%), và phần còn lại là triển khai.
   • Giai đoạn 1978-1993 không có đề tài nghiên cứu cơ bản, nhưng từ 1994-2003 và 2004-2008, tỷ lệ đề tài nghiên cứu cơ bản chiếm khoảng 38,2% và 35,8% tương ứng.
   • Số lượng đề tài nghiên cứu ứng dụng duy trì ổn định, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng số đề tài.

2. Năng lực R&D và nguồn lực đầu vào:

   • Nhân lực R&D có sự tăng trưởng rõ rệt về số lượng và trình độ, với sự gia tăng cán bộ có trình độ sau đại học.
   • Tài lực được huy động từ nhiều nguồn, trong đó ngân sách nhà nước chiếm phần lớn, nhưng còn hạn chế về quy mô và tính đa dạng.
   • Vật lực và tin lực được cải thiện qua các giai đoạn, tuy nhiên vẫn còn thiếu đồng bộ và hiện đại hóa thiết bị phục vụ nghiên cứu.

3. Công tác tổ chức và quản lý R&D:

   • Viện đã xây dựng cơ cấu tổ chức R&D theo mô hình kết hợp bệnh viện - viện nghiên cứu - trường học, phù hợp với chức năng đa dạng.
   • Công tác quản lý R&D được cải tiến qua các giai đoạn, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế về quy trình đánh giá, phân bổ nguồn lực và phối hợp giữa các đơn vị.
   • Việc phân loại và nhận diện các loại hình R&D chưa đồng nhất, gây khó khăn trong quản lý và đánh giá hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Viện YHCT Quân đội đã có bước phát triển tích cực trong hoạt động R&D, đặc biệt là sự gia tăng số lượng đề tài nghiên cứu cơ bản và ứng dụng trong giai đoạn 1994-2008. Điều này phản ánh sự quan tâm và đầu tư ngày càng lớn vào nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng điều trị và phát triển sản phẩm thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, tỷ lệ đề tài triển khai còn thấp, cho thấy giai đoạn chuyển giao từ nghiên cứu sang ứng dụng thực tiễn và sản xuất đại trà vẫn còn nhiều thách thức.

Nguồn lực R&D, đặc biệt là nhân lực và vật lực, đã được cải thiện nhưng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển bền vững. Việc thiếu đồng bộ trong tổ chức và quản lý R&D làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng sản phẩm nghiên cứu. So sánh với các nghiên cứu trong ngành y học cổ truyền tại các cơ sở khác, Viện YHCT Quân đội có lợi thế về mô hình tổ chức đa chức năng nhưng cần hoàn thiện hơn về quản lý và đánh giá.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ các loại hình nghiên cứu qua các giai đoạn, bảng tổng hợp nguồn lực R&D theo năm, và sơ đồ mô hình tổ chức R&D hiện tại của Viện để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức và quản lý R&D

   • Xây dựng mô hình tổ chức R&D chuyên môn hóa, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận nghiên cứu cơ bản, ứng dụng và triển khai.
   • Thiết lập quy trình quản lý, đánh giá và phân bổ nguồn lực minh bạch, hiệu quả.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo Viện phối hợp với Bộ Quốc phòng.

2. Nâng cao năng lực nhân lực R&D

   • Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu, đặc biệt là nâng cao trình độ sau đại học và kỹ năng quản lý dự án.
   • Thu hút chuyên gia trong và ngoài nước hợp tác nghiên cứu.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Phòng đào tạo và nghiên cứu của Viện.

3. Đa dạng hóa và tăng cường nguồn tài chính cho R&D

   • Khai thác các nguồn tài trợ từ nhà nước, tổ chức quốc tế, hợp tác công tư và các dự án liên kết.
   • Xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, ưu tiên đầu tư cho các đề tài triển khai có tiềm năng ứng dụng cao.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Ban quản lý tài chính và hợp tác quốc tế.

4. Cải tiến công tác đánh giá và chuyển giao công nghệ

   • Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu phù hợp với đặc thù YHCT và tiêu chuẩn quốc tế.
   • Tăng cường hoạt động chuyển giao công nghệ, liên kết với các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm để đưa sản phẩm ra thị trường.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Phòng quản lý khoa học và đối ngoại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý khoa học và công nghệ trong lĩnh vực y học cổ truyền

   • Hỗ trợ hoạch định chính sách, tổ chức quản lý hoạt động R&D hiệu quả, nâng cao năng lực nghiên cứu.

