Luận văn thực trạng gây trồng và phát triển cây thảo quả tại thị trấn tân uyên huyện tân uyên tỉnh lai châu

Nghiên cứu về thực trạng trồng cây thảo quả tại Tân Uyên, Lai Châu là vô cùng quan trọng. 77 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Lò Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Lâm Kết Hợp
• Đề tài: Thực Trạng Gây Trồng Và Phát Triển Cây Thảo Quả Tại Thị Trấn Tân Uyên Huyện Tân Uyên – Tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học và trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Khái niệm lâm sản ngoài gỗ
• 2.3. Nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ
• 2.4. Đặc điểm sinh thái của cây Thảo quả
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.5.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Địa điểm tiến hành
• 3.2.2. Thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.2. Điều tra thu thập số liệu
• 3.4.3. Phương pháp nội nghiệp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng gây trồng Thảo quả tại thị trấn Tân Uyên
• 4.2. Sản lượng, diện tích trồng Thảo quả
• 4.3. Chất lượng quả Thảo quả
• 4.4. Thị trường tiêu thụ
• 4.5. Đặc điểm sinh thái học, sinh trưởng và phát triển của cây Thảo quả dưới tán rừng
• 4.5.1. Đặc điểm sinh thái học của cây Thảo quả
• 4.5.2. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển cây Thảo quả dưới tán rừng
• 4.6. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi trồng Thảo quả
• 4.6.1. Thảo quả trồng ở khu vực dãy Trường Sơn
• 4.6.2. Thảo quả trồng ở khu vực dãy Hoàng Liên Sơn
• 4.7. Đặc điểm đất nơi trồng Thảo quả
• 4.8. Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên đến quá trình sinh trưởng, phát triển trồng Thảo quả tại thị trấn Tân Uyên dưới tán rừng
• 4.8.1. Ảnh hưởng của thời tiết của khu vực đến phát triển của cây Thảo quả
• 4.8.2. Ảnh hưởng của chuột tới cụm hoa và quả cây Thảo quả
• 4.9. Đề xuất một số giải pháp cho sinh trưởng và phát triển Thảo quả
• 4.9.1. Giải pháp về kĩ thuật
• 4.9.2. Giải pháp về tổ chức
• 4.9.3. Giải pháp về chính sách
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Thực Trạng Trồng Cây Thảo Quả

Nghiên cứu về thực trạng trồng cây thảo quả tại Tân Uyên, Lai Châu là vô cùng quan trọng. Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn cả lâm sản ngoài gỗ, đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người dân miền núi. Việc khai thác rừng quá mức đã dẫn đến suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Kinh doanh lâm sản ngoài gỗ như cây thảo quả là một giải pháp hiệu quả để tạo thu nhập ổn định cho người dân, đồng thời bảo vệ và phát triển rừng. Thảo quả đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ gia đình vùng cao ở các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có Tân Uyên, Lai Châu. Nghiên cứu này sẽ đánh giá thực trạng gây trồng và phát triển cây thảo quả tại đây, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững.

1.1. Vai Trò Của Cây Thảo Quả Trong Kinh Tế Địa Phương

Cây thảo quả không chỉ là một loại lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Việc trồng cây thảo quả tạo ra công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Theo nghiên cứu, hiệu quả kinh tế cây thảo quả Lai Châu đã được chứng minh qua nhiều năm, giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo. Điều này thúc đẩy người dân tích cực tham gia vào việc trồng và chăm sóc cây thảo quả, góp phần bảo vệ và phát triển rừng.

1.2. Tiềm Năng Phát Triển Cây Thảo Quả Tại Tân Uyên Lai Châu

Tân Uyên, Lai Châu có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của cây thảo quả. Khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào là những yếu tố quan trọng giúp cây thảo quả sinh trưởng và phát triển tốt. Bên cạnh đó, kinh nghiệm trồng cây thảo quả của người dân địa phương cũng là một lợi thế lớn. Việc khai thác và phát triển tiềm năng này sẽ giúp Tân Uyên trở thành một vùng trồng cây thảo quả trọng điểm của tỉnh Lai Châu, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

II. Phân Tích Thực Trạng Gây Trồng Cây Thảo Quả Ở Tân Uyên

Nghiên cứu này tập trung vào việc điều tra và đánh giá thực trạng gây trồng cây thảo quả tại thị trấn Tân Uyên. Mục tiêu là xác định được tình hình phân bố, đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả trên địa bàn. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển cây thảo quả, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân. Nghiên cứu cũng tìm hiểu về kinh nghiệm sử dụng và thị trường của cây thảo quả, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

2.1. Diện Tích Và Sản Lượng Thảo Quả Tại Tân Uyên

Theo số liệu thống kê, diện tích trồng thảo quả tại Tân Uyên ngày càng được mở rộng. Sản lượng thảo quả cũng tăng lên đáng kể qua các năm. Tuy nhiên, năng suất cây thảo quả vẫn còn thấp so với tiềm năng. Điều này cho thấy cần có các biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất, đồng thời đảm bảo chất lượng thảo quả. Nghiên cứu sẽ đánh giá chi tiết về diện tích, sản lượng và năng suất cây thảo quả tại Tân Uyên, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.2. Kỹ Thuật Trồng Và Chăm Sóc Cây Thảo Quả Hiện Nay

