Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình trạng ngập lụt trên địa bàn thành phố quy nhơn tỉnh bình định trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Luận văn thạc sĩ phân tích tình trạng ngập lụt tại Quy Nhơn, Bình Định trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả.

• Tác giả: Huỳnh Xuân Tân
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thái Lê
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Địa Lí Tự Nhiên
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Trạng Ngập Lụt Tại Quy Nhơn, Bình Định Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về ngập lụt
• 2.2. Nguy cơ ngập lụt
• 2.3. Biến đổi khí hậu
• 2.4. Nguyên nhân gây ngập lụt tại các đô thị
• 2.5. Hậu quả của ngập lụt
• 3. PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT PHƯỜNG NHƠN BÌNH VÀ NHƠN PHÚ, THÀNH PHỐ QUY NHƠN
• 3.1. CÁC NHÂN TỐ TỰ NHIÊN
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Các tác động của biến đổi khí hậu
• 3.2. NHÂN TỐ KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.2.1. Về kinh tế
• 3.2.2. Hệ thống thoát nước
• 4. TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT VÀ CÁC BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ VÀ GIẢM NHẸ NGẬP LỤT PHƯỜNG NHƠN BÌNH, NHƠN PHÚ, THÀNH PHỐ QUY NHƠN
• 4.1. TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT
• 4.2. NGUYÊN NHÂN NGẬP LỤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Nguyên nhân tự nhiên
• 4.2.2. Nguyên nhân nhân sinh
• 4.3. THÀNH LẬP BẢN ĐỒ NGUY CƠ NGẬP LỤT
• 4.3.1. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 4.3.2. Kết quả thành lập
• 4.4. CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU NGẬP LỤT
• 4.4.1. Cơ sở thực tiễn
• 4.4.2. Đề xuất các giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình trạng ngập lụt tại Quy Nhơn

Tình trạng ngập lụt tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thành phố này nằm ở hạ lưu của sông Kôn và sông Hà Thanh, với địa hình trũng thấp và hệ thống thoát nước hạn chế. Theo số liệu thống kê, mỗi năm, khu vực này thường xuyên phải đối mặt với từ 2 đến 3 đợt ngập lụt lớn. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này bao gồm lượng mưa lớn, sự gia tăng mực nước sông, và các hoạt động xây dựng không đồng bộ. Hậu quả của ngập lụt không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế địa phương. Việc nghiên cứu và phân tích tình trạng ngập lụt là cần thiết để đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân ngập lụt

Nguyên nhân gây ra tình trạng ngập lụt tại Quy Nhơn có thể chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân tự nhiên và nguyên nhân nhân sinh. Nguyên nhân tự nhiên bao gồm lượng mưa lớn, sự thay đổi dòng chảy của sông, và các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão. Nguyên nhân nhân sinh chủ yếu liên quan đến việc xây dựng không đồng bộ, lấn chiếm khu vực thoát lũ, và sự phát triển đô thị không bền vững. Theo nghiên cứu, các yếu tố này đã làm gia tăng mức độ và tần suất ngập lụt trong khu vực. Việc xác định rõ nguyên nhân sẽ giúp chính quyền địa phương có những biện pháp phòng chống hiệu quả hơn.

II. Hậu quả của ngập lụt

Hậu quả của tình trạng ngập lụt tại Quy Nhơn rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội. Trước hết, ngập lụt gây thiệt hại lớn cho cơ sở hạ tầng, bao gồm đường giao thông, hệ thống thoát nước, và các công trình công cộng. Nhiều khu vực bị ngập sâu, làm gián đoạn giao thông và ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế. Thứ hai, ngập lụt còn gây ra các vấn đề về sức khỏe, khi nước ngập có thể mang theo vi khuẩn và mầm bệnh, dẫn đến các dịch bệnh. Cuối cùng, tình trạng này cũng ảnh hưởng đến tâm lý của người dân, khi họ phải sống trong lo sợ về các trận lũ lụt có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp ứng phó là rất cần thiết.