2. Các viện nghiên cứu và trường đại học chuyên ngành y học cổ truyền

   • Tham khảo mô hình tổ chức, phương pháp nhận diện và phân loại các loại hình nghiên cứu, từ đó cải tiến hoạt động nghiên cứu.

3. Cán bộ nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực y học cổ truyền

   • Nắm bắt xu hướng phát triển R&D, hiểu rõ các tiêu chí đánh giá và cách thức tổ chức nghiên cứu phù hợp với đặc thù ngành.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển R&D trong lĩnh vực y học cổ truyền, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội bao gồm những loại hình nào?
   Hoạt động R&D gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai. Viện đã thực hiện 30,7% đề tài nghiên cứu cơ bản, 60,7% nghiên cứu ứng dụng và phần còn lại là triển khai, phản ánh sự đa dạng và phát triển qua các giai đoạn.

2. Năng lực R&D của Viện được đánh giá như thế nào?
   Năng lực R&D được đánh giá qua nguồn lực nhân lực, tài chính, vật chất và thông tin. Viện có sự tăng trưởng về nhân lực trình độ cao và cải thiện vật lực, nhưng còn hạn chế về tài chính và đồng bộ thiết bị nghiên cứu.

3. Những khó khăn chính trong công tác tổ chức và quản lý R&D tại Viện là gì?
   Khó khăn gồm quy trình quản lý chưa đồng bộ, phân loại đề tài chưa rõ ràng, phối hợp giữa các bộ phận còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng kết quả nghiên cứu.

4. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy hoạt động R&D tại Viện?
   Giải pháp bao gồm hoàn thiện tổ chức quản lý, nâng cao năng lực nhân lực, đa dạng hóa nguồn tài chính và cải tiến công tác đánh giá, chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả và vị thế của Viện.

5. Tại sao việc nhận diện các loại hình R&D lại quan trọng?
   Nhận diện đúng giúp phân loại đề tài phù hợp, đánh giá chính xác kết quả nghiên cứu, phân bổ nguồn lực hợp lý và xây dựng chính sách phát triển R&D hiệu quả, đặc biệt trong lĩnh vực đặc thù như y học cổ truyền.

Kết luận

• Viện YHCT Quân đội đã có bước phát triển tích cực trong hoạt động R&D với 163 đề tài nghiên cứu và hơn 50 sản phẩm thuốc, tuy nhiên còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết.
• Hoạt động R&D tại Viện bao gồm ba loại hình chính: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai, với tỷ lệ đề tài nghiên cứu ứng dụng chiếm ưu thế.
• Năng lực R&D được cải thiện qua các nguồn lực nhân lực, tài lực, vật lực và tin lực, nhưng vẫn cần nâng cao hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển.
• Công tác tổ chức và quản lý R&D đã có tiến bộ nhưng cần hoàn thiện để tăng hiệu quả và đồng bộ trong hoạt động nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện tổ chức, nâng cao năng lực nhân lực, đa dạng hóa nguồn tài chính và cải tiến công tác đánh giá, chuyển giao công nghệ, góp phần nâng cao vị thế Viện trong lĩnh vực y học cổ truyền.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách quản lý R&D phù hợp với thực tiễn phát triển.

Call to action: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cán bộ liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động R&D, góp phần phát triển bền vững y học cổ truyền Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Hoạt động khoa học và công nghệ 1. Khai niệm khoa học Khoa học “là hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật cua tự nhiên, xã hội, tw duy” [20].

Đây là định nghĩa được UNESCO sử dụng chính thức trong các văn kiện và phô biến trong giới khoa học trên toàn thé giới. Hệ thống tri thức ở đây được hiểu là trạng thái tĩnh tai của tri thức khoa học, được tích luỹ từ trong các hoạt động tim tòi, sáng tao của nhân loại thông qua các hoạt động NCKH và nó khác với tri thức kinh nghiệm - được tích luỹ một cách rời rạc, ngẫu nhiên từ kinh nghiệm cuộc sống [8]. Khai niệm nghiên cứu khoa học Nghiên cứu khoa học “la sự phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thé giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới đề làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người” [8]. Chức năng của NCKH là nhằm tìm ra bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng dé giải thích thế giới, làm thoả mãn nhu cầu nhận thức thé giới; và tìm ra giải pháp ứng dụng vào sản xuất dé cái biến thé giới, phục vụ nhu cầu tồn tại của con người.

