Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp giảm nghèo trên địa bàn huyện thông nông tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng nghèo tại huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, đề xuất giải pháp hiệu quả nhằm cải thiện đời sống người dân.

• Tác giả: Nông Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển Nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp giảm nghèo trên địa bàn huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm về nghèo
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.3. Công tác xóa đói giảm nghèo của một số nước trên thế giới
• 1.4. Công tác xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu luận chung
• 2.5.2. Phương pháp phân tích thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng
• 3.2. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 3.3. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội
• 3.4. Thực trạng kết cấu hạ tầng
• 3.5. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của huyện Thông Nông
• 3.6. Thực trạng nghèo và kết quả giảm nghèo của huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2015
• 3.7. Thực trạng nghèo và kết quả giảm nghèo của huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng
• 3.8. Thực trạng đói nghèo của các nhóm hộ điều tra
• 3.9. Tình hình thực hiện các chính sách giảm nghèo của huyện Thông Nông, Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2015
• 3.10. Tình hình thực hiện các chương trình chính sách, XĐGN theo chương trình Nghị quyết 30a của Chính phủ trên địa bàn huyện Thông Nông
• 3.11. Thực hiện chương trình 135 và chương trình xây dựng nông thôn mới
• 3.12. Đánh giá chung về công tác giảm nghèo của huyện Thông Nông
• 3.13. Giải pháp xóa đói giảm nghèo huyện Thông Nông giai đoạn 2016 - 2020
• 3.14. Định hướng phát triển chung của huyện
• 3.15. Những chỉ tiêu phấn đấu cụ thể
• 3.16. Một số giải pháp xoá đói giảm nghèo cho hộ nông dân
• 3.17. Giải pháp về tổ chức thực hiện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng giảm nghèo tại huyện Thông Nông Cao Bằng

Thực trạng giảm nghèo tại huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, được đánh giá qua các chỉ số kinh tế - xã hội và kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo. Huyện Thông Nông là một trong 62 huyện nghèo nhất cả nước, với tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số. Giai đoạn 2011-2015, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 60,89% xuống còn 39,38%, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Phát triển kinh tế chậm, cơ sở hạ tầng yếu kém, và hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư thấp là những nguyên nhân chính. Các chương trình như Chương trình 135, Nghị quyết 30a, và xây dựng nông thôn mới đã được triển khai nhưng chưa đạt hiệu quả tối ưu.

1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Huyện Thông Nông có địa hình núi đá cao, giao thông khó khăn, chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Dân số gồm 5 dân tộc, trong đó dân tộc Nùng chiếm 32,4%. Cơ sở hạ tầng yếu kém, đặc biệt là hệ thống giao thông và y tế, ảnh hưởng lớn đến phát triển bền vững. Các chỉ số về giáo dục và y tế còn thấp, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa.

1.2. Thực trạng nghèo và kết quả giảm nghèo

Theo chuẩn nghèo đa chiều, tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 là 61%. Các hộ nghèo chủ yếu thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Các chính sách hỗ trợ cộng đồng và tăng cường sinh kế đã được triển khai nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Đầu tư cơ sở hạ tầng cần được tăng cường để hỗ trợ hiệu quả hơn.

II. Giải pháp giảm nghèo tại huyện Thông Nông Cao Bằng

Để giảm nghèo hiệu quả, cần tập trung vào các giải pháp giảm nghèo toàn diện, bao gồm phát triển kinh tế, tăng cường sinh kế, và hỗ trợ cộng đồng. Các giải pháp cần được xây dựng dựa trên thực trạng địa phương và đặc điểm của các nhóm hộ nghèo. Chính sách giảm nghèo cần được điều chỉnh để phù hợp với chuẩn nghèo đa chiều, tập trung vào các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, và điều kiện sống.

2.1. Giải pháp về phát triển kinh tế

Cần thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua việc đa dạng hóa ngành nghề, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp bền vững, và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng. Đầu tư cơ sở hạ tầng cần được ưu tiên để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Các chương trình hỗ trợ vốn và đào tạo nghề cần được mở rộng để giúp các hộ nghèo tăng thu nhập.

