Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình nhiễm đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh do đơn bào leucocytozoongây ra ở gà tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà

Nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh do đơn bào Leucocytozoon ở gà tại Phú Bình, Thái Nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Sơn
• Người hướng dẫn: Th.S. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm, Đặc Điểm Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Do Đơn Bào Leucocytozoon Gây Ra Ở Gà Tại Huyện Phú Bình – Tỉnh Thái Nguyên Và Thử Nghiệm Quy Trình Phòng Trị Bệnh Cho Gà
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI - Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào bệnh gà do đơn bào Leucocytozoon gây ra tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, và triệu chứng lâm sàng của bệnh, đồng thời thử nghiệm quy trình phòng trị hiệu quả. Bệnh Leucocytozoon là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến ở gà, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp phòng trị bệnh, giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh gây ra.

1.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học bằng cách cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm dịch tễ và bệnh lý của bệnh Leucocytozoon ở gà. Đồng thời, nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao khi đề xuất quy trình phòng trị hiệu quả, giúp người chăn nuôi áp dụng vào thực tế, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và thúc đẩy ngành chăn nuôi gà phát triển.

II. Tổng quan tài liệu

Bệnh Leucocytozoon được ghi nhận ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước Châu Á như Trung Quốc, Thái Lan, và Malaysia. Đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, gây tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và tử vong với tỷ lệ cao. Nghiên cứu này dựa trên các công trình trước đây về đặc điểm hình thái, vòng đời, và tác hại của Leucocytozoon đối với gà. Các tài liệu cũng chỉ ra rằng bệnh Leucocytozoon có thể gây ra các ổ dịch cấp tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà.

2.1. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon

Leucocytozoon thuộc nhóm nguyên sinh động vật, ký sinh trong máu và các cơ quan nội tạng của gà. Chúng có nhiều dạng hình thái khác nhau như tiểu thể, bào tử, và giao tử. Vòng đời của Leucocytozoon phức tạp, đòi hỏi vector trung gian là các loài dĩn thuộc giống Simulium và Culicoides. Quá trình phát triển của Leucocytozoon trong cơ thể gà bao gồm các giai đoạn sinh sản vô tính và hữu tính, gây ra các triệu chứng bệnh lý nghiêm trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, với đối tượng là đàn gà bị nhiễm Leucocytozoon. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm xác định tỷ lệ nhiễm, đặc điểm bệnh lý, và triệu chứng lâm sàng. Nghiên cứu cũng tiến hành thử nghiệm quy trình phòng trị bằng cách sử dụng các loại thuốc đặc hiệu và biện pháp vệ sinh chuồng trại. Dữ liệu được thu thập và phân tích để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị.

3.1. Bố trí thí nghiệm và phương pháp xử lý số liệu

Nghiên cứu được bố trí thành các lô thí nghiệm và đối chứng, với mục tiêu so sánh hiệu quả của các biện pháp phòng trị. Dữ liệu về tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, và triệu chứng lâm sàng được thu thập và phân tích bằng các phương pháp thống kê. Kết quả nghiên cứu được đánh giá dựa trên sự thay đổi của các chỉ số bệnh lý và tỷ lệ sống sót của đàn gà.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình khá cao, với các triệu chứng lâm sàng như thiếu máu, ỉa chảy phân xanh, và gầy yếu. Bệnh tích đại thể bao gồm gan sưng to, lách xuất huyết, và cơ đùi xuất huyết. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng quy trình phòng trị được đề xuất có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm và cải thiện sức khỏe của đàn gà. Các biện pháp phòng trị bao gồm sử dụng thuốc đặc hiệu và cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại.

