Tội Nhận Hối Lộ Theo Luật Hình Sự Việt Nam: Nghiên Cứu và Phân Tích

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích tội nhận hối lộ theo luật hình sự việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Đặng Hữu Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Nhận Hối Lộ Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về tội nhận hối lộ
• 1.2. Đặc điểm pháp lý của tội nhận hối lộ
• 1.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội nhận hối lộ
• 1.4. Lịch sử hình thành các quy định về tội nhận hối lộ trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945
• 1.6. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước năm 1985
• 1.7. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.8. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009)
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội nhận hối lộ
• 2.1.1. Dấu hiệu về mặt chủ thể của tội nhận hối lộ
• 2.1.2. Dấu hiệu về mặt khách quan của tội nhận hối lộ
• 2.1.3. Dấu hiệu về mặt khách thể của tội nhận hối lộ
• 2.1.4. Dấu hiệu về mặt chủ quan của tội nhận hối lộ
• 2.2. Các trường hợp phạm tội cụ thể
• 2.2.1. Phạm tội nhận hối lộ thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 279 Bộ luật hình sự
• 2.2.2. Phạm tội nhận hối lộ thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 279 Bộ luật hình sự
• 2.2.3. Phạm tội nhận hối lộ thuộc các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 279 Bộ luật hình sự
• 2.2.4. Phạm tội nhận hối lộ thuộc các trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 279 Bộ luật hình sự
• 2.2.5. Hình phạt bổ sung đối với người phạm tội nhận hối lộ
• 2.2.6. So sánh tội nhận hối lộ với một số tội phạm về tham nhũng khác trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
• 2.2.6.1. So sánh tội nhận hối lộ với tội tham ô tài sản
• 2.2.6.2. So sánh tội nhận hối lộ với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
• 2.2.6.3. So sánh tội nhận hối lộ với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG, THỰC TIỄN XÉT XỬ VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỘI NHẬN HỐI LỘ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Tổng quan về tội nhận hối lộ trên thế giới
• 3.2. Thực trạng về tội nhận hối lộ ở Việt Nam hiện nay
• 3.3. Thực tiễn xét xử và những bất cập trong quá trình xử lý tội nhận hối lộ
• 3.4. Những bất cập trong công tác phát hiện và xử lý tội nhận hối lộ
• 3.5. Những bất cập trong thực hiện cơ chế kinh tế
• 3.6. Những bất cập trong công tác tổ chức cán bộ
• 3.7. Những bất cập trong công tác thanh tra, giám sát
• 3.8. Những bất cập trong quy định của pháp luật hình sự về tội nhận hối lộ
• 3.9. Các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và đấu tranh phòng chống tội nhận hối lộ ở Việt Nam hiện nay
• 3.9.1. Giải pháp trong công tác phát hiện và xử lý tội nhận hối lộ
• 3.9.2. Giải pháp trong việc thực hiện cơ chế quản lý kinh tế
• 3.9.3. Giải pháp về công tác tổ chức cán bộ
• 3.9.4. Giải pháp về mặt thanh tra, giám sát
• 3.9.5. Giải pháp về pháp luật hình sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tội Nhận Hối Lộ Theo Luật Hình Sự VN

Tham nhũng, hối lộ là vấn nạn toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi quốc gia. Việt Nam coi tham nhũng, hối lộ là quốc nạn và quyết tâm phòng ngừa, trừng trị. Khái niệm tham nhũng, hối lộ đã xuất hiện từ lâu với thuật ngữ "quan tham, lại nhũng". Theo Từ điển tiếng Việt, "tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân lấy của cải". Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 định nghĩa: "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi". Tội nhận hối lộ là một trong những tội phạm nguy hiểm nhất, gây thiệt hại về tài sản, quyền lợi của công dân và uy tín của Nhà nước. Việt Nam coi hối lộ là "quốc nạn" cần phải chủ động phòng ngừa và trừng trị. Việc xử lý tội nhận hối lộ là rất quan trọng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng. Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, hối lộ là: "Lén lút đưa tiền của để nhờ kẻ có quyền làm điều trái với pháp luật nhưng có lợi cho mình".

1.1. Khái Niệm Về Tội Nhận Hối Lộ Theo Pháp Luật

Dưới góc độ khoa học luật hình sự, hối lộ bao gồm ba hành vi phạm tội: tội nhận hối lộ, tội đưa hối lộ và tội làm môi giới hối lộ. Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 279 Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999: là hành vi "lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào… để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ". Giống như tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ cũng được Nhà nước ta quy định từ rất sớm. Tại Điều 1 Sắc lệnh số 223-SL ngày 17/11/1946 quy định: Công chức nhận hối lộ bị phạt tù từ 5 năm đến 20 năm và phạt bạc gấp đôi tang vật hối lộ. Tang vật hối lộ bị tịch thu sung công, người phạm tội còn có thể bị tịch thu nhiều nhất là đến ba phần tư gia sản.

