Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu tương trong vụ hè thu và xuân hè tại huyện tam đường tỉnh lai châu

Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất các giống đậu tương trong vụ hè thu, xuân hè tại huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.

• Tác giả: Tạ Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Dương Trung Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Trưởng Và Năng Suất Giống Đậu Tương Tại Tam Đường, Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Mục đích, yêu cầu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Giới hạn của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 1.3. Một số nghiên cứu về đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Một số nghiên cứu về đậu tương trên thế giới
• 1.3.2. Một số kết quả nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 2. Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Điều tra điều kiện thời tiết khí hậu của huyện Tam Đường
• 2.4.2. Thí nghiệm đồng ruộng
• 2.4.3. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống thí nghiệm tại huyện Tam Đường (Vụ hè thu năm 2014 và vụ xuân hè năm 2015)
• 3.1.1. Thời gian sinh trưởng của các giống
• 3.1.2. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.1.3. Một số đặc điểm sinh lý của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.1.3.1. Chỉ số diện tích lá
• 3.1.3.2. Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.1.3.3. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các giống đậu tương thí nghiệm vụ hè thu 2014 và xuân hè năm 2015
• 3.2. Tình hình một số sâu hại và khả năng chống đổ của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.2.1. Tình hình một số sâu hại
• 3.2.2. Khả năng chống đổ của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.3. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.3.1. Các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.3.2. Năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh trưởng đậu tương

Nghiên cứu tập trung vào sinh trưởng cây đậu tương tại Tam Đường, Lai Châu, đặc biệt trong hai vụ hè thu và xuân hè. Các chỉ tiêu sinh trưởng như thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, và khả năng tích lũy chất khô được theo dõi kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy, các giống đậu tương có sự khác biệt rõ rệt về thời gian sinh trưởng và khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu địa phương. Giống đậu tương có thời gian sinh trưởng ngắn hơn thường phù hợp với vụ hè thu, trong khi giống có thời gian sinh trưởng dài hơn thích hợp với vụ xuân hè. Điều này phản ánh sự tương tác giữa kiểu gen và điều kiện sinh trưởng đậu tương tại khu vực nghiên cứu.

1.1. Thời gian sinh trưởng

Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương dao động từ 85 đến 110 ngày, tùy thuộc vào giống và vụ trồng. Giống có thời gian sinh trưởng ngắn hơn thường cho năng suất cao hơn trong vụ hè thu do tận dụng được điều kiện thời tiết thuận lợi. Ngược lại, giống có thời gian sinh trưởng dài hơn thích hợp với vụ xuân hè, khi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm ổn định hơn.

1.2. Đặc điểm hình thái

Các giống đậu tương được nghiên cứu có sự khác biệt về chiều cao cây, số lá, và kích thước lá. Giống có chiều cao cây trung bình từ 50-70 cm thường có khả năng chống đổ tốt hơn, đặc biệt trong điều kiện gió mạnh tại Tam Đường. Số lá và kích thước lá cũng ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và tích lũy chất khô, từ đó tác động đến năng suất cuối cùng.

II. Năng suất giống đậu tương

Nghiên cứu đánh giá năng suất giống đậu tương dựa trên các yếu tố cấu thành như số quả trên cây, số hạt trên quả, và trọng lượng hạt. Kết quả cho thấy, giống đậu tương có số quả trên cây cao và trọng lượng hạt lớn thường cho năng suất cao hơn. Năng suất cây trồng dao động từ 1.5 đến 2.5 tấn/ha, tùy thuộc vào giống và điều kiện canh tác. Giống có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết bất lợi thường cho năng suất ổn định hơn.

2.1. Yếu tố cấu thành năng suất

Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm số quả trên cây, số hạt trên quả, và trọng lượng hạt. Giống có số quả trên cây cao và trọng lượng hạt lớn thường cho năng suất cao hơn. Ngoài ra, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cũng ảnh hưởng đến năng suất, vì nó liên quan đến khả năng cố định đạm của cây.

2.2. Khả năng chống chịu

Khả năng chống chịu của các giống đậu tương được đánh giá dựa trên khả năng chống đổ và khả năng chống chịu với sâu bệnh. Giống có khả năng chống đổ tốt thường thích hợp với điều kiện gió mạnh tại Tam Đường. Khả năng chống chịu sâu bệnh cũng là yếu tố quan trọng, giúp giảm thiểu thiệt hại và đảm bảo năng suất ổn định.

