Luận án tiến sĩ pháp luật về thừa phát lại từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu pháp luật về thừa phát lại từ thực tiễn tỉnh đồng nai, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề

• Tác giả: Tô Đình Tỉnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Thừa Phát Lại Từ Thực Tiễn Tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỪA PHÁT LẠI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THỪA PHÁT LẠI TẠI TỈNH ĐỒNG NAI
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC, TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THỪA PHÁT LẠI TẠI TỈNH ĐỒNG NAI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và pháp luật về Thừa phát lại

Chế định Thừa phát lại (TPL) đã có một quá trình hình thành và phát triển lâu dài tại Việt Nam. TPL xuất hiện từ thời kỳ Pháp thuộc, khi Vua Tự Đức ký Hòa ước nhượng quyền cho Pháp. Từ đó, chế định này đã được áp dụng và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử. Trong thời kỳ phong kiến, các công việc liên quan đến xét xử được thực hiện bởi các quan lại mà chưa có chức danh TPL. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của thực dân Pháp, chức danh TPL đã dần hình thành và được ghi nhận trong các bộ luật dân sự. TPL không chỉ là người thực hiện các công việc hỗ trợ cho hoạt động xét xử mà còn có vai trò quan trọng trong việc thi hành án. Các quy định pháp luật về TPL đã được xây dựng dựa trên mô hình của Pháp, với các nhiệm vụ cụ thể như tống đạt giấy tờ, truyền đạt thông báo của tòa án. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về TPL nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chế định này trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Quá trình hình thành và phát triển của TPL

Quá trình hình thành của Thừa phát lại tại Việt Nam bắt đầu từ thời kỳ Pháp thuộc, khi các quy định pháp luật đầu tiên về TPL được ban hành. TPL được quy định trong các bộ luật khác nhau ở ba miền Bắc, Trung, Nam, với tên gọi và chức năng tương tự nhau. TPL có nhiệm vụ chính là tống đạt các giấy tờ của tòa án, đảm bảo việc thi hành án được thực hiện đúng quy định. Sự phát triển của TPL không chỉ phản ánh sự thay đổi trong hệ thống tư pháp mà còn thể hiện sự cần thiết phải có một cơ chế pháp lý rõ ràng để quản lý hoạt động của TPL. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của TPL là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về vai trò và chức năng của chế định này trong hệ thống pháp luật hiện hành.

II. Thực trạng về tổ chức và hoạt động của TPL tại tỉnh Đồng Nai

Tại tỉnh Đồng Nai, chế định Thừa phát lại đã được triển khai từ năm 2015 với sự thành lập của nhiều Văn phòng TPL. Thực trạng tổ chức và hoạt động của TPL tại đây cho thấy sự phát triển tích cực, tuy nhiên cũng gặp nhiều khó khăn. Các Văn phòng TPL đã thực hiện nhiều nhiệm vụ như tống đạt giấy tờ, hỗ trợ thi hành án, nhưng vẫn còn tồn tại những vướng mắc trong quy định pháp luật. Việc đánh giá thực trạng hoạt động của TPL tại Đồng Nai là cần thiết để nhận diện những ưu điểm và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện. Sự phát triển của TPL tại Đồng Nai không chỉ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả thi hành án mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân.

2.1. Tổng quan về tỉnh Đồng Nai

Tỉnh Đồng Nai là một trong những địa phương có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Với vị trí địa lý thuận lợi, Đồng Nai đã thu hút nhiều nhà đầu tư và phát triển các khu công nghiệp. Sự phát triển kinh tế kéo theo nhu cầu về dịch vụ pháp lý, trong đó có dịch vụ của Thừa phát lại. Từ khi chế định TPL được triển khai, tỉnh đã thành lập 05 Văn phòng TPL, hoạt động tích cực trong việc hỗ trợ thi hành án và tống đạt giấy tờ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt pháp lý và tổ chức, yêu cầu cần có sự hoàn thiện trong quy định pháp luật để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

III. Quan điểm giải pháp hoàn thiện pháp luật về TPL

Để nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của Thừa phát lại tại tỉnh Đồng Nai, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật. Việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp không chỉ giúp cải thiện hoạt động của TPL mà còn góp phần vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất. Các giải pháp có thể bao gồm việc điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành, tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ TPL, cũng như nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của TPL trong hệ thống tư pháp. Những giải pháp này sẽ giúp TPL hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội.