4.1. Đề xuất biện pháp phòng trị tổng hợp

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng trị tổng hợp được đề xuất bao gồm sử dụng thuốc đặc hiệu, kiểm soát vector trung gian, và cải thiện điều kiện chăn nuôi. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon mà còn nâng cao năng suất và sức khỏe của đàn gà, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi gà tại huyện Phú Bình và các khu vực lân cận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi gia cầm giữ vị trí quan trọng, cung cấp nguồn thực phẩm dồi dào có giá trị dinh dưỡng cao cho thị trường nội địa và phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, sự phát triển của các đàn gà quy mô trang trại và nông hộ thường xuyên đối mặt với rủi ro dịch bệnh nghiêm trọng. Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm phổ biến như Cúm gia cầm, Newcastle, Gumboro hay Marek, các bệnh do ký sinh trùng ngày càng bùng phát phức tạp. Với đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thảm thực vật phong phú, môi trường tự nhiên tại nhiều vùng miền tạo điều kiện thuận lợi cho các loài ký sinh trùng và côn trùng môi giới trung gian phát triển. Trong đó, bệnh do đơn bào đường máu Leucocytozoon thuộc bộ Huyết bào tử trùng (Haemosporidia) là một trong những nguyên nhân gây tổn thất kinh tế lớn. Khi xâm nhập vào cơ thể gà, đơn bào ký sinh trong hồng cầu và các cơ quan nội tạng, tiết độc tố làm tan vỡ hồng cầu hàng loạt, gây xuất huyết và tiêu chảy nặng, khiến gà chết với tỷ lệ từ 30% đến 50%.

Tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, thực tế sản xuất chăn nuôi gà tại các hộ gia đình đã ghi nhận tình trạng đàn gà xuất hiện hàng loạt triệu chứng bất thường: ủ rũ, tiêu chảy phân màu xanh lá cây, mào tích tái nhợt do thiếu máu, còi cọc và chậm lớn. Khi giải phẫu bệnh lý, chất chứa trong đường tiêu hóa có màu xanh đặc trưng, gan sưng to, lách và thận sưng xuất huyết, cơ đùi tụ máu. Trước thực tế đó, việc xác định chính xác căn nguyên có phải do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không trở thành một đòi hỏi cấp thiết nhằm bảo vệ đàn vật nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi địa phương.

