Nghiên Cứu Từ Ngữ Nghề Chè Trong Tiếng Việt

Chuyên khảo phân tích Luận văn từ ngữ về nghề chè trong tiếng việt, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lê Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quang Năng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam
• Đề tài: Từ Ngữ Về Nghề Chè Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• BẢNG KÍ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ PHỤ LỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi và ngữ liệu nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp của luận án
• 0.6. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về từ nghề nghiệp
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về nghề chè và từ ngữ nghề chè
• 1.4. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
• 1.5. Một số vấn đề về từ và phương thức cấu tạo từ tiếng Việt
• 1.6. Quan niệm về cụm từ
• 1.7. Một số vấn đề về từ nghề nghiệp
• 1.8. Vấn đề định danh
• 1.9. Vấn đề mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa
• 1.10. Khái quát về cây chè và lịch sử nghề trồng chè ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN CẤU TẠO VÀ NGUỒN GỐC
• 2.1. Đặc điểm cấu tạo của các từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 2.2. Thống kê tư liệu
• 2.3. Đặc điểm của các từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt có cấu tạo là từ
• 2.4. Đặc điểm của từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt có cấu tạo là cụm từ
• 2.5. Nhận xét chung về đặc điểm cấu tạo từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 2.6. Đặc điểm từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt xét về mặt xuất xứ và nguồn gốc
• 2.7. Từ ngữ nghề chè xét về mặt xuất xứ
• 2.8. Từ ngữ nghề chè xét về mặt nguồn gốc
• 3. CHƯƠNG 3: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG TIẾNG VIỆT XÉT VỀ PHƯƠNG DIỆN ĐỊNH DANH
• 3.1. Miêu tả đặc điểm định danh từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt
• 3.2. Miêu tả đặc điểm định danh của đơn vị định danh đơn giản (định danh cơ sở)
• 3.3. Miêu tả đặc điểm định danh của đơn vị định danh phức hợp
• 4. CHƯƠNG 4: TỪ NGỮ NGHỀ CHÈ TRONG VIỆC PHẢN ÁNH VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT
• 4.1. Từ ngữ nghề chè trong việc thể hiện văn hóa làng nghề
• 4.2. Từ ngữ làng nghề và diện mạo văn hóa làng nghề
• 4.3. Từ ngữ nghề chè phản ánh các kĩ xảo nghề chè của Việt Nam
• 4.4. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện văn hóa cộng đồng của người Việt
• 4.5. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện văn hóa gắn kết cộng đồng
• 4.6. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện phong tục tập quán Việt
• 4.7. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện phong cách sống của người Việt
• 4.8. Thể hiện sự tinh tế, cầu kì trong chế biến và thưởng thức trà
• 4.9. Thể hiện phong cách giao tiếp tế nhị
• 4.10. Từ ngữ nghề chè góp phần thể hiện sự hội nhập, giao lưu văn hóa quốc tế
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu Tổng Quan Từ Vựng Nghề Chè Giới Thiệu Chung

Bài viết này bắt đầu bằng việc giới thiệu tổng quan về nghiên cứu từ vựng nghề chè trong tiếng Việt. Từ vựng nghề chè là một bộ phận quan trọng của vốn từ vựng tiếng Việt, phản ánh một ngành nghề truyền thống lâu đời. Nghiên cứu này nhằm mục đích khám phá và phân tích hệ thống từ ngữ liên quan đến cây chè, từ khâu trồng trọt, chăm sóc, chế biến đến thưởng thức. Việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt ngôn ngữ học mà còn góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa chè Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh như cấu tạo, nguồn gốc và ngữ nghĩa của các thuật ngữ chuyên ngành chè. Từ đó, làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về ngôn ngữ và văn hóa gắn liền với nghề chè. Nghiên cứu này có thể được xem là một đóng góp quan trọng vào việc nghiên cứu ngôn ngữ học chuyên ngành và văn hóa Việt Nam.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của từ ngữ nghề chè

Từ ngữ nghề chè bao gồm tất cả các từ, cụm từ được sử dụng đặc biệt trong ngành chè, liên quan đến các công đoạn trồng, chăm sóc, chế biến và thưởng thức chè. Các từ ngữ này thường mang tính chuyên môn cao và chỉ được sử dụng phổ biến trong cộng đồng những người làm nghề chè. Đặc điểm của từ ngữ nghề chè là tính chính xác, cụ thể và khả năng biểu đạt những khái niệm, kỹ thuật đặc thù của ngành. Ví dụ, thuật ngữ "vò chè" mô tả một công đoạn quan trọng trong chế biến chè, đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu từ ngữ nghề chè trong ngôn ngữ học