Người dân Tân Uyên đã có nhiều kinh nghiệm trong việc trồng và chăm sóc cây thảo quả. Tuy nhiên, kỹ thuật trồng và chăm sóc vẫn còn mang tính truyền thống, chưa áp dụng nhiều các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thảo quả. Nghiên cứu sẽ đánh giá các kỹ thuật trồng và chăm sóc cây thảo quả hiện nay, từ đó đề xuất các biện pháp cải tiến, giúp người dân nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.3. Chất Lượng Thảo Quả Và Thị Trường Tiêu Thụ

Chất lượng thảo quả là yếu tố quan trọng quyết định giá trị kinh tế. Thảo quả Tân Uyên có chất lượng tốt, được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, việc chế biến và bảo quản thảo quả còn hạn chế, ảnh hưởng đến giá trị gia tăng. Thị trường tiêu thụ thảo quả chủ yếu là thị trường nội địa, chưa có nhiều hoạt động xuất khẩu. Nghiên cứu sẽ đánh giá chất lượng thảo quả và thị trường tiêu thụ, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao giá trị và mở rộng thị trường.

III. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Tự Nhiên Đến Thảo Quả

Các yếu tố tự nhiên như khí hậu, đất đai, địa hình có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố này đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây thảo quả tại thị trấn Tân Uyên dưới tán rừng. Từ đó, đưa ra các khuyến nghị về việc lựa chọn địa điểm trồng phù hợp, cũng như các biện pháp canh tác để giảm thiểu tác động tiêu cực của các yếu tố tự nhiên.

3.1. Ảnh Hưởng Của Khí Hậu Đến Sinh Trưởng Cây Thảo Quả

Khí hậu là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả. Nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, ánh sáng đều có tác động đến quá trình này. Cây thảo quả ưa khí hậu mát mẻ, ẩm ướt, có nhiều sương mù. Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết về ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu đến sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả tại Tân Uyên.

3.2. Đặc Điểm Đất Trồng Cây Thảo Quả Tại Tân Uyên

Đất đai là yếu tố quan trọng thứ hai ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả. Cây thảo quả ưa đất mùn, tơi xốp, thoát nước tốt. Nghiên cứu sẽ điều tra và phân tích đặc điểm đất trồng cây thảo quả tại Tân Uyên, từ đó đưa ra các khuyến nghị về việc cải tạo đất để phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của cây thảo quả.

IV. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Cây Thảo Quả Tại Tân Uyên

Để phát triển bền vững cây thảo quả tại Tân Uyên, cần có các giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, tổ chức và chính sách. Nghiên cứu này sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng thảo quả, mở rộng thị trường tiêu thụ và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách khoa học và có sự tham gia của cộng đồng.

4.1. Giải Pháp Kỹ Thuật Nâng Cao Năng Suất Thảo Quả

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm việc lựa chọn giống cây thảo quả tốt, áp dụng kỹ thuật trồng và chăm sóc tiên tiến, phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả. Cần có các chương trình tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho người dân, giúp họ nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất. Việc sử dụng phân bón hữu cơ cũng cần được khuyến khích để bảo vệ môi trường.

4.2. Giải Pháp Tổ Chức Sản Xuất Và Tiêu Thụ Thảo Quả

Các giải pháp tổ chức bao gồm việc thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ thảo quả. Điều này giúp người dân liên kết lại với nhau, chia sẻ kinh nghiệm và giảm chi phí sản xuất. Cần có các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm thảo quả Tân Uyên đến thị trường trong và ngoài nước.

4.3. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Cây Thảo Quả

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, thị trường cho người trồng cây thảo quả. Cần có các chương trình khuyến khích đầu tư vào chế biến và bảo quản thảo quả, nâng cao giá trị gia tăng. Việc bảo vệ rừng và môi trường cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây thảo quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Thảo Quả

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc phát triển cây thảo quả tại Tân Uyên, Lai Châu. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chương trình, dự án phát triển cây thảo quả bền vững. Đồng thời, giúp người dân nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

5.1. Mô Hình Trồng Thảo Quả Hiệu Quả Tại Tân Uyên

Nghiên cứu sẽ giới thiệu các mô hình trồng thảo quả hiệu quả tại Tân Uyên, giúp người dân học hỏi và áp dụng. Các mô hình này cần phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương. Việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các hộ trồng thảo quả cũng rất quan trọng.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Cây Thảo Quả

Nghiên cứu sẽ đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thảo quả tại Tân Uyên, từ đó chứng minh vai trò quan trọng của cây thảo quả trong việc xóa đói giảm nghèo. Các chỉ số kinh tế như doanh thu, lợi nhuận, chi phí sản xuất sẽ được phân tích chi tiết.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Cây Thảo Quả Ở Tân Uyên

Nghiên cứu về thực trạng trồng cây thảo quả tại Tân Uyên, Lai Châu đã đưa ra những kết luận quan trọng về tiềm năng, thách thức và giải pháp phát triển bền vững. Tương lai của cây thảo quả ở Tân Uyên phụ thuộc vào sự nỗ lực của chính quyền địa phương, người dân và các nhà khoa học. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để khai thác tối đa tiềm năng của cây thảo quả, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Thảo Quả