3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về TPL

Giải pháp hoàn thiện pháp luật về Thừa phát lại cần tập trung vào việc điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn. Cần có các quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của TPL, cũng như các quy trình thực hiện nhiệm vụ. Bên cạnh đó, việc tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ TPL là rất cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc quản lý và giám sát hoạt động của TPL, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động thi hành án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chế định Thừa phát lại (TPL) là một chức danh bổ trợ tư pháp có lịch sử phát triển lâu đời, xuất hiện tại Việt Nam từ thời Pháp thuộc và được khôi phục chính thức từ năm 2009. Tại tỉnh Đồng Nai, một trong những địa phương phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam với dân số trên 3,2 triệu người và tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 8,03% giai đoạn 2015-2017, hoạt động của TPL đã góp phần quan trọng trong việc hỗ trợ công tác thi hành án dân sự và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Từ năm 2015 đến 2019, các Văn phòng TPL tại Đồng Nai đã thực hiện tống đạt hơn 151.000 giấy tờ, hồ sơ, tài liệu, lập 19.002 vi bằng và tổ chức thi hành án hàng trăm vụ việc, tạo ra doanh thu hàng chục tỷ đồng, đồng thời giảm tải áp lực cho các cơ quan tư pháp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của TPL tại tỉnh Đồng Nai từ giai đoạn thí điểm đến nay, đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của TPL. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn hoạt động của TPL trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2013-2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật về TPL, góp phần nâng cao chất lượng công tác thi hành án và bảo vệ quyền lợi của người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về chức năng bổ trợ tư pháp và mô hình tổ chức hành nghề tư pháp. Lý thuyết bổ trợ tư pháp nhấn mạnh vai trò của các chức danh như TPL trong việc hỗ trợ hoạt động xét xử và thi hành án, đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả của hệ thống tư pháp. Mô hình tổ chức hành nghề tư pháp tập trung vào cơ cấu tổ chức, tiêu chuẩn bổ nhiệm, quyền hạn và trách nhiệm của TPL, cũng như mối quan hệ phối hợp với các cơ quan tư pháp khác như Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án dân sự.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Thừa phát lại: người được Nhà nước bổ nhiệm thực hiện tống đạt giấy tờ, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án theo quy định pháp luật.
• Vi bằng: chứng thư do TPL lập ghi nhận các sự kiện, hành vi có thật, được pháp luật công nhận làm chứng cứ trong tố tụng.
• Tống đạt giấy tờ: việc chuyển giao các văn bản tố tụng, thi hành án từ cơ quan tư pháp đến đương sự do TPL thực hiện.
• Xác minh điều kiện thi hành án: hoạt động kiểm tra, thu thập thông tin về khả năng thi hành án của người phải thi hành án do TPL thực hiện.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và lịch sử kết hợp với các phương pháp nghiên cứu cụ thể như khảo sát, tổng hợp, phân tích và thống kê. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê hoạt động của các Văn phòng TPL tại Đồng Nai giai đoạn 2015-2019, các văn bản pháp luật liên quan đến TPL, báo cáo của ngành tư pháp và các tài liệu nghiên cứu khoa học.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 5 Văn phòng TPL đang hoạt động tại Đồng Nai với tổng số 34 TPL, 39 thư ký nghiệp vụ và 13 nhân viên hành chính. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ các Văn phòng TPL tại tỉnh để đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá định tính dựa trên các quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến tháng 2 năm 2020, bao gồm giai đoạn thí điểm và chính thức triển khai chế định TPL tại Đồng Nai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hoạt động tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu: Từ năm 2015 đến 2019, các Văn phòng TPL tại Đồng Nai đã tống đạt tổng cộng 151.221 giấy tờ, trong đó Văn phòng tại thành phố Biên Hòa chiếm 48% số lượng với 71.902 giấy tờ. Doanh thu từ hoạt động này đạt khoảng 42 tỷ đồng, chiếm 56% tổng doanh thu các hoạt động của TPL tại tỉnh.

2. Lập vi bằng: Trong cùng giai đoạn, các Văn phòng đã lập 19.002 vi bằng, trong đó Văn phòng Biên Hòa lập 7.208 vi bằng, chiếm 38% số lượng và 83% doanh thu từ hoạt động này. Doanh thu từ lập vi bằng chiếm 42% tổng doanh thu, chỉ sau hoạt động tống đạt.

3. Xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án: Các Văn phòng TPL đã xác minh điều kiện thi hành án cho 885 vụ việc và trực tiếp tổ chức thi hành án 378 vụ việc, góp phần giảm tải cho cơ quan thi hành án dân sự. Doanh thu từ các hoạt động này chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thi hành án.