Nghiên cứu từ ngữ nghề chè có tầm quan trọng lớn trong ngôn ngữ học vì nó giúp làm sáng tỏ cấu trúc và sự phát triển của từ vựng tiếng Việt. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách ngôn ngữ phản ánh và định hình văn hóa, xã hội. Việc phân tích nguồn gốc và biến đổi của từ ngữ nghề chè giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử phát triển của ngành chè và ảnh hưởng của nó đến ngôn ngữ. Ngoài ra, nghiên cứu này còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của ngôn ngữ địa phương liên quan đến nghề chè.

II. Vấn Đề và Thách Thức Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Học Nghề Chè

Mặc dù nghiên cứu ngôn ngữ học về nghề chè có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự đa dạng của phương ngữ chè ở các vùng miền khác nhau. Mỗi vùng trồng chè có thể sử dụng những thuật ngữ riêng, gây khó khăn cho việc thu thập và hệ thống hóa dữ liệu. Ngoài ra, sự du nhập của các thuật ngữ nước ngoài cũng tạo ra những biến đổi trong ngôn ngữ nghề chè, đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có sự nhạy bén và kiến thức chuyên sâu để phân tích và đánh giá.

2.1. Sự đa dạng của phương ngữ chè và khó khăn trong thu thập dữ liệu

Sự đa dạng của phương ngữ chè là một thách thức lớn đối với nghiên cứu từ ngữ nghề chè. Mỗi vùng trồng chè, từ chè Thái Nguyên đến chè Shan Tuyết, đều có thể sử dụng những thuật ngữ riêng biệt, phản ánh đặc điểm địa phương và kỹ thuật canh tác độc đáo. Việc thu thập và hệ thống hóa dữ liệu từ các vùng miền khác nhau đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, công sức và nguồn lực. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia và người làm nghề chè để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin.

2.2. Ảnh hưởng của thuật ngữ nước ngoài đến từ vựng nghề chè Việt Nam

Quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa quốc tế đã mang đến những ảnh hưởng không nhỏ đến từ vựng nghề chè Việt Nam. Sự du nhập của các thuật ngữ nước ngoài, đặc biệt là từ các nước có ngành chè phát triển như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, đã tạo ra những biến đổi trong ngôn ngữ nghề chè. Việc sử dụng các thuật ngữ này có thể giúp người làm nghề tiếp cận với những kỹ thuật và công nghệ mới, nhưng cũng có thể làm mất đi tính đặc trưng và bản sắc của từ ngữ truyền thống.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thu Thập và Phân Tích Từ Ngữ Nghề Chè

Để vượt qua những thách thức trên, cần áp dụng những phương pháp nghiên cứu phù hợp và hiệu quả. Phương pháp thu thập dữ liệu nên kết hợp giữa điều tra điền dã, phỏng vấn chuyên gia và phân tích tài liệu. Trong quá trình phân tích, cần chú trọng đến việc xác định nguồn gốc và ngữ nghĩa của từng thuật ngữ, cũng như mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa chè. Đồng thời, cần sử dụng các công cụ thống kê và phân tích ngôn ngữ để xử lý và hệ thống hóa dữ liệu một cách khoa học.

3.1. Kết hợp điều tra điền dã phỏng vấn chuyên gia để thu thập từ ngữ chè

Điều tra điền dã là một phương pháp quan trọng để thu thập từ ngữ nghề chè một cách trực tiếp và chân thực. Việc đến các vùng trồng chè, gặp gỡ và phỏng vấn người làm nghề giúp nhà nghiên cứu nắm bắt được những thuật ngữ địa phương, cũng như cách sử dụng và ý nghĩa của chúng trong thực tế. Phỏng vấn các chuyên gia về chè, như các nhà khoa học, kỹ sư, nghệ nhân, cũng là một nguồn thông tin quý giá, giúp làm sáng tỏ những khía cạnh chuyên môn và kỹ thuật của từ ngữ nghề chè.

