Luận án tiến sĩ về tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định

Chuyên đề tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong kinh tế t

• Tác giả: Hoàng Quý Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Tuệ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa Lí Học
• Đề tài: Tổ Chức Lãnh Thổ Kinh Tế Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu
• 1.2.2. Nhiệm vụ
• 1.3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Nội dung
• 2. CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 2.1. Lịch sử nghiên cứu
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Ở Việt Nam
• 2.1.3. Ở Bình Định
• 2.2. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Quan điểm nghiên cứu
• 2.2.1.1. Quan điểm hệ thống và lãnh thổ
• 2.2.1.2. Quan điểm tổng hợp
• 2.2.1.3. Quan điểm phát triển bền vững
• 2.2.1.4. Quan điểm lịch sử, viễn cảnh
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2.1. Phương pháp thu thập nguồn tài liệu, số liệu
• 2.2.2.2. Phương pháp xử lí nguồn tài liệu kết hợp phân tích và đánh giá tổng hợp

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định

Tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, nhằm khai thác hiệu quả các tiềm năng và lợi thế của địa phương. Tổ chức lãnh thổ không chỉ đơn thuần là việc phân bố các hoạt động kinh tế mà còn là sự kết nối giữa các khu vực hành chính và tự nhiên. Mục tiêu chính của nghiên cứu này là phân tích thực trạng kinh tế tỉnh Bình Định, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa lớn trong việc sắp xếp và bố trí các hoạt động kinh tế, đảm bảo sự phát triển hài hòa và hiệu quả. Theo đó, việc lựa chọn các hình thức quy hoạch lãnh thổ phù hợp là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển kinh tế của tỉnh.

1.1. Tầm quan trọng của tổ chức lãnh thổ

Tổ chức lãnh thổ có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế bền vững. Nó giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên và tạo ra sự liên kết giữa các ngành kinh tế. Việc phân tích địa lý kinh tế của tỉnh Bình Định cho thấy sự cần thiết phải có một chiến lược phát triển rõ ràng, nhằm khai thác tối đa các lợi thế địa phương. Các hình thức tổ chức không gian như khu công nghiệp, điểm du lịch, và các vùng chuyên canh cần được phát triển đồng bộ để tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

II. Phân tích thực trạng tổ chức lãnh thổ kinh tế

Thực trạng tổ chức lãnh thổ kinh tế tại tỉnh Bình Định cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các ngành. Ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ đều có những đặc điểm riêng, nhưng cần có sự kết nối chặt chẽ hơn. Phân tích kinh tế cho thấy rằng, mặc dù tỉnh đã có những bước tiến trong việc phát triển ngành kinh tế chủ lực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Việc phát triển chiến lược phát triển cần phải dựa trên cơ sở phân tích thực trạng và tiềm năng của từng ngành, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.

2.1. Các ngành kinh tế chủ lực

Các ngành kinh tế chủ lực của tỉnh Bình Định bao gồm nông nghiệp, công nghiệp chế biến và du lịch. Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực và thực phẩm cho địa phương. Tuy nhiên, cần có sự chuyển đổi sang các hình thức sản xuất hiện đại hơn để nâng cao giá trị gia tăng. Công nghiệp chế biến cũng đang trên đà phát triển, nhưng cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào cơ sở hạ tầng và công nghệ. Ngành du lịch với tiềm năng lớn cần được khai thác hiệu quả hơn, thông qua việc phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo và nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Định hướng phát triển tổ chức lãnh thổ kinh tế

Định hướng phát triển tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định cần phải dựa trên các yếu tố bền vững và khả thi. Việc xây dựng các chính sách kinh tế phù hợp sẽ giúp tỉnh phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Cần có sự phối hợp giữa các ngành và các cấp chính quyền để đảm bảo rằng các hoạt động kinh tế diễn ra một cách đồng bộ và hiệu quả. Đặc biệt, việc phát triển cơ sở hạ tầng và hệ thống giao thông là rất cần thiết để kết nối các khu vực và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

3.1. Giải pháp phát triển bền vững

Giải pháp phát triển bền vững cho tỉnh Bình Định bao gồm việc áp dụng các công nghệ mới trong sản xuất, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực và phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế xanh và du lịch bền vững. Đồng thời, việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên cũng cần được đặt lên hàng đầu trong quá trình phát triển. Các chương trình hợp tác quốc tế cũng có thể được khai thác để thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về TCLTKT. Chương 2: Thực trạng tổ chức lãnh thổ kinh tế tỉnh Bình Định. Chương 3: Định hướng và giải pháp về TCLTKT tỉnh Bình Định đến năm 2015 và tầm nhìn đến năm 2020. luan an 16 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC LÃNH THỔ KINH TẾ 1.

Cơ sở lí luận về tổ chức lãnh thổ, tổ chức lãnh thổ kinh tế 1. Khái niệm về tổ chức lãnh thổ Tổ chức lãnh thổ là việc tổ chức các hoạt động của con người theo lãnh thổ có căn cứ khoa học. Phân công lao động xã hội theo ngành và phân công lao động xã hội theo lãnh thổ là cơ sở, nền tảng của TCLT. Phân công lao động theo ngành là việc tổ chức, sắp xếp theo các ngành để tạo ra những sản phẩm cụ thể đáp ứng các yêu cầu của xã hội; phản ánh trình độ phát triển của nền kinh tế ở một quốc gia, một vùng lãnh thổ hay một tỉnh, một huyện; phát triển từ thấp đến cao.

Phân công lao động theo ngành đã kéo theo phân công lao động theo lãnh thổ. Nói cách khác, đã có phân công lao động theo ngành thì tất yếu phải có phân công lao động theo lãnh thổ. Phân công lao động theo lãnh thổ là cơ sở khoa học để xem xét kết hợp các hoạt động sản xuất với điều kiện tự nhiên, KT - XH trên phạm vi một vùng, một nước và thậm chí trên phạm vi thế giới. “Tổ chức lãnh thổ, về đại thể là sự kiến thiết lãnh thổ.

Trong một lãnh thổ có rất nhiều thành phần (bộ phận) về tự nhiên, dân cư, kinh tế, xã hội.Vấn đề chính là ở chỗ phải tổ chức như thế nào để đạt được mục tiêu phát triển KT- XH. Trên cơ sở đó, tổ chức lãnh thổ được hiểu là sự sắp xếp các thành phần (đã, đang hoặc dự kiến sẽ có) trong mối liên hệ đa ngành, đa lãnh thổ ở một vùng nhằm sử dụng hợp lí các nguồn lực để đạt hiệu quả cao nhất về các mặt kinh tế, xã hội, môi trường và phát triển bền vững” [42, tr. Thực tế cho thấy, trong lĩnh vực này, các nước trên thế giới sử dụng những thuật ngữ không giống nhau. luan an 17 Các nhà khoa học thuộc Liên Xô cũ trước đây, người ta đã sử dụng khái niệm phân bố lực lượng sản xuất [66].

Về bản chất, khái niệm đó gần giống với khái niệm tổ chức không gian kinh tế của các nước phương Tây. Họ coi TCLT là sự sắp xếp, bố trí (phân bố) và phối hợp các đối tượng có mối liên hệ qua lại giữa các hệ thống sản xuất, hệ thống tự nhiên và hệ thống dân cư nhằm sử dụng một cách hợp lý các tiềm năng tự nhiên, cơ sở vật chất kĩ thuật của lãnh thổ để đạt hiệu quả cao về kinh tế, xã hội, môi trường và nâng cao mức sống dân cư của lãnh thổ đó. Các nhà khoa học của các quốc gia phát triển ở phương Tây theo hướng kinh tế thị trường lại sử dụng phổ biến thuật ngữ “tổ chức không gian”. Họ cho rằng: tổ chức không gian ra đời từ cuối thế kỷ XIX và đã trở thành một khoa học kinh tế lãnh thổ.

Tổ chức không gian được xem như là lựa chọn nghệ thuật sử dụng lãnh thổ một cách đúng đắn và có hiệu quả (Jean Pean Paul De Gaudemar. Nhiệm vụ chủ yếu của tổ chức không gian là xác định được sức chứa của lãnh thổ; tìm kiếm quan hệ tỉ lệ hợp lý và liên hệ chặt chẽ trong phát triển KT-XH giữa các ngành và giữa các lãnh thổ nhỏ hay tiểu vùng trong một vùng hoặc giữa các vùng trong một quốc gia và trên mức độ nhất định có xét đến mối liên kết giữa các quốc gia với nhau; tạo ra một giá trị mới nhờ có sự sắp xếp có trật tự và hài hoà giữa các đơn vị lãnh thổ khác nhau trong cùng một vùng đó. TCLT là nội dung cụ thể của một chính sách kinh tế phát triển theo lãnh thổ dài hạn nhằm cải thiện môi trường, trong đó diễn ra cuộc sống và các hoạt động của con người. Ở góc độ Địa lý học, TCLT được xem như là một hành động có chủ ý hướng tới sự công bằng về mặt không gian giữa trung tâm và ngoại vi, giữa các cực và các không gian ảnh hưởng, nhằm giải quyết ổn định công ăn việc làm, cân đối giữa quần cư nông thôn và quần cư thành thị, bảo vệ môi trường sống [68].

luan an 18 Như vậy, tổ chức lãnh thổ là tổ chức các hoạt động kinh tế, xã hội và cả môi trường trên bề mặt lãnh thổ một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và mang lại hiệu quả cao. Khái niệm về TCLT bao hàm 3 nội dung chính : - Tổ chức: là việc sắp xếp các đối tượng (các xí nghiệp, công trình, các ngành, lĩnh vực, các điểm dân cư và kết cấu hạ tầng.) trong tổng thể các mối quan hệ đa chiều. - Việc tổ chức được tiến hành trên một lãnh thổ xác định theo yêu cầu của phát triển KT - XH. - Chủ thể tổ chức cũng là chủ thể quản lý phát triển vùng.

Đó là những cơ quan Nhà nước được quy định trong Hiến pháp và luật pháp hiện hành của quốc gia. Tổ chức lãnh thổ có 4 đặc tính cơ bản [68]. Đó là: - Tính kết cấu hệ thống: tổ chức là sắp xếp các đối tượng đa dạng, luôn luôn vận động và phát triển, chúng độc lập tác động qua lại. Hệ thống lãnh thổ thường có giới hạn, sức chứa của nó sẽ quy định tính chất và trình độ phát triển.

Tính kết cấu được thể hiện ở sự muôn màu muôn vẻ trong việc sắp xếp và định hướng các đối tượng. Tính định hướng làm cho các phần tử phát triển hài hoà, nhịp nhàng với nhau. - Tính lãnh thổ: tính lãnh thổ thể hiện ở sự đa dạng không gian. Trong một vùng có nhiều tiểu vùng với các điều kiện không thật giống nhau làm cho việc phân bố các đối tượng trong vùng có sự đa dạng linh hoạt.

Khi tiến hành tổ chức lãnh thổ ở một vùng nào đó thì bao giờ cũng gặp phải tình trạng do điều tra cơ bản bị hạn chế, không đầy đủ nên tổ chức phải có những xem xét liên lãnh thổ và để một "biên độ" thay đổi sau đó. - Tính thời gian : khi tổ chức không gian phải lựa chọn kiểu tổ chức cho lãnh thổ trong một thời đoạn nhất định. Kiểu tổ chức này phải có khả năng luan an 19 thích ứng lâu dài, tức là có khả năng cải biên khi có nhu cầu. Đối tượng tổ chức có tính ổn định càng lớn thì tầm nhìn khi tổ chức không gian càng xa.

