Luận văn thạc sĩ hay xác định thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính của một số hợp chất hóa học từ loài cơm cháy sambucus javanica reinw

Luận văn thạc sĩ hóa học phân tích hay xác định thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính của một số hợp chất hóa học từ loài cơm cháy, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Khang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính của hợp chất từ cơm cháy Sambucus javanica
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 2.1. Khái quát về loài Cơm cháy (Sambucus javanica)
• 2.1.1. Tên khoa học
• 2.1.2. Đặc điểm thực vật
• 2.1.3. Phân bố
• 2.1.4. Công dụng
• 2.1.5. Một số bài thuốc về cây Cơm cháy theo kinh nghiệm dân gian ở Việt Nam
• 2.2. Tình hình nghiên cứu hoạt tính sinh học của một số loài trong chi Cơm cháy
• 2.2.1. Hoạt tính chống oxi hóa
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần hóa học của Sambucus javanica

Nghiên cứu về thành phần hóa học của loài Cơm cháy (Sambucus javanica) đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Loài cây này không chỉ có giá trị dinh dưỡng mà còn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Việc xác định các hợp chất này sẽ giúp nâng cao giá trị sử dụng của cây trong y học cổ truyền và hiện đại. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng Cơm cháy có khả năng kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý.

1.1. Đặc điểm thực vật và phân bố của Sambucus javanica

Cơm cháy là cây bụi nhỡ, cao từ 1 đến 3 mét, thường mọc hoang ở miền núi và ven suối. Cây có lá kép, hoa nhỏ và quả có màu đen. Phân bố chủ yếu từ Lai Châu đến Lâm Đồng, cây còn được trồng làm cảnh.

1.2. Tình hình nghiên cứu hoạt tính sinh học của Cơm cháy

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất chiết xuất từ Cơm cháy có tác dụng kháng viêm, hạ đường huyết và chống oxy hóa. Các hoạt tính này đã được chứng minh qua nhiều mô hình thực nghiệm khác nhau.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hợp chất từ Cơm cháy

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về Cơm cháy, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định chính xác các hợp chất hóa học và hoạt tính sinh học của chúng. Việc thiếu thông tin về các phương pháp chiết xuất và phân tích có thể dẫn đến kết quả không chính xác. Hơn nữa, việc bảo tồn nguồn gen của loài cây này cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Khó khăn trong việc chiết xuất và phân lập hợp chất

Quá trình chiết xuất và phân lập hợp chất từ Cơm cháy thường gặp khó khăn do sự đa dạng của các hợp chất có trong cây. Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả.

2.2. Thiếu thông tin về hoạt tính sinh học của các hợp chất

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu, nhưng thông tin về hoạt tính sinh học của từng hợp chất vẫn còn hạn chế. Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để làm rõ tác dụng của các hợp chất này.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học từ Cơm cháy

Để xác định thành phần hóa học của Cơm cháy, các phương pháp chiết xuất và phân tích hiện đại được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), phổ khối lượng (MS) và cộng hưởng từ hạt nhân (NMR). Việc sử dụng các phương pháp này giúp xác định chính xác cấu trúc của các hợp chất.

3.1. Phương pháp chiết xuất hợp chất từ lá Cơm cháy

Chiết xuất từ lá Cơm cháy thường được thực hiện bằng cách sử dụng dung môi như ethanol hoặc methanol. Quá trình này giúp thu được các hợp chất phenolic và flavonoid có hoạt tính sinh học cao.

3.2. Phân tích cấu trúc hợp chất bằng NMR và MS

Các hợp chất sau khi chiết xuất sẽ được phân tích bằng NMR và MS để xác định cấu trúc. Phương pháp này cho phép xác định chính xác các nhóm chức và cấu trúc phân tử của hợp chất.

IV. Kết quả nghiên cứu hoạt tính sinh học của hợp chất từ Cơm cháy

Kết quả nghiên cứu cho thấy các hợp chất chiết xuất từ Cơm cháy có hoạt tính sinh học đáng kể. Các thử nghiệm cho thấy khả năng chống oxy hóa và kháng viêm của các hợp chất này. Điều này mở ra cơ hội ứng dụng trong y học và dược phẩm.