Khóa luận được triển khai nhằm thực hiện ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.
2. Xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.
3. Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà nuôi tại các nông hộ, trang trại và mầm bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ký sinh ở gà.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực địa tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (Thượng Đình, Điềm Thụy, Nhã Lộng, Xuân Phương); công tác xét nghiệm mẫu máu, giải phẫu bệnh tích được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh động vật, Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ dữ liệu điều tra, lấy mẫu và thử nghiệm được thu thập từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và phân loại học, đơn bào Leucocytozoon được xác định thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Haemosporidia, họ Leucocytozoidae, giống Leucocytozoon. Đến nay, giới khoa học đã ghi nhận khoảng 107 loài thuộc giống này ký sinh trên gia cầm, thủy cầm và các loài chim hoang dã. Trong đó, bốn loài ký sinh phổ biến trên gà được tổng quan gồm Leucocytozoon caulleryi, Leucocytozoon sabrazeis, Leucocytozoon simondi và Leucocytozoon smithi. Đơn bào có chu kỳ sinh học phức tạp, luân chuyển qua hai vật chủ: vật chủ trung gian truyền bệnh là côn trùng hút máu thuộc bộ Hai cánh (Diptera), chủ yếu là các loài dĩn thuộc giống Culicoides spp. (như Culicoides arakawae) và Simulium spp.; vật chủ cảm thụ chính là gia cầm. Sau khi thoi trùng (sporozoite) từ tuyến nước bọt của dĩn xâm nhập vào máu gà qua vết đốt, chúng di chuyển đến gan, lách, thận, phổi để tiến hành sinh sản vô tính bằng hình thức liệt phân, tạo ra các merozoite tấn công vào hồng cầu. Cơ chế sinh bệnh chủ yếu là do đơn bào phá vỡ cấu trúc cơ học của hồng cầu, đồng thời tiết ra chất kháng hồng cầu (anti-erythrocyte) làm tan huyết, hình thành các thể phân lập cực đại (megaloschizont) kích thước lên tới 400 µm gây tắc mao mạch các cơ quan nội tạng, dẫn đến bần huyết cấp tính, xuất huyết mô cơ và hoại tử nội tạng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học thú y: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp chủ hộ kết hợp quan sát hiện trường chăn nuôi tại 160 hộ gia đình thuộc 4 xã (Thượng Đình: 40 hộ, Điềm Thụy: 51 hộ, Nhã Lộng: 36 hộ, Xuân Phương: 33 hộ) nhằm đánh giá điều kiện vệ sinh thú y, chuồng trại và việc áp dụng các biện pháp phòng trừ côn trùng, sử dụng thuốc.
• Phương pháp thu thập mẫu và xét nghiệm ký sinh trùng đường máu: Thu thập ngẫu nhiên 450 mẫu máu tĩnh mạch cánh gà theo phương pháp phân tầng (Thượng Đình: 100 mẫu, Điềm Thụy: 150 mẫu, Nhã Lộng: 100 mẫu, Xuân Phương: 100 mẫu). Máu được phiết mỏng trên phiến kính (mỗi gà làm 3 tiêu bản), cố định bằng cồn methanol và nhuộm bằng thuốc nhuộm Giemsa theo quy trình 3 bước (pha dung dịch nhuộm tỷ lệ 1 phần Giemsa cơ bản : 9 phần nước cất pH 7,2; nhuộm trong 45 - 50 phút; rửa sạch và làm khô tự nhiên). Tiêu bản được soi dưới kính hiển vi quang học ở vật kính dầu (độ phóng đại 10x90 hoặc 10x100) để phát hiện giao bào Leucocytozoon.
• Tiêu chuẩn phân cấp cường độ nhiễm: Căn cứ vào tỷ lệ hồng cầu bị ký sinh:
  • Cường độ nhẹ (+): Tỷ lệ hồng cầu nhiễm ≤ 5%.
  • Cường độ trung bình (++): Tỷ lệ hồng cầu nhiễm từ > 5% đến 10%.
  • Cường độ nặng (+++): Tỷ lệ hồng cầu nhiễm > 10%.
• Phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích: Theo dõi các biểu hiện ngoại hình, tiêu hóa, hô hấp trên 106 gà có kết quả xét nghiệm dương tính; tiến hành mổ khám giải phẫu bệnh tích đại thể trên 32 gà nghi mắc bệnh theo phương pháp mổ khám toàn diện trong thú y.
• Phương pháp phân tích chỉ số huyết học: Lấy máu từ 15 gà khỏe mạnh và 15 gà mắc bệnh (sử dụng chất chống đông EDTA 1%) để định lượng các chỉ số: số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố (Hb), thể tích trung bình hồng cầu (MCV), dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW), số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu (bạch cầu trung tính, ái toan, ái kiềm, lympho cầu, đơn nhân lớn).
• Phương pháp bố trí thử nghiệm phòng bệnh: Bố trí thí nghiệm phân lô so sánh trên 100 gà mía 1 ngày tuổi nuôi theo phương thức bán chăn thả trong 3 tháng, chia làm 2 lô tương đồng: Lô đối chứng (50 con, nuôi thông thường) và Lô thí nghiệm (50 con, áp dụng đồng bộ vệ sinh chuồng trại, phát quang bụi rậm, phun diệt dĩn và dùng thuốc phòng).
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thu thập được tính toán và xử lý theo các thuật toán thống kê sinh học trong nghiên cứu nông nghiệp theo giáo trình của Nguyễn Văn Thiện (2008).

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Đặt vấn đề

Phần này làm rõ tầm quan trọng của ngành chăn nuôi gia cầm, tính chất nguy hiểm của bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon và thực trạng đàn gà xuất hiện triệu chứng lâm sàng nghi mắc bệnh tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Tác giả xác lập rõ 3 mục tiêu nghiên cứu và chỉ ra ý nghĩa khoa học (cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ, bệnh lý) cũng như ý nghĩa thực tiễn (hướng dẫn quy trình phòng trị hiệu quả cho người chăn nuôi).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan hệ thống hóa cơ sở khoa học về đơn bào ký sinh, lịch sử nghiên cứu từ khi Ziemann phát hiện bệnh năm 1898 đến hệ thống phân loại 107 loài hiện nay. Tác giả phân tích chi tiết đặc điểm hình thái của từng dạng phát triển (sporozoite, merozoite, schizont, macrogametocyte, microgametocyte), mô tả chi tiết vòng đời sinh học trong cơ thể gà và côn trùng dĩn. Phần này cũng phân tích 4 thể bệnh lâm sàng (quá cấp, cấp tính, á cấp tính, mãn tính), bệnh tích đại thể tại các cơ quan và nguyên tắc chẩn đoán phân biệt với các bệnh tụ huyết trùng, Marek, Leucosis và bệnh sốt rét gà do Plasmodium. Đồng thời, tài liệu lược khảo chi tiết các công trình nghiên cứu dịch tễ trong nước (Hoàng Thạch, Lâm Thị Thu Hương, Lê Đức Quyết, Nguyễn Hữu Hưng) và các tiến bộ chẩn đoán, phòng trị quốc tế (nghiên cứu gen, phương pháp PCR, Flow cytometry).