4. Nguồn nhân lực và tổ chức: Đồng Nai có 5 Văn phòng TPL với 34 TPL được bổ nhiệm, 39 thư ký nghiệp vụ và 13 nhân viên hành chính. Đội ngũ TPL có trình độ chuyên môn cao, nhiều người từng là luật sư, thẩm phán hoặc chấp hành viên, đảm bảo chất lượng dịch vụ.

Thảo luận kết quả

Hoạt động tống đạt và lập vi bằng là hai lĩnh vực chủ lực, mang lại doanh thu lớn và được người dân, tổ chức tin tưởng sử dụng. Việc TPL thực hiện tống đạt giúp giảm tải công việc cho Tòa án và cơ quan thi hành án, nâng cao hiệu quả công tác xét xử và thi hành án. Lập vi bằng cung cấp chứng cứ pháp lý quan trọng, hỗ trợ các bên trong giao dịch dân sự và tố tụng.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả tại Đồng Nai phản ánh rõ nét vai trò thiết thực của TPL trong bối cảnh địa phương có tốc độ phát triển kinh tế nhanh và số lượng vụ việc pháp lý tăng cao. Tuy nhiên, hoạt động xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án còn hạn chế do TPL không được áp dụng các biện pháp cưỡng chế, gây khó khăn trong một số vụ việc phức tạp.

Việc chưa có văn bản quy phạm pháp luật địa phương cụ thể về tổ chức và hoạt động của TPL tại Đồng Nai cũng là một bất cập, ảnh hưởng đến sự phát triển đồng bộ và hiệu quả của chế định này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỉ trọng doanh thu các hoạt động TPL và bảng tổng hợp số lượng giấy tờ, vi bằng, vụ việc thi hành án để minh họa rõ hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành văn bản quy phạm pháp luật địa phương: UBND tỉnh Đồng Nai cần xây dựng và ban hành các quy định cụ thể về tổ chức, hoạt động và quản lý nhà nước đối với TPL nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, hỗ trợ phát triển bền vững. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp Sở Tư pháp.

2. Nâng cao năng lực và đào tạo chuyên môn: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho TPL và nhân viên Văn phòng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, đặc biệt về kỹ năng lập vi bằng và xác minh điều kiện thi hành án. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp.

3. Mở rộng phạm vi và quyền hạn thi hành án: Đề xuất sửa đổi pháp luật để TPL được áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án phù hợp, giúp tăng hiệu quả thi hành án, giảm án tồn đọng. Thời gian: đề xuất trong 2 năm tới. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

4. Tăng cường phối hợp giữa TPL và các cơ quan tư pháp: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa TPL, Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án nhằm nâng cao hiệu quả công tác tống đạt, lập vi bằng và thi hành án. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Sở Tư pháp, các cơ quan tư pháp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp: Sở Tư pháp, UBND tỉnh Đồng Nai và các cơ quan liên quan có thể sử dụng luận văn để xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với TPL.

2. Các Văn phòng Thừa phát lại và người hành nghề TPL: Tham khảo để nâng cao nhận thức về vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn và các quy định pháp luật hiện hành, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ và phát triển nghề nghiệp.

3. Người dân và doanh nghiệp: Hiểu rõ về chức năng, quyền lợi khi sử dụng dịch vụ của TPL trong việc tống đạt giấy tờ, lập vi bằng và thi hành án, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các giao dịch dân sự và tố tụng.

4. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực pháp luật kinh tế và tư pháp: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn phong phú để nghiên cứu sâu hơn về chế định TPL, góp phần phát triển khoa học pháp lý tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thừa phát lại là gì và có vai trò gì trong hệ thống tư pháp?
   Thừa phát lại là người được Nhà nước bổ nhiệm thực hiện tống đạt giấy tờ, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án. Vai trò của họ là hỗ trợ Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án, giúp nâng cao hiệu quả công tác tư pháp và bảo vệ quyền lợi người dân.

2. Phạm vi hoạt động của Thừa phát lại tại tỉnh Đồng Nai như thế nào?
   Tại Đồng Nai, TPL thực hiện tống đạt hơn 150.000 giấy tờ, lập gần 20.000 vi bằng và tổ chức thi hành án hàng trăm vụ việc trong giai đoạn 2015-2019, góp phần giảm tải cho các cơ quan tư pháp và đáp ứng nhu cầu pháp lý của người dân.