3.2. Phân tích nguồn gốc ngữ nghĩa và mối quan hệ ngôn ngữ văn hóa

Phân tích nguồn gốc và ngữ nghĩa của từng thuật ngữ nghề chè là một bước quan trọng để hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa của ngành chè. Việc tìm hiểu nguồn gốc của các từ, cụm từ giúp chúng ta xác định được những ảnh hưởng từ các nền văn hóa khác, cũng như quá trình hình thành và phát triển của từ vựng nghề chè. Phân tích ngữ nghĩa giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ý nghĩa và cách sử dụng của từng thuật ngữ trong ngữ cảnh cụ thể. Ngoài ra, cần chú trọng đến mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa chè, để thấy được cách từ ngữ phản ánh và định hình các giá trị, phong tục và tập quán liên quan đến việc trồng, chế biến và thưởng thức chè.

IV. Phân Loại Từ Ngữ Chuyên Ngành Chè Một Số Phương Pháp Hiệu Quả

Phân loại từ ngữ nghề chè là một bước quan trọng để hệ thống hóa và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả. Có nhiều tiêu chí có thể được sử dụng để phân loại, như cấu trúc từ vựng, nguồn gốc, ngữ nghĩa và phạm vi sử dụng. Ví dụ, có thể phân loại theo cấu trúc thành từ đơn, từ ghép, cụm từ; theo nguồn gốc thành từ thuần Việt, từ Hán Việt, từ ngoại lai; theo ngữ nghĩa thành từ chỉ giống chè, từ chỉ công cụ, từ chỉ kỹ thuật chế biến; theo phạm vi sử dụng thành từ toàn dân, từ địa phương, từ chuyên ngành.

4.1. Phân loại theo cấu trúc từ đơn từ ghép cụm từ trong ngôn ngữ chè

Phân loại từ ngữ nghề chè theo cấu trúc là một cách tiếp cận cơ bản nhưng hữu ích để hiểu rõ hơn về cách từ ngữ được hình thành và sử dụng. Từ đơn là những từ chỉ có một hình vị, ví dụ như "chè", "tước", "nõn". Từ ghép là những từ được tạo thành từ hai hay nhiều hình vị, ví dụ như "chè xanh", "chè khô", "nõn tôm". Cụm từ là những tổ hợp từ có cấu trúc ngữ pháp chặt chẽ, ví dụ như "kỹ thuật vò chè", "cây chè Shan Tuyết", "hương vị chè Oolong".

4.2. Phân loại theo ngữ nghĩa giống chè công cụ kỹ thuật trong từ điển chè

Phân loại theo ngữ nghĩa giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phạm vi và nội dung của từ vựng nghề chè. Có thể phân loại thành các nhóm sau: Từ chỉ giống chè, như chè Thái Nguyên, chè Shan Tuyết, chè Oolong, chè xanh, chè đen. Từ chỉ công cụ, như "dao hái chè", "máy vò chè", "chảo sao chè". Từ chỉ kỹ thuật, như "vò chè", "sao chè", "ủ hương". Từ chỉ phẩm chất, như "chè ngon", "chè thơm", "chè chát".

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Ngữ Nghề Chè Trong Quảng Bá Du Lịch

Nghiên cứu về từ ngữ nghề chè không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Một trong những ứng dụng quan trọng nhất là trong lĩnh vực quảng bá du lịch. Việc sử dụng từ ngữ chuyên ngành một cách chính xác và hấp dẫn có thể giúp giới thiệu về văn hóa chè một cách sinh động và thu hút du khách. Ngoài ra, việc xây dựng từ điển chuyên ngành về chè cũng giúp nâng cao nhận thức và kiến thức của cộng đồng về ngành chè.

5.1. Sử dụng từ ngữ chuyên ngành để quảng bá văn hóa chè và du lịch

Việc sử dụng từ ngữ chuyên ngành một cách chính xác và hấp dẫn là một công cụ hiệu quả để quảng bá văn hóa chè và du lịch. Các tour du lịch về chè có thể sử dụng các thuật ngữ như "nõn tôm", "chè Shan Tuyết", "vò chè", "sao chè" để giới thiệu về quy trình trồng, chế biến và thưởng thức chè một cách sinh động và hấp dẫn. Các sản phẩm du lịch về chè cũng có thể được đặt tên bằng những từ ngữ độc đáo và mang tính biểu tượng, như "Trà Tiên", "Hương Chè", "Nõn Ngọc".