2.1. Tác động đến kinh tế

Tình trạng ngập lụt không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế địa phương. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khi họ không đủ khả năng tài chính để khắc phục thiệt hại sau mỗi trận lũ. Nhiều hộ gia đình mất đi nguồn thu nhập chính, dẫn đến tình trạng nghèo đói gia tăng. Theo một nghiên cứu, thiệt hại kinh tế do ngập lụt tại Quy Nhơn có thể lên đến hàng tỷ đồng mỗi năm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng các chính sách và biện pháp phòng chống hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt gây ra.

III. Biện pháp phòng chống ngập lụt

Để giảm thiểu tình trạng ngập lụt tại Quy Nhơn, cần có những biện pháp phòng chống hiệu quả. Trước hết, cần cải thiện hệ thống thoát nước, đảm bảo khả năng tiêu thoát nước trong mùa mưa. Thứ hai, việc quy hoạch đô thị cần phải được thực hiện một cách đồng bộ, tránh lấn chiếm các khu vực thoát lũ. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác động của biến đổi khí hậu và ngập lụt cũng rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về nguy cơ và cách ứng phó với ngập lụt. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc triển khai các biện pháp phòng chống và ứng phó với ngập lụt.

3.1. Cải thiện hệ thống thoát nước

Cải thiện hệ thống thoát nước là một trong những biện pháp quan trọng nhất để giảm thiểu tình trạng ngập lụt. Cần đầu tư nâng cấp các cống thoát nước, xây dựng thêm các hồ chứa nước và các công trình thủy lợi để kiểm soát dòng chảy. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo các chuyên gia, một hệ thống thoát nước hiệu quả có thể giảm thiểu đến 50% thiệt hại do ngập lụt gây ra. Do đó, chính quyền địa phương cần ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng ngập lụt tại các đô thị ven sông và ven biển đang trở thành vấn đề cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) ngày càng gia tăng. Thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, với diện tích tự nhiên khoảng 286 km² và 21 đơn vị hành chính, nằm ở hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của ngập lụt. Hai phường Nhơn Bình và Nhơn Phú, chiếm 9,57% diện tích thành phố, nằm ở vùng thấp trũng ven sông, thường xuyên bị ngập lụt từ 2-3 đợt mỗi mùa mưa lũ. Tình trạng này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe người dân.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ tình trạng ngập lụt tại hai phường này, xác định nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung không gian tại phường Nhơn Bình và Nhơn Phú, thời gian từ năm 2010 đến 2020, có xét đến tác động của BĐKH. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện cơ sở đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến ngập lụt đô thị, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp chính quyền và người dân chủ động phòng chống, giảm thiểu thiệt hại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng các quan điểm hệ thống, tổng hợp, lãnh thổ, lịch sử - viễn cảnh và phát triển bền vững để phân tích tình trạng ngập lụt. Theo quan điểm hệ thống, ngập lụt là kết quả tương tác giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội tạo thành một hệ thống động lực phức tạp. Quan điểm tổng hợp nhấn mạnh vai trò của các nhân tố như địa hình, địa chất, khí hậu, thổ nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật và hoạt động nhân sinh trong việc hình thành ngập lụt. Quan điểm lãnh thổ giúp đánh giá ngập lụt trên một vùng lãnh thổ cụ thể, trong khi quan điểm lịch sử - viễn cảnh cho phép dự báo xu hướng phát triển và nguy cơ ngập lụt trong tương lai. Cuối cùng, quan điểm phát triển bền vững đảm bảo các giải pháp ứng phó hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: ngập lụt, lũ lụt, ngập úng, biến đổi khí hậu, nguy cơ ngập lụt, hệ thống thoát nước đô thị và các biện pháp giảm nhẹ ngập lụt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu, khảo sát thực địa, bản đồ và hệ thống thông tin địa lý (GIS), nội suy không gian, kiểm định dữ liệu và khảo sát vết lũ bằng thiết bị GPS.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu khí tượng thủy văn, địa hình, thủy văn, kinh tế - xã hội từ các cơ quan chức năng và khảo sát thực tế tại phường Nhơn Bình, Nhơn Phú.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát các điểm ngập lụt điển hình trên địa bàn hai phường, lựa chọn dựa trên mức độ ảnh hưởng và phân bố địa lý.
• Phân tích dữ liệu: Ứng dụng GIS để xây dựng bản đồ nguy cơ ngập lụt, phân tích mối quan hệ không gian giữa các yếu tố tự nhiên và nhân sinh. Phương pháp nội suy không gian giúp mở rộng dữ liệu đo đạc tại các điểm khảo sát ra toàn bộ khu vực nghiên cứu.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu từ năm 2010 đến 2020, có xét đến các biến động khí hậu và phát triển đô thị trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình trạng ngập lụt thường xuyên và nghiêm trọng: Hai phường Nhơn Bình và Nhơn Phú có diện tích 27,44 km², nằm ở vùng thấp trũng với độ cao trung bình từ 1-2 m so với mực nước biển, dẫn đến ngập lụt cục bộ từ 0,5 đến 1 m trong mùa mưa lũ. Mỗi năm có từ 2-3 đợt ngập lụt, đặc biệt trong các tháng IX đến XII với lượng mưa chiếm 65-80% tổng lượng mưa năm (khoảng 1700-1800 mm/năm).