III. Kỹ thuật trồng đậu tương

Nghiên cứu cũng đề cập đến kỹ thuật trồng đậu tương tại Tam Đường, bao gồm thời vụ trồng, mật độ gieo trồng, và chế độ phân bón. Thời vụ trồng đậu tương được xác định dựa trên điều kiện khí hậu và thời tiết địa phương. Mật độ gieo trồng thích hợp giúp tối ưu hóa không gian và ánh sáng cho cây phát triển. Chế độ phân bón cho đậu tương được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cây, đặc biệt là giai đoạn ra hoa và hình thành quả.

3.1. Thời vụ trồng

Thời vụ trồng đậu tương tại Tam Đường được xác định dựa trên điều kiện khí hậu và thời tiết địa phương. Vụ hè thu thường bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 8, trong khi vụ xuân hè bắt đầu từ tháng 2 đến tháng 5. Thời vụ trồng phù hợp giúp tận dụng được điều kiện thời tiết thuận lợi, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng hạt.

3.2. Chế độ phân bón

Chế độ phân bón cho đậu tương được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cây, đặc biệt là giai đoạn ra hoa và hình thành quả. Phân bón được sử dụng bao gồm phân đạm, lân, và kali, với tỷ lệ phù hợp để đảm bảo cây phát triển cân đối và cho năng suất cao.

IV. Phát triển giống cây trồng

Nghiên cứu góp phần vào phát triển giống cây trồng bằng cách xác định các giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái tại Tam Đường, Lai Châu. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn tạo và nhân rộng các giống đậu tương có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân mà còn góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp địa phương.

4.1. Chọn tạo giống

Nghiên cứu đã xác định được các giống đậu tương có tiềm năng năng suất cao và khả năng chống chịu tốt với điều kiện sinh thái tại Tam Đường. Các giống này có thể được sử dụng làm nguồn vật liệu cho công tác chọn tạo giống trong tương lai, nhằm phát triển các giống đậu tương mới có chất lượng và năng suất cao hơn.

4.2. Nhân rộng giống

Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhân rộng các giống đậu tương phù hợp với điều kiện sản xuất tại Tam Đường. Việc nhân rộng các giống này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân, đồng thời góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương đóng vai trò chiến lược trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp nhờ giá trị dinh dưỡng cao với hàm lượng protein từ 38% đến 40%, lipid từ 15% đến 20%, cùng khả năng cố định sinh học khoảng 60 đến 80 kg N/ha thông qua hoạt động cộng sinh của vi khuẩn Rhizobium. Tại Việt Nam, vùng Trung du và miền núi phía Bắc chiếm diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước với 69.425 ha, tương đương 37,10% tổng diện tích, nhưng lại có năng suất trung bình thấp nhất, chỉ đạt khoảng 10,30 tạ/ha. Nguyên nhân cốt lõi là tỷ lệ sử dụng giống địa phương thoái hóa còn chiếm tới 37,5% đến 38,4%, kết hợp với tập quán canh tác quảng canh và thiếu hụt các bộ giống có khả năng thích ứng sinh thái đặc thù.

Tại huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu – địa bàn miền núi có diện tích tự nhiên 82.843,7 ha, năng suất đậu tương trong giai đoạn trước nghiên cứu chỉ dao động từ 9,13 tạ/ha đến 16,67 tạ/ha. Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện đặc điểm sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất của 7 giống đậu tương mới nhằm tuyển chọn giống ưu tú nhất cho địa phương. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện thực địa trên đất đồi núi thấp một vụ tại xã Bình Lư trong hai mùa vụ liên tiếp: vụ Hè Thu năm 2014 và vụ Xuân Hè năm 2015. Kết quả của đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác để địa phương thay thế các giống cũ, hướng tới mục tiêu tăng năng suất thực thu thêm 15% đến 25%, gia tăng hiệu quả kinh tế trên mỗi hecta đất canh tác và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng Tây Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tương tác kiểu gen và môi trường, khẳng định rằng kiểu hình năng suất và đặc tính nông học của cây trồng là kết quả tác động qua lại giữa tiềm năng di truyền với điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, ẩm độ và bức xạ mặt trời. Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết quang chu kỳ và tích lũy chất khô sinh học của cây ngày ngắn, phân tích sự hấp thụ bức xạ hoạt tính quang hợp và động thái phân bố đồng hóa từ cơ quan sinh dưỡng sang cơ quan sinh thực trong từng pha phát triển.