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây thảo quả, đánh giá thực trạng gây trồng và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Các kết quả này là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng các chính sách và chương trình phát triển cây thảo quả.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cây Thảo Quả

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về giống cây thảo quả, kỹ thuật trồng và chăm sóc, chế biến và bảo quản. Việc nghiên cứu thị trường và xây dựng thương hiệu cho thảo quả Tân Uyên cũng rất quan trọng. Các nghiên cứu này sẽ giúp nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của thảo quả trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam, phát triển lâm sản ngoài gỗ (LSNG) dưới tán rừng tự nhiên được xem là giải pháp kết hợp giữa bảo tồn hệ sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào miền núi. Việt Nam sở hữu tiềm năng lớn với gần 1,6 triệu ha rừng đặc sản, sản lượng hàng năm đạt hàng chục nghìn tấn, bao gồm 2.830 loài cây thuốc và 500 loài cây tinh dầu. Trong đó, Thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.) là loài cây dược liệu thân thảo lâu năm có giá trị kinh tế cao, hạt chứa 1–1,5% tinh dầu, phục vụ nhu cầu dược liệu, gia vị nội địa và xuất khẩu.

Tại tỉnh Lai Châu, ước tính có khoảng 12.000 hộ dân (chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông và Dao tại 72 xã vùng cao trên 1.000 m so với mực nước biển) tham gia canh tác thảo quả. Trên địa bàn huyện Tân Uyên, cây thảo quả được trồng tại 8/10 xã, đạt diện tích 865 ha và sản lượng 215 tấn vào năm 2014. Tại thị trấn Tân Uyên, thảo quả được đưa vào trồng tự phát trước năm 2008 và bắt đầu phát triển theo các đề án nông lâm nghiệp giai đoạn 2008–2010. Tuy nhiên, tập quán canh tác của người dân địa phương còn mang tính quảng canh, giống cây chưa rõ nguồn gốc, kỹ thuật thu hái và sấy thủ công làm suy giảm chất lượng thương phẩm và gây áp lực lên củi rừng tự nhiên. Đề tài khóa luận được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững loài cây này tại địa phương.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Xác định đặc điểm sinh thái học, sinh trưởng và phát triển của cây Thảo quả dưới tán rừng tự nhiên.
2. Điều tra tình hình phân bố, thực trạng gây trồng và phát triển diện tích, sản lượng cây Thảo quả tại thị trấn Tân Uyên.
3. Tìm hiểu kinh nghiệm sử dụng, thu hái, sơ chế và thị trường tiêu thụ sản phẩm thảo quả.
4. Đề xuất hệ thống các giải pháp kỹ thuật, tổ chức và chính sách nhằm nâng cao năng suất, chất lượng thảo quả, nâng cao thu nhập cho người dân gắn với công tác quản lý, bảo vệ rừng.

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.) được gây trồng dưới tán rừng tự nhiên.
• Phạm vi nghiên cứu: Đánh giá thực trạng gây trồng và các yếu tố tự nhiên (khí hậu, địa hình, độ cao, cấu trúc rừng, độ tàn che, thổ nhưỡng) cũng như sinh vật hại (chuột phá hoại hoa và quả) tác động đến sinh trưởng của thảo quả tại thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.
• Địa điểm và thời gian: Nghiên cứu được triển khai tại 7 bản thuộc thị trấn Tân Uyên từ tháng 02/2015 đến tháng 05/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận kế thừa và áp dụng hệ thống cơ sở lý luận lâm học, phân loại rừng và phương pháp điều tra thực địa chuyên ngành:

• Khung lý thuyết và khái niệm: Áp dụng khái niệm lâm sản ngoài gỗ theo định nghĩa của FAO (1999) và Jenne de Beer (1992); khung phân loại giá trị sử dụng và thị trường LSNG của Mendelsohn (1989); hệ thống phân loại trạng thái rừng phục hồi và thứ sinh của Loeschau (1963) (các nhóm trạng thái I, II, III, IV); công thức tính chỉ số giá trị quan trọng (Important Value - IV%) của Daniel Marmillod để xác định tổ thành tầng cây cao:

$$IV% = \frac{N% + G%}{2}$$

(trong đó $N%$ là tỷ lệ số cây, $G%$ là tỷ lệ tiết diện ngang của loài $i$ trong quần xã thực vật rừng).