3. Lập vi bằng có ý nghĩa pháp lý ra sao?
   Vi bằng do TPL lập được pháp luật công nhận là chứng cứ trong tố tụng, giúp các bên chủ động bảo vệ quyền lợi, tạo cơ sở giải quyết tranh chấp khách quan và minh bạch.

4. Tại sao cần hoàn thiện pháp luật về Thừa phát lại?
   Hiện nay, một số quy định còn bất cập, đặc biệt là quyền hạn thi hành án chưa đầy đủ, chưa có văn bản quy phạm pháp luật địa phương cụ thể, gây khó khăn cho hoạt động TPL và ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của Thừa phát lại?
   Cần tăng cường đào tạo chuyên môn, mở rộng quyền hạn thi hành án, xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tư pháp và ban hành các văn bản pháp luật cụ thể để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của TPL.

Kết luận

• Thừa phát lại là chức danh bổ trợ tư pháp quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân tại tỉnh Đồng Nai.
• Hoạt động tống đạt giấy tờ và lập vi bằng là hai lĩnh vực chủ lực, mang lại doanh thu lớn và được người dân tin tưởng sử dụng.
• TPL đã giảm tải áp lực cho Tòa án và cơ quan thi hành án, góp phần nâng cao chất lượng xét xử và thi hành án.
• Cần hoàn thiện pháp luật và ban hành văn bản quy phạm pháp luật địa phương để phát triển bền vững chế định TPL.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực, mở rộng quyền hạn và tăng cường phối hợp giữa TPL và các cơ quan tư pháp là bước đi cần thiết trong giai đoạn tiếp theo.

Luận văn này là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, người hành nghề TPL, người dân và các nhà nghiên cứu pháp luật. Hành động ngay hôm nay để góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Thừa phát lại tại Đồng Nai và trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỪA PHÁT LẠI 1. Quá trình hình thành, phát triển của Thừa phát lại ở Việt Nam 1. Giai đoạn trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 Trong thời kỳ phong kiến ở Việt Nam, việc xét xử do các quan lại phụ trách các địa phương tiến hành và chưa có chức danh TPL; tuy nhiên, thực hiện những công việc giúp cho các quan lại xử án xét ở góc độ nào đó các công việc này gần giống với một số công việc mà TPL sau này được làm như: Truyền đạt các khẩu hiệu, công văn, giấy tờ, chuẩn bị phiên tòa, thông báo việc thi hành án… TPL xuất hiện ở Việt Nam trong thời kỳ Pháp thuộc, bắt đầu từ việc Vua Tự Đức ký Hòa ước ngày 05/06/1862 nhượng cho Pháp 6 tỉnh Nam kỳ, từ đó, Pháp trực tiếp áp đặt chế độ cai trị thực dân và áp dụng quy chế về thuộc địa lãnh thổ. Sau này, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước ngày 06/6/1884 với Pháp, đưa nước ta trở thành một nước đặt dưới sự bảo hộ của thực dân Pháp, chia thành ba vùng là Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ.

Ở Bắc kỳ và Trung kỳ, nhà Nguyễn vẫn giữ quyền nội trị, quyền tư pháp vẫn thuộc về hoàng đế mặc dù nó đã bị hạn chế đi rất nhiều bởi sự kiểm soát của đại diện chính quyền Pháp [16, tr. Mặc dù chưa có chế định TPL, nhưng những công việc của TPL như trát hầu tòa, truyền phiếu… do các Môn lại, Môn vệ, Nha lại đảm nhiệm, chứng tỏ đã dần dần hình thành một lực lượng chuyên làm nhiệm vụ thi hành án. Ở Nam kỳ, tổ chức bộ máy nhà nước và hệ thống tư pháp được tổ chức giống mô hình ở Pháp và xuất hiện chức danh TPL gần đầy đủ chức năng như ngày nay. Tổ chức và hoạt động của TPL được chính thức ghi nhận trong “Bộ Dân sự tố tụng Nam Việt” ban hành kèm theo Nghị định ngày 16/3/1910 (áp dụng tại khu vực Nam kỳ); “Bộ Dân luật Trung năm 1936-1939”, ban hành kèm bộ Hộ sự, Thương sự tố tụng Trung Việt năm 1942 (áp dụng tại khu vực Trung kỳ); “Bộ Dân luật Bắc năm 1931”, ban hành kèm Bộ Dân sự tố tụng Bắc năm 1917 (áp dụng tại khu vực Bắc kỳ).