Khung lý thuyết của luận văn tích hợp bốn khái niệm khoa học then chốt:

• Chỉ số diện tích lá: Thước đo tỷ lệ diện tích bề mặt lá trên một đơn vị diện tích đất, phản ánh tiềm năng quang hợp và khả năng khép tán của quần thể.
• Khả năng tích lũy vật chất khô: Trọng lượng chất khô tích tụ qua các giai đoạn hoa rộ và chắc xanh, làm nền tảng vật chất cho năng suất hạt.
• Nốt sần hữu hiệu: Chỉ tiêu đánh giá hoạt tính cố định đạm tự do qua số lượng nốt sần có kích thước tối thiểu 0,25 mm chứa sắc tố leghemoglobin màu hồng.
• Cấu thành năng suất: Mối tương quan định lượng giữa số quả chắc trên cây, số hạt chắc trên quả và khối lượng 1000 hạt với năng suất thực thu cuối cùng.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được thiết kế và bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh gồm 7 công thức giống với 3 lần nhắc lại, tuân thủ nghiêm ngặt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT. Bảy giống tham gia khảo nghiệm bao gồm giống đối chứng DT84 cùng 6 giống triển vọng: ĐT22, ĐT26, ĐT2010, ĐT51, ĐT31 và ĐT30. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 7 m² với kích thước 1,4 m x 5 m, mật độ gieo trồng duy trì chuẩn 40 cây/m², tương ứng khoảng cách hàng cách hàng 35 cm và cây cách cây 6 đến 8 cm. Nền phân bón áp dụng đồng nhất gồm 5 tấn phân chuồng kết hợp 40 kg N, 60 kg P2O5 và 40 kg K2O cho mỗi hecta.

Về phương pháp thu thập mẫu: Cỡ mẫu theo dõi các chỉ tiêu hình thái và sâu bệnh hại được xác định ngẫu nhiên trên 10 cây mẫu ở hai hàng giữa luống theo phương pháp 5 điểm chéo góc. Chỉ tiêu sinh lý được tiến hành phân tích trên 3 cây liên tiếp tại hai thời kỳ trọng yếu là hoa rộ và chắc xanh. Cấu thành năng suất được đánh giá từ 5 cây đại diện trên mỗi ô trước khi gặt toàn bộ ô thí nghiệm để xác định năng suất thực thu ở độ ẩm chuẩn 12%. Toàn bộ dữ liệu số lượng được phân tích phương sai và xử lý thống kê sinh học trên phần mềm chuyên ngành IRRISTAT phiên bản 4.0 và phần mềm Excel, đảm bảo độ tin cậy và sai số ngẫu nhiên ở mức xác suất 95%. Timeline triển khai được chia làm hai giai đoạn rõ rệt: Vụ Hè Thu từ tháng 7 đến tháng 11 năm 2014 và vụ Xuân Hè từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và phân tích thực nghiệm trên đồng ruộng đã làm sáng tỏ bốn phát hiện khoa học quan trọng:

Thứ nhất, thời gian sinh trưởng của các giống có sự phân hóa rõ nét giữa hai vụ và giữa các nhóm giống. Giống ĐT2010 thuộc nhóm chín sớm với tổng thời gian sinh trưởng ngắn nhất, chỉ từ 84 ngày trong vụ Hè Thu đến 87 ngày trong vụ Xuân Hè. Giống đối chứng DT84 đạt 88 đến 90 ngày. Nhóm giống triển vọng ĐT22 và ĐT26 thuộc nhóm chín trung bình với thời gian sinh trưởng từ 95 đến 100 ngày ở vụ Hè Thu và 97 đến 103 ngày ở vụ Xuân Hè. Nhóm giống ĐT51, ĐT31 và ĐT30 có thời gian sinh trưởng dài nhất, dao động từ 99 đến 105 ngày.

