TRACH NHIEM BOI THUONG THIET HAI ĐO HANH VI VI PHAM PHAP LUẬT MOI TRƯỜNG GAY NEN TAI VIET NAM (PE TÀI NGHIÊN CUU KHOA HỌC CAP TRUONG) NHUNG NGƯỜI THUC HIEN DE TÀI str | Ho va tén Hoc ham — Co quan cong tac hoc vi “| | Vũ Thu Hạnh Tiến sĩ | Khoa Pháp luật Kinh tế “ Trường Đại học Luật Hà Nội '2_ | Nguyễn Văn Phương Thạc sĩ Khoa Pháp luật Kinh tế Trường Đại học Luật Hà Nội 3| Vũ Duyên Thuy Thạc sĩ — | Khoa Pháp luật Kinh tế Trường Đại học Luật Hà Nội 4. | Lưu Ngọc Tổ Tâm Thạc sĩ | Khoa Pháp luật Kinh tế Trường Đại học Luật Hà Nội *. | Đặng Hoàng Sơn Thạc sĩ Khoa Pháp luật Kinh tế a Trường Dai học Luật Ha Nội é | Nguyễn Văn Tài Tiên sĩ Vụ Môi trường m Bộ Tài nguyên và Môi trường 7. ¡ Dương Thanh An Thạc sĩ Cục Bảo vệ môi trường Bộ Tài nguyên và Môi trường BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRÁCH NHIỆï1 BO! THƯỜNG THIET HAI DO HANH VEY! PHAM PHÁP LUẬT MôI TRƯỜNG GAY NÊN TẠI VIỆT NAM (DE TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HOC CAP TRUONG) [T}> >| Chủ nhiệm dé tai: TS.
VŨ THU HẠNH Bộ môn Luật Môi trường HÀ NỘI - 2007 MỤC LỤC [rang Phần thứ nhất Báo cáo tông quan 02 Phần thứ hai Báo cáo chuyên đề xTiâu Chuyên đề Những van dé lý luận về thiệt hai trong lĩnh vực 63 > bảo vệ môi trường. ws Chuyên đề 2 Những căn cứ và nguyên tắc xác định thiệt hại về 75 môi trường. i) G3) Chuyên đề 3 Bước dau nghiên cứu về giám định thiệt hại môi &Ñ7£ trường.4 Chuyên đề 4 Những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường 100 thiệt hại về môi trường. es Chuyên đề 5 Phân biệt trách nhiệm bồi thường thiệt hại do 110 hành vi vi phạm pháp luật môi trường gây nén với trách nhiệm bồi thường thiệt hại từ sự cố môi trường.6 Chuyên dé 6 Mối quan hệ giữa trách nhiệm bồi thường thiệt 126 hại do vi phạm pháp luật môi trường với trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực môi trường.
Zit Chuyén dé 7 Môi quan hệ giữa trách nhiệm bôi thường thiệt 138 hại do vi phạm pháp luật môi trường với trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực môi trường.8 Chuyên dé 8 Thực tiễn áp dụng trách nhiệm bôi thường thiệt lãi hai do hành vi vi phạm pháp luật môi trường tại Việt Nam trong thời gian qua. ĐÀN Chuyén dé 9 Kinh nghiệm của nước ngoài vê áp dụng trách 160 nhiệm boi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật môi trường gây nên.10 Chuyên đề 10 Bước dau nghiên cứu vé bảo hiêm trách nhiệm 183 bôi thường thiệt hại vé môi trường. Tài liệu tham 19] khảo Phần thứ nhất BAO CAO TONG THUẬT A. PHAN MỞ BAU 1.