4.1. Hoạt tính chống oxy hóa của hợp chất chiết xuất

Các hợp chất chiết xuất từ Cơm cháy cho thấy khả năng ức chế gốc tự do mạnh mẽ. Kết quả thử nghiệm cho thấy IC50 của dịch chiết lá Cơm cháy đạt khoảng 62,22 µg/ml.

4.2. Hoạt tính kháng viêm và hạ đường huyết

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các hợp chất từ Cơm cháy có khả năng kháng viêm và hạ đường huyết, hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến viêm nhiễm và tiểu đường.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về Cơm cháy

Nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của Cơm cháy (Sambucus javanica) đã chỉ ra tiềm năng lớn của loài cây này trong y học. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp khai thác tối đa giá trị của Cơm cháy trong điều trị bệnh. Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả và độ an toàn của các hợp chất chiết xuất.

5.1. Tiềm năng ứng dụng trong y học

Các hợp chất từ Cơm cháy có thể được phát triển thành các sản phẩm dược phẩm mới, hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý khác nhau.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hoạt động của các hợp chất, cũng như khả năng tương tác với các loại thuốc khác để đảm bảo an toàn khi sử dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thế giới thực vật là nguồn tài nguyên phong phú về các hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học, đóng vai trò quan trọng trong phòng và chữa bệnh. Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới gió mùa, sở hữu hệ thực vật đa dạng, trong đó loài Cơm cháy (Sambucus javanica Reinw) được sử dụng rộng rãi trong y học dân gian để điều trị nhiều bệnh lý như đau nhức xương khớp, viêm khí quản, và các tổn thương ngoài da. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học toàn diện về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài này còn hạn chế. Luận văn tập trung xác định thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính chống oxy hóa, ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột của các hợp chất phân lập từ lá cây Cơm cháy thu hái tại Lào Cai, Việt Nam trong năm 2019. Mục tiêu cụ thể gồm định tính nhóm hợp chất hữu cơ, phân lập và xác định cấu trúc ít nhất ba hợp chất, đồng thời thử nghiệm hoạt tính sinh học của cao chiết ethanol. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc sử dụng loài thực vật này làm thuốc, đồng thời mở ra hướng phát triển các dược liệu thiên nhiên có hoạt tính sinh học cao, an toàn và hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hóa hữu cơ thiên nhiên và hoạt tính sinh học của các hợp chất thực vật. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về hợp chất phenol và flavonoid: Nhóm hợp chất phenol, flavonoid và anthocyanin được xem là các chất chống oxy hóa mạnh, có khả năng trung hòa gốc tự do, ức chế quá trình peroxy hóa lipit, góp phần bảo vệ tế bào khỏi tổn thương oxy hóa. Các hợp chất này cũng có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn và hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính.

• Mô hình đánh giá hoạt tính chống oxy hóa và ức chế peroxy hóa lipit: Sử dụng phương pháp DPPH để đo khả năng trung hòa gốc tự do và phương pháp ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột nhằm đánh giá hiệu quả sinh học của cao chiết ethanol từ lá Cơm cháy.