2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu: Nhiệt độ trung bình tại Quy Nhơn tăng khoảng 0,16°C mỗi năm, lượng mưa có xu hướng tăng 16% trong những năm gần đây, mực nước biển dâng dự kiến 23-27 cm đến năm 2050. Các hiện tượng bão, áp thấp nhiệt đới và mưa lớn ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, làm tăng nguy cơ ngập lụt.

3. Nguyên nhân ngập lụt đa dạng: Bao gồm nguyên nhân tự nhiên như địa hình thấp trũng, hệ thống sông ngòi dày đặc (mật độ 0,92 km/km²), thủy triều và hồ điều tiết nước Phú Hòa bị thu hẹp dung tích do san lấp; nguyên nhân nhân sinh như phát triển đô thị nhanh, lấn chiếm bờ sông, hệ thống thoát nước chưa đồng bộ, nhiều đoạn đê bao kém chất lượng, tắc nghẽn do rác thải và xây dựng trái phép.

4. Hệ thống thoát nước chưa đáp ứng yêu cầu: Hệ thống thoát nước hiện tại được xây dựng từ năm 1930, chưa tính đến tác động của BĐKH và đô thị loại I. Nước mưa và nước thải sinh hoạt sử dụng chung đường ống, nhiều tuyến cống bị thu hẹp, tắc nghẽn, đặc biệt tại các điểm như cầu Lò Vôi, cầu Đôi, cầu Số 8. Các tuyến đê bao có mặt đê hẹp, chất lượng kém, dễ bị vỡ khi lũ lớn.

Thảo luận kết quả

Ngập lụt tại hai phường chịu tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh. Địa hình thấp trũng và mạng lưới sông ngòi dày đặc tạo điều kiện thuận lợi cho nước lũ tích tụ. BĐKH làm gia tăng lượng mưa và mực nước biển dâng, làm giảm khả năng tiêu thoát nước tự nhiên. Phát triển đô thị nhanh nhưng thiếu quy hoạch đồng bộ, hệ thống thoát nước cũ kỹ và bị tắc nghẽn do rác thải, xây dựng trái phép làm trầm trọng thêm tình trạng ngập.

So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị khác như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, và các thành phố quốc tế, tình trạng ngập lụt ở Quy Nhơn có nhiều điểm tương đồng về nguyên nhân và hậu quả. Tuy nhiên, Quy Nhơn còn đối mặt với thách thức đặc thù là địa hình thấp và ảnh hưởng mạnh mẽ của thủy triều kết hợp với lũ sông. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ lượng mưa theo tháng, bản đồ độ sâu và thời gian ngập lụt, bảng thống kê thiệt hại kinh tế và dân số bị ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và mở rộng hệ thống thoát nước: Tăng cường công suất các tuyến cống chính, xây dựng thêm các tuyến cống mới tại các điểm nghẽn như cầu Lò Vôi, cầu Đôi, cầu Số 8. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là chính quyền thành phố phối hợp với các đơn vị kỹ thuật.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống đê bao chất lượng cao: Cải tạo, nâng cấp các đoạn đê bao hiện hữu, mở rộng mặt đê, sử dụng vật liệu bê tông cốt thép để đảm bảo khả năng chống lũ. Thực hiện trong 2-4 năm, do Ban quản lý dự án và chính quyền địa phương đảm nhiệm.