Thứ hai, đặc tính sinh lý và khả năng tích lũy sinh khối của các giống mới vượt trội hơn so với đối chứng. Chỉ số diện tích lá và lượng chất khô tích lũy đạt đỉnh vào giai đoạn chắc xanh. Giống ĐT22 và ĐT26 duy trì bộ lá xanh bền, chỉ số diện tích lá tối ưu giúp tăng khả năng quang hợp thuần. Đồng thời, số lượng nốt sần hữu hiệu trên rễ của ĐT22 và ĐT26 ở thời kỳ hoa rộ cao hơn giống đối chứng từ 12% đến 18%, tạo nguồn đạm sinh học dồi dào nuôi cây trong pha làm hạt.

Thứ ba, tính chống chịu ngoại cảnh và sâu bệnh hại có sự khác biệt đáng kể. Các giống ĐT22, ĐT26 và ĐT2010 thể hiện tính chống đổ ngã xuất sắc ở mức điểm 1 đến điểm 2 sau các đợt mưa lớn kéo dài. Tỷ lệ lá bị hại do sâu cuốn lá và tỷ lệ quả bị hại do sâu đục quả ở các giống ĐT22, ĐT26 thấp hơn so với quần thể đối chứng khoảng 15% đến 20%, chứng minh tính kháng tự nhiên tốt với áp lực sâu hại tại địa phương.

Thứ tư, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu đạt mức cao ở nhóm giống mới. Giống ĐT26 và ĐT22 có số quả chắc trên cây bình quân cao vượt trội, tỷ lệ quả 2 đến 3 hạt chiếm đa số và khối lượng 1000 hạt đạt kích thước lớn. Năng suất thực thu của giống ĐT26 và ĐT22 trong cả hai vụ khảo nghiệm đều vượt giống đối chứng DT84 từ 15,2% đến 22,4%, đạt mức năng suất thực tế đầy hứa hẹn cho vùng đất dốc Tam Đường.

Thảo luận kết quả

Diễn biến năng suất và sinh trưởng của 7 giống đậu tương phản ánh chân thực mức độ thích nghi với tiểu vùng khí hậu Tam Đường, nơi có nhiệt độ trung bình từ 22,0°C đến 23,5°C và ẩm độ không khí trên 73%. Kết quả này tương đồng với các công bố khoa học của các nhà nghiên cứu cây trồng vùng Tây Bắc khi đánh giá giống ĐT22 và ĐT26 tại tỉnh Điện Biên, nơi năng suất vụ Hè Thu đạt xấp xỉ 18,2 tạ/ha và cao hơn hẳn giống DT84 từ 12% đến 24%. Sự vượt trội của ĐT22 và ĐT26 bắt nguồn từ khả năng duy trì diện tích lá hữu hiệu kéo dài đến tận giai đoạn vào chắc hạt, hạn chế hiện tượng rụng quả sinh lý do khô hạn cục bộ.

Các số liệu thực nghiệm về năng suất lý thuyết và năng suất thực thu giữa hai vụ có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột đôi so sánh trực diện từng công thức giống. Qua đó, biểu đồ sẽ làm nổi bật xu hướng năng suất vụ Hè Thu cao hơn vụ Xuân Hè từ 8% đến 12% ở hầu hết các giống do lượng mưa và tích lũy nhiệt độ trong mùa hè thu thuận lợi hơn cho quá trình thụ phấn và tích lũy tinh bột vào hạt. Ngược lại, giống ĐT2010 tuy năng suất thấp hơn ĐT22 và ĐT26 khoảng 10% nhưng lại có ưu thế tuyệt đối về thời gian sinh trưởng cực ngắn (84 ngày), rất thích hợp để giải phóng đất sớm, tạo điều kiện gieo trồng cây vụ đông kế tiếp trong hệ thống luân canh tăng vụ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện trong hai vụ canh tác, bốn giải pháp kỹ thuật và khuyến nghị quản lý được đề xuất nhằm phát triển sản xuất đậu tương bền vững tại Tam Đường:

1. Cơ cấu bộ giống chủ lực: Đưa ngay hai giống đậu tương ĐT26 và ĐT22 vào danh mục cơ cấu giống cây trồng chính vụ của huyện Tam Đường cho cả hai mùa vụ Hè Thu và Xuân Hè. Mục tiêu nâng cao năng suất trung bình toàn huyện từ 10 tạ/ha lên mức 18 đến 22 tạ/ha trong giai đoạn 2016 đến 2020. Chủ thể thực hiện là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kết hợp cùng Trạm Khuyến nông huyện Tam Đường.
2. Ứng dụng giống ngắn ngày trong luân canh: Khuyến cáo mở rộng diện tích sử dụng giống ĐT2010 (thời gian sinh trưởng 84 đến 87 ngày) cho các chân đất một vụ cần luân canh nhanh hoặc các vùng có nguy cơ hạn hán cuối vụ, nhằm thiết lập công thức luân canh 3 vụ/năm linh hoạt gồm Đậu tương xuân hè - Lúa mùa - Cây vụ đông.
3. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật thâm canh: Áp dụng nghiêm ngặt mật độ gieo trồng 40 cây/m² kết hợp công thức phân bón cân đối: 5 tấn phân chuồng hoai mục + 40 kg N + 60 kg P2O5 + 40 kg K2O cho mỗi hecta. Bón lót 100% lân và phân chuồng ngay khi rạch hàng để kích thích hình thành nốt sần sớm, kết hợp vun xới 2 lần đúng thời kỳ 1-2 lá thật và sau đó 10 đến 12 ngày để chống đổ ngã.
4. Xây dựng mô hình trình diễn và chuyển giao: Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Bình Lư xây dựng từ 3 đến 5 mô hình trình diễn giống mới ĐT22 và ĐT26 quy mô 5 ha/mô hình trong vụ Hè Thu kế tiếp. Tổ chức tập huấn đầu bờ cho tối thiểu 200 hộ nông dân về kỹ thuật phòng trừ sâu cuốn lá và sâu đục quả theo nguyên tắc quản lý dịch hại tổng hợp IPM.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cơ quan quản lý nông nghiệp và Khuyến nông địa phương: Cán bộ Phòng Nông nghiệp, Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tại các tỉnh vùng Tây Bắc sử dụng tài liệu để hoạch định chính sách chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất dốc, xây dựng lịch thời vụ chuẩn xác và lựa chọn bộ giống đậu tương cao sản thích nghi với biến đổi khí hậu.
2. Các nhà khoa học và chuyên gia chọn tạo giống: Các nghiên cứu viên thuộc các Viện nghiên cứu cây lương thực, cây thực phẩm và Trung tâm Đậu đỗ khai thác dữ liệu về tương tác kiểu gen - môi trường của các dòng giống ĐT22, ĐT26, ĐT2010 để tiếp tục chương trình lai tạo giống đậu tương chịu hạn, chịu rét cho vùng cao.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Nông học: Nguồn tài liệu học thuật thực nghiệm chuẩn mực phục vụ giảng dạy, học tập chuyên ngành Khoa học cây trồng, Sinh lý thực vật và Phương pháp thí nghiệm đồng ruộng theo quy chuẩn quốc gia.
4. Hợp tác xã nông nghiệp và các chủ trang trại sản xuất: Sử dụng các hướng dẫn chi tiết về mật độ gieo, tỷ lệ phân bón thương phẩm (86 kg Urê, 352,9 kg Supe lân, 80 kg Kali clorua/ha) và kỹ thuật chăm sóc thực tế để tổ chức sản xuất hàng hóa đạt năng suất tối ưu và tối đa hóa lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Giống đậu tương nào cho năng suất và khả năng thích ứng cao nhất tại huyện Tam Đường?

Qua đánh giá hai vụ liên tiếp, giống ĐT26 và ĐT22 là hai giống vượt trội nhất. Năng suất thực thu của ĐT26 và ĐT22 đạt mức cao nhất trong tập đoàn khảo nghiệm, vượt giống đối chứng DT84 từ 15,2% đến 22,4%. Hai giống này có số lượng quả chắc trên cây lớn, khối lượng 1000 hạt cao và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.

Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương khảo nghiệm dao động như thế nào giữa hai vụ?

Thời gian sinh trưởng của các giống trong vụ Xuân Hè thường kéo dài hơn vụ Hè Thu từ 2 đến 6 ngày do nền nhiệt độ đầu vụ xuân thấp hơn. Cụ thể, giống ĐT2010 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất từ 84 đến 87 ngày, giống đối chứng DT84 từ 88 đến 90 ngày, trong khi giống ĐT51, ĐT31 và ĐT30 kéo dài từ 99 đến 105 ngày.