Các khái niệm chính bao gồm: polyphenol, flavonoid, anthocyanin, hoạt tính chống oxy hóa, phản ứng peroxy hóa lipit, và các chỉ số IC50, SC50 dùng để đánh giá hiệu quả hoạt tính sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là lá cây Cơm cháy thu hái tại phường Pom Hán, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai vào tháng 6 năm 2019. Mẫu lá được xử lý, phơi khô và chiết xuất bằng ethanol 90% ở 70°C trong 4 giờ, lặp lại 3 lần, thu được 200 gam cao chiết đặc. Các hợp chất được phân lập bằng sắc ký cột silica gel với hệ dung môi n-hexan: acetone và chloroform: metanol, thu được ba hợp chất tinh khiết. Cấu trúc các hợp chất được xác định bằng phổ cộng hưởng từ hạt nhân (^1H-NMR, ^13C-NMR), phổ hai chiều HSQC, HMBC và phổ khối lượng ESI-MS tại Khoa Hóa học - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phân tích định tính các nhóm hợp chất hữu cơ trong cao chiết được thực hiện bằng các phản ứng đặc trưng với polyphenol, alkaloid, flavonoid, cumarin và steroid. Hoạt tính chống oxy hóa được đánh giá bằng phương pháp DPPH với acid ascorbic làm đối chứng, đo độ hấp thụ tại bước sóng 517 nm để tính phần trăm trung hòa gốc tự do và xác định giá trị SC50. Phản ứng ức chế peroxy hóa lipit não chuột được tiến hành theo quy trình chuẩn với các hóa chất đặc hiệu.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 1.5 kg lá khô, phân tích định tính và phân lập hợp chất trên mẫu cao chiết thu được. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm TableCurve 2Dv4 để xác định các chỉ số hoạt tính. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6 năm 2019 đến tháng 9 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Định tính nhóm hợp chất hữu cơ: Cao chiết ethanol từ lá Cơm cháy chứa đa dạng các nhóm hợp chất như polyphenol, flavonoid, alkaloid, cumarin và steroid. Phản ứng định tính cho thấy sự hiện diện rõ ràng của polyphenol với màu xanh lục đặc trưng, flavonoid với màu hồng nhạt tăng cường khi thêm thuốc thử, alkaloid dương tính với thuốc thử Dragendorff và Mayer.

2. Phân lập và xác định cấu trúc hợp chất: Ba hợp chất tinh khiết được phân lập gồm hai chất không màu và một chất vàng nhạt với khối lượng lần lượt 27 mg, 35 mg và 10 mg. Phổ NMR và ESI-MS xác định cấu trúc các hợp chất thuộc nhóm flavonoid và acid phenolic, trong đó có kaemferol và các anthocyanin đặc trưng của loài Sambucus javanica.

3. Hoạt tính chống oxy hóa: Cao chiết ethanol thể hiện khả năng trung hòa gốc tự do DPPH với giá trị SC50 khoảng 62,22 µg/ml, tương đương với các nghiên cứu trước đây về flavonoid từ lá Cơm cháy. Hoạt tính này cho thấy cao chiết có hiệu quả chống oxy hóa mạnh, có thể bảo vệ tế bào khỏi tổn thương oxy hóa.

4. Ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột: Cao chiết ethanol có khả năng ức chế đáng kể phản ứng peroxy hóa lipit trong mô não chuột, giảm thiểu quá trình oxy hóa lipid gây hại. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về tác dụng bảo vệ thần kinh của các hợp chất phenol và flavonoid trong chi Cơm cháy.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hoạt tính sinh học cao là do sự phong phú của các hợp chất polyphenol và flavonoid trong lá Cơm cháy, đặc biệt là kaemferol và các anthocyanin. Các hợp chất này có cấu trúc hóa học thuận lợi cho việc nhường electron, trung hòa gốc tự do và ngăn chặn chuỗi phản ứng oxy hóa. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với báo cáo về hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của các loài trong chi Sambucus.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong phần trăm trung hòa gốc DPPH theo nồng độ cao chiết, bảng tổng hợp các chỉ số SC50 và IC50 của các hợp chất phân lập, cũng như biểu đồ cột thể hiện mức độ ức chế peroxy hóa lipit so với nhóm đối chứng. Những phát hiện này góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho việc sử dụng loài Cơm cháy trong y học cổ truyền và phát triển dược liệu thiên nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển sản phẩm dược liệu từ lá Cơm cháy: Khuyến khích các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp dược phẩm tiến hành chiết xuất, tinh chế các hợp chất flavonoid và phenol từ lá Cơm cháy để phát triển sản phẩm chống oxy hóa, hỗ trợ điều trị các bệnh liên quan đến stress oxy hóa. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu và công ty dược.

2. Nghiên cứu sâu về cơ chế tác dụng sinh học: Thực hiện các nghiên cứu in vitro và in vivo để làm rõ cơ chế chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ thần kinh của các hợp chất phân lập, từ đó mở rộng ứng dụng trong điều trị bệnh lý mạn tính. Thời gian 1-2 năm, do các trường đại học và trung tâm nghiên cứu đảm nhận.