7 luan an Tuy được quy định ở các Bộ luật khác nhau ở ba miền, tên gọi ở mỗi miền khác nhau như có nơi gọi là Chưởng tòa (miền Bắc), Mõ tòa (miền Trung), TPL (miền Nam) và chúng đều có nguồn gốc từ tiếng Pháp “Huissier”, dịch ra tiếng Việt đều có nghĩa là Chưởng tòa [16, tr. Chế định TPL ở các bộ luật nói trên hầu hết đều theo khuôn mẫu của mô hình TPL tại Pháp được quy định trong Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 và Bộ luật Tố tụng dân sự Pháp năm 1807. Công việc của TPL không được xem như một nghề, không có cơ quan quản lý về tổ chức và hoạt động. TPL không phải là thành phần của chính quyền mà chỉ là người được nhà nước giao thực hiện một số công việc mang tính chất hỗ trợ cho hoạt động xét xử của cơ quan tư pháp.

Từ khi được ghi nhận chính thức trong văn bản pháp lý, chức danh TPL do Tổng trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm bằng nghị định, có định rõ trụ sở của TPL và TPL chỉ được thi hành chức trách trong phạm vi quản hạt của Tòa sơ thẩm dân sự. Ở những nơi chưa có TPL thì nhân viên hành chính hoặc cán bộ Tòa án được kiêm nhiệm công việc của TPL. Trong quá trình hoạt động, TPL chịu sự kiểm soát của Hội đồng TPL trong phạm vi quản hạt và chịu sự giám sát của Chưởng lý Tòa thượng thẩm. Ngoài ra, trên bình diện cả nước, hoạt động của TPL còn chịu sự kiểm tra, giám sát của Tổng trưởng Bộ Tư pháp.

Tùy từng mức độ vi phạm có thể bị xử phạt cảnh cáo, khiển trách nhẹ, khiển trách nặng, huyền chức, thay thế, triệu hồi. Để trợ giúp cho công việc của mình, TPL có quyền nhận một thư ký. Thư ký TPL cũng phải đáp ứng những yêu cầu hết sức nghiêm ngặt như: Đủ tuổi quy định (thường là 25 tuổi trở lên), có thời gian thực tập hai năm ở một văn phòng chưởng khế, luật sư hay TPL, đặc biệt phải trải qua kỳ thi do Bộ Tư pháp tổ chức. Nhiệm vụ của TPL gồm các công việc chính sau đây: Một là, làm các truyền phiếu (tống đạt các giấy tờ của tòa án): Tất cả các thông báo của toà án cho các đương sự và người có liên quan đến một vụ tranh chấp trước toà án đều giao cho TPL tống đạt.

Các truyền phiếu phổ biến nhất mà TPL tống đạt là các trát đòi (giấy mời, giấy triệu tập) bị đơn, nguyên đơn, bị cáo dân sự ra hầu toà (có mặt tại toà vào ngày xét xử vụ án). Các giấy này do phòng lục sự 8 luan an (tương tự như thư ký tòa) Toà án lập và giao cho TPL tống đạt tận tay đương sự hoặc nơi cư trú đương sự, lấy chữ ký rồi hoàn lại để lưu hồ sơ và bản sao thì giao cho đương sự. Việc tống đạt này phải được làm theo thủ tục quy định trong các bộ luật tố tụng và kết quả tống đạt phải ghi nhận đầy đủ để xác nhận đương sự có nhận được hay không để làm cơ sở cho việc toà án có xét xử vắng mặt hay không. Ngoài các truyền phiếu phổ biến này, TPL còn tống đạt các loại truyền phiếu khác như: - Trát đòi nhân chứng (giấy mời, giấy triệu tập).

- Trát đòi trách nhiệm dân sự (người có liên quan trách nhiệm dân sự) - Trát đòi giám định viên. - Tống đạt các quyết định tư pháp. Ngoài các trát đòi của toà án,TPL còn truyền các lệnh khác liên quan đến việc giải quyết các vụ tranh tụng như: - Sai áp bảo toàn (kê biên tài sản) tức là sai áp tài sản của một toà án để đảm bảo số nợ mà đương sự có trách nhiệm thanh toán. - Sai áp chế chỉ, hay còn gọi là sai áp chi phó, tức là kê biên một tài vật, một số tiền của con nợ do một người thứ ba nắm giữ nhằm ngăn cản người thứ 3 trao tài vật hoặc số tiền cho con nợ, để bảo đảm số nợ mà con nợ phải trả cho chủ`nợ về sau này không bị tẩu tán.