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung phần này mô tả chi tiết quy mô nghiên cứu tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình; danh mục vật liệu, hóa chất, thiết bị thí nghiệm; các bước kỹ thuật trong việc thu thập mẫu máu tĩnh mạch cánh, phiết kính, nhuộm Giemsa 3 bước và quy tắc đánh giá cường độ nhiễm ký sinh trùng. Phần này cũng trình bày chi tiết quy trình mổ khám bệnh tích đại thể, kỹ thuật đếm tế bào máu và sơ đồ bố trí thử nghiệm quy trình phòng bệnh thực nghiệm trên 100 gà mía.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là nội dung thực nghiệm trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các dữ liệu thu thập được qua 6 bảng số liệu và 2 biểu đồ phân tích:

• Đánh giá thực trạng áp dụng quy trình vệ sinh phòng bệnh tại 160 hộ chăn nuôi ở 4 xã.
• Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon trên 450 mẫu máu gà kiểm tra.
• Tần suất xuất hiện các biểu hiện lâm sàng đặc trưng trên 106 gà bệnh.
• Tỷ lệ tổn thương bệnh tích đại thể qua mổ khám 32 gà nghi nhiễm.
• Mức độ biến đổi các chỉ số hồng cầu, bạch cầu, huyết sắc tố và công thức bạch cầu giữa gà bệnh và gà khỏe mạnh.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý các số liệu thực tế qua hệ thống bảng biểu cụ thể sau:

Bảng 1: Thực trạng công tác phòng chống bệnh Leucocytozoon cho gà ở huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên (Nguồn: Bảng 4.1 văn bản)

Biện pháp sử dụng	Thượng Đình (n=40)	Điềm Thụy (n=51)	Nhã Lộng (n=36)	Xuân Phương (n=33)
Chuồng gà xây dựng hợp VSTY	12 hộ (30,00%)	13 hộ (25,49%)	9 hộ (25,00%)	11 hộ (33,33%)
Vệ sinh chuồng trại và khu vực xung quanh	11 hộ (27,50%)	16 hộ (31,37%)	5 hộ (13,89%)	7 hộ (21,21%)
Phát quang bụi rậm xung quanh chuồng trại	5 hộ (12,50%)	9 hộ (11,76%)	9 hộ (25,00%)	12 hộ (36,36%)
Phun thuốc diệt dĩn	3 hộ (7,50%)	13 hộ (25,49%)	11 hộ (30,56%)	9 hộ (27,27%)
Sử dụng thuốc phòng bệnh cho gà	0 hộ (0%)	5 hộ (9,80%)	0 hộ (0%)	4 hộ (12,12%)

Bảng 2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo địa phương (Nguồn: Bảng 4.2 văn bản)

Địa phương (xã)	Số gà xét nghiệm (con)	Số gà nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Nhiễm nhẹ (≤ 5%) n (%)	Nhiễm trung bình (> 5% - 10%) n (%)	Nhiễm nặng (> 10%) n (%)
Thượng Đình	100	33	33,00	16 (48,48%)	10 (30,30%)	7 (21,22%)
Điềm Thụy	150	37	24,67	19 (51,35%)	11 (29,73%)	7 (18,92%)
Nhã Lộng	100	24	24,00	13 (54,17%)	7 (29,17%)	4 (16,66%)
Xuân Phương	100	12	12,00	8 (66,67%)	4 (33,33%)	0 (0%)
Tính chung	450	106	23,56	56 (52,83%)	32 (30,19%)	18 (16,98%)

Bảng 3: Tỷ lệ và các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh Leucocytozoon (Nguồn: Bảng 4.3 văn bản, tổng số theo dõi n=74/106 gà)