• Phương pháp điều tra xã hội học nông thôn: Kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) và đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA). Tác giả sử dụng kỹ thuật phỏng vấn bán định hướng và phỏng vấn nhóm tiêu điểm đối với 35 hộ gia đình trồng thảo quả tại địa bàn (thu thập dữ liệu theo phiếu điều tra phụ biểu 02).
• Phương pháp điều tra lâm học thực địa:
  • Thiết lập 18 ô tiêu chuẩn (ÔTC) điển hình, diện tích mỗi ô là 1.000 m² (20 m × 50 m), chia đều trên 2 khu vực địa hình (dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Trường Sơn địa phương) tại 3 vị trí (chân núi, sườn núi, đỉnh núi) với các hướng phơi khác nhau.
  • Trong mỗi ÔTC, điều tra toàn bộ tầng cây gỗ ($D_{1.3}$, $H_{vn}$, độ tàn che xác định bằng công thức $A = \frac{n \times 1,04}{100}$). Đánh giá độ nhiều của thảm tươi, cây bụi theo thang Drude (Soc, Cop1, Cop2, Cop3, Sp, Sol, Un, Gr).
  • Bố trí 5 ô dạng bản (ÔDB) diện tích 100 m² (10 m × 10 m) tại 4 góc và trung tâm của mỗi ÔTC để đo đếm chỉ tiêu thảo quả: số bụi, số cây/bụi, số mầm/bụi, số cụm hoa/bụi, đường kính thân, chiều cao vút ngọn, phân loại cây tốt/trung bình/xấu.
  • Phương pháp phẫu diện đất: Đào phẫu diện kích thước dài 0,8–1,0 m; rộng 0,6–0,8 m; sâu 1,0–1,2 m tại giao điểm hai đường chéo của ÔTC có thảo quả sinh trưởng tốt nhất để mô tả tầng đất, độ dày, màu sắc, thành phần cơ giới, độ chặt và tỷ lệ mùn.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu khí tượng quan trắc năm 2014 từ trạm Mường Than; số liệu thống kê đất đai, dân sinh kinh tế và báo cáo của Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tân Uyên giai đoạn 2012–2014; số liệu sơ cấp đo đếm trực tiếp tại 18 ÔTC và 90 ÔDB.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng tự nhiên nhằm giảm áp lực chặt phá rừng và tạo thu nhập ổn định cho người dân vùng cao Tây Bắc. Đặt ra mục đích, mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn sản xuất của đề tài đối với công tác bảo tồn cây thuốc và quy hoạch nông lâm kết hợp tại thị trấn Tân Uyên.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp các công trình nghiên cứu về thảo quả trên thế giới (Trung Quốc, Lào, Ấn Độ, Nepal) và Việt Nam (các công trình của Đỗ Tất Lợi, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Nguyễn Nghĩa Thìn...). Trình bày khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị trấn Tân Uyên: diện tích tự nhiên 7.035,91 ha (đất lâm nghiệp chiếm 41,53% với 2.922,33 ha); địa hình lòng chảo thuộc lưu vực sông Nậm Mu; nhiệt độ trung bình năm 19,95°C, lượng mưa trung bình 2.056,7 mm/năm; dân số 10.086 người thuộc 10 dân tộc, tỷ lệ hộ nghèo 21,4%.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết các bước tiến hành nghiên cứu thực địa từ tháng 02 đến tháng 05/2015. Mô tả hệ thống công thức tính toán lâm học nội nghiệp (thể tích thân cây $V$, tiết diện ngang $G$, trữ lượng $M$, mật độ $N/ha$, công thức tổ thành $IV%$, độ tàn che $A$). Trình bày quy trình lập 18 ÔTC 1.000 m², 90 ÔDB 100 m² và phương pháp phỏng vấn 35 hộ dân.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích 5 nội dung chính:

1. Thực trạng sản xuất, chất lượng và thị trường tiêu thụ

• Diện tích và sản lượng: Giai đoạn 2012–2014 ghi nhận sự mở rộng nhanh chóng diện tích thảo quả tại 7 bản (Hua Chăng, Hua Pầu, Nà Cóc thuộc dãy Hoàng Liên Sơn; Nà Nọi Mông, Nà Nọi Thái, Hò Be, Nậm Be thuộc dãy Trường Sơn địa phương).

Năm	Diện tích (ha)	Sản lượng (tấn)	Địa bàn phát triển chính
2012	47	50	Hua Chăng (19 ha), Nà Nọi Mông (18 ha), Nà Nọi Thái (6 ha)
2013	54	55	Hua Chăng (20 ha), Nà Nọi Mông (20 ha), Nà Nọi Thái (8 ha)
2014	199	198	Nậm Be (98 ha), Hò Be (45 ha), Hua Chăng (20 ha), Nà Nọi Mông (20 ha)

• Phân loại chất lượng thu hoạch vụ 2014:
  • Loại tốt (quả to, đều, đủ độ chín, không bị cắn): đạt 20% (200 kg/tấn).
  • Loại trung bình (kích thước trung bình, đủ chín): đạt 48% (480 kg/tấn).
  • Loại xấu (quả nhỏ, dị dạng, thu hoạch non, chuột cắn): chiếm tới 32% (320 kg/tấn).
• Thương mại và chuỗi giá trị: Toàn bộ sản phẩm được bán dưới dạng quả tươi với giá trung bình 20.000 VNĐ/kg. Thị trường nội địa tiêu thụ 11 tấn (5,5% - dùng làm gia vị), trong khi 171 tấn (90,1% tổng sản lượng 189 tấn thương phẩm thực tế ghi nhận tại bảng thị trường) được thương lái thu mua xuất khẩu sang Trung Quốc qua đường tiểu ngạch. Tác giả chỉ ra tổn thất kinh tế lớn do nông dân thu hoạch non (mất 20% sản lượng và 10% giá bán) do sợ mất trộm, cùng với công nghệ sấy thủ công tiêu tốn lượng lớn củi rừng tự nhiên.