2.2. Giải pháp về giáo dục và y tế

Cần tăng cường đầu tư vào giáo dục và y tế, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa. Các chương trình hỗ trợ cộng đồng cần được triển khai để đảm bảo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Chính sách giảm nghèo cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao năng lực cho người dân.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng giảm nghèo và đề xuất các giải pháp giảm nghèo phù hợp với điều kiện của huyện Thông Nông. Các giải pháp được đề xuất có tính khả thi cao, dựa trên phân tích thực tế và kinh nghiệm từ các chương trình giảm nghèo trước đây. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều để đánh giá và thực hiện các chính sách giảm nghèo hiệu quả hơn.

3.1. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách giảm nghèo tại địa phương. Các giải pháp được đề xuất có thể áp dụng rộng rãi tại các huyện nghèo khác, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững và giảm nghèo trên toàn quốc.

3.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các giải pháp giảm nghèo đã được triển khai. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo tính bền vững của các chương trình giảm nghèo. Đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ cộng đồng cần được ưu tiên để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng nghèo đói vẫn là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các vùng nông thôn miền núi khó khăn. Tại Việt Nam, công tác xóa đói giảm nghèo được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội, nhằm nâng cao đời sống người dân và đảm bảo công bằng xã hội. Huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, là một trong 62 huyện nghèo của cả nước với tỷ lệ hộ nghèo năm 2011 lên tới 60,89%, giảm xuống còn 39,38% vào năm 2015. Đây là khu vực có địa hình núi đá cao, chia cắt mạnh, giao thông khó khăn, cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng nghèo đói và công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Thông Nông trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo trong những năm tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 xã đại diện cho các vùng sinh thái và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau của huyện, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo chính thức và điều tra thực tế tại địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển nông thôn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân vùng cao biên giới, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu phát triển nông thôn khác trong tỉnh và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn và giảm nghèo đa chiều, bao gồm:

• Lý thuyết nghèo đa chiều: Định nghĩa nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các khía cạnh về y tế, giáo dục, điều kiện sống và tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Khái niệm này giúp đánh giá toàn diện hơn về thực trạng nghèo đói tại địa phương.

• Mô hình phát triển kinh tế nông thôn bền vững: Tập trung vào việc phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất lao động, đa dạng hóa sinh kế và cải thiện cơ sở hạ tầng nhằm tạo điều kiện cho người dân thoát nghèo bền vững.

• Khái niệm giảm nghèo bền vững: Nhấn mạnh việc hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất, đào tạo nghề, tiếp cận tín dụng và các dịch vụ xã hội để nâng cao năng lực tự vươn lên, tránh tái nghèo.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, nghèo đa chiều, giảm nghèo bền vững, và các chính sách hỗ trợ giảm nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các báo cáo của UBND huyện Thông Nông, Chi cục Thống kê tỉnh Cao Bằng, các nghị quyết, chính sách giảm nghèo của Chính phủ và các tài liệu nghiên cứu liên quan giai đoạn 2011-2015.

• Thu thập số liệu sơ cấp: Thực hiện điều tra khảo sát trực tiếp tại 3 xã đại diện (Yên Sơn, Đa Thông, Cần Nông) với tổng số 90 hộ dân được chọn ngẫu nhiên, nhằm thu thập thông tin về điều kiện kinh tế, xã hội, nguyên nhân nghèo và hiệu quả các chính sách hỗ trợ.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều, phân tích các chỉ số về thu nhập, tiếp cận dịch vụ xã hội, và đánh giá hiệu quả các chương trình giảm nghèo. Các số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel để xây dựng bảng biểu và biểu đồ minh họa.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6/2015 đến tháng 8/2016, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2011-2015 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2016-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng vẫn còn cao: Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ 60,89% năm 2011 xuống còn 39,38% năm 2015, tương đương mức giảm bình quân khoảng 6%/năm. Tuy nhiên, so với các huyện trong tỉnh, Thông Nông vẫn nằm trong nhóm có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất.