3. Ứng dụng công nghệ GIS và hệ thống cảnh báo sớm: Triển khai hệ thống dự báo mưa, lũ và cảnh báo ngập lụt dựa trên công nghệ radar và GIS để nâng cao khả năng phản ứng kịp thời. Thời gian 1-2 năm, phối hợp với các viện nghiên cứu và trung tâm khí tượng thủy văn.

4. Quản lý và kiểm soát phát triển đô thị bền vững: Ban hành quy định nghiêm ngặt về xây dựng ven sông, không cho phép lấn chiếm bờ sông và khu vực thoát lũ; tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và hệ thống thoát nước. Thực hiện liên tục, chủ thể là chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

5. Phục hồi và bảo vệ các vùng đất ngập tự nhiên: Giữ lại các vùng đất trũng, hồ điều tiết như hồ Phú Hòa để tăng khả năng chứa nước, giảm áp lực thoát lũ. Thời gian 3-5 năm, phối hợp với các cơ quan quản lý tài nguyên môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý đô thị: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch thoát nước và phòng chống ngập lụt hiệu quả, nâng cao năng lực ứng phó với BĐKH.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành địa lý tự nhiên, môi trường và quy hoạch đô thị: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về ngập lụt và biến đổi khí hậu.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Nắm bắt thông tin về nguyên nhân và hậu quả ngập lụt, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức và phối hợp phòng chống ngập.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp phát triển hạ tầng: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quy hoạch bền vững trong các dự án xây dựng, đảm bảo phát triển kinh tế không làm gia tăng nguy cơ ngập lụt.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngập lụt tại Quy Nhơn có nguyên nhân chính là gì?
   Nguyên nhân chính là sự kết hợp giữa địa hình thấp trũng, mạng lưới sông ngòi dày đặc, tác động của biến đổi khí hậu làm tăng lượng mưa và mực nước biển dâng, cùng với phát triển đô thị thiếu quy hoạch và hệ thống thoát nước chưa đồng bộ.

2. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến tình trạng ngập lụt?
   BĐKH làm tăng nhiệt độ, lượng mưa và tần suất bão, áp thấp nhiệt đới, dẫn đến lũ lụt lớn hơn và kéo dài hơn. Mực nước biển dâng cũng làm giảm khả năng thoát nước tự nhiên, gây ngập lụt vùng ven biển và ven sông.

3. Hệ thống thoát nước hiện tại có đáp ứng được yêu cầu không?
   Hệ thống thoát nước tại Quy Nhơn còn nhiều hạn chế, nhiều tuyến cống bị thu hẹp, tắc nghẽn, chưa tính đến tác động của BĐKH và đô thị loại I, dẫn đến khả năng tiêu thoát nước kém, gây ngập lụt cục bộ.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để giảm thiểu ngập lụt?
   Nâng cấp hệ thống thoát nước, xây dựng đê bao chất lượng, ứng dụng công nghệ GIS và cảnh báo sớm, quản lý phát triển đô thị bền vững, bảo vệ vùng đất ngập tự nhiên là các giải pháp trọng tâm.

5. Ai nên tham khảo nghiên cứu này?
   Chính quyền địa phương, nhà nghiên cứu, tổ chức cộng đồng và doanh nghiệp phát triển hạ tầng đều có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả phòng chống ngập lụt và phát triển bền vững.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ tình trạng ngập lụt nghiêm trọng tại phường Nhơn Bình và Nhơn Phú, với nguyên nhân đa dạng từ tự nhiên đến nhân sinh, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của biến đổi khí hậu.
• Hệ thống thoát nước hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiều điểm nghẽn và chất lượng đê bao kém làm gia tăng nguy cơ ngập lụt.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, ứng dụng công nghệ hiện đại, quản lý phát triển đô thị và bảo vệ môi trường nhằm giảm thiểu thiệt hại.
• Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, hỗ trợ chính quyền và cộng đồng trong công tác phòng chống ngập lụt.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với diễn biến biến đổi khí hậu.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ thành phố Quy Nhơn trước nguy cơ ngập lụt ngày càng gia tăng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Nội dung nghiên cứu của đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Khái niệm về ngập lụt. Nguy cơ ngập lụt. Biến đổi khí hậu. Nguyên nhân gây ngập lụt tại các đô thị.

Hậu quả của ngập lụt. TỔNG QUAN VỀ NGẬP LỤT. Trên thế giới. Tại Việt Nam.

Khu vực nghiên cứu. PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT PHƯỜNG NHƠN BÌNH VÀ NHƠN PHÚ, THÀNH PHỐ QUY NHƠN. CÁC NHÂN TỐ TỰ NHIÊN. Vị trí địa lý.

Các tác động của biến đổi khí hậu. NHÂN TỐ KINH TẾ - XÃ HỘI .Về kinh tế. Hệ thống thoát nước. TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT VÀ CÁC BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ VÀ GIẢM NHẸ NGẬP LỤT PHƯỜNG NHƠN BÌNH, NHƠN PHÚ, THÀNH PHỐ QUY NHƠN.

TÌNH TRẠNG NGẬP LỤT. NGUYÊN NHÂN NGẬP LỤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Nguyên nhân tự nhiên. Nguyên nhân nhân sinh.

THÀNH LẬP BẢN ĐỒ NGUY CƠ NGẬP LỤT. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Kết quả thanh lập. CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU NGẬP LỤT.

Cơ sở thực tiễn. Đề xuất các giải pháp. 65 e KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

71 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO) e DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 ATNĐ Áp thấp nhiệt đới 2 BĐKH Biến đổi khí hậu 3 ĐKTN Điều kiện tự nhiên 4 HTTT Hình thế thời tiết 5 ITCZ Dải hội tụ nhiệt đới 6 KKL Không khí lạnh 7 KTTV Khí tượng thủy văn 8 KT-XH Kinh tế - xã hôi 9 KV Khu vực 10 KVNC Khu vực nghiên cứu 11 NBD Nước biển dâng 12 TN Tự nhiên e DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 2. Các đặc trưng khí hậu trung bình tháng, năm Quy Nhơn. Tổng hợp các công trình trên đê Đông thành phố Quy Nhon. Thiệt hại do lũ lụt gây ra tại một số trận lũ điển hình.

Bảng tổng hợp vị trí và mức độ ngập của hai phường Nhơn Binh, Nhơn Phú năm 2013 và năm 2020. Tần suất các cấp mưa ở thành phố Quy Nhơn khi bão, áp thấp nhiệt đới đổ bộ. Bảng tổng hợp đê kè phường Nhơn Bình, Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn. Diện tích ngập lụt theo độ sâu tại phường Nhơn Bình, Nhơn Phú 61 Bảng 3.

Thời gian ngập lụt tại phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. 63 e DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2. Bản đồ vi trí nghiên cứu phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. Bản đồ phân tầng địa hình phường Nhơn Bình, Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn.

Bản đồ sông ngòi phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. Đoạn đê bao sông Cát phường Nhơn Bình. Đoạn đê bao bờ tả sông Hà Thanh tại phường Nhơn Phú. Đoạn đầu đập tràn Phú Xuân và đoạn cuối tuyến thoát lũ sông Dinh.