2. Đặc điểm sinh học và cấu trúc bụi thảo quả

• Cây thân thảo cao trung bình 2,0–3,5 m; thân rễ mọc ngang tạo bụi đường kính 2,5–4,0 m, rễ tập trung ở tầng đất mặt 10–20 cm. Thân khí sinh có đường kính 3–5 cm; cây trưởng thành (từ 1 năm tuổi trở lên) mang 15–17 lá so le; phiến lá dài tới 70 cm, rộng 18–25 cm.
• Cụm hoa dạng bông mọc từ gốc dài 15–20 cm, màu đỏ nhạt; mỗi bông tạo 10–15 quả. Quả hình trứng dài 3–4 cm, đường kính 2–3 cm, vỏ dày 5 mm; trọng lượng quả tươi trung bình 12 g/quả. Quả có 3 ngăn, mỗi ngăn chứa 8–10 hạt thơm.
• Cấu trúc bụi tại các ÔTC: Bụi 7 năm tuổi trung bình có 8 cây/bụi (người dân thường tỉa thưa sau vụ thu hoạch). Số liệu tại một số ÔTC tiêu biểu:
  • ÔTC 1 (Nà Nọi Mông): 11 cây/bụi, 8 mầm mới/bụi, 9 cụm hoa/bụi, đường kính thân 3,8 cm, chiều cao 3,5 m.
  • ÔTC 5 (Hua Chăng): 5 cây/bụi, 2 mầm mới/bụi, 3 cụm hoa/bụi, đường kính thân 3,5 cm, chiều cao 3,5 m.

3. Cấu trúc rừng và điều kiện lập địa

• Thảo quả sinh trưởng tốt dưới tán rừng tự nhiên có độ tàn che từ 0,5–0,7 (50–70%), phân bố ở độ cao trên 1.000 m. Đất dưới tán rừng trồng thảo quả là đất mùn alit núi cao, tầng đất dày 60–75 cm, thành phần cơ giới nhẹ (đất pha cát), tơi xốp, độ ẩm cao (>85%) và giàu mùn hữu cơ.

4. Các yếu tố ảnh hưởng

• Khí hậu: Thảo quả ưa lạnh và ẩm (nhiệt độ trung bình <20°C, có trên 5 tháng nhiệt độ dưới 15°C, sương mù trên 7 tháng/năm). Các đợt sương muối, mưa đá đầu năm gây rụng hoa và thối mầm non.
• Sinh vật hại: Chuột là đối tượng phá hoại nghiêm trọng nhất, cắn phá cụm hoa và quả non ngậm sữa, làm giảm trực tiếp năng suất và tăng tỷ lệ quả xấu lên 32%.
• Cây bụi, thảm tươi: Cỏ dại, dương xỉ, si mô cạnh tranh dinh dưỡng và tạo nơi ẩn nấp cho chuột.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tổng kết toàn bộ các phát hiện về sinh trưởng, sản lượng và thị trường, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị với các cơ quan quản lý.

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

Kết quả nghiên cứu chính

1. Dữ liệu thực trạng sản xuất: Xác định diện tích thảo quả thị trấn Tân Uyên tăng mạnh từ 47 ha (2012) lên 199 ha (2014), sản lượng đạt 198 tấn; trong đó hai bản Nậm Be (98 ha) và Hò Be (45 ha) chiếm diện tích lớn nhất.
2. Số liệu chất lượng và chuỗi tiêu thụ: Chứng minh tỷ lệ quả loại xấu chiếm tới 32% sản lượng vụ 2014 do chuột phá và thu hoạch quả non; 90,1% sản lượng phụ thuộc hoàn toàn vào kênh xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc với mức giá quả tươi thấp (20.000 VNĐ/kg).
3. Đặc tính sinh thái - lâm học: Xác định các thông số hình thái định lượng của thảo quả tại địa phương (trọng lượng quả tươi 12 g, 8–10 hạt/ngăn, chiều cao cây 2,0–3,5 m, đường kính thân 3–5 cm, phân bố rễ ở tầng 10–20 cm) và điều kiện tán rừng phù hợp (độ tàn che 0,5–0,7 trên đất mùn alit giàu ẩm).