3. Khảo nghiệm lâm sàng sơ bộ: Tiến hành thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu trên người để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của cao chiết lá Cơm cháy trong hỗ trợ điều trị các bệnh viêm, thoái hóa thần kinh. Thời gian 2 năm, phối hợp giữa bệnh viện và viện nghiên cứu.

4. Bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu: Đề xuất các biện pháp bảo tồn loài Cơm cháy tại các vùng miền núi phía Bắc Việt Nam, đồng thời phát triển mô hình trồng trọt để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cao phục vụ nghiên cứu và sản xuất. Chủ thể là các cơ quan quản lý nông lâm nghiệp, thời gian 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên hóa học hữu cơ: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần hóa học và phương pháp phân lập hợp chất từ thực vật, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về hóa học thiên nhiên và phát triển dược liệu.

2. Chuyên gia dược học và phát triển sản phẩm dược liệu: Thông tin về hoạt tính sinh học và thành phần hóa học giúp thiết kế sản phẩm chống oxy hóa, kháng viêm từ nguồn nguyên liệu tự nhiên an toàn, hiệu quả.

3. Bác sĩ và nhà lâm sàng y học cổ truyền: Cơ sở khoa học để ứng dụng cây Cơm cháy trong điều trị các bệnh viêm, thoái hóa, hỗ trợ điều trị tiểu đường và các bệnh mạn tính khác.

4. Quản lý và hoạch định chính sách nông lâm nghiệp: Thông tin về phân bố, đặc điểm sinh học và giá trị dược liệu của loài Cơm cháy giúp xây dựng chính sách bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật quý giá.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Cơm cháy có những hợp chất chính nào?
   Loài Cơm cháy chứa chủ yếu các hợp chất phenol, flavonoid (như kaemferol), anthocyanin, acid hữu cơ và một số alkaloid. Các hợp chất này đóng vai trò quan trọng trong hoạt tính sinh học của cây.

2. Hoạt tính chống oxy hóa của lá Cơm cháy được đánh giá như thế nào?
   Hoạt tính chống oxy hóa được đánh giá bằng phương pháp DPPH, với giá trị SC50 khoảng 62,22 µg/ml, cho thấy cao chiết ethanol từ lá có khả năng trung hòa gốc tự do mạnh, tương đương với các flavonoid đã được nghiên cứu.

3. Phương pháp phân lập hợp chất trong nghiên cứu là gì?
   Phân lập hợp chất được thực hiện bằng sắc ký cột silica gel với hệ dung môi n-hexan: acetone và chloroform: metanol, kết hợp với các kỹ thuật phổ hiện đại như NMR và ESI-MS để xác định cấu trúc.

4. Cao chiết lá Cơm cháy có tác dụng gì trong y học?
   Cao chiết có tác dụng chống oxy hóa, ức chế phản ứng peroxy hóa lipit, hỗ trợ bảo vệ tế bào thần kinh, đồng thời có tiềm năng kháng viêm, giảm đau và hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính như tiểu đường.

5. Làm thế nào để bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu Cơm cháy?
   Cần xây dựng mô hình trồng trọt bền vững, bảo vệ môi trường sống tự nhiên của cây, đồng thời nghiên cứu nhân giống và kỹ thuật canh tác phù hợp để đảm bảo nguồn nguyên liệu chất lượng và ổn định.

Kết luận

• Đã xác định thành phần hóa học đa dạng trong lá Cơm cháy, bao gồm polyphenol, flavonoid, alkaloid và cumarin.
• Phân lập thành công ít nhất ba hợp chất tinh khiết, trong đó có kaemferol và các anthocyanin đặc trưng.
• Cao chiết ethanol từ lá Cơm cháy thể hiện hoạt tính chống oxy hóa mạnh với giá trị SC50 khoảng 62,22 µg/ml và khả năng ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho việc sử dụng loài Cơm cháy trong y học cổ truyền và phát triển dược liệu thiên nhiên.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm phát triển sản phẩm dược liệu, nghiên cứu cơ chế tác dụng, thử nghiệm lâm sàng và bảo tồn nguồn nguyên liệu.