Tại sao cần bón lót toàn bộ lượng phân lân và phân chuồng ngay từ đầu vụ?

Bón lót 100% phân chuồng (5 tấn/ha) và 100% supe lân (352,9 kg/ha) tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển sâu và kích thích vi khuẩn Rhizobium xâm nhiễm tạo nốt sần hữu hiệu từ sớm. Nhờ đó, cây có thể tự cố định từ 60 đến 80 kg N/ha, giúp tiết kiệm chi phí đạm hóa học và tăng sức chống chịu thời tiết bất thuận.

Giống ĐT2010 có ưu điểm gì nổi bật dù năng suất thấp hơn ĐT22 và ĐT26?

Giống ĐT2010 có ưu điểm vượt trội về thời gian sinh trưởng cực ngắn, chỉ 84 ngày ở vụ Hè Thu và 87 ngày ở vụ Xuân Hè, ra hoa sớm ở 28 ngày sau gieo. Điều này cho phép ĐT2010 tránh được các đợt hạn cuối vụ và tạo quỹ đất trống sớm để nông dân bố trí trồng thêm cây vụ đông kịp thời.

Mật độ gieo trồng 40 cây/m² có ý nghĩa như thế nào đối với sinh trưởng của cây đậu tương?

Mật độ 40 cây/m² (khoảng cách hàng cách hàng 35 cm, cây cách cây 6 đến 8 cm) giúp quần thể cây đạt chỉ số diện tích lá tối ưu từ 3,5 đến 4,5 m² lá/m² đất vào thời kỳ hoa rộ. Khoảng cách này đảm bảo tán lá nhận đủ bức xạ quang hợp mà không gây cạnh tranh dinh dưỡng hay tạo ẩm độ quá cao phát sinh nấm bệnh.

Kết luận

• Đề tài đã tuyển chọn thành công hai giống đậu tương ĐT26 và ĐT22 có khả năng sinh trưởng khỏe, chống đổ ngã tốt và cho năng suất thực thu vượt giống đối chứng DT84 từ 15% đến trên 20% trong cả hai vụ Hè Thu và Xuân Hè tại Tam Đường, Lai Châu.
• Xác định được giống ĐT2010 là giống cực ngắn ngày (84 đến 87 ngày) phù hợp cho các mô hình tăng vụ luân canh né hạn, trong khi nhóm ĐT51, ĐT31, ĐT30 có thời gian sinh trưởng dài (trên 100 ngày) chưa mang lại hiệu quả vượt trội.
• Chuẩn hóa gói kỹ thuật canh tác đồng bộ gồm mật độ 40 cây/m² và liều lượng phân bón cân đối (5 tấn phân chuồng + 40N + 60P2O5 + 40K2O/ha), giúp nâng cao rõ rệt số nốt sần hữu hiệu và tỷ lệ quả 3 hạt chắc trên cây.
• Kết quả nghiên cứu bổ sung dữ liệu thực nghiệm giá trị vào hệ thống tài liệu khoa học về thích ứng sinh thái cây họ đậu trên đất dốc một vụ vùng Trung du miền núi phía Bắc.
• Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2016 đến 2018 tập trung xây dựng các mô hình sản xuất thử nghiệm mở rộng quy mô 10 đến 20 ha và hoàn thiện chuỗi cung ứng hạt giống thuần cho bà con nông dân.

Các cơ quan quản lý nông nghiệp, khuyến nông viên và các hợp tác xã tại tỉnh Lai Châu hãy chủ động đưa giống ĐT26, ĐT22 vào cơ cấu gieo trồng ngay từ vụ mùa tới để gia tăng năng suất và thu nhập bền vững trên từng đơn vị diện tích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Điều kiện ngoại cảnh có liên quan chặt chẽ tới cây trồng nói chung và cây đậu tương nói riêng, nó ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng, phát triển và hoạt động sinh lý, sinh hoá của cây. Sự biểu hiện kiểu hình ra bên ngoài chính là kết quả của sự tác động giữa kiểu gen với môi trường sống. Kiểu gen + môi trường → kiểu hình.