Các giải pháp do tác giả đề xuất

• Giải pháp kỹ thuật:
  • Tuyển chọn giống bản địa có nguồn gốc rõ ràng, loại bỏ giống thoái hóa.
  • Thu hái đúng độ chín thành thục, nghiêm cấm hái quả non; vệ sinh thực bì, phát quang cỏ dại trước kỳ thu hoạch 2 tháng để hạn chế chuột ẩn nấp và giảm nguy cơ mất trộm.
  • Áp dụng kỹ thuật tỉa thưa chồi sau thu hoạch (duy trì mật độ tối ưu khoảng 7–8 cây/bụi).
  • Cải tiến công nghệ lò sấy bán kiên cố nhằm rút ngắn thời gian sấy, tiết kiệm củi đốt từ rừng tự nhiên và nâng cao phẩm cấp quả khô.
• Giải pháp tổ chức và quản lý:
  • Thành lập tổ nhóm hợp tác xã sản xuất và chế biến thảo quả tại các bản; liên kết các hộ gia đình để lập lán bảo vệ hoa quả chung trong mùa thu hoạch.
  • Nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ khuyến nông, lâm nghiệp cấp cơ sở.
• Giải pháp chính sách:
  • Tỉnh và huyện cần xây dựng quy hoạch vùng trồng thảo quả tập trung gắn với giao khoán bảo vệ rừng; hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho đồng bào dân tộc Mông, Dao.
  • Xúc tiến thương mại chính ngạch, cung cấp thông tin thị trường xuất nhập khẩu để giảm bớt sự phụ thuộc và ép giá của tư thương trung gian.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (từ tháng 02 đến tháng 05/2015), chủ yếu đánh giá qua điều tra mô tả thực địa và khảo sát nhanh nông thôn (RRA/PRA). Số liệu phân tích hóa học thành phần tinh dầu và các thí nghiệm đối chứng về công nghệ sấy cải tiến chưa được triển khai chi tiết trong khuôn khổ khóa luận.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Nghiên cứu sâu về các biện pháp sinh học phòng trừ chuột hại hoa và quả thảo quả dưới tán rừng.
  • Thử nghiệm và hoàn thiện mô hình lò sấy thảo quả tiết kiệm năng lượng, sử dụng phụ phẩm nông lâm nghiệp thay thế củi rừng tự nhiên.
  • Phân tích chuỗi giá trị và xây dựng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm thảo quả tỉnh Lai Châu.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Nông lâm kết hợp, Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Cây dược liệu: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp điều tra lâm học tầng cây cao kết hợp lâm sản ngoài gỗ (sử dụng ô tiêu chuẩn 1.000 m², ô dạng bản 100 m², công thức $IV%$ Marmillod, thang Drude và mô tả phẫu diện đất).
• Cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý lâm nghiệp cơ sở tại các tỉnh miền núi phía Bắc: Tham khảo các số liệu định lượng về mật độ bụi, tỷ lệ phân loại quả, các yếu tố tác động của sâu hại/thời tiết và hệ thống giải pháp quản lý vùng trồng dưới tán rừng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng những phương pháp nào để điều tra và xử lý số liệu lâm học thực địa?
Tác giả thiết lập 18 ô tiêu chuẩn điển hình (1.000 m²/ô) phân bố tại 2 dãy núi và 3 vị trí địa hình (chân, sườn, đỉnh núi). Trong mỗi ÔTC bố trí 5 ô dạng bản (100 m²/ô) để đo đếm thảo quả; sử dụng công thức $IV%$ của Daniel Marmillod để tính tổ thành cây cao, công thức $A = \frac{n \times 1,04}{100}$ tính độ tàn che, thang Drude đánh giá thảm tươi và đào phẫu diện đất kích thước 0,8–1,0 m × 0,6–0,8 m × 1,0–1,2 m.

2. Thực trạng phân loại chất lượng thảo quả vụ 2014 tại thị trấn Tân Uyên đạt kết quả như thế nào?
Trong 1.000 kg quả thu hoạch, quả loại tốt đạt 20% (200 kg), quả loại trung bình chiếm 48% (480 kg) và quả loại xấu chiếm 32% (320 kg). Tỷ lệ quả xấu cao chủ yếu do chuột cắn phá cụm hoa/quả non và người dân thu hái sớm khi quả chưa chín thành thục.

3. Tình hình tiêu thụ và giá bán sản phẩm thảo quả tại địa phương ghi nhận ra sao?
Toàn bộ sản phẩm được bán dưới dạng quả tươi với mức giá trung bình 20.000 VNĐ/kg. Khoảng 90,1% sản lượng (171 tấn) được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc thông qua thương lái tiểu ngạch, tiêu thụ nội địa làm gia vị chỉ chiếm 5,5% (11 tấn).

4. Kích thước và đặc điểm hình thái của quả và hạt thảo quả được ghi nhận trong nghiên cứu là gì?
Quả có hình trứng, dài 3–4 cm, đường kính 2–3 cm, vỏ quả dày khoảng 5 mm, màu nâu đỏ khi chín và chuyển màu hơi đen khi khô; trọng lượng quả tươi trung bình đạt 12 g/quả. Mỗi quả chia làm 3 ngăn, bên trong mỗi ngăn chứa từ 8 đến 10 hạt có mùi thơm đặc trưng.

5. Vì sao người dân địa phương thường có tập quán thu hoạch thảo quả non?
Do địa bàn canh tác nằm xa khu dân cư trong rừng sâu, địa hình hiểm trở và thiếu lán trông coi kiên cố, người dân lo sợ bị mất trộm nên thường thu hái sớm trước khi quả đạt độ chín thành thục, dẫn đến việc giảm 20% sản lượng và 10% giá trị thương phẩm sau khi sấy.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lò Thị Hường đã phản ánh toàn diện thực trạng gây trồng, tiềm năng sản lượng và những hạn chế kỹ thuật - thị trường của chuỗi sản xuất thảo quả tại thị trấn Tân Uyên năm 2015. Bằng phương pháp điều tra lâm học kết hợp đánh giá nông thôn có sự tham gia, công trình đã xác lập các thông số khoa học cụ thể về sinh thái, cấu trúc bụi cây và điều kiện lập địa thích hợp dưới tán rừng tự nhiên. Các giải pháp kỹ thuật canh tác, phòng ngừa chuột hại và cải tiến công nghệ sấy được đề xuất có giá trị ứng dụng thiết thực, góp phần hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào vùng cao gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, vai trò của rừng ngày càng được nhận thức rõ hơn bao giờ hết. Rừng cung cấp gỗ và lâm sản ngoài gỗ phục vụ cho nhu cầu cuộc sống của hàng triệu đồng bào miền núi. Rừng là nơi nuôi dưỡng nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, làm sạch môi trường và mang giá trị văn hóa, tinh thần. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, sự bùng nổ của dân số thế giới, rừng càng bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lượng.