Luận văn mở ra cơ hội ứng dụng thực tiễn và phát triển các sản phẩm từ loài Cơm cháy, đồng thời kêu gọi các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng phối hợp để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thế giới thực vật là nguồn tài nguyên phong phú và vô cùng quý giá về những hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học. Nhiều hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học tốt đã được phân lập và đưa vào sử dụng với mục đích chữa bệnh. Việt Nam là một nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nên có hệ thực vật đa dạng và phong phú.

Việc sử dụng nguồn tài nguyên đó để phòng, chữa bệnh và nâng cao sức khỏe cho con người đã có một quá trình lịch sử hàng nghìn năm và ngày càng trở nên quan trọng. Việc khai thác và sử dụng các loài thực, động vật để làm thuốc và hỗ trợ chữa bệnh đã được thực hiện từ lâu. Tuy nhiên, nhiêu cây thuốc mới chỉ được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian mà chưa được nghiên cứu một cách toàn diện. Vì vậy, việc nghiên cứu các cây thuốc, làm sáng tỏ kinh nghiệm dân gian trên phương diện khoa học hiện đại để nâng cao giá trị cây thuốc là rất cần thiết.

Hiện nay, xu hướng nghiên cứu tìm kiếm các hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học cao từ các loài động thực vật làm dược phẩm chữa bệnh ngày càng thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học. Từ thực tế, nhận thấy các hợp chất thiên nhiên thường có hoạt tính mạnh, độ ổn định cao và có độc tính thấp so với các hợp chất nguồn gốc tổng hợp. Trong Đông y, các loài thuộc chi cơm cháy đã được sử dụng từ lâu để chữa một số bệnh như: Khứ phong trừ thấp, hoạt huyết, tan ứ, nhuận tràng, lợi tiểu [15]. Gần đây, nhiều nghiên cứu đã chứng minh dịch chiết cao tổng số và hợp chất hóa học được phân lập từ các loài thực vật này có tác dụng: Kháng viêm, hạ đường huyết, chống oxi hóa, ức chế tế bào ung thư [5].

Với mục tiêu nghiên cứu nhằm bổ sung một cách toàn diện hơn về loài Cơm cháy (Sambucus javanica) ở Việt Nam về thành phần hóa học, bước đầu thử hoạt tính sinh học của một số hợp chất phân lập được, cũng như đánh giá 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khả năng chống oxi hóa và ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột từ cao chiết lá cây Cơm cháy, chúng tôi chọn đề tài “Xác định thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính của một số hợp chất hóa học từ loài Cơm cháy (Sambucus javanica Reinw)” Đề tài được hoàn thành sẽ cung cấp các thông tin khoa học giá trị làm cơ sở khoa học quan trọng để sử dụng loài thực vật này làm thuốc chữa bệnh và sàng lọc các hợp chất có hoạt tính tốt để tiến hành nghiên cứu tiếp theo. Mục tiêu của đề tài 2. Đánh giá thành phần hóa học bằng phản ứng định tính 2. Phân lập và xác định cấu trúc ít nhất 3 hợp chất từ lá loài cơm cháy (Sambucus javanica) 2.

Tiến hành thử hoạt tính chống oxi hóa và ức chế phản ứng peroxy hóa lipit não chuột từ cao chiết của lá loài Cơm cháy (Sambucus javanica) 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Khái quát về loài Cơm cháy (Sambucus javanica) Chi Cơm cháy (Sambucus) thuộc bộ tục đoạn (Dipsacales) họ Ngũ phúc hoa (Adoxaceae). Chi này gồm nhiều loài, phổ biến nhất là các loài sau: Sambucus chinensis Lindl; Sambucus nigra; Sambucus javanica Reiwn; Sambucus simpsonii Rehder và Sambucus williamsii.Ở Việt Nam đã ghi nhận sự có mặt của các loài Sambucus chinensis Lindl; Sambucus nigra; Sambucus simpsonii Rehder và Sambucus javanica Reiwn. Trong luận văn này, chúng tôi tiến hành các nghiên cứu trên loài Sambucus javanica Reiwn.