5.2. Xây dựng từ điển chuyên ngành chè để nâng cao nhận thức cộng đồng

Việc xây dựng từ điển chuyên ngành chè là một việc làm cần thiết để hệ thống hóa và chuẩn hóa từ vựng nghề chè. Từ điển này sẽ cung cấp định nghĩa, giải thích và ví dụ minh họa cho từng thuật ngữ, giúp người đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa và cách sử dụng của chúng. Từ điển chuyên ngành cũng có thể được sử dụng trong giáo dục và đào tạo, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng cho những người làm nghề chè, cũng như nâng cao nhận thức của cộng đồng về ngành chè.

VI. Kết Luận Tiềm Năng và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Từ Ngữ Chè

Tóm lại, nghiên cứu từ ngữ nghề chè là một lĩnh vực đầy tiềm năng và có nhiều hướng phát triển. Việc tiếp tục nghiên cứu và khai thác từ vựng nghề chè sẽ góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa chè Việt Nam, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của ngành chè và du lịch liên quan. Cần có sự quan tâm và đầu tư hơn nữa từ các nhà nghiên cứu, các cơ quan quản lý và cộng đồng để nghiên cứu từ ngữ nghề chè ngày càng phát triển và đạt được những thành tựu lớn hơn.

6.1. Tóm tắt những đóng góp của nghiên cứu từ ngữ nghề chè

Nghiên cứu từ ngữ nghề chè đã góp phần làm sáng tỏ cấu trúc và sự phát triển của từ vựng tiếng Việt, cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa chè. Nghiên cứu này cũng đã đề xuất những phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu hiệu quả, cũng như chỉ ra những ứng dụng thực tiễn của từ ngữ nghề chè trong quảng bá du lịch và nâng cao nhận thức cộng đồng.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo để phát triển ngành chè

Để nghiên cứu từ ngữ nghề chè ngày càng phát triển, cần tập trung vào những hướng nghiên cứu sau: Nghiên cứu so sánh từ ngữ nghề chè giữa các vùng miền và các quốc gia khác nhau. Nghiên cứu về sự biến đổi của từ ngữ nghề chè theo thời gian. Nghiên cứu về vai trò của từ ngữ nghề chè trong giao tiếp và truyền đạt kiến thức. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa từ ngữ nghề chè và các loại hình văn hóa khác, như văn học, nghệ thuật, ẩm thực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu về từ nghề nghiệp Cho đến nay, địa hạt từ nghề nghiệp trong hệ thống vốn từ tiếng Việt chưa được chú ý nhiều. Trong Việt ngữ học, lịch sử nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp có thể hình dung theo hai hướng sau: - Hướng thứ nhất, vấn đề từ nghề nghiệp được các nhà Việt ngữ học đề cập đến trong các giáo trình từ vựng học và ngôn ngữ học.

Trong công trình Từ vựng học tiếng Việt hiện đại [120], Nguyễn Văn Tu khi trình bày đặc điểm hệ thống từ vựng tiếng Việt đã đề cập đến từ nghề nghiệp. Tuy nhiên, ông chỉ trình bày khái quát về từ nghề nghiệp, chưa đi sâu nghiên cứu một lớp từ nghề nghiệp cụ thể nào. Trong công trình Từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt [21], Đỗ Hữu Châu cũng đã có những nghiên cứu về từ nghề nghiệp. Sau khi đưa ra khái niệm về từ nghề nghiệp, tác giả đã nêu ra đặc điểm hoạt động, phạm vi sử dụng và vai trò của từ nghề nghiệp.

"Từ nghề nghiệp chẳng những cần thiết cho sự giao tiếp trong từng ngành nghề thủ công hiện nay đang tồn tại với các ngành sản xuất công nghiệp tương ứng lại sẵn sàng chấp nhận các thuật ngữ khoa học biến chúng thành từ nghề nghiệp để "hiện đại hóa" mình" [21, 235]. Khi nghiên cứu từ vựng tiếng Việt, Nguyễn Thiện Giáp coi từ nghề nghiệp được xem xét với tư cách là một lớp từ được phân xuất ra theo tiêu chí phạm vi hoạt động và sử dụng. Các tác giả như Hoàng Thị Châu trong Phương ngữ học tiếng Việt [28], các tác giả Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến trong Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt [31] cũng đã đề cập đến từ nghề nghiệp và phân biệt từ nghề nghiệp với các lớp từ nghữ khác như: thuật ngữ, từ địa phương, tiếng lóng. "Từ nghề nghiệp là một lớp từ bao gồm những đơn vị từ ngữ được sử dụng phổ biến trong phạm vi những người cùng làm một 8 nghề nào đó.) Lớp từ nghề nghiệp tập trung chủ yếu ở những nghề mà xã hội ít quen như: nghề làm giấy, làm đồ gốm, làm sơn mài, nghề đúc đồng, nghề chài lưới" [31, 250 - 251].