Vị trí khảo sat ngập lụt tháng XI năm 2013 phường Nhơn Bình, Nhơn Phú……………………………………………………… 41 Hình 3. Vị trí khảo sát đợt ngập lụt tháng XI năm 2020 phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. Đoạn đường Hùng Vương, phường Nhơn Bình bị ngập tối ngày 03/08/2015. Đoạn đường Hùng Vương, hướng từ ngã ba Ông Thọ về cầu chợ Dinh bị ngập ngày 25/8/2016.

Ngập nước trên các tuyến đường Hùng Vương, Ngã ba Long Vân vào ngày 10/11/2020. Hình ảnh hướng thoát nước sau khi xây dựng Trường Đại học Quang Trung. Hình ảnh dữ liệu được thể hiện trên phần mềm QGIS ở phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. Bản đồ độ sâu ngập lụt năm 2020 ứng với trận lũ tháng XI năm 2013 trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú.

Bản đồ thời gian ngập lụt năm 2020 ứng với trận lũ tháng XI năm 2013 trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú. Lý do chọn đề tài Tình trạng ngập lụt xảy ra khi có mưa lớn hoặc lũ tràn bờ đang là vấn đề rất bức xúc đối với nhiều nơi ở nước ta. Tuy nhiên, đối với các thành phố nằm ở hạ lưu các con sông thì vấn đề này ngày càng diễn ra rất nghiêm trọng. Thành phố Quy Nhơn tỉnh Bình Định, có diện tích tự nhiên khoảng 286 km2, gồm 21 đơn vị hành chính (16 phường và 5 xã) trong đó có 4 xã đảo, bán đảo và 1 xã miền núi.

Nằm ở hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh. Địa hình có nhiều nơi trũng thấp, hệ thống thoát nước còn hạn chế và lại là một trong các thành phố chịu ảnh hưởng nặng của Biến đổi khí hậu (BĐKH) nên rất dễ bị ngập lụt khi có mưa lớn hoặc lũ lụt từ sông suối tràn bờ. Phường Nhơn Bình, Nhơn Phú nằm ở phía Tây Bắc của thành phố Quy Nhơn, địa bàn của hai phường nằm ở các vùng thấp trũng và ven sông, suối, kênh rạch của hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, vì vậy nên thường xuyên bị lũ lụt vào mùa mưa lũ hàng năm (mỗi năm có từ 2-3 đợt). Đặc biệt trong những năm gần đây do tác động của BĐKH ngày càng nặng nề hơn, đã làm cho mưa lớn và lũ lớn trên sông Hà Thành, sông Kôn xảy ra ngày càng nhiều nên tình trạng ngập lụt diễn ra hàng năm vào mùa mưa bão ở nơi đây thường xuyên xảy ra, thêm vào đó là tình trạng xây dựng nhiều nơi còn chưa đồng bộ, không đảm bảo hệ thống thoát nước, lấn chiếm xây dựng trên khu vực thoát lũ, nên tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng hơn.

Tình trạng ngập lụt xảy ra trong thời gian qua đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế, đời sống và sức khỏe của người dân. Trước thực trạng đó, việc nghiên cứu tình trạng ngập lụt trong bối cảnh BĐKH đối với hai phường Nhơn Bình, Nhơn Phú là hết sức cần thiết và cấp bách nhằm xác định được nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng và hậu quả của ngập lụt để đưa ra các giải e 2 pháp phù hợp nhằm giảm bớt mức độ thiệt hại đối với ngật lụt gây ra là hết sức cần thiết. Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu tình trạng ngập lụt trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định trong bối cảnh biến đổi khí hậu” vừa có ý nghĩa về mặt khoa học lại vừa có ý nghĩa về mặt thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Làm rõ được tình trạng ngập lụt trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn; - Đề xuất được các giải pháp ứng phó và giảm nhẹ tình trạng ngập lụt trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn.

Nội dung nghiên cứu của đề tài - Tổng quan cơ sở lí luận, thực tiễn về vấn đề ngập lụt và các biện pháp ứng phó, giảm nhẹ do ngập lụt gây ra; - Phân tích các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên (ĐKTN), kinh tế - xã hội (KT-XH) và tình trạng ngập lụt của thành phố Quy Nhơn để làm rõ vai trò của từng nhân tố tự nhiên, KT-XH đến tình trạng ngập lụt (xác định được nguyên nhân, thời gian, phạm vi, mức độ ngập và các hậu quả của ngập lụt gây ra); - Thành lập bản đồ nguy cơ vùng ngập lụt trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú; - Đề xuất các giải pháp ứng phó và giảm nhẹ tình trạng ngập lụt phù hợp với ĐKTN, KT-XH của địa phương. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng: Tình trạng ngập lụt trên địa bàn phường Nhơn Bình, Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn. - Phạm vi nghiên cứu: + Không gian: Phường Nhơn Phú, Nhơn Bình thành phố Quy Nhơn. + Thời gian: Từ năm 2010 đến năm 2020 có xét đến BĐKH.

Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 5. Quan điểm tiếp cận - Quan điểm hệ thống Theo quan điểm hệ thống, mỗi một địa tổng thể bao gồm các bộ phận tạo thành một hệ thống thống nhất và hoàn chỉnh, giữa các bộ phận có mối quan hệ tác động qua lại, phụ thuộc lẫn nhau tạo thành một hệ thống động lực hở và tự cân bằng. Vận dụng quan điểm này vào đề tài nghiên cứu, cho thấy khi phân tích các nhân tố tác động của tự nhiên và kinh tế - xã hội đến ngập lụt cho thấy ngập lụt ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố cả về mặt tự nhiên và kinh tế xã hội. Do vậy, trong nghiên về tình trạng ngập lụt nhất thiết phải chú trọng đến quan điểm hệ thống.

- Quan điểm tổng hợp: Ngập lụt xảy ra do tác động tổng hợp của nhiều nhân tố khác nhau: địa mạo (độ dốc, hướng sườn, độ phân cắt, …), địa chất (thạch học, kiến tạo, vỏ phong hóa, …), khí hậu (bão, cường độ mưa, thời gian mưa), thổ nhưỡng (loại đất, chiều dày lớp thổ nhưỡng), đặc điểm thủy văn (hình thái luu vực, đặc trưng và hướng dòng chảy, …), thảm thực vật (các kiểu thảm, độ che phủ, …), các loại hình sử dụng đất và các hoạt động nhân sinh, … Như vậy, để đánh giá được mức độ và diện ngập lụt cần phải nghiên cứu một cách đầy đủ các nhân tố gây ra nó, xác định được đâu là nhân tố chính, đâu là tác nhân thứ yếu. - Quan điểm lãnh thổ: Mọi sự vật, hiện tượng đều tồn tại và phát triển trên một lãnh thổ cụ thể. Trên lãnh thổ đó có sự thống nhất nội tại và phân hóa của các sự vật, hiện tượng, đồng thời có mối quan hệ với các lãnh thổ khác. Khi ĐKTN và KT - XH của lãnh thổ nghiên cứu có sự thay đổi theo chiều hướng tốt hoặc xấu đều ảnh hưởng nhất định đến lãnh thổ kề bên và ngược lại.

Ngập lụt thông thường xảy ra trên quy mô lãnh thổ lớn, bắt nguồn từ e 4 thượng lưu và ngập lụt ở vùng trung và hạ lưu. Vận dụng quan điểm lãnh thổ sẽ giúp người nghiên cứu có cái nhìn tổng quát, nắm được nguồn phát sinh cũng như phân tích và đánh giá được ngập lụt ở khu vực nghiên cứu. - Quan điểm lịch sử - viễn cảnh: Các thành phần trong tự nhiên đều trải qua quá trình hình thành và phát triển. Thiên tai cũng là một yếu tố tương tự, trong quá trình hình thành và phát triển, các đặc điểm, tính chất có thể biến đổi.

Do vậy, các số liệu thống kê từng đối tượng đều gắn với một giai đoạn phát triển nhất định. Muốn xác định đúng nguyên nhân phát sinh, quá trình phát triển, bản chất ở hiện tại và dự báo xu thế phát triển tương lai của các loại hình thiên tai, không thể không vận dụng quan điểm lịch sử.