- Giải trừ sự sai áp này (hủy bỏ việc kê biên) khi hai bên đã tự giải quyết với nhau hoặc do lệnh của toà án. Hai là, làm các công việc lục tống (lập các vi bằng, chứng thư về các sự kiện hành vi nhằm làm chứng cứ): Đây là công việc mà TPL làm theo yêu cầu của toà án (lục tống về tư pháp) hoặc theo yêu cầu của cá nhân, của tổ chức xã hội, công ty hoặc đơn vị hành chính (lục tống không thuộc tư pháp) nhằm thông báo, đốc thúc, sưu tầm, lập vi bằng, công chứng các hành vi xâm phạm đến quyền lợi để xác định 9 luan an các sự kiện thực tế, các sự biểu lộ ý chí của đương tụng (các đương sự và những người liên quan khác trong một vụ án) hoặc cá nhân trong các mối quan hệ xã hội để xác lập các chứng cứ dùng làm cơ sở để giải quyết các tranh chấp. Các công việc này rất đa dạng và có tầm quan trọng đặc biệt trong việc cung cấp chứng cứ. Các công việc này có thể phân làm 3 loại: - Thứ nhất, là cáo tri (thông cáo) các ý định và các hành vi đã được thực hiện đối với một đối tượng như thông báo cho người thuê nhà biết ý định chấm dứt hợp đồng khi hết hạn, thông báo cho người thuê biết ý định của chủ nhà để người thuê sử dụng quyền tiên mãi (ưu tiên) hoặc sai áp chi phó cho con nợ, đốc thúc con nợ phải trả nợ.

- Thứ hai, là sưu tầm xác định các sự kiện, bằng chứng để đối chứng trước toà, như sưu tầm tài liệu tại các cơ quan, chất vấn lấy lời khai của nhân chứng. - Thứ ba, là vi chứng các sự kiện thực tế như làm vi bằng công chứng (lập vi bằng để ghi nhận - cách hiểu khác với công chứng hiện nay) về các thiệt hại về tài sản, vi bằng công chứng về việc lấn chiếm đất đai. Luật pháp công nhận cho các chứng thư của TPL có giá trị của công chứng thư có nghĩa là các chứng thư do TPL lập đương nhiên được Toà án tin tưởng, sử dụng làm chứng cứ trong việc giải quyết các vụ án và các chứng thư này không thể bị phủ nhận bởi bất cứ chứng cứ nào khác. Chứng thư do TPL lập chỉ có thể không có hiệu lực khi có người muốn phủ nhận giá trị của chứng thư bằng cách kiện TPL về tội giả mạo chứng thư.

Trong trường hợp này, Toà án sẽ cho tiến hành điều tra, và chỉ khi nào cuộc điều tra xác định chứng thư có giả mạo thì TPL sẽ bị truy tố và chứng thư này sẽ vô hiệu. Ngược lại, nếu cuộc điều tra cho thấy là không có giả mạo thì chứng thư vẫn có hiệu lực và người kiện về việc chứng thư giả mạo sẽ bị truy tố tội vu khống TPL. 10 luan an Ba là, phát mại tài sản, trực tiếp thi hành các bản án, quyết định của tòa án. Đây là công tác thi hành án mà hiện nay ở nước ta đang do các Chấp hành viên thực hiện.

Bốn là, thực hiện một số công việc nội bộ trong toà án: Bao gồm thông báo khai mạc, bế mạc phiên tòa, gọi các đương sự, nhân chứng, thi hành lệnh giữ trật tự trong quá trình xét xử của tòa án. Khi toà án xét xử các vụ án, TPL bắt buộc phải có mặt vào ngày giờ phiên toà xét xử để làm các nghi thức nêu trên. Hiện nay, các công việc này trong các phiên tòa do Thư ký phiên tòa, cảnh sát tư pháp đảm nhiệm. Về tổ chức, TPL là công lại do Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm và quản lý hành nghề theo các quy định của pháp luật được hưởng thù lao khách hàng trả theo biểu giá quy định.

TPL không phải là công chức. Để được bổ nhiệm, TPL phải hội đủ một số điều kiện về chuyên môn và đạo đức đảm bảo cho sự trung thực trong thực hiện công tác và phải tuyên thệ trước toà án “Thi hành nhiệm vụ một cách ngay thẳng và chính trực”. Cụ thể là: - Phải là người lương thiện. - Phải qua một kỳ thi chuyên nghiệp hoặc đã từng nắm giữ một số chức vụ trong các cơ quan tư pháp, đảm bảo trình độ chuyên môn và đạo đức.