Nguyên nhân chủ yếu của mất rừng là sự can thiệp thiếu hiểu biết của con người. Với điều kiện sống nghèo đói người ta đã khai thác rừng một cách quá khả năng phục hồi của nó. Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng một trong những giải pháp tốt nhất cho bảo vệ và phát triển rừng là kinh doanh lâm sản ngoài gỗ. Nó cho phép tạo được nguồn thu nhập kinh tế ổn định cho người dân miền núi trong khi vẫn bảo vệ và phát triển được rừng.

Kinh doanh lâm sản ngoài gỗ đang nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân miền núi. Lâm sản ngoài gỗ là những sản phẩm không phải là gỗ có nguồn gốc sinh vật, được khai thác từ rừng tự nhiên hoặc rừng trồng có giá trị nhiều mặt, góp phần phát triển kinh tế - xã hội với điều kiện tự nhiên ưu đãi Việt Nam là quốc gia có tiềm năng phát triển lâm sản ngoài gỗ ở khu vực Châu Á, hiện có gần 1,6 triệu ha rừng đặc sản, với tổng sản lượng hàng năm lên đến 40. Trong đó các nhà khoa học đã phát hiện có 2.830 loài cây thuốc, 500 loài cây tinh dầu, 620 loài nấm, 820 loài tảo, 186 loài thực vật đặc hữu chỉ có ở Việt Nam, 823 loài chỉ có ở Đông Dương. Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam đã được xuất khẩu sang gần 90 nước và vùng lãnh thổ.

Chế biến lâm sản ngoài gỗ đã thu hút hàng trăm nghìn 2 lao động, chủ yếu là lao động nông thôn, miền núi góp phần đáng kể vào xóa đói, giảm nghèo ở các địa phương có rừng và đất rừng. Thảo quả là loài cây cho lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao, thân thảo, sống lâu năm dưới tán rừng. Chiều cao trung bình có thể đạt đến 2-3m. Hạt Thảo quả được dùng làm dược liệu và thực phẩm có giá trị.

Trong những năm gần đây Thảo quả đã được xuất khẩu ra nước ngoài với sản lượng hàng trăm tấn mỗi năm. Nó trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ gia đình vùng cao ở các tỉnh Yên Bái, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu. Một trong những địa phương đó là: thị trấn Tân Uyên – huyện Tân Uyên – tỉnh Lai Châu với mô hình trồng Thảo quả dưới tán rừng đem lại hiệu quả kinh tế cao giúp bà con nơi đây thoát nghèo. Để tìm hiểu sâu thêm về loài cây này tôi tiến hành thực hiện đề tài “Thực trạng gây trồng và phát triển cây Thảo quả tại thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu”.

Làm cơ sở khoa học cho việc đánh giá thực trạng gây trồng và phát triển cây Thảo quả tại thị trấn. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển tốt cây Thảo quả cho năng xuất, chất lượng cao. Mục đích nghiên cứu Điều tra và đánh giá được thực trạng, tình hình phân bố và đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây Thảo quả trên địa bàn thị trấn. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển loài Thảo quả, là cây với mục đích xóa đói giảm nghèo cho người dân.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được đặc điểm sinh trưởng của cây Thảo quả. - Điều tra được tình hình phân bố, gây trồng và phát triển cây Thảo quả tại thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu. - Tìm hiểu được kinh nghiệm sử dụng và thị trường của cây Thảo quả. 3 - Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao kiến thức cho người dân trong việc trồng cây lâm sản dưới tán rừng tự nhiên, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế, tăng thu nhập cho người dân sống gần rừng.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học và trong học tập Giúp sinh viên bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực gây trồng và phát triển các loài lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng. Đây là một bước đi mang lại hiệu quả thiết thực, nâng cao đời sống của người dân, đồng thời góp phần bảo vệ đất, bảo vệ rừng. Giúp sinh viên có điều kiện vận dụng các kiến thức đã học được trên ghế nhà trường vào thực tiễn, rèn luyện kĩ năng tiếp xúc và làm việc với người dân.

Đây là điều kiện tốt để sinh viên tiếp xúc và học tập, hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu Có ý nghĩa lớn trong việc bảo tồn, duy trì loài dược liệu quý đồng thời cung cấp nguồn dược liệu y học. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Từ việc tìm hiểu về thực trạng gây trồng giúp nắm rõ hơn về đặc điểm phân bố và sinh trưởng phát triển của loài cây Thảo quả. Thông qua tình hình sinh trưởng của cây Thảo quả, có thể giúp cho người dân địa phương đưa ra các biện pháp chăm sóc hợp lí để nâng cao năng suất, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Làm cơ sở đưa ra các biện pháp kĩ thuật phục vụ cho công tác trồng và chăm sóc cây sau này.