Biểu hiện lâm sàng chủ yếu	Số gà có biểu hiện (con)	Tỷ lệ (%)
Gà gầy yếu, chậm lớn, còi cọc, giảm ăn	66	89,19
Gà thiếu máu, mào tích tím tái	58	78,38
Gà đi ỉa, ỉa chảy phân màu xanh lá cây	39	52,70
Gà ủ rũ, đi lại không vững	35	47,30
Gà mái giảm sản lượng trứng, trứng có vỏ mỏng dễ vỡ	7	9,46

Bảng 4: Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon (Nguồn: Bảng 4.4 văn bản, mổ khám n=32 con, có bệnh tích n=26 con, tỷ lệ 81,25%)

Bệnh tích đại thể chủ yếu	Số gà xuất hiện bệnh tích (con)	Tỷ lệ (%)
Gan: sưng to, xuất huyết	23	88,46
Phổi: xuất huyết	23	88,46
Cơ đùi xuất huyết	22	84,62
Ruột non bị viêm nhiều dịch, trên bề mặt xuất huyết	19	73,08
Gà mái: buồng trứng, ống dẫn trứng viêm, sưng và xuất huyết nhẹ	5	19,23

Bảng 5: Sự thay đổi một số chỉ số máu của gà bệnh so với gà khỏe (Nguồn: Bảng 4.5 văn bản)

Chỉ số máu	Gà khỏe (n=15) ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Gà bệnh (n=15) ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Mức ý nghĩa ($P$)
Số lượng hồng cầu (triệu/mm³ máu)	2,50 ± 0,04	2,14 ± 0,12	$P < 0,01$
Thể tích trung bình hồng cầu (MCV - fl)	106 ± 0,36	115 ± 0,31	$P < 0,01$
Số lượng bạch cầu (nghìn/mm³ máu)	28,68 ± 0,20	15,95 ± 0,38	$P < 0,01$
Hàm lượng huyết sắc tố (g%)	9,59 ± 0,14	8,02 ± 0,13	$P < 0,05$
Dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW - %)	12,1 ± 0,76	14,61 ± 0,64	$P < 0,05$

Bảng 6: So sánh công thức bạch cầu của gà khỏe và gà bệnh (Nguồn: Bảng 4.6 văn bản)

Loại bạch cầu (%)	Gà khỏe (n=15) ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Gà bệnh (n=15) ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Mức ý nghĩa ($P$)
Bạch cầu trung tính	29,06 ± 0,69	69,0 ± 0,65	$P < 0,001$
Bạch cầu ái toan	4,12 ± 0,16	0,3 ± 0,14	$P < 0,05$
Bạch cầu ái kiềm	0,7 ± 0,16	3,6 ± 0,20	$P < 0,05$
Lâm ba cầu (Lymphocyte)	61,21 ± 0,64	23,9 ± 0,56	$P < 0,001$
Bạch cầu đơn nhân lớn (Monocyte)	4,91 ± 0,12	3,31 ± 0,08	$P < 0,05$

Từ các kết quả nghiên cứu trên, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà, bao gồm:

• Thiết kế và cải tạo chuồng trại hợp vệ sinh thú y, không xây dựng chuồng trại gần khu vực đồng ruộng, ao hồ đọng nước nhằm cắt đứt môi trường sinh sản của dĩn. Định kỳ phát quang bụi rậm, cây xanh và cỏ dại xung quanh chuồng trại trong phạm vi từ 10 đến 15 mét.
• Tiêu diệt côn trùng véc-tơ truyền bệnh bằng cách định kỳ phun các hóa chất chuyên dụng như Hantox-spray hoặc dung dịch Iodin 1% với chu kỳ từ 2 đến 3 tuần/lần, đặc biệt tập trung vào các tháng mùa hè và mùa thu khi mật độ dĩn hoạt động mạnh nhất.
• Kiểm soát và xử lý xác gà chết do bệnh bằng các biện pháp tiêu hủy, rắc vôi bột hoặc đốt tiêu hủy theo quy chuẩn dịch bệnh truyền nhiễm, tuyệt đối không giết mổ bán ra thị trường.
• Áp dụng phác đồ điều trị hóa dược khi gà mắc bệnh bằng nhóm thuốc Sulfonamide, cụ thể: dùng Pyrimethamin (liều 0,5 - 1 ppm/kg thức ăn liên tục trong 2 tuần), Sulfadimethoxin (50 - 75 mg/kg thức ăn trong 1 - 2 tuần), Sulfaquinoxalin (50 mg/kg thức ăn trong 1 - 2 tuần) hoặc các chế phẩm chứa Sulfamonomethoxin, Clopidol; đồng thời bắt buộc phối hợp bổ sung Vitamin B1 và Vitamin C để nâng cao thể trạng, bù đắp sự suy giảm tế bào máu.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc lần đầu tiên xác định cụ thể thực trạng dịch tễ học và sự lưu hành của mầm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm thực tế là 23,56%. Nghiên cứu cung cấp hệ thống dẫn liệu bệnh lý học thực nghiệm chuẩn xác về tỷ lệ triệu chứng lâm sàng đặc trưng (phân xanh, mào tái) và các tổn thương đại thể điển hình (xuất huyết cơ đùi, sưng xuất huyết gan và phổi). Đồng thời, công trình phân tích định lượng rõ rệt sự biến đổi sâu sắc của các chỉ số huyết học và cấu trúc công thức bạch cầu do đơn bào đường máu gây ra, làm cơ sở khoa học tin cậy cho công tác chẩn đoán phân biệt và phòng trị bệnh tại các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi thực hiện:

• Thời gian khảo sát thực địa và lấy mẫu chỉ tập trung từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013 (mùa hè và thu), chưa phản ánh toàn diện biến động tỷ lệ nhiễm mầm bệnh qua chu kỳ trọn vẹn 4 mùa trong năm (đặc biệt là mùa đông và mùa xuân).
• Địa bàn khảo sát giới hạn tại 4 xã của một huyện (Phú Bình), chưa mở rộng điều tra so sánh với các địa phương khác có điều kiện địa hình sinh thái khác biệt thuộc tỉnh Thái Nguyên.
• Việc giám định mầm bệnh dừng lại ở phương pháp nhuộm soi hình thái học tiêu bản máu Giemsa dưới kính hiển vi quang học, chưa ứng dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại (như xét nghiệm PCR hoặc giải trình tự gen) để định danh chính xác loài Leucocytozoon và loài côn trùng dĩn vector cụ thể.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ học của bệnh Leucocytozoon theo chu kỳ cả năm để xác định rõ quy luật phát triển theo mùa vụ thời tiết.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR) để định danh thành phần loài Leucocytozoon ký sinh trên gà và phân lập các loài dĩn thuộc giống Culicoides spp., Simulium spp. làm vector truyền bệnh tại địa phương.
• Đánh giá hiệu quả kinh tế và hoàn thiện quy trình phòng trừ tổng hợp trên diện rộng tại các trang trại chăn nuôi gà bán chăn thả và nuôi nhốt tập trung.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y, Bệnh học động vật và Ký sinh trùng thú y. Công trình cung cấp một quy trình thực nghiệm hoàn chỉnh về phương pháp điều tra dịch tễ thú y tại nông hộ, kỹ thuật lấy mẫu máu gia cầm, thao tác dàn tiêu bản máu phiết mỏng và quy trình nhuộm Giemsa 3 bước chuẩn mực. Các số liệu định lượng chi tiết trong khóa luận đặc biệt có giá trị cho những ai đang thực hiện các đề tài nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gia cầm.

Đối với cán bộ mạng lưới thú y cơ sở và người chăn nuôi gà, tài liệu mang lại kiến thức thực tế để nhận diện sớm các triệu chứng lâm sàng điển hình (tiêu chảy phân xanh lá cây, mào tích tím tái nhợt nhạt, chậm lớn) và bệnh tích đại thể khi mổ khám (xuất huyết cơ đùi, sưng xuất huyết gan, lách, phổi), giúp chẩn đoán phân biệt chính xác với các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm khác (tụ huyết trùng, Newcastle, bệnh sốt rét gà). Đồng thời, hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ tổng hợp từ khâu phát quang bụi rậm, định kỳ phun thuốc diệt dĩn đến phác đồ sử dụng Sulfonamide kết hợp vitamin là tài liệu thực hành có thể áp dụng trực tiếp vào sản xuất chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm đơn bào Leucocytozoon chung trên đàn gà khảo sát tại huyện Phú Bình là bao nhiêu và phân bố giữa các xã như thế nào? Qua kiểm tra xét nghiệm 450 mẫu máu gà tại 4 xã, tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon chung là 23,56% (106 con dương tính). Trong đó, xã Thượng Đình có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 33,00% (33/100 mẫu), tiếp theo là xã Điềm Thụy đạt 24,67% (37/150 mẫu), xã Nhã Lộng đạt 24,00% (24/100 mẫu), và thấp nhất là xã Xuân Phương với tỷ lệ 12,00% (12/100 mẫu).

