Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến dịch hại và năng suất của giống cà chua tn386 trong vụ đông xuân 2013

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến dịch hại và năng suất cà chua TN386 vụ đông xuân 2013.

• Tác giả: Dương Văn Tân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mão
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Biện Pháp Canh Tác Tổng Hợp Đến Năng Suất Và Dịch Hại Cà Chua TN386
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục đích của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam
• 2.2.3.1. Nghiên cứu về giống
• 2.2.3.2. Nghiên cứu về dinh dưỡng cho cà chua ở Việt Nam
• 2.2.3.2.1. Dinh dưỡng cần thiết
• 2.2.3.2.2. Thành phần cấu trúc cần thiết
• 2.2.3.2.3. Các chất khoáng cần thiết
• 2.2.3.2.4. Những nguyên tố vi lượng quan trọng
• 2.2.3.2.5. pH và cấu trúc đất
• 2.2.3.3. Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại cà chua
• 2.2.3.3.1. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật
• 2.2.3.3.2. Biện pháp hóa học
• 2.2.3.3.3. Biện pháp sinh học
• 2.2.3.4. Tình hình nghiên cứu về cây trồng xen trong sản xuất cà chua
• 2.3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.3.4. Các biện pháp kỹ thuật
• 2.3.4.1. Giai đoạn vườn ươm
• 2.3.4.2. Giai đoạn trồng ra ruộng sản xuất
• 2.3.4.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.3.4.3.1. Giai đoạn sinh trưởng, phát triển
• 2.3.4.3.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng
• 2.3.4.3.3. Tình hình sâu, bệnh hại ngoài đồng ruộng
• 2.3.4.3.4. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất quả
• 2.3.4.3.5. Các chỉ tiêu chất lượng
• 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu của tỉnh Thái Nguyên vụ Đông Xuân năm 2013-2014
• 3.2. Ảnh hưởng của các biện pháp canh tác đến các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của giống cà chua TN386
• 3.3. Ảnh hưởng của các biện pháp canh tác đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống cà chua TN386
• 3.4. Ảnh hưởng của các công thức khác nhau đến tốc độ ra lá trên thân chính của giống cà chua TN386
• 3.5. Ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác đến tình hình sâu, bệnh hại của giống cà chua TN386
• 3.6. Ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống cà chua TN386
• 3.7. Ảnh hưởng của các biện pháp canh tác đến một số chỉ tiêu chất lượng của giống cà chua TN386
• 3.8. Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế các công thức thí nghiệm
• THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu tác động của biện pháp canh tác tổng hợp

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tác động của các biện pháp canh tác tổng hợp lên năng suất cà chua và dịch hại cà chua của giống cà chua TN386. Các biện pháp canh tác bao gồm kỹ thuật gieo trồng, quản lý dinh dưỡng, và kiểm soát dịch hại. Kết quả cho thấy, việc áp dụng canh tác tổng hợp giúp cải thiện đáng kể năng suất nông nghiệp và giảm thiểu dịch hại nông nghiệp. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc lựa chọn phương pháp canh tác phù hợp để tối ưu hóa sản xuất.

1.1. Tác động đến năng suất

Các biện pháp canh tác tổng hợp đã được chứng minh là có tác động tích cực đến năng suất cà chua. Cụ thể, việc kết hợp các kỹ thuật như bón phân cân đối, tưới tiêu hợp lý, và quản lý dịch hại sinh học đã giúp tăng năng suất lên đến 20% so với phương pháp truyền thống. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của canh tác tổng hợp trong việc cải thiện năng suất.

1.2. Tác động đến dịch hại

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, biện pháp canh tác tổng hợp giúp giảm đáng kể dịch hại cà chua. Các biện pháp như sử dụng thiên địch, luân canh cây trồng, và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học đã giảm tỷ lệ sâu bệnh hại xuống 30%. Điều này không chỉ bảo vệ cây trồng mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

II. Hiệu quả canh tác tổng hợp trên giống cà chua TN386

Giống cà chua TN386 được lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu do khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu cho thấy, canh tác tổng hợp không chỉ cải thiện năng suất mà còn nâng cao chất lượng quả cà chua. Các chỉ tiêu như hàm lượng vitamin C, độ cứng quả, và tỷ lệ đậu quả đều được cải thiện đáng kể. Điều này khẳng định hiệu quả canh tác của phương pháp này trên giống cà chua TN386.

2.1. Cải thiện chất lượng quả

Việc áp dụng biện pháp canh tác tổng hợp đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng quả cà chua TN386. Cụ thể, hàm lượng vitamin C tăng 15%, độ cứng quả tăng 10%, và tỷ lệ đậu quả tăng 25%. Điều này không chỉ nâng cao giá trị thương phẩm mà còn đáp ứng được yêu cầu của thị trường.

2.2. Hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả kinh tế của canh tác tổng hợp. Kết quả cho thấy, chi phí đầu tư giảm 10% trong khi lợi nhuận tăng 30% so với phương pháp truyền thống. Điều này chứng minh tính khả thi và lợi ích kinh tế của việc áp dụng phương pháp canh tác này.

III. Quản lý dịch hại và cải thiện năng suất

Một trong những mục tiêu chính của nghiên cứu là quản lý dịch hại hiệu quả thông qua biện pháp canh tác tổng hợp. Kết quả cho thấy, việc kết hợp các biện pháp sinh học và hóa học đã giúp kiểm soát tốt các loại sâu bệnh hại như sâu đục quả, bệnh héo xanh, và bệnh sương mai. Đồng thời, cải thiện năng suất cũng được ghi nhận thông qua việc tăng số lượng quả và kích thước quả. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của kỹ thuật canh tác trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.1. Kiểm soát sâu bệnh

Các biện pháp canh tác tổng hợp đã giúp kiểm soát hiệu quả các loại sâu bệnh hại. Cụ thể, tỷ lệ sâu đục quả giảm 40%, bệnh héo xanh giảm 35%, và bệnh sương mai giảm 30%. Điều này không chỉ bảo vệ cây trồng mà còn giảm thiểu chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

3.2. Tăng năng suất

Việc áp dụng canh tác tổng hợp đã giúp tăng năng suất cà chua lên 25%. Cụ thể, số lượng quả tăng 20% và kích thước quả tăng 15%. Điều này khẳng định hiệu quả của phương pháp canh tác này trong việc nâng cao sản lượng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.), thuộc họ Cà (Solanaceae), là một trong những loại rau ăn quả có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, cung cấp đường, vitamin A, vitamin C, các axit hữu cơ và khoáng chất thiết yếu. Tại Việt Nam, diện tích gieo trồng cà chua đã phát triển qua nhiều năm, tuy nhiên thực tiễn sản xuất vẫn gặp nhiều trở ngại: thiếu bộ giống chuẩn hóa thích nghi cho từng tiểu vùng sinh thái và từng mùa vụ; mức độ đầu tư thâm canh chưa đồng bộ; kỹ thuật bón phân chưa cân đối; việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học sai quy trình và không đảm bảo thời gian cách ly gây ô nhiễm môi trường, tồn dư hóa chất trên nông sản và gia tăng chi phí sản xuất.

Trước yêu cầu xây dựng quy trình sản xuất cà chua an toàn, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế tại địa phương, đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến dịch hại và năng suất của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013 - 2014 tại Thái Nguyên” được thực hiện bởi sinh viên Dương Văn Tân, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Mão tại Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu

Xác định tổ hợp biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp nhằm góp phần hoàn thiện quy trình quản lý cây cà chua tổng hợp đạt năng suất cao theo hướng an toàn, phù hợp với giống cà chua mới TN386 tại Thái Nguyên.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013 – 2014 tại Thái Nguyên ở các công thức thí nghiệm khác nhau.
2. Đánh giá tình hình phát sinh và gây hại của sâu bệnh hại chính ở các công thức thí nghiệm.
3. Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống cà chua TN386 ở các công thức thí nghiệm.
4. Đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng quả cà chua ở các công thức thí nghiệm khác nhau.
5. Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế của các công thức thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Giống cà chua lai F1 TN386 (nhập nội từ Thái Lan do Công ty TNHH Trang Nông cung ứng); các loại phân bón hữu cơ (phân chuồng hoai mục, phân hữu cơ sinh học NTT), vôi bột, phân khoáng vô cơ (N, P₂O₅, K₂O), thuốc bảo vệ thực vật hóa học và sinh học, cây trồng xen (hành lá).
• Phạm vi không gian: Khu thí nghiệm thực hành thuộc Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Vụ Đông Xuân 2013 – 2014 (từ tháng 9/2013 đến tháng 2/2014; gieo hạt ngày 15/9/2013).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và lý luận

Khóa luận xây dựng trên cơ sở sinh lý dinh dưỡng khoáng của cây cà chua (nhóm quang hợp C3), bao gồm vai trò của 16 nguyên tố thiết yếu:

• Nguyên tố cấu trúc: Cacbon (C), Hydro (H), Oxy (O).
• Nguyên tố khoáng đa lượng và trung lượng: Đạm (N - dạng $\text{NO}_3^-$ và $\text{NH}_4^+$, ảnh hưởng đến sinh trưởng thân lá và bệnh thối đỉnh quả BER), Lân (P - kích thích rễ, phát triển hoa, đường và phẩm chất quả), Kali (K - điều tiết áp suất thẩm thấu, tăng độ rắn, kích hoạt enzyme, tăng caroten và lycopene), Canxi (Ca - liên kết thành tế bào, chống chịu nấm bệnh và giảm thối đỉnh quả), Magiê (Mg - nhân diệp lục, xúc tác quang hợp).
• Nguyên tố vi lượng: Bo (B - phân hóa mầm hoa, hạn chế rụng hoa quả), Sắt (Fe), Kẽm (Zn), Mangan (Mn), Molypden (Mo).
• Độ chua đất (pH): Tối ưu từ 5,5 đến 6,5.
• Nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sinh thái xen canh: Ứng dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học (Abamectin, Atabron 5 EC, Chitin 2.6 EC...), bảo tồn thiên địch (ong mắt đỏ, bọ rùa, kiến), sử dụng Pheromone giới tính; ứng dụng cơ chế xua đuổi dịch hại và chất tiết Fitocid khi xen canh hành lá (Allium fistulosum) để hạn chế bệnh mốc sương (Phytophthora infestans), xoăn lá virus (TYLCV) và các loài sâu hại (Helicoverpa armigera, Spodoptera litura, Agrotis ipsilon).

Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm đồng ruộng được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 5 công thức, 3 lần nhắc lại:

• Diện tích ô thí nghiệm: $1,6,\text{m} \times 6,3,\text{m} = 10,\text{m}^2$ (tính cả rãnh).
• Tổng diện tích thí nghiệm: $150,\text{m}^2$ (chưa kể dải bảo vệ).

Ký hiệu công thức	Phân hữu cơ / Vôi (tính cho 1 ha)	Phân vô cơ (kg/ha)	Biện pháp BVTV & Canh tác xen	Mật độ trồng (cây/ha)
CT1 (Đối chứng)	15 tấn phân chuồng hoai mục	$90,\text{N} + 60,\text{P}_2\text{O}_5 + 150,\text{K}_2\text{O}$	Thuốc hóa học Kacie 250 EC (trừ xoăn lá), tập quán nông dân	41.000
CT2	25 tấn phân chuồng + 800 kg vôi bột	$120,\text{N} + 100,\text{P}_2\text{O}_5 + 150,\text{K}_2\text{O}$	Thuốc hóa học Sherpa 25 EC 0,1% + Kacie 250 EC	35.000
CT3	25 tấn phân hữu cơ sinh học NTT + 800 kg vôi bột	$120,\text{N} + 100,\text{P}_2\text{O}_5 + 150,\text{K}_2\text{O}$	Thuốc hóa học Sherpa 25 EC 0,1% + Kacie 250 EC	35.000
CT4	25 tấn phân hữu cơ sinh học NTT + 800 kg vôi bột	$120,\text{N} + 100,\text{P}_2\text{O}_5 + 150,\text{K}_2\text{O}$	Thuốc sinh học Atabron 5 EC + Vertimec 1.8 EC	35.000
CT5	25 tấn phân hữu cơ sinh học NTT + 800 kg vôi bột	$120,\text{N} + 100,\text{P}_2\text{O}_5 + 150,\text{K}_2\text{O}$	Thuốc sinh học Atabron 5 EC + Vertimec 1.8 EC + Trồng xen hành lá	35.000 (cà chua) + 110.000 (hành lá)

Quy trình kỹ thuật canh tác thực nghiệm

• Vườn ươm: Giá thể khay xốp gồm 60% đất thịt nhẹ, 5% lân, 25% phân chuồng hoai mục, 10% rơm rạ mục. Hạt ngâm nước ấm $54^\circ\text{C}$ trong 4 giờ, ủ nứt nanh; cây con đạt 5–6 lá thật (30 ngày tuổi) đem trồng.
• Làm đất và lên luống: Đất thịt nhẹ cày bừa kỹ, lên luống rộng 145 cm, cao 26–30 cm.
• Trồng xen: Ở CT5, xen 3 cây hành (mỗi cây 2 tép, khoảng cách 10 cm) giữa 2 cây cà chua theo hàng kép.
• Quy trình bón phân: Bón lót 100% phân hữu cơ + 100% lân + 20% đạm + 30% kali + 800 kg vôi bột; bón thúc 4 đợt (thúc hồi xanh 7–8 ngày: 10% N; thúc ra nụ: 20% N + 20% K; thúc quả rộ: 30% N + 30% K; thúc sau thu đợt 1: 20% N + 20% K).

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập số liệu

• Sinh trưởng, phát triển: Số ngày từ gieo đến mọc, mọc đến trồng, trồng đến ra hoa (50% cây có hoa), đậu quả (50% cây đậu quả), thu hoạch đợt 1 và kết thúc thu hoạch; động thái chiều cao thân chính (đo 7 ngày/lần trên 5 cây mẫu cố định/lần nhắc lại); động thái ra lá trên thân chính (đếm số lá thật 7 ngày/lần).
• Sâu bệnh hại: Điều tra theo phương pháp 5 điểm chéo góc định kỳ của Viện Bảo vệ thực vật. Đánh giá tỷ lệ hại (TLH %), mật độ sâu hại (con/cây); phân cấp bệnh mốc sương từ cấp 0 đến cấp 5 để tính tỷ lệ bệnh (TLB %) và chỉ số bệnh (CSB %); tính tỷ lệ bệnh xoăn lá do virus.
• Năng suất và cấu thành: Số quả/cây, khối lượng trung bình quả (g), tỷ lệ đậu quả (%), năng suất lý thuyết (NSLT, tấn/ha), năng suất thực thu (NSTT, tấn/ha).
• Chất lượng quả: Hàm lượng Vitamin C, độ Brix, độ Axit, đường tổng số, hàm lượng dư lượng Nitrat ($\text{NO}_3^-$).
• Xử lý số liệu: Phân tích phương sai ANOVA bằng phần mềm SAS 8 (SAS Institute, 1999); tính toán sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ($\text{LSD}_{0,05}$) và hệ số biến động ($\text{CV}%$); vẽ đồ thị bằng Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng phần và chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn canh tác cà chua an toàn tại Thái Nguyên; xác định mục đích nghiên cứu nhằm tối ưu hóa tổ hợp biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp (phân bón, mật độ, thuốc sinh học, xen canh) trên giống cà chua mới TN386; cụ thể hóa 5 nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm sinh trưởng, sâu bệnh, năng suất, phẩm chất quả và hiệu quả kinh tế.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Tình hình sản xuất cà chua: Hệ thống hóa số liệu sản lượng toàn cầu giai đoạn 2006–2012 (năm 2012 đạt 161,8 triệu tấn với năng suất 336,8 tạ/ha; dẫn đầu là Châu Á về diện tích và Châu Mỹ về năng suất); thống kê sản lượng một số quốc gia năm 2011 (Trung Quốc đạt 48,5 triệu tấn, Ấn Độ đạt 16,8 triệu tấn); hiện trạng sản xuất tại Việt Nam từ năm 2004 đến năm 2008 (năm 2008 đạt 35.000 ha, năng suất 105,71 tạ/ha, sản lượng 370.000 tấn).
• Thành tựu chọn tạo giống: Điểm lại các nghiên cứu nhập nội, lai tạo giống cà chua ưu thế lai F1 tại Việt Nam (các giống VT3, HT7, HT21, HT144, FM29, HPT9, VL2000, TN386).
• Cơ sở sinh lý dinh dưỡng: Phân tích nhu cầu 16 nguyên tố khoáng, cơ chế cạnh tranh ion giữa $\text{NH}_4^+$, $\text{K}^+$, $\text{Ca}^{2+}$, $\text{Mg}^{2+}$, nguyên nhân sinh lý của hiện tượng thối đỉnh quả (BER) do thiếu hụt Canxi cục bộ tại mô quả non.
• Biện pháp phòng trừ sâu bệnh và xen canh: Đánh giá tính độc hại của hóa chất bảo vệ thực vật; vai trò của thuốc trừ sâu sinh học thế hệ mới (Abamectin, dịch chiết thảo mộc, thuốc vi sinh); cơ chế sinh thái học của biện pháp trồng xen (4 nguyên tắc bố trí tầng tán, ánh sáng và phân bố rễ; hiệu quả tiết chất Fitocid kháng nấm của cây họ Hành tỏi Alliaceae).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa phương pháp nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng:

• Đặc tính sinh học giống TN386 (sinh trưởng vô hạn, quả cứng, tiềm năng năng suất cao).
• Thiết kế thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh 5 công thức với 3 lần nhắc lại.
• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật từ khâu gieo hạt trong khay xốp có mái che đến kỹ thuật bón phân, tưới nước, cắm giàn, buộc dây, tỉa cành và thu hoạch.
• Thiết lập hệ thống công thức toán học đo đạc chỉ tiêu tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh, năng suất lý thuyết, năng suất thực thu và kiểm định thống kê sinh học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phân tích các chuỗi số liệu thực nghiệm đo đạc trong vụ Đông Xuân 2013–2014:

1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu tại Thái Nguyên trong vụ Đông Xuân 2013–2014

Diễn biến khí tượng ảnh hưởng trực tiếp đến các giai đoạn sinh trưởng của cà chua TN386:

Tháng	Nhiệt độ TB ($^\circ\text{C}$)	Ẩm độ TB (%)	Tổng lượng mưa (mm)	Số giờ nắng (giờ)
9/2013	26,4	85,0	352,2	116
10/2013	26,6	78,0	83,0	147
11/2013	22,2	76,0	44,8	98
12/2013	15,0	75,0	32,2	186
01/2014	16,6	73,0	3,7	137
02/2014	16,6	82,0	29,7	262

Nhận xét: Nhiệt độ tháng 9 và tháng 10 ($26,4 - 26,6^\circ\text{C}$) thích hợp cho nảy mầm và phát triển cây con; nhiệt độ tháng 11 ($22,2^\circ\text{C}$) thuận lợi cho phân hóa mầm hoa. Lượng mưa giảm mạnh vào tháng 1/2014 (3,7 mm) đòi hỏi phải tưới bổ sung đầy đủ để duy trì chất lượng quả.

2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của giống cà chua TN386

Thời gian trải qua các giai đoạn sinh trưởng giữa 5 công thức thí nghiệm có sự đồng đều, không bị biến động lớn bởi chế độ phân bón và canh tác:

Công thức	Trồng đến ra hoa (ngày)	Trồng đến đậu quả (ngày)	Trồng đến thu đợt 1 (ngày)	Trồng đến hết thu hoạch (ngày)	Tổng thời gian sinh trưởng (ngày)
CT1 (Đ/C)	30	39	77	111	141
CT2	29	38	78	113	143
CT3	29	39	78	112	142
CT4	29	39	79	113	143
CT5	31	39	79	113	143

Nhận xét: Thời gian từ trồng đến ra hoa dao động 29–31 ngày; thời gian từ trồng đến đậu quả từ 38–39 ngày; thu hoạch quả đợt 1 từ 77–79 ngày sau trồng; tổng thời gian sinh trưởng của giống TN386 đạt 141–143 ngày (chênh lệch giữa các công thức chỉ từ 1–2 ngày).

3. Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính

Giống TN386 sinh trưởng vô hạn, chiều cao tăng liên tục từ sau trồng đến 91 ngày:

Công thức	7 NST	21 NST	35 NST	49 NST	63 NST	77 NST	91 NST (cm)	Phân nhóm thống kê
CT1 (Đ/C)	11,7	26,4	49,8	86,9	130,5	153,8	166,3	b
CT2	12,0	26,5	51,4	90,9	136,9	160,7	168,8	a
CT3	11,8	24,7	48,5	81,4	131,3	151,1	160,0	b
CT4	11,9	24,5	47,8	89,1	130,8	155,6	159,6	b
CT5	11,6	25,4	50,1	91,8	133,3	155,7	166,8	a
CV (%)	-	-	-	-	-	-	3,63	-
LSD₀.₀₅	-	-	-	-	-	-	3,35	-

(Ghi chú: NST = Ngày sau trồng).

Nhận xét: Tốc độ tăng trưởng chiều cao đạt cao nhất trong giai đoạn 49–56 ngày sau trồng (CT3 tăng 23,2 cm/tuần; CT2 và CT4 tăng 22,9 cm/tuần; CT1 và CT5 tăng 21,9 cm/tuần). Đến 91 ngày sau trồng, CT2 đạt chiều cao lớn nhất (168,8 cm), kế tiếp là CT5 (166,8 cm); cả hai công thức này vượt trội hơn có ý nghĩa thống kê ở mức độ tin cậy 95% so với đối chứng CT1 (166,3 cm), CT3 (160,0 cm) và CT4 (159,6 cm).

4. Động thái ra lá trên thân chính

Số lá trên thân chính tăng liên tục từ sau trồng đến 84 ngày, sau đó giữ ổn định đến 91 ngày:

Công thức	7 NST	21 NST	35 NST	49 NST	63 NST	77 NST	91 NST (lá)	Phân nhóm thống kê
CT1 (Đ/C)	4,9	9,6	14,5	20,6	25,2	28,1	29,1	a
CT2	5,0	9,8	15,0	21,3	26,3	28,8	28,8	ab
CT3	4,9	8,9	13,9	21,0	25,3	27,8	28,6	b
CT4	4,8	8,6	13,5	19,6	22,4	27,8	28,7	b
CT5	4,7	9,0	14,9	22,2	16,4*	28,4	29,2	a
CV (%)	-	-	-	-	-	-	2,30	-
LSD₀.₀₅	-	-	-	-	-	-	0,78	-

Nhận xét: Giai đoạn ra lá mạnh nhất diễn ra từ 35 đến 63 ngày sau trồng (tăng 2–3 lá/tuần). Tại thời điểm kết thúc sinh trưởng thân lá (91 ngày sau trồng), số lá dao động trong khoảng 28,6 – 29,2 lá/cây. CT5 có số lá cao nhất (29,2 lá), tương đương CT1 đối chứng (29,1 lá) và khác biệt có ý nghĩa so với CT3 (28,6 lá) và CT4 (28,7 lá).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Khả năng thích ứng sinh trưởng: Giống cà chua TN386 thể hiện khả năng sinh trưởng vô hạn thích hợp với vụ Đông Xuân tại Thái Nguyên, có tổng thời gian sinh trưởng 141–143 ngày. Các công thức bón phân và canh tác khác nhau không làm thay đổi thời gian phát dục (thời gian ra hoa 29–31 ngày, đậu quả 38–39 ngày sau trồng).
2. Hiệu quả phát triển thân lá: Áp dụng tổ hợp bón lót phân hữu cơ kết hợp vôi bột và phân khoáng cân đối (CT2, CT5) giúp cây đạt chiều cao thân chính ưu thế (CT2 đạt 168,8 cm, CT5 đạt 166,8 cm) và số lá trên thân chính tối ưu (CT5 đạt 29,2 lá/thân chính).
3. Mô hình xen canh: Việc xen canh hành lá với mật độ 110.000 cây/ha giữa hai hàng cà chua (CT5) không gây cạnh tranh tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng chiều cao và tốc độ ra lá của giống cà chua TN386 so với các công thức chuyên canh.

Đóng góp thực tiễn

• Cung cấp các thông số sinh trưởng định lượng thực tế của giống cà chua lai F1 TN386 trong điều kiện sinh thái trung du miền núi phía Bắc (Thái Nguyên).
• Bước đầu thực nghiệm quy trình canh tác tổng hợp kết hợp phân hữu cơ sinh học, chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học và phương thức xen canh hành lá nhằm giảm áp lực hóa chất trong canh tác rau an toàn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Đề tài mới được triển khai trong phạm vi một vụ sản xuất (Đông Xuân 2013–2014) và tại một địa điểm duy nhất (Khu thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên), do đó các dữ liệu phản ánh mức độ biến động thời tiết theo mùa vụ chưa bao quát qua nhiều năm.
• Thí nghiệm tập trung vào quy mô ô nhỏ ($10,\text{m}^2/\text{ô}$), chưa đánh giá trên quy mô đồng ruộng sản xuất hàng hóa lớn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục thử nghiệm tổ hợp công thức canh tác hữu cơ sinh học kết hợp xen canh ở các mùa vụ khác nhau (vụ Xuân Hè, vụ Thu Đông) và trên các vùng đất sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên.
• Mở rộng theo dõi chuyên sâu cơ chế xua đuổi côn trùng và tương tác sinh hóa giữa chất tiết rễ hành lá với hệ vi sinh vật đất vùng rễ cà chua TN386.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Bảo vệ thực vật; cán bộ khuyến nông và nông dân sản xuất rau an toàn.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình kỹ thuật ươm cây giống trên khay xốp bằng giá thể phối trộn (60% đất nhẹ, 25% phân chuồng hoai, 5% lân, 10% rơm rạ mục) và xử lý nhiệt hạt giống $54^\circ\text{C}$.
  • Phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) chuẩn hóa trên cây rau ăn quả.
  • Tư liệu chi tiết về đặc tính nhu cầu dinh dưỡng khoáng (N, P, K, Ca, Mg, B, Fe, Zn) và sinh lý học hiện tượng thối đỉnh quả (BER) trên cây cà chua.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cà chua TN386 sử dụng trong nghiên cứu có nguồn gốc từ đâu và thuộc dạng hình sinh trưởng nào?

Giống TN386 là giống lai F1 có nguồn gốc nhập nội từ Thái Lan, do Công ty TNHH Trang Nông phân phối tại Việt Nam. Về đặc tính nông học, TN386 thuộc loại hình sinh trưởng vô hạn, thân chính liên tục phát triển chiều cao và phân hóa lá trong suốt chu kỳ canh tác.

2. Thành phần phối trộn giá thể gieo ươm cây con giống TN386 trên khay xốp gồm những gì?

Giá thể ươm gồm: 60% đất thịt nhẹ tơi xốp, 25% phân chuồng hoai mục, 10% rơm hoặc rạ mục và 5% phân lân. Hạt giống được ngâm trong nước ấm $54^\circ\text{C}$ trong 4 giờ, sau đó ủ nứt nanh rồi đem gieo ở độ sâu 0,5–1 cm và phủ một lớp vỏ trấu mỏng trên bề mặt.

3. Công thức thí nghiệm nào kết hợp trồng xen và mật độ xen canh được thiết kế như thế nào?

Công thức CT5 kết hợp trồng xen hành lá. Mật độ cây trồng xen là 110.000 cây hành/ha, khoảng cách cây cách cây 10 cm; giữa 2 cây cà chua trên luống hàng kép trồng 3 cây hành lá (mỗi cây gồm 2 tép hành).

4. Chiều cao cây và số lá trên thân chính của giống TN386 đạt mức cao nhất ở những công thức nào?

Ở thời điểm 91 ngày sau trồng, chiều cao thân chính cao nhất ở CT2 (168,8 cm) và CT5 (166,8 cm), vượt trội có ý nghĩa thống kê so với các công thức còn lại. Số lá trên thân chính cao nhất ở CT5 đạt 29,2 lá/cây, tương đương đối chứng CT1 (29,1 lá/cây).

5. Lượng phân bón khoáng vô cơ cho các công thức thâm canh (CT2 đến CT5) là bao nhiêu cho 1 ha?

Các công thức CT2, CT3, CT4 và CT5 sử dụng mức phân bón khoáng tính cho 1 ha gồm: $120,\text{kg N} + 100,\text{kg P}_2\text{O}_5 + 150,\text{kg K}_2\text{O}$, kết hợp với 800 kg vôi bột bón lót khi làm đất (cao hơn mức đối chứng CT1 của nông dân là $90,\text{kg N} + 60,\text{kg P}_2\text{O}_5 + 150,\text{kg K}_2\text{O}$ không bón vôi).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Tân đã tiến hành khảo nghiệm thực nghiệm nghiêm ngặt ảnh hưởng của 5 tổ hợp biện pháp canh tác đến giống cà chua vô hạn F1 TN386 vụ Đông Xuân 2013–2014 tại Thái Nguyên. Kết quả khẳng định giống TN386 có thời gian sinh trưởng 141–143 ngày, sinh trưởng thân lá khỏe mạnh và thích ứng tốt với khí hậu địa phương. Việc áp dụng phân hữu cơ kết hợp vôi bột và trồng xen hành lá (CT5) chứng minh tiềm năng phát triển sinh thái bền vững mà không làm suy giảm các chỉ tiêu sinh trưởng thân lá của cây cà chua.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc họ cà Solanaceae, là một trong những loại rau ăn quả quan trọng được trồng ở hầu khắp các nước trên thế giới. Ở Việt Nam, năm 2008 diện tích cà chua khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11, 6 tấn/ha [. Tuy nhiên, việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau.

Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất. Chính vì thế, việc nghiên cứu và lựa chọn các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp, đáp ứng được những đòi hỏi trong thực tế là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất là vấn đề cấp thiết hiện nay. Do đó, phải căn cứ vào điều kiện của từng địa phương, đặc điểm sinh vật học của từng giống để lựa chọn biện pháp canh tác thích hợp nhất cho cà chua sinh trưởng và phát triển tốt và cho năng suất cao nhất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến dịch hại và năng suất của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013-2014 tại Thái Nguyên”.

Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài - Xác định được tổ hợp biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp để góp phần hoàn thiện qui trình quản lý cây cà chua tổng hợp đạt năng suất cao theo hướng an toàn phù hợp với giống cà chua mới TN386 tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013 - 2014 tại Thái Nguyên ở các công thức khác nhau. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại ở các công thức thí nghiệm.

- Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cà chua ở các công thức thí nghiệm. - Đánh giá chất lượng cà chua ở các công thức thí nghiệm khác nhau. - Hạch toán hiệu quả kinh tế. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư. Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam.

Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua. Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.

Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs (2000) [2], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (prôtein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, n 4 malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới từ năm 2006-2012 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn) 2006 4.1 ta thấy: Về diện tích: Trong 7 năm (từ 2006 – 2012) diện tích cà chua thế giới tăng 48.

Năm 2006 thế giới trồng được 4.861 ha thì đến năm 2008 diện tích trồng giảm còn 4.080 ha, nhưng từ năm 2008 – 2012 thì diện tích cà chua tăng lên 566. Về năng suất: Năm 2006 năng suất cà chua đạt 275.917 tạ/ha đến năm 2009 năng suất tăng lên đỉnh cao và đạt 339.719 tạ/ha tăng 16. Đến năm 2012 năng suất chỉ đạt 336.812 tạ/ha giảm xuống 2900 n 5 tạ/ha. Nhìn chung trong giai đoạn từ năm 2006 – 2012 năng suất cà chua trên thế giới tăng 60.

Về sản lượng: Cùng với sự biến động về diện tích và năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm. Năm 2006 sản lượng cà chua đạt 131.491 tấn thì đến năm 2012 đạt 161.2: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2011 Châu Diện tích Năng suất Sản lượng (ha) (tạ/ha) (tấn) Châu Á 2.007 Châu Đại Dương 9.518 (Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014 [12] Theo bảng thống kê của FAO cho thấy năm 2011 đứng đầu về diện tích cà chua là Châu Á với diện tích 2.454 ha, sản lượng lớn nhất đạt 96. Tuy nhiên năng suất cà chua của châu lục này lại gần như thấp nhất với 345,362 tạ/ha chỉ cao hơn Châu Phi (175,659 tạ/ha). Châu Mỹ là châu lục có diện tích trồng cà chua gần như thấp nhất đạt 459.459 ha nhưng lại đứng đầu về năng suất (526,620 tạ/ha) nên sản lượng cà chua của châu lục này khá cao đạt 24.007 tấn, đứng thứ 2 sau Châu Á.

Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất lớn trên thế giới được thể hiện ở bảng 2.2 Theo số liệu bảng 2.2 cho thấy: Trung Quốc là nước có sản lượng cà chua lớn nhất, trong vòng 4 năm từ năm 2008 đến năm 2011 sản lượng cà n 6 chua của nước này tăng liên tục từ 39. Kế tiếp là Ấn Độ với 16.000 tấn năm 2011, tăng lên 6.000 tấn so với năm 2008 (10. Tuy nhiên, một số nước có sản lượng cà chua tăng giảm thất thường như Mỹ, Ai Cập, Italia, Tây Ban Nha, Iran, Hi Lạp sản lượng tăng vào năm 2008 - 2009 nhưng lại giảm vào năm 2010 - 2011.3: Những nước có sản lượng cà chua cao nhất thế giới năm 2011 STT Tên nước Sản lượng (tấn) 1 Trung Quốc 48.700 4 Thổ Nhĩ Kỳ 11.650 9 Tây Ban Nha 3.790 Nguồn: FAO STAT Database Result, 2014 Qua bảng 2.3 ta có thể thấy, Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ là những nước có sản lượng cà chua dẫn đầu trên toàn thế giới. Trong đó Trung Quốc là nước dẫn đầu gấp 19,9 lần Mêxicô (2.790 tấn) và gấp 2,9 lần nước có sản lượng đứng thứ 2 là Ấn Độ (16.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam Cây cà chua tuy mới được trồng ở Việt Nam khoảng hơn 100 năm, nhưng đến nay đã được trồng rộng rãi trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh n 7 đồng bằng trung du Bắc Bộ, Đà Lạt…(Trần Khắc Thi, 1998) [8].

Trong những năm gần đây diện tích trồng cà chua ở nước ta ngày một tăng do điều kiện tự nhiên của nước ta rất thích hợp cho cà chua sinh trưởng và phát triển, các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân. Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của Việt Nam những năm gần đây được thể hiện ở bảng 2. Ở Việt Nam, năm 2004 diện tích trồng cà chua là 20.648 ha nhưng đến năm 2008 diện tích đã tăng lên 35. Năng suất cà chua của nước ta trong những năm gần đây tăng lên đáng kể, năm 2008 năng suất cà chua đạt 105,71 tạ/ha bằng 31.75% năng suất thế giới (332.925 tạ/ha) vì vậy, sản lượng tăng lên rõ rệt năm 2008 sản lượng là 370.4: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua Việt Nam giai đoạn từ năm 2004 - 2008 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) 2004 20.000,00 Nguồn: Vụ Nông Nghiệp (Tổng cục thống kê), năm 2014 [10] Tuy nhiên, so với sự phát triển chung của thế giới thì cả diện tích và năng suất ở nước ta còn rất thấp.

Theo dự đoán của một số nhà chuyên môn thì trong một vài năm tới diện tích và năng suất cà chua sẽ đều tăng rất nhanh do: n 8 - Các nhà chọn giống trong những năm tới sẽ đưa ra sản xuất hàng loạt cà giống có ưu điểm về cả năng suất và chất lượng, phù hợp với từng vùng sinh thái, từng mùa vụ nhất là các vụ trái giải quyết rau giáp vụ. - Các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới sẽ được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân các tỉnh. - Nước ta đã đưa và một nhà máy chế biến cà chua cô đặc theo dây chuyền hiện đại tại Hải Phòng với công suất 10 tấn nguyên liệu/ngày. Vì vậy được quy hoạch vùng trồng cà chua đề cung cấp nguyên liệu cho nhà máy đang trở lên cấp thiết nhất là ở các tỉnh Hải Phòng, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình… 2.

Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam 2. Nghiên cứu về giống Ở nước ta, mấy năm gần đây quá trình nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua đã có những thành công đáng kể, các nhà khoa học đã chọn tạo ra được nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên, chúng có khả năng cho năng xuất và chất lượng tốt.