Tên khoa học Tên khoa học: Sambucus javanica Reinw, Họ: Adoxaceae (Ngũ phúc hoa), chi: Sambucus. Tên khác: Cây cơm cháy [2],[11], [15] sambucus hookeri Rehder [6], cơm cháy Hooker [6], Javanese elder berry [6]. Đặc điểm thực vật Mô tả [2]: Một số đặc điểm thực vật của loài Cơm cháy được mô tả trong bảng 1.1 dưới đây: Bảng 1. Đặc điểm thực vật loài Cơm cháy Đặc điểm Loài Cơm cháy Cây Cây bụi nhỡ, cao từ 1 đến 3 mét.

Kích thước của lá képChiều dài: 25-28cm Chiều rộng: 12-14 cm Số lượng lá chét 7 hoặc 9 lá, ít gặp 5 lá Kích thước của lá chét Chiều dài: 9-10 cm Hình thái Chiều rộng: 3-4 cm Phiến lá Mỏng, mền, sờ cảm thấy ráp tay. Số đôi ngân phụ của lá 9 đến 12 chét Chiều dài của cuống lá 5 đến 10 mm chét 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đặc điểm Loài Cơm cháy Đường kính của hoa 1,5 đến 2,5 mm Đài hoa Có đỉnh nhọn Cánh hoa Có đỉnh nhọn Số ô của bầu 3 Số thùy của núm nhụy 3 Thể tuyến Cụm hoa có các thể tuyến hình chén, đường kính 2-3 mm, màu vàng hoặc xanh. Lông che chở Chỉ có ở biểu bì phía trên. Mô dày Gồm có 3 đến 4 hàng tế bào.

Vi phẫu lá Số đám libe-gỗ hình 1 vòng cung ở gân chính Vi phẫu Mô dày Phân bố đều đặn, tạo thành vòng theo thân thiết diện của thân. Bần Lớp bần không bị bong ra. Vi phẫu Các khuyết trong phần Không có. rễ mô mền vỏ Tia ruột Tia ruột rộng gồm từ 2 đến 4 dãy tế bào.

Mô mền ruột Có Bột lá Lông che chở đơn bào Có đầu tù Hạt tinh bột Có các hạt tinh bột với hình dạng đặc Bột thân trưng. Đường kính của hạt Từ 18 đến 21 µm. Bột hoa phấn hoa Hạt tinh bột Hạt đơn, không có hạt kép đôi hoặc kép ba. Tinh thể canxi oxalat Không tìm thấy Bột rễ hình khối Tế bào có thành dày hóa Có gỗ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dưới đây là tiêu bản và một số hình ảnh của loài Cơm cháy A B C D E F 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] G H (A) Tiêu bản của loài Cơm cháy [3] (B) Hoa của loài Cơm cháy (C,D) Quả của loài Cơm cháy (E,F) Lá của loài Cơm cháy (G,H) Thân của loài Cơm cháy Hình 1.

Hình ảnh loài Cơm cháy 1. Phân bố Cây mọc hoang ở miền núi, ven suối, bờ khe từ Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Thái tới Lâm Đồng [2],[6], [15]. Ngoài ra, cây Cơm cháy còn được trồng làm cây cảnh [15]. Công dụng Cơm cháy là một cây thảo dược đã được sử dụng từ lâu trong dân gian ở nước ta cũng như một số nước trên thế giới.

Thảo dược Cơm cháy có tính ấm, có vị chua có tác dụng hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp, bong gân, phong thấp, đau nhức, viêm khí quản… do thời tiết [15]. Việc điều trị các bệnh khác nhau thì liều lượng cũng như cách dùng loại thảo dược này cũng có sự khác nhau nhất định. Dưới đây là một số tài liệu nói về công dụng cũng như cách sử dụng cây Cơm cháy trong điều trị bệnh một số bệnh thường gặp. Theo tài liệu của Võ Văn Chi [1], rễ của cây Cơm cháy (sambucus javanica) được dùng để chữa gẫy xương, phong thấp, ngã tổn thương.

Thân và lá trị viêm phù thũng, dùng ngoài chữa ngứa, eczema. Ngoài ra, vỏ cây và dễ cây được dùng cho người thần kinh bị kích động. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo tài liệu của GS Đỗ Tất Lợi [10], lá cây Cơm cháy (Sambucus javanica) dùng để tắm cho phụ nữ mới sinh. Quả có tác dụng lọc máu, thông tiểu, nhuận tràng, giải độc, điều trị kiết lỵ, thấp khớp.