Tinh cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài ' Trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam, chất lượng môi trường đan; có những biến đổi theo chiều hướng bất lợi cho cuộc sống của con người. Nguyên nhân chính của tình trạng này là sự tác động theo chiều hướng tiêu cực của con người tới môi trường ngày càng gia tăng. Có nhiều cách thức, biện pháp khác nhau được đưa ra nhằm ngăn chặn, hạn chế tình trạng này trong đó các biện pháp pháp lý với nội dung chính là quy định trách nhiém phải boi thường thiệt hai gây nên do làm 6 nhiễm, suy thoái môi trường danz được Nhà nước đặc biệt quan tâm. Luật Bảo vệ môi trường 2005! quy định 5 điều về bôi thường thiệt hai do ô nhiễm, suy thoái môi trường (Mục 2 Chương XIV, từ Điều 130 đến Điều 134)”.
Day là một bước tiễn mới về mặt lập 2háp. Người lam ô nhiễm môi trường gây thiệt hại phải bồi thường là sự cụ thể hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả giá” (PPP) đã được cộng đồng quốs tế thừa nhận. Thực hiện nghiêm chỉnh nguyên tắc này không chỉ có tác dụng trừng phạt người đã gây ô nhiễm môi trường mà còn có tác dụng răn đe các chủ thé khác trong quá trình khai thác, sử dụng các thành tố của môi trường không được gây tôn hại cho môi trường. Nói khác đi, bồi thường thiệt hại môi trường ngày càng được xem là một nội dung quan trọng của quán lý và bảo vệ mô: trường.
Tuy nhiên, các quy định về bồi thường thiệt hại gây nên do làmrô nhiềm, suy thoái môi trường hiện vẫn dừng ở mức chung chung, mang tính nguyên tắc, chưa thể áp dụng trên thực tế. Thực tiễn giải quyết các vụ kiện đòi bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây nên trong thời gian qua tại Việt Nam gặp không ít khó khăn do chưa có sự thống nhất về Đuyc Quốc hội Khoá XI, ky hop thứ tám thông qua ngày 29 tháng 1] năm 2005 và sẽ có hiệu lực thi hành kế từ ngày 01 tháng 7 năm 2006. ? Sau đây gọi tắt là bồi thường thiệt hại về môi trường o>) cách ¬iêu và áp dụng các quy định của pháp luật hiện hành vê van dé này. Do vậy, ›ân phải có thêm những nguyên cứu có tính chuyên sâu về loại trách nhiện này, góp phân cho việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về trách nhiện bồi thường thiệt hại về môi trường.
Tình hình nghiên cứu đề tài Trong nước: Trong một số lĩnh vực khoa học có liên quan như xã hội học môi trường, kinh tế học môi trường, khoa học quản lí về môi trường. cũng đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại về môi trường, như: “Xdy dung phương pháp xác định mức đên bù thiệt hại bởi ô nhiễm môi trưởng do hoạt động san xuất, dịch vụ gây ra” do Trunz tâm kĩ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp, trường Đại học xây dựng Hà Nội thực hiện năm 1999; “Bude dau tiếp cận công tác thanh tra giải quyé đên bù thiệt hại do ô nhiễm môi trường gáy bởi các hoạt động của Nhà máy Nhiệt điện Phả lại" do Nguyễn Thị Thanh Minh, sinh viên Khoa Môi trườig, trường Dai học Khoa học tự nhiên - Đại học quốc gia Hà Nội thực hiện năm 2000, "Chính sách quan lý môi trường đối với việc giải quyết xung đột mỏi trường", luận văn cao học chuyên ngành chính sách khoa học và công nghệ của Lê Thanh Bình. Gần đây nhất là kết quả nghiên cứu về giá trị kinh tế của Khu bảo tồn biển Hòn Mun (Economic valuation of the Hon Mun Marine Protected Area). Song nhìn chung các công trình nêu trên mới chỉ đề cập đến các giải pháp kỹ thuật, giải pháp kinh tế mà chưa để cập đến việc giải quyết bồi trường thiệt hại về môi trường.