1.2. Đặc Điểm Pháp Lý Cấu Thành Tội Nhận Hối Lộ

Về chủ thể: chủ thể của tội nhận hối lộ là chủ thể đặc biệt, là những người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước, cơ quan Đảng và trong các tổ chức kinh tế Nhà nước. Về khách thể: tội nhận hối lộ xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước, làm cho cơ quan nhà nước bị suy yếu, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Về chủ quan: tội nhận hối lộ được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Về khách quan: người nhận hối lộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà mình có để làm một việc có lợi cho người đưa hối lộ và điều kiện để làm việc đó là sẽ nhận một khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hối lộ.

II. Yếu Tố Cấu Thành Tội Nhận Hối Lộ Theo Luật Hình Sự

Để cấu thành tội nhận hối lộ, cần xác định rõ các yếu tố: chủ thể, khách thể, mặt chủ quan và mặt khách quan. Chủ thể phải là người có chức vụ, quyền hạn. Khách thể là hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước. Mặt chủ quan thể hiện ở lỗi cố ý trực tiếp. Mặt khách quan là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận hối lộ. Thời điểm hoàn thành tội nhận hối lộ được tính từ khi người có chức vụ, quyền hạn đã thỏa thuận và đồng ý sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác. Việc chứng minh các yếu tố này là then chốt để truy tố và xét xử tội nhận hối lộ theo luật hình sự.

2.1. Dấu Hiệu Về Mặt Chủ Thể Của Tội Nhận Hối Lộ

Chủ thể của tội nhận hối lộ là chủ thể đặc biệt, là người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước, cơ quan Đảng và trong các tổ chức kinh tế Nhà nước. Người này lợi dụng địa vị của mình để làm trái với nguyên tắc, trái với nội dung công việc được giao để nhận tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hoặc môi giới đưa hối lộ, gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, của công dân và thiệt hại đến lợi ích chung của toàn xã hội.

2.2. Dấu Hiệu Về Mặt Khách Quan Của Tội Nhận Hối Lộ

Người nhận hối lộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà mình có để làm một việc có lợi cho người đưa hối lộ và điều kiện để làm việc đó là sẽ nhận một khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hối lộ. Như vậy, nhận hối lộ là hành vi thu lợi bất chính cho bản thân, việc thu lợi này có thể trực tiếp hoặc thông qua trung gian để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác. Giữa người nhận hối lộ với người đưa hối lộ hoặc người môi giới đưa hối lộ có sự thỏa thuận trước.

III. Nghiên Cứu Tội Nhận Hối Lộ Ý Nghĩa Và Tầm Quan Trọng

Nghiên cứu tội nhận hối lộ có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh hiện nay. Tình hình tham nhũng nói chung và tệ nạn nhận hối lộ nói riêng diễn ra rất phức tạp ở nhiều lĩnh vực. Các vụ án được phát hiện và đưa ra xử lý ngày càng tăng với tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Nhiều cán bộ lãnh đạo đã lợi dụng chức quyền của mình để nhận tiền, tài sản… nhằm bao che cho kẻ phạm tội, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, của tổ chức xã hội, của cá nhân, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức, gây mất uy tín của Đảng và Nhà nước đối với quần chúng nhân dân. Việc nghiên cứu tội nhận hối lộ có ý nghĩa to lớn nhằm đưa ra những giải pháp phòng ngừa một cách toàn diện để từ đó đấu tranh có hiệu quả đối với loại tội phạm này, góp phần đẩy lùi và hạn chế đến mức thấp nhất các tội phạm về tham nhũng, hối lộ.

3.1. Tác Động Tiêu Cực Của Tội Nhận Hối Lộ Đến Xã Hội

Tội nhận hối lộ gây ra những tác động tiêu cực đến xã hội, làm suy yếu bộ máy nhà nước, giảm lòng tin của nhân dân, gây thiệt hại về kinh tế và làm tha hóa cán bộ, công chức. Các hành vi nhận hối lộ tạo điều kiện cho các loại tội phạm khác phát triển, gây mất trật tự an toàn xã hội và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.

3.2. Vai Trò Của Nghiên Cứu Trong Phòng Chống Tội Nhận Hối Lộ

Nghiên cứu về tội nhận hối lộ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất, đặc điểm và các yếu tố cấu thành tội phạm. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm một cách hiệu quả hơn. Nghiên cứu cũng giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng và tăng cường ý thức pháp luật của người dân.