2. Cơ cấu kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, năng suất thấp: Ngành nông nghiệp chiếm trên 90% giá trị sản xuất toàn huyện, nhưng năng suất và giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích còn thấp, chỉ đạt khoảng 25 triệu đồng/ha năm 2015, tăng 13,6% so với năm trước. Các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển chậm, chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong cơ cấu kinh tế.

3. Cơ sở hạ tầng còn nhiều hạn chế: Mặc dù 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã, nhưng hệ thống đường giao thông liên thôn, liên xóm còn yếu, nhiều tuyến đường chưa được bê tông hóa. Tỷ lệ hộ sử dụng điện đạt khoảng 78%, nước sạch chỉ đạt 55%. Hệ thống y tế và giáo dục được cải thiện nhưng chất lượng còn thấp, đặc biệt ở các xã vùng sâu, vùng xa.

4. Nguyên nhân nghèo đa dạng và phức tạp: Ngoài điều kiện tự nhiên khó khăn, nguyên nhân chủ yếu gồm thiếu vốn sản xuất, trình độ dân trí thấp, thiếu kỹ năng nghề nghiệp, hạn chế tiếp cận tín dụng và dịch vụ xã hội, cùng với tư tưởng trông chờ, ỷ lại của một bộ phận người nghèo.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác giảm nghèo tại huyện Thông Nông đã đạt được những chuyển biến tích cực, thể hiện qua sự giảm tỷ lệ hộ nghèo và cải thiện một số chỉ số kinh tế xã hội. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao so với mức trung bình của tỉnh và cả nước, phản ánh những khó khăn đặc thù của vùng núi biên giới.

Nguyên nhân chủ yếu là do địa hình chia cắt, thiếu đất sản xuất, cơ sở hạ tầng yếu kém, cùng với hạn chế về nguồn lực và năng lực của người dân. So sánh với các nghiên cứu tại các huyện nghèo khác như Ba Bể (Bắc Kạn) và Lào Cai, các giải pháp tập trung phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề và hỗ trợ tín dụng đã góp phần giảm nghèo hiệu quả hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo theo năm, bảng so sánh cơ cấu kinh tế và bảng phân tích các nguyên nhân nghèo theo nhóm hộ. Việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giúp đánh giá toàn diện hơn về mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội, từ đó đề xuất chính sách phù hợp hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông và thủy lợi

   • Mục tiêu: Nâng cao khả năng tiếp cận thị trường và cải thiện điều kiện sản xuất nông nghiệp.
   • Thời gian: 2016-2020
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các sở ngành tỉnh và các nhà tài trợ.

2. Mở rộng và nâng cao hiệu quả các chương trình đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật

   • Mục tiêu: Nâng cao trình độ lao động, giúp người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tăng năng suất và thu nhập.
   • Thời gian: Liên tục, ưu tiên giai đoạn 2016-2018
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm dạy nghề huyện, các tổ chức khuyến nông, khuyến lâm.

3. Tăng cường hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo

   • Mục tiêu: Giúp người dân có vốn đầu tư sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình.
   • Thời gian: 2016-2020
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, UBND xã.

4. Nâng cao nhận thức và ý thức tự vươn lên của người nghèo

   • Mục tiêu: Giảm tư tưởng trông chờ, ỷ lại, khuyến khích chủ động tham gia các hoạt động phát triển kinh tế.
   • Thời gian: Liên tục
   • Chủ thể thực hiện: Các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương, truyền thông huyện.

5. Phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương

   • Mục tiêu: Đa dạng hóa sinh kế, tận dụng lợi thế địa hình và tài nguyên thiên nhiên.
   • Thời gian: 2016-2020
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức hỗ trợ phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách tại các cấp địa phương

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh các chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc thù vùng miền.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo đa chiều.