2. Gà mắc bệnh Leucocytozoon tại địa bàn nghiên cứu thể hiện những triệu chứng lâm sàng chủ yếu nào? Trong số 106 gà nhiễm bệnh được theo dõi, có 74 con biểu hiện triệu chứng lâm sàng (tỷ lệ 69,81%). Các triệu chứng phổ biến nhất được ghi nhận gồm: gà gầy yếu, còi cọc, chậm lớn, giảm ăn (chiếm 89,19%); gà thiếu máu với mào tích tím tái (chiếm 78,38%); tiêu chảy phân có màu xanh lá cây đặc trưng (chiếm 52,70%); ủ rũ, mệt mỏi, đi lại không vững (chiếm 47,30%); và ở gà mái đẻ có hiện tượng giảm sản lượng trứng, trứng vỏ mỏng dễ vỡ (chiếm 9,46%).

3. Khi giải phẫu mổ khám gà bệnh, những tổn thương bệnh tích đại thể nào xuất hiện với tần suất cao nhất? Mổ khám 32 gà nghi nhiễm ghi nhận 26 con có bệnh tích đại thể điển hình (tỷ lệ 81,25%). Tổn thương phổ biến nhất là gan sưng to xuất huyết (88,46%), phổi xuất huyết (88,46%), tổ chức cơ đùi xuất huyết (84,62%), ruột non viêm chứa nhiều dịch và bề mặt xuất huyết (73,08%). Ngoài ra, ở gà mái có hiện tượng viêm, sưng và xuất huyết nhẹ ở buồng trứng và ống dẫn trứng (5/7 gà mái mổ khám xuất hiện tổn thương này).

4. Đơn bào Leucocytozoon làm biến đổi các chỉ số máu của gà bệnh như thế nào so với gà khỏe mạnh? So với gà khỏe mạnh, gà bệnh có sự suy giảm rõ rệt về số lượng hồng cầu (giảm từ 2,50 xuống 2,14 triệu/mm³ máu, $P < 0,01$), hàm lượng huyết sắc tố (giảm từ 9,59 xuống 8,02 g%, $P < 0,05$) và số lượng bạch cầu (giảm từ 28,68 xuống 15,95 nghìn/mm³ máu, $P < 0,01$). Trong khi đó, thể tích trung bình hồng cầu (MCV) tăng từ 106 lên 115 fl ($P < 0,01$) và dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW) tăng từ 12,1% lên 14,61% ($P < 0,05$). Về công thức bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng mạnh từ 29,06% lên 69,00% ($P < 0,001$) và ái kiềm tăng từ 0,7% lên 3,6% ($P < 0,05$), trong khi lympho cầu giảm sâu từ 61,21% xuống còn 23,90% ($P < 0,001$).