IV. Lịch Sử Hình Thành Quy Định Về Tội Nhận Hối Lộ Tại VN

Tham nhũng hối lộ là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm kể từ khi có sự phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước. Vì vậy trong lịch sử việc đấu tranh phòng ngừa chống tham nhũng hối lộ cũng đã được giai cấp thống trị của Nhà nước Việt Nam quan tâm. Từ thế kỷ thứ I trước công nguyên đến thế kỷ thứ X sau công nguyên đất nước ta chịu sự đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc, do vậy ở thời kỳ này pháp luật Trung Hoa đã được áp dụng ở Việt Nam, chủ yếu là bộ luật nhà Hán và nhà Đường. Trong khoảng thời gian này các quan lại phong kiến phương Bắc đã có hành vi tham nhũng gây nên sự phẫn nộ trong dân chúng, làm dấy lên các cuộc khởi nghĩa đấu tranh của nhân dân. Để giải quyết hậu quả do tham nhũng gây nên, chính quyền đặt lệ phong hầu, cắt đất thưởng cho những người có công trấn áp phản nghịch.

4.1. Giai Đoạn Trước Cách Mạng Tháng Tám Năm 1945

Nhằm hạn chế tệ nạn tham nhũng của các quan lại và sự nổi dậy của người dân thuộc địa, xoa dịu đi sự căm phẫn của nhân dân ta, Nhà Hán đã ban hành sáu điều luật quy định cấm các quan lại không được làm một số việc, ví dụ như: dùng thế lực để chiếm đoạt ruộng đất của người dân, vơ vét của cải của dân, giết hại dân… Pháp luật hình sự Việt Nam thời kỳ nhà họ Khúc, họ Đinh và thời kì tiền Lê: khi đó Nhà nước Đại Cồ Việt được hình thành mang tính chất của một Nhà nước phong kiến.

4.2. Giai Đoạn Sau Cách Mạng Tháng Tám Đến Nay

Ngay từ khi Bộ luật hình sự năm 1985 được ban hành và tiếp sau đó là Bộ luật hình sự năm 1999 thì các quy định về tội nhận hối lộ đã được sửa đổi bổ sung rất nhiều lần. Tuy vậy những quy định của pháp luật hình sự vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống loại tội phạm này trong tình hình hiện nay. Vẫn còn rất nhiều trường hợp nhận hối lộ đặc biệt nghiêm trọng nhưng do các yếu tố chủ quan và khách quan nên đã không truy cứu trách nhiệm hình sự được, dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm.

V. So Sánh Tội Nhận Hối Lộ Với Các Tội Tham Nhũng Khác

Tội nhận hối lộ có những điểm khác biệt so với các tội phạm về tham nhũng khác như tội tham ô tài sản, tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi. Việc so sánh giúp phân biệt rõ các hành vi phạm tội và áp dụng đúng điều luật về tội nhận hối lộ. Ví dụ, tội tham ô tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của Nhà nước, trong khi tội nhận hối lộ là hành vi nhận lợi ích vật chất để thực hiện hoặc không thực hiện một công việc.

5.1. So Sánh Với Tội Tham Ô Tài Sản Theo Luật Hình Sự

Tội tham ô tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của Nhà nước, trong khi tội nhận hối lộ là hành vi nhận lợi ích vật chất để thực hiện hoặc không thực hiện một công việc. Điểm khác biệt chính là đối tượng bị xâm phạm: tội tham ô xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, còn tội nhận hối lộ xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước.

5.2. So Sánh Với Tội Lạm Dụng Chức Vụ Quyền Hạn

Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là hành vi sử dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản của người khác. Trong khi đó, tội nhận hối lộ là hành vi nhận lợi ích vật chất để thực hiện hoặc không thực hiện một công việc. Điểm khác biệt là mục đích của hành vi: tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn nhằm chiếm đoạt tài sản, còn tội nhận hối lộ nhằm thu lợi bất chính.

VI. Giải Pháp Đấu Tranh Phòng Chống Tội Nhận Hối Lộ Hiện Nay

Để đấu tranh phòng chống tội nhận hối lộ hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ trên nhiều mặt. Cần tăng cường công tác phát hiện và xử lý tội phạm, hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, tăng cường công tác thanh tra, giám sát và hoàn thiện pháp luật hình sự. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách quyết liệt và đồng bộ để đạt được hiệu quả cao nhất trong công tác phòng chống tham nhũng, hối lộ.

6.1. Giải Pháp Về Pháp Luật Hình Sự Về Tội Nhận Hối Lộ

Cần hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội nhận hối lộ, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và khả thi. Cần quy định cụ thể hơn về các hành vi cấu thành tội phạm, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và khung hình phạt. Đồng thời, cần tăng cường tính răn đe của pháp luật, đảm bảo mọi hành vi nhận hối lộ đều bị xử lý nghiêm minh.

6.2. Giải Pháp Về Công Tác Tổ Chức Cán Bộ Để Phòng Chống Tham Nhũng

Cần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đảm bảo tính liêm khiết, trung thực và trách nhiệm. Cần có cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, ngăn chặn tình trạng lạm quyền, tham nhũng. Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ hợp lý, tạo động lực cho cán bộ, công chức làm việc hiệu quả và không tham nhũng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tham nhũng và nhận hối lộ là những nguy cơ đe dọa trực tiếp đến sự ổn định chính trị, làm xói mòn lòng tin của nhân dân và cản trở sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) từ năm 2007 và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm chức vụ càng trở nên cấp bách. Mặc dù các cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều đại án kinh tế, song thực tiễn tư pháp cho thấy số lượng vụ án nhận hối lộ được phát hiện và đưa ra xét xử trong giai đoạn 2007 - 2013 vẫn chưa tương xứng với diễn biến phức tạp của tội phạm ẩn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ các rào cản lý luận, khoảng trống pháp lý tại Điều 279 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và những vướng mắc khi xử lý hành vi nhận hối lộ tinh vi thông qua trung gian hoặc biến tướng phi vật chất.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích bốn yếu tố cấu thành tội phạm, đánh giá thực trạng xử lý sơ thẩm và phúc thẩm trong giai đoạn 2007 - 2013, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hình sự Việt Nam, đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế và thực tiễn xét xử tại Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội cùng Tòa án nhân dân các cấp. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa then chốt trong việc hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự, hỗ trợ nâng cao tỷ lệ chứng minh tội phạm lên trên 85% và hạn chế tối đa tình trạng bỏ lọt tội phạm tham nhũng trong thực tiễn tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trụ cột lý thuyết chính: học thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam và lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước đối với tội phạm chức vụ. Học thuyết cấu thành tội phạm xác lập mô hình phân tích hành vi nguy hiểm cho xã hội thông qua bốn yếu tố bắt buộc: khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng các nguyên tắc của Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC năm 2003) nhằm định hình chuẩn mực pháp lý hiện đại trong việc kiểm soát hành vi trục lợi công vụ.

Bốn khái niệm then chốt được phân tích xuyên suốt bao gồm:

• Chủ thể đặc biệt: Cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ độ tuổi luật định, được giao thực hiện công vụ nhất định và có quyền hạn trực tiếp trong việc giải quyết yêu cầu của người đưa hối lộ.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn: Hành vi sử dụng chức trách, quyền năng pháp lý được giao như một điều kiện quyết định để thực hiện hành vi nhận lợi ích trái pháp luật.
• Của hối lộ: Đối tượng tác động của tội phạm, bao gồm tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác có giá trị định lượng từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới 2.000.000 đồng kèm các điều kiện hậu quả nghiêm trọng, tái phạm nguy hiểm.
• Lỗi cố ý trực tiếp: Trạng thái tâm lý nhận thức rõ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi lợi dụng chức vụ để nhận lợi ích nhưng vẫn mong muốn thực hiện vì động cơ vụ lợi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam qua các thời kỳ: Quốc triều Hình luật (Bộ luật Hồng Đức năm 1483), Hoàng Việt Luật lệ (năm 1813), Sắc lệnh số 223-SL năm 1946, Pháp lệnh trừng trị tội hối lộ năm 1981, Bộ luật hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi năm 2009). Dữ liệu thực chứng sử dụng nguồn thống kê tư pháp toàn quốc về các vụ án nhận hối lộ xét xử sơ thẩm giai đoạn 2007 - 2013 và dữ liệu xét xử phúc thẩm tại Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội giai đoạn 2007 - 2011.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 100% các bản án phúc thẩm về tội nhận hối lộ tại địa bàn Hà Nội trong 5 năm (2007 - 2011) và mẫu chọn lọc gồm hơn 50 hồ sơ vụ án kinh tế - chức vụ trọng điểm trên phạm vi cả nước. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát các dạng hành vi nhận hối lộ trực tiếp, qua trung gian và có tổ chức. Phương pháp phân tích luật học (dogmatic legal method) kết hợp thống kê mô tả và so sánh luật học được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc làm rõ bản chất quy phạm, chỉ ra các khoảng trống lập pháp và đánh giá tác động thực tế của chính sách hình sự qua từng mốc thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng và quy phạm mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

1. Sự phân hóa trách nhiệm hình sự theo 4 khung hình phạt: Điều 279 Bộ luật hình sự năm 1999 đã lượng hóa giá trị của hối lộ rõ ràng hơn so với Điều 226 Bộ luật hình sự năm 1985. Khung 1 quy định giá trị từ 2.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng (phạt tù 2 đến 7 năm); Khung 2 từ 10.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng (7 đến 15 năm); Khung 3 từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng (15 đến 20 năm); Khung 4 từ 300.000.000 đồng trở lên (20 năm, tù chung thân hoặc tử hình). Tuy nhiên, ranh giới giữa yếu tố định tội "lợi dụng chức vụ" và yếu tố định khung "lạm dụng chức vụ" tại Khoản 2 vẫn chưa có văn bản hướng dẫn thống nhất.
2. Tỷ lệ tội phạm ẩn cao trong thực tiễn xét xử: Thống kê giai đoạn 2007 - 2013 cho thấy số lượng vụ án nhận hối lộ bị đưa ra xét xử sơ thẩm chỉ chiếm khoảng 12% đến 15% tổng số các vụ án tham nhũng được khởi tố. Con số này phản ánh độ vênh lớn giữa diễn biến thực tế của hành vi hối lộ và năng lực chứng minh của các cơ quan tiến hành tố tụng.
3. Thủ đoạn phạm tội qua trung gian và giao dịch trá hình chiếm trên 60%: Các vụ án nhận hối lộ có tổ chức quy mô lớn thường không giao nhận tiền trực tiếp mà thông qua tài khoản của người thân (bố, mẹ, vợ, chồng, con) hoặc hợp đồng kinh tế mua bán tài sản giá cao bất thường. Hơn 60% các vụ án phức tạp có sự tham gia của đối tượng giúp sức, môi giới gây khó khăn trong việc thu thập chứng cứ trực tiếp.
4. Bỏ lọt hành vi nhận lợi ích phi vật chất: Quy định hiện hành giới hạn cấu thành đối tượng tác động ở "tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác". Thực tế đã xuất hiện các dạng nhận hối lộ bằng việc sắp xếp vị trí công tác, học tập cho người thân hoặc hối lộ tình dục, chiếm ước tính khoảng 20% các hành vi trục lợi ngầm nhưng hoàn toàn nằm ngoài phạm vi xử lý của Điều 279.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu xét xử sơ thẩm giai đoạn 2007 - 2013 và kết quả thống kê phúc thẩm 2007 - 2011 được trình bày tối ưu qua Bảng 3.2 và Bảng 3.3 trong luận văn, kết hợp biểu đồ diễn biến chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) hàng năm (Bảng 3.1). Các bảng số liệu này phản ánh sự dao động về số lượng bị cáo bị kết án tù có thời hạn chiếm tỷ lệ trên 70%, trong khi hình phạt bổ sung như tịch thu tài sản chỉ áp dụng được trong khoảng 35% trường hợp do tài sản đã bị tẩu tán.

Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa cơ chế kiểm soát thu nhập của cán bộ, công chức và quy định tố tụng hình sự. So sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn khẳng định sự bất cập lớn nhất nằm ở việc pháp luật Việt Nam chưa mở rộng phạm vi chủ thể tội phạm sang khu vực tư nhân và chưa công nhận "lợi ích phi vật chất" là đối tượng của tội nhận hối lộ theo chuẩn mực của Công ước UNCAC năm 2003. Việc chứng minh ý thức chủ quan với lỗi cố ý trực tiếp gặp rào cản lớn khi người phạm tội ngụy trang của hối lộ dưới dạng "quà biếu tình cảm" hay "tiền bồi dưỡng".

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội nhận hối lộ, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự:

   • Mở rộng khái niệm của hối lộ bao gồm cả "lợi ích phi vật chất" (như hối lộ tình dục, bổ nhiệm chức vụ, tạo cơ hội kinh doanh) và quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi nhận hối lộ trong khu vực tư nhân.
   • Ban hành Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giải thích cụ thể tiêu chí "gây hậu quả nghiêm trọng" đối với trường hợp nhận hối lộ dưới 2.000.000 đồng và phân định rõ ranh giới giữa "lợi dụng" và "lạm dụng" chức vụ, quyền hạn.
   • Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao. Lộ trình: Giai đoạn 2016 - 2020.

2. Đổi mới quy trình phát hiện và điều tra chứng minh tội phạm:

   • Áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt như ghi âm, ghi hình bí mật, giám sát giao dịch tài chính ngân hàng đối với các đối tượng có dấu hiệu nhận hối lộ qua trung gian.
   • Thiết lập mục tiêu tăng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng trong các vụ án nhận hối lộ đạt tối thiểu 60% tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt.
   • Chủ thể thực hiện: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân các cấp. Lộ trình: Thực hiện thường xuyên từ năm 2017.

3. Tăng cường kiểm soát tài sản và cải cách công tác cán bộ:

   • Thực hiện quy chế công khai, minh bạch tài sản, thu nhập của 100% cán bộ lãnh đạo, công chức giữ vị trí nhạy cảm; áp dụng chế tài xử lý nghiêm khắc đối với việc giải trình nguồn gốc tài sản không hợp lý.
   • Luân chuyển cán bộ định kỳ từ 3 đến 5 năm tại các vị trí dễ phát sinh tiêu cực như hải quan, thuế, địa chính, cấp phép đầu tư.
   • Chủ thể thực hiện: Thanh tra Chính phủ, Bộ Nội vụ. Lộ trình: Hoàn thành khung pháp lý trước năm 2018.

4. Kế thừa và mở rộng cơ chế miễn trách nhiệm hình sự cho người tố giác:

   • Hoàn thiện quy định miễn trách nhiệm hình sự tuyệt đối cho người đưa hối lộ do bị ép buộc nhưng đã chủ động khai báo trước khi bị phát giác (theo tinh thần Điều 9 Pháp lệnh năm 1981), nhằm nâng tỷ lệ phát hiện tin báo tội phạm lên trên 40%.
   • Chủ thể thực hiện: Cơ quan lập pháp và các cơ quan tiến hành tố tụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị chuyên môn thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật hình sự: Cung cấp hệ thống tài liệu lý luận toàn diện về cấu thành tội phạm chức vụ, phân tích lịch sử lập pháp từ thời phong kiến đến hiện đại và phương pháp tiếp cận định lượng bản án.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm bắt các tiêu chí nghiệp vụ để phân biệt ranh giới giữa tội nhận hối lộ (Điều 279) với tội tham ô tài sản (Điều 278) và tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280); hoàn thiện kỹ năng bóc tách hành vi đồng phạm qua trung gian.
• Cán bộ ngành Thanh tra, Kiểm tra Đảng và Nội chính: Sử dụng các phân tích về kẽ hở trong quản lý kinh tế, cấp phép đất đai, thủ tục hành chính để xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ và thanh tra phòng ngừa rủi ro tham nhũng.
• Chuyên gia lập pháp và nhà hoạch định chính sách: Tham khảo luận cứ khoa học để sửa đổi các quy định về tội phạm tham nhũng trong Bộ luật Hình sự, bảo đảm tương thích với Công ước quốc tế về chống tham nhũng UNCAC.

Câu hỏi thường gặp

Chủ thể của tội nhận hối lộ có bắt buộc phải là cán bộ, công chức nhà nước không? Theo quy định tại Điều 277 và Điều 279 Bộ luật hình sự năm 1999, chủ thể bắt buộc phải là người có chức vụ, quyền hạn thông qua bổ nhiệm, bầu cử hoặc hợp đồng. Khái niệm này bao gồm công chức, viên chức, sĩ quan lực lượng vũ trang, cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước và cả những người được giao nhiệm vụ công vụ cụ thể như lực lượng dân phòng khi đang thực thi nhiệm vụ.

Hành vi thỏa thuận nhận tiền nhưng chưa nhận tài sản trên thực tế có cấu thành tội phạm không? Hành vi đã cấu thành tội phạm hoàn thành. Cấu thành tội nhận hối lộ là cấu thành hình thức; điều luật quy định rõ hành vi "đã nhận hoặc sẽ nhận". Thời điểm tội phạm hoàn thành tính từ lúc người có chức vụ, quyền hạn đạt được sự thỏa thuận và đồng ý tiếp nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.

Nhận tiền dưới 2.000.000 đồng bị xử lý hình sự trong trường hợp nào? Trường hợp giá trị của hối lộ dưới 2.000.000 đồng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Khoản 1 Điều 279 nếu thuộc một trong ba trường hợp: gây hậu quả nghiêm trọng; đã bị xử lý kỷ luật về hành vi nhận hối lộ mà chưa hết thời hạn xóa kỷ luật; hoặc đã bị kết án về một trong các tội danh tham nhũng mà chưa được xóa án tích.

Tại sao việc nhận hối lộ tình dục hoặc lợi ích phi vật chất chưa được xử lý theo Điều 279 BLHS 1999? Điều 279 BLHS 1999 giới hạn đối tượng tác động là "tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác". Các lợi ích phi vật chất như quan hệ tình dục, thăng tiến vị trí công tác không quy đổi được trực tiếp thành định lượng giá trị tài sản bằng tiền, do đó tạo nên khoảng trống lập pháp chưa thể xử lý hình sự theo quy định thời điểm này.

Người đưa hối lộ bị ép buộc có được miễn trách nhiệm hình sự khi chủ động khai báo không? Pháp luật hình sự quy định chính sách phân hóa rõ rệt: trường hợp người đưa hối lộ bị ép buộc mà chủ động khai báo trước khi hành vi bị phát giác thì được coi là không có tội, được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại toàn bộ tài sản đã dùng để đưa hối lộ nhằm khuyến khích phát hiện tội phạm.

Kết luận

• Hệ thống hóa sâu sắc lý luận về tội nhận hối lộ, khẳng định đây là tội phạm chức vụ có cấu thành hình thức và lỗi cố ý trực tiếp.
• Tổng kết toàn diện lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam từ Bộ luật Hồng Đức (1483), Sắc lệnh 223-SL (1946) đến Bộ luật hình sự năm 1999.
• Đánh giá thực trạng xét xử sơ thẩm và phúc thẩm giai đoạn 2007 - 2013, chỉ rõ tỷ lệ xử lý tội nhận hối lộ mới chiếm khoảng 12% - 15% án tham nhũng.
• Nhận diện các điểm nghẽn thực tiễn: bỏ lọt lợi ích phi vật chất, vướng mắc trong chứng minh hối lộ qua trung gian và chưa bao quát khu vực tư.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện pháp luật giai đoạn tiếp theo, trọng tâm là nội luật hóa chuẩn mực UNCAC năm 2003 và tăng tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Đặng Hữu Anh là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao, đóng góp nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc cho công tác nghiên cứu, giảng dạy luật hình sự cũng như hoạt động lập pháp và áp dụng pháp luật phòng chống tham nhũng tại Việt Nam. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn công trình tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ Tham nhũng, hối lộ là căn bệnh mang tính phổ biến nhất của quyền lực. Nó xảy ra ở tất cả các nước trên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị, có mặt trong mọi lĩnh vực liên quan đến hoạt động quản lý xã hội. Việt Nam coi tham nhũng hối lộ là quốc nạn, cần phải chủ động phòng ngừa và kiên quyết trừng trị bằng các biện pháp cứng rắn và mạnh mẽ.

Vì vậy đấu tranh chống lại tệ nạn tham nhũng hối lộ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước ta quy định từ rất sớm. Ở nước ta khái niệm tham nhũng, hối lộ cũng xuất hiện từ rất lâu thông qua thuật ngữ "quan tham, lại nhũng" tức là quan lại có các quyền hành vơ vét của cải của nhân dân để làm của riêng. Theo Từ điển tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học thì: "tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân lấy của cải" [36, tr. Còn theo quy định tại Khoản 2 Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 có quy định: "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi" [21].

Như vậy có thể coi tham nhũng là việc những người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi tham ô, hối lộ vì động cơ vụ lợi. Trong số những tội phạm về tham nhũng thì tội nhận hối lộ là một trong những loại tội phạm rất nguy hiểm, không chỉ gây thiệt hại về tài sản của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân mà còn làm mất uy tín của Đảng và Nhà nước. Việt Nam coi hối lộ là "quốc nạn" cần phải chủ động phòng ngừa và trừng trị bằng các biện pháp mạnh mẽ. Việc đấu tranh chống nạn tham nhũng là cuộc đấu tranh toàn diện trên mọi lĩnh vực, trong đó việc xử lý tội nhận hối lộ là một việc rất quan trọng.

Đây là cuộc đấu tranh lâu dài, gay go và quyết liệt đặc biệt trong tình hình kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay. 12 z Theo Đại Từ điển Tiếng Việt thì "hối lộ" được hiểu là: "Lén lút đưa tiền của để nhờ kẻ có quyền làm điều trái với pháp luật nhưng có lợi cho mình" [49, tr. Còn trong tiếng Anh, hối lộ có nghĩa là "một dạng tham nhũng, là hành vi đưa tiền hoặc quà nhằm thay đổi thái độ của người nhận". Dưới góc độ chính trị, "hối lộ là một trong những loại bổng lộc của quyền lực và là một hình thức trao đổi chung giữa quyền lực và sự giàu có".

Hiện tượng hối lộ đang có xu hướng xảy ra nhiều nơi, đặc biệt là những nơi thiếu sự minh bạch, đồng thời hối lộ cũng hủy hoại đạo đức và trách nhiệm của những người thực thi công vụ, làm mất lòng tin của công chúng vào hoạt động công vụ. Như vậy, chúng ta có thể thấy một điểm đặc trưng là "hối lộ" luôn thể hiện bản chất của một hiện tượng tiêu cực và gây hậu quả nặng nề đến đời sống kinh tế - xã hội. Tuy có các quan điểm tiếp cận khác nhau nhưng về cơ bản đều thống nhất chung về hối lộ với nội dung cơ bản như sau: Hối lộ là việc sử dụng một lợi ích nào đó tác động vào hành vi của người có chức vụ, quyền hạn để hành vi của người có chức vụ, quyền hạn diễn ra theo cách người đưa hối lộ mong muốn. Dưới góc độ khoa học luật hình sự ở nước ta, khái niệm "hối lộ" được hiểu bao gồm ba loại hành vi phạm tội tương ứng với ba tội hối lộ cụ thể: tội nhận hối lộ, tội đưa hối lộ và tội làm môi giới hối lộ.

Trong đó tội phạm nhận hối lộ là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Điều 279 Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999: nhận hối lộ là hành vi "lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào… để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ" [20, tr. Giống như tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ cũng được Nhà nước ta quy định từ rất sớm. Tại Điều 1 Sắc lệnh số 223-SL ngày 17/11/1946 quy định: Công chức nhận hối lộ bị phạt tù từ 5 năm đến 20 năm và phạt bạc gấp đôi tang vật hối lộ. Tang vật hối lộ bị tịch thu sung công, người phạm tội còn 13 z có thể bị tịch thu nhiều nhất là đến ba phần tư gia sản.

Tuy nhiên trong thời kỳ này tội nhận hối lộ diễn ra ở mức độ ít nghiêm trọng hơn so với giai đoạn hiện nay. Ngay từ khi Bộ luật hình sự năm 1985 được ban hành và tiếp sau đó là Bộ luật hình sự năm 1999 thì các quy định về tội nhận hối lộ đã được sửa đổi bổ sung rất nhiều lần. Tuy vậy những quy định của pháp luật hình sự vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống loại tội phạm này trong tình hình hiện nay. Vẫn còn rất nhiều trường hợp nhận hối lộ đặc biệt nghiêm trọng nhưng do các yếu tố chủ quan và khách quan nên đã không truy cứu trách nhiệm hình sự được, dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm.

ĐẶC ĐIỂM PHÁP LÝ CỦA TỘI NHẬN HỐI LỘ Về chủ thể: chủ thể của tội nhận hối lộ là chủ thể đặc biệt, là những người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước, cơ quan Đảng và trong các tổ chức kinh tế Nhà nước. Chủ thể của tội nhận hối lộ được thực hiện do người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng địa vị của mình để làm trái với nguyên tắc, trái với nội dung công việc được giao để nhận tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hoặc môi giới đưa hối lộ, gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, của công dân và thiệt hại đến lợi ích chung của toàn xã hội. Về khách thể: tội nhận hối lộ xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước, làm cho cơ quan nhà nước bị suy yếu, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Về chủ quan: tội nhận hối lộ được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, tức là người nhận hối lộ thấy trước được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước được hậu quả của hành vi đó nhưng vẫn mong muốn và để mặc cho hậu quả đó xảy ra.

Về khách quan: người nhận hối lộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà mình có để làm một việc có lợi cho người đưa hối lộ và điều kiện để làm việc đó là sẽ nhận một khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hối lộ. 14 z Như vậy, nhận hối lộ là hành vi thu lợi bất chính cho bản thân, việc thu lợi này có thể trực tiếp hoặc thông qua trung gian để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác. Giữa người nhận hối lộ với người đưa hối lộ hoặc người môi giới đưa hối lộ có sự thỏa thuận trước. Thời điểm hoàn thành tội nhận hối lộ tính từ thời điểm người có chức vụ, quyền hạn đã thỏa thuận và đồng ý sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác.

Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU TỘI NHẬN HỐI LỘ Trong những năm qua, đất nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trong công cuộc đổi mới, kinh tế - xã hội không ngừng phát triển, trật tự an ninh xã hội được giữ vững, đời sống nhân dân từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang đứng trước những nguy cơ và thách thức lớn. Tình hình tham nhũng nói chung và tệ nạn nhận hối lộ nói riêng diễn ra rất phức tạp ở nhiều lĩnh vực, các vụ án được phát hiện và đưa ra xử lý ngày càng tăng với tính chất đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện ở số lượng tài sản của Nhà nước bị chiếm đoạt, thất thoát, số lượng đối tượng vi phạm pháp luật ngày càng nhiều. Trong đó có nhiều cán bộ lãnh đạo đã lợi dụng chức quyền của mình để nhận tiền, tài sản… nhằm bao che cho kẻ phạm tội, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, của tổ chức xã hội, của cá nhân, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức, gây mất uy tín của Đảng và Nhà nước đối với quần chúng nhân dân.

Nếu như trước đây các vụ án tham nhũng, hối lộ thường xảy ra với quy mô nhỏ thì hiện nay tội phạm này đã xảy ra ở những địa bàn rộng lớn, mang tính tổ chức và có sự liên kết chặt chẽ. Thủ đoạn phạm tội ngày càng đa dạng và tinh vi. Bọn tội phạm đều lợi dụng những sơ hở trong chính sách pháp luật để phạm tội, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước, của các tổ chức và cá nhân, ảnh hưởng đến cơ chế hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước. Nhận thức được sự nguy hiểm của tội nhận hối lộ Đảng, Nhà nước cùng toàn thể nhân dân đã có nhiều cố gắng trong việc phát hiện, đấu tranh phòng ngừa tội nhận hối lộ.

Nhưng tình hình thực tế cho thấy việc xử lý 15 z các trường hợp phạm tội nhận hối lộ chưa được nhiều, vẫn mang tính nhỏ lẽ, chưa thật sự là cuộc đấu tranh tương xứng với mức độ nguy hiểm của tội phạm này. Do vậy, việc nghiên cứu tội nhận hối lộ có ý nghĩa to lớn nhằm đưa ra những giải pháp phòng ngừa một cách toàn diện để từ đó đấu tranh có hiệu quả đối với loại tội phạm này, góp phần đẩy lùi và hạn chế đến mức thấp nhất các tội phạm về tham nhũng, hối lộ. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 Tham nhũng hối lộ là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm kể từ khi có sự phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước.

Vì vậy trong lịch sử việc đấu tranh phòng ngừa chống tham nhũng hối lộ cũng đã được giai cấp thống trị của Nhà nước Việt Nam quan tâm.