Từ góc độ nghiên cứu khoa học pháp lí, chủ đề trách nhiệm bôi thường thiệt hại về môi trường cũng đã bước đầu nhận được sự quan tâm nghiền cứu của :Ac luật gia, cũng như những người làm công tác thực tiễn trong lĩnh vực quar lly môi trường. O các mức độ và phạm vi khác nhau, đã có một sô công trình va tai liệu dé cập đến vấn dé này, như: Giáo trình Luật Môi trường của Trường Đại học Luật Hà Nội (1999); đề tài "Bước đầu nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường tại Việt Nam" do Cục Môi trường, Bộ Khoa học, Côngnghệ và Môi trường (nay là Bộ Tài nguyên và Môi trường) phối hợp với Vụ pháp luật Dan sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp thực hiện năm 2000; đề tài "Trach nhiện pháp lý dân sự trong lĩnh vực môi trường” do Viện nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp thực hiện nam 2002; các Bao cáo tổng kết công tác thực tiễn giải quyết đòi bôi thường thiệt hại do hành vi lam ô nhiễm môi truorg gây nên của Phòng quản lý môi trường các tỉnh, thanh tra môi trường các đa phương, Cục bảo vệ môi trường; "Ô nhiễm môi trường biển Việt Nam - Lug pháp và thực tiên" của Tiên sĩ Nguyễn Hồng Thao; luận án tiễn sĩ luật học của Vũ Thu Hạnh về “Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Việt Nam”; “Bồi thường thiệt hại vẻ môi trưởng` thuộc Chương trình hợp tác Việt Nam- Thuy Điền vé tăng cường năng lực quản lí nhà nước về đât đai và mỗi trường. Vước ngoài: Có một số công trình nghiên cứu về cách thức đền bù và đánh giá thiệt hại môi trường. Các công trình này trở thành căn cứ quan trọng để đưa ra các quy định về giải quyết các khiếu kiện liên quan đến việc đòi bôi thường thiệt hại về môi trường.
Trong số này trước tiên cần ké đến công trình “Dér bù và đánh gia thiệt hại môi trường: Mot số vấn đề về chính sách và pháp lí đối với khu vực ASEAN” do Tién si Brady Coleman - Trung tâm Luật Môi rường châu á - Thái Bình Dương, Đại học tổng hợp Singapore thực hiện; “Khuôn khổ thể chế hiện hành về dén bù và đánh gid thiệt hại môi trường tại Malcyxia” của Amirul arpin - Chuyên gia kiểm soát môi trường, Cục Môi trườig Malayxia; “M6 tả khuôn khổ hiện hành về dén bù và đánh giá thiệt hai môi rường ở các nước thành viên ASEAN. Kinh nghiệm cua Thái Lan” do Chart Tingabadh - Trung tâm kinh tế, sinh thái - Khoa kinh tế - Đại học Tổng hợp Chulalongkorn, Bangkok, Thai Lan thực hiện. Đặc biệt là ấn phẩm "Cowpendium of summaries of judicial decisions in environment related cases’ do Chương trình Môi trường Hợp tác Nam 4 (SACEP) va Chương trình Môi trường của Liên Hợp quốc (UNEP) xuất bản năm 2001. Báo cáo tổng op các kết quả nghiên cứu về trách nhiệm dân sự đối với bồi thường thiệt hại về môi trường (Study of Civil Liability Systems for remedying Enviionmental Damage).
Mục đích, nội dung và pham vi nghiên cứu dé tài Mục dich nghiên cứu: Vục dich của việc nghiên cứu dé tài là làm sáng tỏ những van dé lý luận về trech nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật môi trường gây rên, làm cơ sở cho việc hoàn thiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ trực tiếp phục vụ việc giảng dạy một sô chuyên dé sau đại học thuộc môn học Luật môi trường. Pham vì nghién CỨU: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về môi trường gồm 2 nội dung chính: Bồi tường thiệt hại về môi trường do hành vi vi phạm pháp luật gây nên và bồi thường thiệt hại về môi trường do sự cố môi trường gây nên. Trong phạm vi nghiên cứu của để tài này, nhóm tác giả chỉ tập trung nghiên cứu trách nhiện bồi thường thiệt hai do hành vi vi phạm pháp luật môi trường gây nên.