Khái niệm công nghệ Theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000), “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm ” E21]. Định nghĩa này cho thấy, công nghệ bao hàm cả “phần mềm” (là phần tri thức công nghệ như phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết) và “phần cứng” (các vật mang tri thức công nghệ như công cụ, phương tiện). Và chức năng cơ bản của công nghệ là biến tri thức khoa học thành giải pháp kỹ thuật nhờ sự tong hop cac nguồn lực dé tạo ra sản phẩm. Sự khác nhau giữa tri thức khoa học và tri thức công nghệ, hiểu theo cách đơn giản, khoa học là tri thức hiểu (khám phá thế giới), còn công nghệ là tri thức làm (tạo ra sản phẩm).

Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ: Giữa khoa học, NCKH và công nghệ có mối quan hệ qua lại như sau: - Khoa học, với tư cách là một kho tàng tri thức, cũng là kho tàng thông tin do loài người tạo ra qua các thời kỳ, giúp tạo ra công nghệ. Và cũng chính khoa học, bằng việc cung cấp thông tin cho NCKH, đã hỗ trợ và thúc đây NCKH phát triển. - NCKH là một hoạt động xã hội của con người nhằm tao ra tri thức dé thoả mãn nhu cầu nhận thức thế giới và tạo ra công nghệ dé thoả mãn nhu cầu biến đối thế giới. - Công nghệ, do bản thân cũng chính là thông tin với các thông số kỹ thuật của nó nên cũng bổ sung cho kho tàng tri thức; bên cạnh đó, nó cũng có chức năng như những vật mang tri thức dưới dang vật lý (6 cứng máy tinh) giúp lưu trữ tri thức.

Ngày nay, công nghệ đóng vai trò hết sức quan trọng trong NCKH. Ba yếu tố trên có mối quan hệ qua lại và tương hỗ lẫn nhau, được thé hiện trong mô hình dưới đây. Nghiên cứu khoa học (Tạo ra tri thức - tạo ra công nghệ) Khoa học Công nghệ (Sự tĩnh tại của tri thức - kho —————>y (Được tạo ra từ tri thức KH và tri thi've\ RI^⁄L1\ Hình 1.1: Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ 1. Khát niệm hoạt động khoa học và công nghệ Hoạt động KH&CN là “các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa hoc và ky thuật trong mọi lĩnh vực cua khoa hoc và công nghệ, là các khoa học tự nhiên và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhân văn ” [37].

Đây là định nghĩa của UNESCO, bản dịch của tác giả Vũ Cao Đàm. Định nghĩa này được đặc trưng bởi hai khía cạnh cơ bản, đó là: Thứ nhất, nó liên quan tới bản chất của các hoạt động KH&CN; chúng tập trung va gan chặt với sản xuất công nghiệp, phân bố và sử dụng các kiến thức khoa học và kỹ thuật. Chính trong phạm vi các hoạt động KH&CN ma các kiến thức khoa học và kỹ thuật được tạo ra, truyền bá, thu thập, sửa đôi, cải biến, làm cho phù hợp với nhu cầu và được sử dụng. Thứ hai, nó liên quan tới các lĩnh vực hoạt động mà nó bao quát như: - Hoạt động NCKH (nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng) và triển khai, viết tắt tiếng Anh là R&D; - Hoạt động dịch vụ KH&CN; - Hoạt động chuyên giao công nghệ [6].

Mối quan hệ giữa hoạt động KH&CN với một số hoạt động xã hội khác được trình bày trong hình dưới đây. Hoạt động kh&cn Sản xuất kinh doanh Nghiên cứu và Dịch vụ Chuyên giao|________ L Triên khai (R&D KH&CN công nghệ E +1 Nghiên cứu | | Nghiên cứu Triên cơ bản ứng dụng khai Hình 1.2: Hoạt động khoa học và công nghệ trong mối quan hệ với sản xuất 10 Đề tài nghiên cứu này không bàn một cách toàn diện về các hoạt động KH&CN mà chỉ giới hạn trong phạm vi các hoạt động nghiên cứu và triển khai. Công tác tổ chức, quản lý khoa học và công nghệ Hệ thống tô chức các cơ quan hành chính nhà nước Việt Nam được chia thành 2 loại là: quản lý theo vùng lãnh thổ (gồm các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các đơn vị hành chính cấp dưới) và quản lý theo ngành (gồm các bộ, cơ quan ngang bộ và các đơn vi cấp dưới). Trong công tác quản lý nhà nước về KH&CN, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về KH&CN và giao Bộ KH&CN chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN.