5. Côn trùng môi giới trung gian truyền bệnh Leucocytozoon cho gà là những loài nào? Theo tài liệu tổng quan trong khóa luận, véc-tơ truyền bệnh cho gà là các loài côn trùng hút máu thuộc bộ Hai cánh (Diptera), chủ yếu gồm các loài dĩn thuộc giống Culicoides spp. (như loài Culicoides arakawae) và giống Simulium spp. Khi hút máu gà bệnh mang giao tử đơn bào, mầm bệnh phát triển qua các giai đoạn trong cơ thể dĩn thành thể bào tử (sporozoite) cư trú tại tuyến nước bọt và truyền sang gà khỏe mạnh qua các lần hút máu tiếp theo.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Văn Sơn đã chứng minh một cách khoa học sự lưu hành của bệnh đơn bào đường máu do Leucocytozoon gây ra trên đàn gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm chung là 23,56%. Nghiên cứu đã mô tả đầy đủ các đặc trưng dịch tễ, biểu hiện lâm sàng điển hình (tiêu chảy phân xanh, mào tích tím tái), tổn thương giải phẫu đại thể (xuất huyết cơ đùi, gan, phổi) và sự biến đổi sâu sắc của các chỉ số huyết học ở gà bệnh so với gà khỏe. Toàn bộ các phát hiện thực nghiệm này là cơ sở thực tiễn vững chắc giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y địa phương nhận biết, chẩn đoán phân biệt chính xác và triển khai đồng bộ quy trình phòng trị tổng hợp bằng việc vệ sinh chuồng trại, diệt côn trùng môi giới và sử dụng kháng sinh nhóm Sulfonamide đúng kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nước ta ngày càng được mở rộng và nâng cao chiếm một vị trí quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân. Hiện nay, ở hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước đều có những trang trại chăn nuôi với quy mô lớn và áp dụng những kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến hiện đại. Nghành chăn nuôi đã và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ do mang lại lợi nhuận lớn. Hàng năm cung cấp ra thị trường những sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như thịt, trứng, sữa… Các sản phẩm này dễ chế biến, dễ ăn, ngon miệng, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi.

Đặc biệt, trong chăn nuôi gia cầm, hàng năm tạo ra một số lượng lớn nguồn thực phẩm, phục vụ cho bữa ăn hàng ngày của mỗi chúng ta, đáp ứng được đủ cho nhu cầu của người tiêu dùng và là mặt hàng xuất khẩu mang lại nguồn doanh thu lớn. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước tiến vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người nông dân ở các địa phương. Tuy nhiên, dịch bệnh ngày càng phát sinh nhiều gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế của người chăn nuôi nếu không có những biện pháp phòng và điều trị bệnh kịp thời. Trong chăn nuôi gà hiện nay bệnh dịch xảy ra rất nhiều gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của vật nuôi và thiệt hại về mặt kinh tế cho người chăn nuôi như bệnh Cúm gia cầm, bệnh Marek, bệnh Newcastle, Gumboro… Và đặc biệt trong những năm gần đây bệnh do ký sinh trùng cũng khá phổ biến, gây ra những hậu quả vô cùng đáng tiếc.

Chúng làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm sức sản xuất thịt, trứng. n 2 Cùng với đó Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, có thảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển và gây bệnh. Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh do nhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

Leucocytozoon thuộc nhóm nguyên sinh động vật, thuộc bộ huyết bào tử trùng (Heamosporidia) ký sinh trong máu và cơ quan nội tạng của nhiều loài gia cầm, trong đó gà là loài mẫn cảm nhất, đặc biệt là gà được nuôi theo phương thức chuồng hở. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%. Trên địa bàn huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên gần đây, đàn gà tại một số hộ chăn nuôi xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

Câu hỏi được đặt ra là đàn gà đó mắc bệnh có phải là do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có những biện pháp phòng trị có hiệu quả là vô cùng cần thiết. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà”. Mục tiêu đề tài - Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. - Xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.

- Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả đề tài là cơ sở để người chăn nuôi gà biết áp dụng những quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon vào trong chăn nuôi gà.

Nhằm mục đích hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, cách nhận biết bệnh để có những biện pháp điều trị kịp thời, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, đồng thời thúc đẩy nghành chăn nuôi gà ngày càng phát triển mạnh hơn nữa. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc.

Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [27]. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà.

Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định. Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó.

Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. n 5 Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất. Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898.

Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [34], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài Leucocytozoon caullergyi (Mathis et Leger, 1909) Leucocytozoon sabrazeis (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon simondi (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon smithi (Laveran et Lucet, 1905) Leucocytozoon andrewsi (Atchley, 1951) Leucocytozoon schufneri (Prowazek, 1912) Leucocytozoon schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp. ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào.

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi n 6 nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở véc tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau. Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 đầu, kích thước 10 - 15 µm.

Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15 - 20 µm. - Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích thước 350 - 400 µm.

- Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [15], hai loài L. sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng.

Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành n 7 noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ.