Đặt vấn đề Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc họ cà Solanaceae, là một trong những loại rau ăn quả quan trọng được trồng ở hầu khắp các nước trên thế giới. Ở Việt Nam, năm 2008 diện tích cà chua khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11, 6 tấn/ha [. Tuy nhiên, việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau.
Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất. Chính vì thế, việc nghiên cứu và lựa chọn các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp, đáp ứng được những đòi hỏi trong thực tế là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất là vấn đề cấp thiết hiện nay. Do đó, phải căn cứ vào điều kiện của từng địa phương, đặc điểm sinh vật học của từng giống để lựa chọn biện pháp canh tác thích hợp nhất cho cà chua sinh trưởng và phát triển tốt và cho năng suất cao nhất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp đến dịch hại và năng suất của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013-2014 tại Thái Nguyên”.
Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài - Xác định được tổ hợp biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp để góp phần hoàn thiện qui trình quản lý cây cà chua tổng hợp đạt năng suất cao theo hướng an toàn phù hợp với giống cà chua mới TN386 tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua TN386 trong vụ Đông Xuân 2013 - 2014 tại Thái Nguyên ở các công thức khác nhau. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại ở các công thức thí nghiệm.
- Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cà chua ở các công thức thí nghiệm. - Đánh giá chất lượng cà chua ở các công thức thí nghiệm khác nhau. - Hạch toán hiệu quả kinh tế. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư. Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam.
Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua. Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.
Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs (2000) [2], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (prôtein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, n 4 malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới từ năm 2006-2012 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn) 2006 4.1 ta thấy: Về diện tích: Trong 7 năm (từ 2006 – 2012) diện tích cà chua thế giới tăng 48.
Năm 2006 thế giới trồng được 4.861 ha thì đến năm 2008 diện tích trồng giảm còn 4.080 ha, nhưng từ năm 2008 – 2012 thì diện tích cà chua tăng lên 566. Về năng suất: Năm 2006 năng suất cà chua đạt 275.917 tạ/ha đến năm 2009 năng suất tăng lên đỉnh cao và đạt 339.719 tạ/ha tăng 16. Đến năm 2012 năng suất chỉ đạt 336.812 tạ/ha giảm xuống 2900 n 5 tạ/ha. Nhìn chung trong giai đoạn từ năm 2006 – 2012 năng suất cà chua trên thế giới tăng 60.
Về sản lượng: Cùng với sự biến động về diện tích và năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm. Năm 2006 sản lượng cà chua đạt 131.491 tấn thì đến năm 2012 đạt 161.2: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2011 Châu Diện tích Năng suất Sản lượng (ha) (tạ/ha) (tấn) Châu Á 2.007 Châu Đại Dương 9.518 (Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014 [12] Theo bảng thống kê của FAO cho thấy năm 2011 đứng đầu về diện tích cà chua là Châu Á với diện tích 2.454 ha, sản lượng lớn nhất đạt 96. Tuy nhiên năng suất cà chua của châu lục này lại gần như thấp nhất với 345,362 tạ/ha chỉ cao hơn Châu Phi (175,659 tạ/ha). Châu Mỹ là châu lục có diện tích trồng cà chua gần như thấp nhất đạt 459.459 ha nhưng lại đứng đầu về năng suất (526,620 tạ/ha) nên sản lượng cà chua của châu lục này khá cao đạt 24.007 tấn, đứng thứ 2 sau Châu Á.
Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất lớn trên thế giới được thể hiện ở bảng 2.2 Theo số liệu bảng 2.2 cho thấy: Trung Quốc là nước có sản lượng cà chua lớn nhất, trong vòng 4 năm từ năm 2008 đến năm 2011 sản lượng cà n 6 chua của nước này tăng liên tục từ 39. Kế tiếp là Ấn Độ với 16.000 tấn năm 2011, tăng lên 6.000 tấn so với năm 2008 (10. Tuy nhiên, một số nước có sản lượng cà chua tăng giảm thất thường như Mỹ, Ai Cập, Italia, Tây Ban Nha, Iran, Hi Lạp sản lượng tăng vào năm 2008 - 2009 nhưng lại giảm vào năm 2010 - 2011.3: Những nước có sản lượng cà chua cao nhất thế giới năm 2011 STT Tên nước Sản lượng (tấn) 1 Trung Quốc 48.700 4 Thổ Nhĩ Kỳ 11.650 9 Tây Ban Nha 3.790 Nguồn: FAO STAT Database Result, 2014 Qua bảng 2.3 ta có thể thấy, Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ là những nước có sản lượng cà chua dẫn đầu trên toàn thế giới. Trong đó Trung Quốc là nước dẫn đầu gấp 19,9 lần Mêxicô (2.790 tấn) và gấp 2,9 lần nước có sản lượng đứng thứ 2 là Ấn Độ (16.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam Cây cà chua tuy mới được trồng ở Việt Nam khoảng hơn 100 năm, nhưng đến nay đã được trồng rộng rãi trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh n 7 đồng bằng trung du Bắc Bộ, Đà Lạt…(Trần Khắc Thi, 1998) [8].
Trong những năm gần đây diện tích trồng cà chua ở nước ta ngày một tăng do điều kiện tự nhiên của nước ta rất thích hợp cho cà chua sinh trưởng và phát triển, các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân. Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của Việt Nam những năm gần đây được thể hiện ở bảng 2. Ở Việt Nam, năm 2004 diện tích trồng cà chua là 20.648 ha nhưng đến năm 2008 diện tích đã tăng lên 35. Năng suất cà chua của nước ta trong những năm gần đây tăng lên đáng kể, năm 2008 năng suất cà chua đạt 105,71 tạ/ha bằng 31.75% năng suất thế giới (332.925 tạ/ha) vì vậy, sản lượng tăng lên rõ rệt năm 2008 sản lượng là 370.4: Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua Việt Nam giai đoạn từ năm 2004 - 2008 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) 2004 20.000,00 Nguồn: Vụ Nông Nghiệp (Tổng cục thống kê), năm 2014 [10] Tuy nhiên, so với sự phát triển chung của thế giới thì cả diện tích và năng suất ở nước ta còn rất thấp.
Theo dự đoán của một số nhà chuyên môn thì trong một vài năm tới diện tích và năng suất cà chua sẽ đều tăng rất nhanh do: n 8 - Các nhà chọn giống trong những năm tới sẽ đưa ra sản xuất hàng loạt cà giống có ưu điểm về cả năng suất và chất lượng, phù hợp với từng vùng sinh thái, từng mùa vụ nhất là các vụ trái giải quyết rau giáp vụ. - Các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới sẽ được hướng dẫn và phổ biến cho nông dân các tỉnh. - Nước ta đã đưa và một nhà máy chế biến cà chua cô đặc theo dây chuyền hiện đại tại Hải Phòng với công suất 10 tấn nguyên liệu/ngày. Vì vậy được quy hoạch vùng trồng cà chua đề cung cấp nguyên liệu cho nhà máy đang trở lên cấp thiết nhất là ở các tỉnh Hải Phòng, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình… 2.
Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam 2. Nghiên cứu về giống Ở nước ta, mấy năm gần đây quá trình nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua đã có những thành công đáng kể, các nhà khoa học đã chọn tạo ra được nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên, chúng có khả năng cho năng xuất và chất lượng tốt.