- Tính đa phương án: như đã trình bày ở trên, do thiếu thông tin, thiếu nhiều căn cứ cần thiết khi nghiên cứu tổ chức lãnh thổ, cho nên khi xây dựng tổ chức lãnh thổ cần phải tính toán nhiều phương án, trong đó có một phương án chủ đạo được lựa chọn để thực hiện. Khái niệm, bản chất của tổ chức lãnh thổ kinh tế 1. Khái niệm về tổ chức lãnh thổ kinh tế TCLTKT là việc tổ chức các hoạt động kinh tế theo lãnh thổ. Các hoạt động kinh tế bao gồm: hoạt động sản xuất sản phẩm vật chất và hoạt động sản xuất sản phẩm dịch vụ.

TCLTKT là tổ chức tập hợp các hoạt động nhằm thực thi các hoạt động kinh tế thoả mãn nhu cầu của con người và xã hội trong mối quan hệ chặt chẽ với môi trường sinh thái [27]. TCLTKT được hiểu như toàn bộ quá trình hay hành động của con người nhằm phân bố các cơ sở sản xuất và dịch vụ, phân bố dân cư, sử dụng tự nhiên, có tính đến các mối quan hệ, liên hệ của chúng, các sự phụ thuộc lẫn nhau của chúng. Các hành động này được thực hiện phù hợp với các mục tiêu của xã hội trên cơ sở các quy luật kinh tế trong hình thái kinh tế, xã hội tương ứng. Mục tiêu cơ bản của TCLTKT là nhằm tiết kiệm lao động xã hội nhờ cải thiện cơ cấu sản xuất - lãnh thổ của nền kinh tế và cải thiện cơ cấu tổ chức sản xuất của đất nước hay của từng vùng cụ thể theo hướng phát triển tổng hợp nhằm đạt hiệu quả tối ưu trong sản xuất, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường sinh thái [69].

Từ những quan niệm trên, có thể hiểu: "tổ chức lãnh thổ kinh tế là sự "sắp xếp" và " phối hợp" các đối tượng trong mối liên hệ đa ngành và đa lãnh thổ trong một vùng cụ thể, nhằm sử dụng một cách hợp lý các tiềm năng tự luan an 20 nhiên, lao động, vị trí địa lý kinh tế - chính trị và cơ sở vật chất kỹ thuật đã và sẽ được tạo dựng, để đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao và nâng cao mức sống dân cư, đảm bảo sự phát triển bền vững của một lãnh thổ" [66, tr. Như vậy, TCLTKT là việc tổ chức các hoạt động kinh tế một cách có căn cứ khoa học. Nó bao gồm TCLT các ngành kinh tế, dựa trên cơ sở đó là điều kiện hình thành các hình thức TCLT nông nghiệp, TCLT công nghiệp và TCLT dịch vụ. TCLTKT theo không gian dựa trên cơ sở đó là điều kiện hình thành các khu vực đăc biệt (vùng kinh tế trọng điểm, hành lang kinh tế, khu kinh tế, đô thị.

Bản chất của tổ chức lãnh thổ kinh tế Bản chất của TCLTKT [66] là sự lựa chọn kiểu cách tổ chức tốt nhất các hoạt động KT - XH của con người gắn với các hệ thống tự nhiên cho một lãnh thổ xác định, đảm bảo và phát huy được giá trị về tính gián đoạn cho phép của các quá trình kinh tế. TCLTKT được xem như là một hành động hướng tới sự công bằng về mặt lãnh thổ, tối ưu hoá các mối quan hệ hữu cơ giữa khu vực trung tâm và ngoại vi, giữa các cực với nhau và giữa các cực và lãnh thổ còn lại nhằm làm cho toàn bộ lãnh thổ phát triển trong thế bền vững. Đồng thời, tạo nên sự ổn định cho quá trình tăng trưởng, phát triển của lãnh thổ cũng như cho cả các vùng khác. TCLTKT còn là nội dung cụ thể của một chính sách kinh tế phát triển theo lãnh thổ, nhằm đạt được mục tiêu phát triển trong sự bền vững và đảm bảo yêu cầu về quan hệ với các vùng khác.