Khi nhân rộng được giống cây Thảo quả không những sẽ là nguồn thu đáng kể cho người nông dân, mà còn góp phần bảo vệ rừng, chống sói mòn, cải tạo đất. 4 Có ý nghĩa lớn trong việc bảo tồn và duy trì các loài cây dược liệu nói chung và cây Thảo quả nói riêng, góp phần phát triển các loài cây lân sản ngoài gỗ tại địa phương. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Dân số Việt Nam ngày càng gia tăng, sự phụ thuộc vào tài nguyên rửng rất lớn, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

Để giảm vấn nạn chặt phá rừng tự nhiên phải giúp bà con nơi này có cuộc sống ổn định, thu nhập đều đặn về kinh tế có như vậy diện tích rừng tự nhiên hiện có mới được giữ vững. Đất nông nghiệp dùng để canh tác lương thực, thực phẩm được luân phiên quanh năm nên muốn bổ sung thêm cây trồng thì vấn đề đặt ra là cần có diện tích đất đủ lớn đây là cơ sở của việc trồng cây lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng. Khái niệm lâm sản ngoài gỗ Trước đây, người ta coi gỗ là sản phẩm chính của rừng, còn các lâm sản khác như song, mây, dầu, nhựa, lương thực, thực phẩm, dược liệu, .v… do có khối lượng nhỏ lại ít được khai thác nên thường coi là sản phẩm phụ của rừng. Người ta gọi đó là lâm sản phụ (minor forest products) hoặc đặc sản rừng (special forest products).

Trong thập kỉ gần đây, rừng bị tàn phá mạnh, gỗ trở nên hiếm và sử dụng ít dần, nhiều nguyên liệu khác như kim loại và các chất tổng hợp dần dần thay thế gỗ trong công nghiệp và các ngành khác. Trong khi đó các “Lâm sản phụ” được sử dụng ngày càng nhiều hơn và với những chức năng đa dạng hơn cả gỗ. Vì vậy, để khẳng định vai trò của các “Lâm sản phụ” người ta đã sử dụng một thuật ngữ mới thay cho nó là “Lâm sản ngoài gỗ” “Non- timber forest products” hay “Non- wood forest products” Các nhà khoa học đã đưa ra những khái niệm khác nhau về lâm sản ngoài gỗ. de Beer (1992) [13] “Lâm sản ngoài gỗ được hiểu là toàn bộ động vật, thực vật và những sản phẩm khác ngoài gỗ của rừng được con người 6 khai thác và sử dụng”.

Năm 1994 [13], trong hội nghị các chuyên gia lâm sản ngoài gỗ của các nước vùng Châu Á - Thái Bình Dương họp tại Bangkok, Thái Lan đã thông qua khái niệm về lâm sản ngoài gỗ như sau: “Lâm sản ngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm cụ thể, có thể tái tạo ngoài củi và than. Lâm sản ngoài gỗ được khai thác từ rừng, đất rừng hoặc từ các cây thân gỗ. Vì vậy, các sản phẩm như cát, đá, nước, du lịch sinh thái không phải là các lâm sản ngoài gỗ”. Để có một khái niệm chung và thống nhất, hội nghị do tổ chức Nông lương thế giới tổ chức tháng 6/1999 đã đưa ra khái niệm lâm sản ngoài gỗ như sau: “Lâm sản ngoài gỗ bao gồm những sản phẩm có nguồn gốc sinh vật khác gỗ, được khai thác từ rừng, đất rừng và các cây thân gỗ”.

Sau nhiều năm nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ Jenne. de Beer (1992) [13] đó bổ sung khái niệm lâm sản ngoài gỗ. Theo ông “Lâm sản ngoài gỗ bao gồm các nguyên liệu có nguồn gốc sinh vật, không phải gỗ, được khai thác từ rừng để phục vụ con người. Chúng bao gồm thực phẩm, thuốc, gia vị, tinh dầu, nhựa mủ, ta nanh, thuốc nhuộm, cây cảnh, động vật hoang dã (động vật sống hay các sản phẩm của chúng), củi và các nguyên liệu thô như tre, nứa, mây, song, gỗ nhỏ và sợi”.

Theo các khái niệm này của Jenne. de Beer là đơn giản, dễ sử dụng nhưng khác với hầu hết các khái niệm trước đây là ông đã đưa củi vào nhóm lâm sản ngoài gỗ. Nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ Các nghiên cứu chỉ ra rằng rừng nhiệt đới không chỉ phong phú về tài nguyên gỗ mà còn đa dạng về các loài thực vật cho lâm sản ngoài gỗ. Khi nghiên cứu sự đa dạng lâm sản ngoài gỗ trong phạm vi một bản ở Thakek – Khammouan – Lào người ta đã thống kê được 306 loài lâm sản ngoài gỗ trong đó có 223 loài làm 7 thức ăn.

Để thuận tiện cho việc nghiên cứu một chuyên gia lâm sản ngoài gỗ của FAO, đã chia lâm sản ngoài gỗ thành 4 nhóm chính như sau: - Cây sống và các bộ phận của cây - Động vật và các sản phẩm của động vật - Các sản phẩm được chế biến (Các gia vị, dầu nhựa thực vật) - Các dịch vụ từ rừng Mendelsohn (1989) [13] đã căn cứ vào giá trị sử dụng của lâm sản ngoài gỗ thành 5 nhóm: Các sản phẩm thực vật ăn được; keo dán và nhựa; thuốc nhuộm và ta nanh; cây cho sợi; cây làm thuốc.