3. Các tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Tham khảo kinh nghiệm, dữ liệu thực tế để thiết kế các chương trình hỗ trợ hiệu quả tại vùng núi biên giới.

4. Người dân và các hộ nghèo tại huyện Thông Nông và các vùng tương tự

   • Lợi ích: Hiểu rõ các chính sách hỗ trợ, các mô hình phát triển kinh tế phù hợp để chủ động tham gia và hưởng lợi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo ở Thông Nông vẫn còn cao dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ?
   Do địa hình khó khăn, cơ sở hạ tầng yếu kém, năng lực sản xuất thấp và một số hạn chế trong việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ, cùng với tư tưởng trông chờ ỷ lại của một bộ phận người dân.

2. Chuẩn nghèo đa chiều có ý nghĩa gì trong đánh giá nghèo đói?
   Chuẩn nghèo đa chiều giúp đánh giá không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến các khía cạnh như y tế, giáo dục, điều kiện sống, từ đó có cái nhìn toàn diện hơn về thực trạng nghèo.

3. Các giải pháp giảm nghèo nào được đề xuất cho huyện Thông Nông?
   Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, mở rộng đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng ưu đãi, nâng cao nhận thức người dân và phát triển các mô hình kinh tế phù hợp.

4. Làm thế nào để người nghèo có thể tiếp cận tốt hơn với các chính sách hỗ trợ?
   Cần tăng cường tuyên truyền, cải thiện công tác tổ chức thực hiện, phối hợp giữa các ngành và địa phương, đồng thời nâng cao năng lực quản lý và giám sát.

5. Kinh nghiệm giảm nghèo từ các địa phương khác có thể áp dụng cho Thông Nông không?
   Có thể áp dụng các bài học về phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng và xây dựng mô hình sinh kế phù hợp như tại huyện Ba Bể (Bắc Kạn) và tỉnh Lào Cai.

Kết luận

• Tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Thông Nông giảm đáng kể từ 60,89% năm 2011 xuống còn 39,38% năm 2015, tuy nhiên vẫn còn cao so với mức trung bình tỉnh và cả nước.
• Cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp với năng suất thấp, cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội còn nhiều hạn chế.
• Nguyên nhân nghèo đa dạng, bao gồm điều kiện tự nhiên, hạn chế về vốn, trình độ dân trí và tư tưởng trông chờ ỷ lại.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng và nâng cao nhận thức người dân nhằm giảm nghèo bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển nông thôn và là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà quản lý, nghiên cứu và cộng đồng địa phương.

Cần triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá để điều chỉnh chính sách phù hợp, góp phần nâng cao đời sống người dân huyện Thông Nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về nghèo 1. Khái niệm nghèo của thế giới Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993 đã đưa ra định nghĩa về nghèo như sau: "Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương" (UNDP 2012( UNDP ( 2012), Sáng kiến quản lý về giới và chính sách kinh tế Châu Á và Thái Bình Dương [23]). Tại Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen - Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về đói nghèo như sau: "Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đô la (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại" ( UNDP ( 2012), Sáng kiến quản lý về giới và chính sách kinh tế Châu Á và Thái Bình Dương [23].

Ngân hàng thế giới WB (World bank) cho rằng: Ngưỡng nghèo là mốc mà nếu cá nhân hay hộ gia đình có thu nhập nằm dưới mốc này thì bị coi là nghèo. Ngưỡng nghèo là yếu tố chính yếu để quy định thành phần nghèo của một quốc gia. Theo WB thì đói nghèo là những hộ không có khả năng chi trả cho số hàng hóa lương thực của mình đủ cung cấp 2.100 kcalo/người/ngày ( Ngân hàng thế giới ( 2004), Chính sách phát triển vùng của một số nước châu Á [12]. Thế giới thường dùng khái niệm "nghèo khổ" mà không dùng khái niệm "nghèo đói" như Việt Nam và nhận định nghèo khổ theo bốn khía cạnh là thời gian, không gian, giới và môi trường.(Bộ kế hoạch và đầu tư (2005), Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo [2]) n 5 Về thời gian: Phần lớn người nghèo khổ là những người có mức sống dưới "chuẩn" trong một thời gian dài, cũng có một số người nghèo khổ tình thế như người thất nghiệp, những người mới nghèo do suy thoái kinh tế hoặc thiên tai, địch họa, tệ nạn xã hội, rủi ro.

Về không gian: nghèo đói diễn ra chủ yếu ở nông thôn, nơi có phần lớn dân số sinh sống. Tuy nhiên, tình trạng đói nghèo ở thành thị, trước hết ở các nước đang phát triển cũng có xu hướng tăng. Về giới: người nghèo là phụ nữ đông hơn nam giới, nhiều hộ gia đình nghèo do phụ nữ làm chủ hộ. Trong các hộ nghèo đói do đàn ông làm chủ hộ thì phụ nữ vẫn khổ hơn nam giới.

Về môi trường: Phần lớn người thuộc diện đói nghèo đều sống ở những vùng khắc nghiệt mà ở đó tình trạng đói nghèo và xuống cấp của môi trường đều đang ngày càng trầm trọng thêm. * Chỉ tiêu và chuẩn nghèo thế giới Khi đánh giá nước giàu nghèo trên thế giới, giới hạn đói nghèo được thể biểu hiện bằng chỉ tiêu chính là thu nhập quốc dân bình quân đầu người (GDP). Tuy nhiên một số nhà nghiên cứu cho rằng, nghèo đói còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như văn hóa, chính trị, xã hội. Trong thực tế nhiều quốc gia phát triển có thu nhập bình quân theo đầu người cao nhưng vẫn chưa giải quyết được vấn đề nghèo.

Như vậy, nếu chỉ căn cứ vào thu nhập chưa đủ căn cứ để đánh giá. Cho nên bên cạnh chỉ tiêu này tổ chức hội đồng phát triển Hải ngoại (ODC) đưa ra chỉ số chất lượng cuộc sống (PQLI) để đánh giá, bao gồm 3 chỉ tiêu cơ bản sau: Tuổi thọ - Tỷ lệ mù chữ - Tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh. Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc sử dụng chỉ số phát triển con người (HDI) bao gồm ba chỉ tiêu: tuổi thọ, tình trạng biết chữ của người lớn, thu nhập bình quân đầu người trong năm. Đây là chỉ tiêu cho phép đánh giá đầy đủ và toàn diện về sự phát triển và trình độ văn minh của mỗi quốc gia, nhìn nhận các nước giàu, nghèo tương đối chính xác và khách quan.

n 6 Nói chung quan niệm của nhiều nước cho rằng, hộ nghèo có mức thu nhập dưới 1/3 mức thu nhập trung bình của xã hội. Với quan điểm này hiện nay trên thế giới có khoảng 1,12 tỷ người (25%) đang sống trong tình trạng nghèo khó, tức là sống dưới 420USD người/năm hoặc là 35USD/người/tháng mà ngân hàng thế giới đã ấn định. Song các nước đang phát triển mỗi nước có một chuẩn mực khác nhau như: Pakistan là 6USD/người/tháng, Inđônnêxia là 6USD/người/tháng, Malaixia là 28USD/người/tháng, Neepan là 9 USD/người/tháng. Cũng có những nước dùng chỉ tiêu kcalo/người/tháng và ngân hàng thế giới đã xác định chuẩn nghèo đói là mức dùng lương thực, thực phẩm chỉ đủ cung cấp một lượng calo dưới 2100 kcalo/người/tháng.

Khái nghèo ở Việt nam Ở Việt Nam có rất nhiều quan điểm đưa ra xung quanh vấn đề khái niệm, chỉ tiêu và chuẩn mực nghèo đói. Tuy nhiên, các quan điểm tập trung nhất vào khái niệm, chỉ tiêu và chuẩn mực đói nghèo do Bộ lao động Thương binh và xã hội ban hành ( Bùi Thế Cường ( 2010), Từ điển xã hội học Oxford, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội[9]). Nghèo: Là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thỏa mãn một phần tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng trên mọi phương diện. Nghèo được chia thành 2 dạng là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối.

- Nghèo tuyệt đối: là tình trạng của một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản, tối thiểu để duy trì cuộc sống như nhu cầu về ăn, mặc, nhà ở, chăm sóc y tế. - Nghèo tương đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của địa phương, ở một thời kỳ nhất định. * Chỉ tiêu đánh giá đói nghèo ở Việt Nam Để đánh giá tình trạng nghèo đói ở Việt Nam, Tổng cục thống kê và Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội đã đưa ra chỉ tiêu và một số chuẩn mực xác định hộ nghèo, đói như sau: n 7 - Chỉ tiêu chính: Thu nhập bình quân một đầu người 1 tháng (hoặc 1 năm) được đo bằng chỉ tiêu giá trị hay hiện vật quy đổi, thường lấy lương thực (gạo) tương ứng một giá trị hay hiện tượng đánh giá. Khái niệm thu nhập ở đây là thu nhập thuần túy (tổng thu trừ đi tổng chi phí sản xuất).

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh chỉ tiêu thu nhập bình quân nhân khẩu hàng tháng là chỉ tiêu cơ bản nhất để xác định mức đói nghèo. - Chỉ tiêu phụ: là dinh dưỡng bữa ăn, nhà ở, mặc và các điều kiện học tập, chữa bệnh, đi lại. Mặc dù lấy chỉ tiêu thu nhập cơ bản không ổn định như nước ta thì rất cần thiết sử dụng hình thức hiện vật, phổ biến là quy ra gạo tiêu chuẩn (gạo thường) tương ứng với một giá trị nhất định. Việc sử dụng hiện vật quy đổi tương ứng với một giá trị được so sánh với mức thu nhập của một người dân theo thời gian và không gian được dễ dàng.

Đặc biệt đối với người nghèo nói chung và người nghèo ở nông thôn nói riêng, chỉ tiêu khối lượng gạo bình quân/người/tháng tương ứng với lượng giá trị nhất định là có ý nghĩa thực tế. Từ năm 1993 đến nay, Chính phủ đã 6 lần điều chỉnh chuẩn nghèo đói của Việt Nam cho phù hợp với tình hình phát triển chung của xã hội. Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2010 và 2011 - 2015 xác định như sau: Giai đoạn 2006 -2010: Đối với khu vực nông thôn: thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/ người/ tháng trở xuống là hộ nghèo. Đối với khu vực thành thị: thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/ người/ tháng trở xuống là hộ nghèo (Chính phủ 2005 [6]).

Giai đoạn 2011 - 2015 Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 09/2011/QĐ- TTg, ngày 30 tháng 01 năm 2011 về việc Ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015 là: (Chính phủ (2011)[7]). + Khu vực nông thôn là 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000đ/người/năm) trở xuống. n 8 + Khu vực thành thị là 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000đ/người/năm) trở xuống. + Hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000đ/người/tháng.

+ Hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000đ/người/tháng. Khái niệm nghèo đa chiều Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh” (Oxfam và ActionAid(2012).

Theo dõi nghèo theo phương pháp cùng tham gia tại số tại một số cộng đồng dân cư nông thôn Việt Nam, Báo cáo tổng hợp 5 năm (2007- 2011) [17]. Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản (Bùi Thế Cường (2010), Từ điển xã hội Oxford, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội [9].) Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch n 9 vụ xã hội cơ bản Oxfam và ActionAid (2012) (Oxfam và ActionAid(2012).

Theo dõi nghèo theo phương pháp cùng tham gia tại số tại một số cộng đồng dân cư nông thôn Việt Nam, Báo cáo tổng hợp 5 năm (2007- 2011) [17]. Chỉ số nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Index) của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thước đo quan trọng nhằm bổ sung cho phương pháp đo lường nghèo truyền thống dựa trên thu nhập.