Ở các công trình loại này, các nhà nghiên cứu không đi sâu tìm hiểu từ nghề nghiệp, chỉ tìm hiểu từ ngữ nghề nghiệp về mặt khái niệm, xác định đặc điểm, đề xuất các tiêu chí phân biệt chúng với từ ngữ toàn dân và với các lớp từ khác, chưa nghiên cứu sâu đặc điểm cấu tạo, đặc điểm định danh, ngữ nghĩa của từ nghề nghiệp. - Hướng thứ hai là nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp trong từng nghề cụ thể. Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã chỉ ra những đặc điểm cụ thể của từ ngữ nghề nghiệp, cũng như xem xét từ nghề nghiệp trong mối quan hệ với văn hoá chung của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Đã có các bài nghiên cứu, các đề tài điều tra, các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về từ ngữ của một số nghề nghiệp cụ thể đã được thực hiện, được công bố trên các tạp chí chuyên ngành, trong các hội thảo khoa học.

Đó là đề tài khoa học của các tác giả Nguyễn Văn Khang [124], Phạm Hùng Việt [125]; là các bài viết của tác giả Hoàng Trọng Canh [12; 13; 14; 15]; các luận văn, luận án của các tác giả:Nguyễn Văn An [1], Ngôn Thị Bích [8], Lương Vĩnh An [2], Nguyễn Thị Duyên [36], Nguyễn Hồng Yến [131], Nguyễn Hoàng Anh [3], Phạm Thị Thanh Hoài [58], Trần Thị Ngọc Hoa [57], Nguyễn Chí Quang [78], Nguyễn Phương Anh [4], Nguyễn Văn Dũng [35],.Các bài viết, các đề tài nghiên cứu khoa học, các luận văn luận án đã được công bố trên đã nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp của một số nghề cụ thể theo hướng: thu thập, thống kê, phân loại từ ngữ nghề nghiệp, tìm hiểu mối quan hệ giữa từ nghề nghiệp với từ địa phương, từ toàn dân, thuật ngữ, khảo sát đặc điểm cấu tạo, định danh, nguồn gốc của từ ngữ nghề nghiệp. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu đó chỉ ở phạm vi hẹp, chủ yếu là từ ngữ các làng nghề truyền thống của một số địa phương, chưa phân tích sâu về định danh, ngữ nghĩa; chưa tìm hiểu phương diện ngôn ngữ - văn hóa của từ nghề nghiệp. Có thể thấy các công trình, bài báo hay luận văn nghiên 9 cứu từ nghề nghiệp đã bước đầu tìm hiểu đặc điểm riêng của chúng và quan hệ của lớp từ nghề nghiệp với việc phản ánh thực tại cũng như đặc trưng văn hoá ở từng vùng, miền trong phạm vi cụ thể. Trong số các công trình nghiên cứu từ ngữ nghề nghiệp, đề tài khoa học cấp viện của Viện Ngôn ngữ học Từ ngữ nghề nghiệp gốm sứ Bát Tràng [124] do tác giả Nguyễn Văn Khang làm chủ nhiệm đã nghiên cứu khá toàn diện về từ ngữ nghề gốm sứ về các mô hình cấu tạo, nguồn gốc.

Đề tài đã thống kê được 861 đơn vị từ ngữ nghề gốm Bát Tràng, phân chia thành các tiểu trường để khảo sát. Coi từ nghề nghiệp thuộc phương ngữ xã hội, các thành viên tham gia đề tài này đã phân biệt từ nghề nghiệp với những loại từ cùng thuộc phương ngữ xã hội. Tuy nhiên, đề tài chưa đi sâu nghiên cứu các đặc điểm định danh của từ ngữ nghề gốm sứ, một yếu tố quan trọng cho thấy được những nét văn hóa làng nghề được phản ánh vào ngôn ngữ. Tình hình nghiên cứu về nghề chè và từ ngữ nghề chè Cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống về từ ngữ chỉ cây chè và từ ngữ nghề chè trong tiếng Việt.

Việc nghiên cứu vấn đề trên xuất hiện tản mạn hoặc ở phạm vi hẹp trong một số công trình thuộc các ngành nghiên cứu có liên quan như: kinh tế, cây công nghiệp nhẹ, văn hóa, y học… Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy những kết quả nghiên cứu về cây chè và nghề chè mà các công trình trên đạt được sẽ là một trong những tiền đề, công cụ góp phần giúp chúng tôi triển khai đề tài “Từ ngữ về nghề chè trong tiếng Việt”. Từ góc độ nghiên cứu văn hóa, các nhà văn hóa học đã nghiên cứu sự hình thành và phát triển của lịch sử dân tộc, cây chè nói chung và nghề làm chè nói riêng. Đồng thời với quá trình ấy là sự tiếp xúc, giao lưu giữa những người làm chè và giữa nghề làm chè với các nghề khác. Quá trình này nảy sinh và tích tụ những lớp từ ngữ liên quan đến cây chè, nghề chè và làm nên đặc trưng tư duy, văn hóa chè bổ sung cho sự đa dạng, phong phú của ngôn ngữ nói riêng và văn hóa dân tộc nói chung.

10 Dưới góc độ nghiên cứu y học, các nhà khoa học đã chỉ ra: cây chè là một trong những cây công nghiệp đem lại nhiều mặt giá trị, trong đó, cây chè là “loài thảo dược” có tác dụng tốt cho sức khỏe con người: an thần và chữa bệnh. Từ góc độ kinh tế, các nhà kinh tế học nhận định: cây chè đem lại thu nhập kinh tế ổn định cho dân cư tại vùng trồng chè nói riêng và những người lao động, hoạt động trong nghề chè nói chung. Về tự nhiên, cây chè phủ xanh đất trống đồi núi trọc vùng trung du, đảm bảo hệ thực vật và tài nguyên nước. Về văn hóa, nghề làm chè giúp cho đời sống văn hóa của cư dân vùng trồng chè - tạo bản sắc riêng, thu hút sự quan tâm của các du khách trong và ngoài nước… Có thể kể ra một số tác giả với những công trình nghiên cứu về cây chè như: Tác giả Hoàng Văn Gia (1995) trong công trình: “Đổi mới mô hình tổ chức quản lí sản xuất - kinh doanh ở xí nghiệp công nông nghiệp chè Văn Hưng Yên Bái” đã từng bước nhận định, lí giải và đưa ra các giải pháp có tính chiến lược trong việc mô hình hóa cách tổ chức, kinh doanh trong xí nghiệp để từng bước đưa sản xuất kinh doanh chè theo hướng hiện đại hóa, nâng cao năng suất, sản lượng và giá trị kinh tế của cây chè.

Bên cạnh đó có thể kể đến một số công trình nghiên cứu khác như: Nguyễn Đức Hạnh (2012), “Tổ chức lãnh thổ trồng và chế biến cây chè tỉnh Lâm Đồng”; Lê Hồng Dự (2013), “Giải pháp phát triển cây chè Shan Tuyết Mộc Châu”. Từ góc độ nghiên cứu nông nghiệp, có thể kể đến các nhà khoa học như: tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích (2002) với công trình: “Nghiên cứu đặc điểm hình thái giải phẫu lá, hom một số giống chè chọn lọc ở Phú Hộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng giống” nghiên cứu, thực nghiệm và chỉ ra các đặc điểm một số giống chè (tập trung chủ yếu phân tích đặc điểm lá - hom trong quá trình ươm trồng). Đây là những đặc điểm có tính chất quyết định đến sự phát triển và chất lượng của cây chè. Ngoài ra, có thể kể đến một số công trình khác cũng có chung hướng nghiên cứu như: Hoàng Yến (2008), “Ảnh hưởng kĩ thuật hái đến sinh trưởng, năng suất và quần thể sâu bệnh hại cây chè tại nông trường Văn Hưng huyện Yên Bình tỉnh 11 Yên Bái”; Nguyễn Thị Huyền (2010), “Phát triển ngành chè ở tỉnh Thái Nguyên”; Đặng Văn Thư (2010), “Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và biện pháp kĩ thuật để mở rộng diện tích một số giống chè có triển vọng ở Việt Nam”….

Từ góc độ nghiên cứu công nghệ thực phẩm, chúng tôi nhận thấy có một số tác giả với các công trình nghiên cứu như: tác giả Nguyễn Thị Như Hoa (2007) trong công trình: “Thiết kế nhà máy sản xuất chè năng suất 14 tấn nguyên liệu/ ngày” đã cho ta cái nhìn khái quát về việc thiết kế một nhà máy chế biến chè nói riêng và thiết kế nhà máy thực phẩm nói chung nhằm tăng năng suất thu hoạch.