Các bộ và ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN tại ngành và địa phương mình. Từ cấp trung ương xuống dưới địa phương và cơ sở đều thành lập ra các tổ chức KH&CN dé triển khai các hoạt động KH&CN liên quan tới địa phương mình hoặc ngành mình quản lý [13], [21]. Công tác tổ chức, quản lý KH&CN có thể được khái lược tại bảng 1.1: Khái lược công tác quản lý và tổ chức KH&CN Cơ quan quản lý nhà Cấp quan lý ` Tổ chức KH&CN nước về KH&CN Cấp trung ương Bộ KH&CN Viện nghiên cứu, trường đại hoc, tổ chức dịch vụ KH&CN Cấp bộ, tỉnh Cục, sở KH&CN Viện nghiên cứu, trường đại hoc, tổ chức dịch vụ KH&CN Cấp cơ sở,huyện Phòng hoặc ban KH&CN Khoa, trung tâm nghiên cứu, tổ chức dịch vụ KH&CN 1. Quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ * Khái niệm quản lý 11 Quản lý là một hoạt động thực tiên đặc biệt của con người, thực hiện tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu hiệu quả nhất của tổ chức trong diéu kién bién động cua môi trưởng [25].

Theo Lý thuyết Hệ thống, quản lý có thé được mô hình hoá như sau: Đâu vào } Dau ra (Cac nguon (Muc Khach thé quan ly van Thông tin phản hôi Kain Say — À C ( Mei truer)’ Hình 1.3: Sơ đồ quản lý theo lý thuyết hệ thong Nguôn: Vũ Cao Đàm, Lý thuyết hệ thong, Trường Đại học KHXH&NV, 2007, tr.24 Theo Lê Hồng Lôi, “Quản lý là hoạt động thực tiễn có tổ chức mà con người tiễn hành dé thực hiện mục đích nhất định” [17]. Vậy nguyên tắc của quản lý là phải gắn liền với một tổ chức cụ thể, ở đó quy định cách ứng xử giữa chủ thê và đối tượng quản lý nhăm đạt được mục tiêu. Trong thực tiễn, đại đa số hoạt động của loài người được tiễn hành dưới hình thức hoạt động tập thé có tô chức, trong đó quản lý là một yếu tố cần thiết nhằm đảm bảo sự phối hợp thống nhất giữa các cá nhân dé đạt được mục tiêu chung [38]. Quản lý có năm công cụ cơ bản đó là: lập kế hoạch, xây dựng tổ chức, xác định biên chế, lãnh đạo và kiểm tra [14].

Đề tài nghiên cứu này chỉ đề cập đến công cụ #6 chức của hoạt động quản lý. Lập kế hoạch ay dựng Xác định Lãnh đạo ° * tô chức biên chê ° Hình 1.4: Quy trình cua hoạt động quan lý * Nội dung quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ Nội dung quản lý nhà nước về KH&CN bao gồm [21]: - Xây dựng và chỉ đạo chiến lược, chính sách, quy hoạch, kế hoạch, nhiệm vụ KH&CN; - Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về KH&CN; - Tổ chức bộ máy quản lý về KH&CN; - Tổ chức, hướng dẫn đăng ký hoạt động của tổ chức KH&CN, Quỹ phát triển KH&CN; - Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; - Quy định việc đánh giá, nghiệm thu, ứng dụng và công bố kết quả NCKH và phát triển công nghệ; chức vụ khoa học; giải thưởng KH&CN và các hình thức ghi nhận công lao về KH&CN của tô chức, cá nhân; - Tổ chức quản lý công tác thâm định KH&CN; - Tổ chức, chỉ đạo công tác thống kê, thông tin KH&CN; - Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ về KH&CN; - Tổ chức, quản lý hợp tác quốc tế về KH&CN; - Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về KH&CN; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tổ cáo trong hoạt động KH&CN; xử lý các vi phạm pháp luật KH&CN. * Cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN bao gồm: - Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về KH&CN. Hàng năm, Chính phủ báo cáo với quốc hội về việc thực hiện các chính sách, biện pháp 13 dé phát triển KH&CN; việc sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư phát triển KH&CN; kết quả hoạt động KH&CN.

- Bộ KH&CN chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN. - Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có trách nhiệm quản lý nhà nước về KH&CN theo sự phân công của Chính phủ. Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ trong việc phối hợp với Bộ KH&CN thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về KH&CN.