Vỏ có tác dụng nhuận tràng và thông tiểu. Hoa có tác dụng lợi tiểu, ra mồ hôi. Theo tài liệu của Phạm Hoàng Hộ [6], lá trị tê thấp, đấp dập; hoa, trái có tác dụng lọc máu, xổ và lợi tiểu, trị bình da; cây có tác dụng lợi tiểu, trấn luyến súc. Theo sách Cây thuốc và vị thuốc của lương y Hy Lãn Hoàng Văn Vinh [15], cây Cơm cháy có vị chua, tính ấm, có tác dụng khử phong trừ thấp, hoạt huyết tán ứ.

Dùng chữa phong thấp đau nhức, cước khí phù thũng, kiết lị, hoàng đản, viêm khí quản mãn, phong chẩn, mụn nhọt lở loét sưng đau, đòn ngã chấn thương. Theo TS Nguyễn Thu Hằng [2], cây Cơm cháy có nhiều ở khắp nơi trên đất nước, được nhân dân sử dụng để làm lành vết thương, chữa chấn thương, gãy xương và các bệnh về đường tiêu hóa. Một số nước trên thế giới đã biết sử dụng các sản phẩm từ cây cơm cháy từ lâu. Tại Thái lan, cây Cơm cháy được dùng để chữa trị các vết thương, gẫy xương, phù thũng và các chứng phù nề cơ thể.

Một số bài thuốc có sử dụng vị Cơm cháy được tổng hợp trong bảng 1. Một số bài thuốc về cây Cơm cháy theo kinh nghiệm dân gian ở Việt Nam Tên Bộ phận Tài liệu truyền đƣợc sử Bài thuốc Cách làm tham thống dụng khảo Dùng rễ cây cơm cháy 90 – Chữa tiểu 120 g, hầm với 200 g thịt lợn, [15] tiện nhỏ chia 2 lần ăn nhiều lần trong giọt ngày. Mỗi liệu trình 10 ngày. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tên Bộ phận Tài liệu truyền đƣợc sử Bài thuốc Cách làm tham thống dụng khảo Dùng rễ cây cơm cháy 20 g, sắc 500 ml nước và 200 ml Chữa chấn rượu, đun nhỏ lửa còn 200 [15] thương ml, lọc bỏ bã, thêm 30 g Cây Rễ bầm tím, đường trắng trộn đều uống.

Cơm đau nhức Dùng mỗi liệu trình 5 ngày. cháy người do Ngoài ra, dùng rễ cây cơm ngã cháy 20 g phần, giã nát, cho thêm ít rượu, trộn đều, sao nóng, đắp lên những chỗ sưng rồi dùng băng cố định lại, sau 3 giờ thay thuốc, ngày đắp 2 lần. Hỗ trợ điều Dùng rễ cây cơm cháy 20 - trị phong 30 g sắc nước 700 ml nước, [15] thấp, khớp uống trong ngày; đồng thời xương nấu lấy nước đặc rửa chỗ sưng đau đau. Chữa ghẻ Dùng lá cơm cháy 20 g, sắc lở, vết lấy nước đặc, rửa vào vết [15] thương thương.

Dùng liền 5 ngày. Chữa mẩn Dùng cành lá cây cơm cháy ngứa do 30 g, đổ 800 ml nước, đun [15] Lá thời tiết nhỏ lửa, sắc lấy nước đặc rửa chỗ da tổn thương hoặc tắm. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tên Bộ phận Tài liệu truyền đƣợc sử Bài thuốc Cách làm tham thống dụng khảo Cầm máu Nghiền nát lá, thêm vài hạt Kinh vết thương muối trắng, đắp vào chỗ nghiệm hở chảy máu của đồng bào vùng Tây Bắc Chữa đau Dùng lá cây cơm cháy hơ Kinh nhức nóng, rải lên chiếu cho bệnh nghiệm nhân nằm sẽ đở đau nhức tứ dân gian chi. Kết hợp Chữa gãy Dùng vỏ, rễ và lá cây cơm Kinh vỏ, rễ, lá xương cháy giã nát đắp vào chỗ nghiệm xương gãy rồi băng lại cho dân gian cố định.