Sự sinh trưởng phát triển, khả năng cho năng suất của cây trồng chịu sự tác động của môi trường và điều kiện trồng trọt, song mức độ ảnh hưởng của môi trường lên các giống là không giống nhau. Trong cùng một điều kiện trồng trọt, một số giống sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao trong khi đó một số giống khác lại sinh trưởng phát triển kém và cho năng suất thấp, thậm chí không tồn tại được hay không cho thu hoạch. Sở dĩ như vậy vì chúng có những kiểu gen khác nhau. Ngày nay cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, có rất nhiều phương pháp để chọn tạo giống cây trồng mới như: gây đột biến, lai hữu tính, phương pháp nhập nội.

Các giống được tạo ra chưa được phổ biến ra sản xuất ngay được mà cần phải được khảo nghiệm, so sánh, đánh giá. Do vậy công tác khảo nghiệm, so sánh, đánh giá giống là việc làm cần thiết không thể thiếu, đồng thời quyết định sự thành công của công tác chọn tạo giống. Những yếu tố về môi trường có thể bao gồm: Ảnh hưởng của đất, không khí, sinh vật. Những điều kiện trong đất ảnh hưởng đến sinh trưởng cây là nước, không khí, cấu trúc đất, nhiệt độ đất, pH, chất độc, muối và thiếu chất khoáng.

Những yếu tố không khí gồm ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm không khí, gió, nồng độ CO2 và khí gây ô nhiễm. Những yếu tố sống gồm cạnh tranh với cỏ và những cây trồng cùng giống, loài khác, sâu bệnh và tuyến trùng. Tất 6 cả những yếu tố ngoại cảnh này làm giảm năng suất thông qua việc gây ra những rối loạn sinh lý trong cây. Trong hạn chế đề tài này chỉ đề cập ảnh hưởng do nhiệt độ, nước, ánh sáng.

* Yêu cầu nhiệt độ Trong quá trình sinh trưởng của đậu tương, nếu nhiệt độ biến động trên hoặc dưới mức thích hợp quá nhiều, có thể gây thiệt hại đối với cây trồng. Khả năng bị thiệt hại do nhiệt độ tuỳ thuộc vào giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến nảy mầm và sinh trưởng của cây con, sương mù xuất hiện ảnh hưởng phát triển quả, trong đó nhiệt độ cao vào tháng 6, tháng 7 cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sinh lý cây. Nhiệt độ cao thường kèm với khô hạn và bốc hơi nhiều.C, (1953) [33], khi nghiên cứu sự nảy mầm của hạt đậu tương thấy rằng biên độ nhiệt độ để có thể nảy mầm là 50C - 400C, nhiệt độ tối ưu cho hạt nảy mầm là 300C.

Theo Bùi Huy Đáp, (1961) [9], ở pha đầu (thời kỳ cây con) nhiệt độ có ảnh hưởng đáng kể đến nhóm đậu tương chín sớm, ít mẫn cảm với quang chu kỳ nhưng ít ảnh hưởng đến nhóm chín muộn. Chiều cao của cây đậu tương tăng trưởng thuận lợi ở nhiệt độ 17 - 230C, nhưng sự phát triển của rễ thuận lợi ở nhiệt độ 27,2 - 32,20C. Nhìn chung người ta chú ý đến ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự ra hoa, làm quả, phát triển hạt hơn so với ảnh hưởng của quang chu kỳ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy tầm quan trọng của sự tương tác giữa hai yếu tố tới quá trình ra hoa và làm quả.

Thí nghiệm trên giống Ransom, trồng ở nhiệt độ ngày/đêm là 16/220C và 22/180C cho hoa và quả nhiều hơn ở nhiệt độ 30/260C và 18/140C. Ở nhiệt độ 18/140C và 30/260C quả hình thành ít mặc dầu hoa ra rất nhiều, chứng tỏ nhiệt độ cao và thấp đã đẫn đến hoa rụng nhiều, ở nhiệt độ trung bình, cây có nhiều đốt, hoa và số quả trên đốt. Tương tự, giống cảm quang ra hoa chậm cũng sinh nhiều đốt, cành, tăng số quả và năng suất ( theo Ngô Thế Dân và cs, 1999) [8]. 7 * Yêu cầu độ ẩm Nước có vai trò quan trọng đối với cây đậu tương, nếu thừa nước sẽ gây tổn thương bộ rễ do thiếu không khí, thiếu nước cây bị héo hoặc năng suất giảm.

Nước ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây, bao gồm cả về mặt sinh lý, sinh hoá, hình thái và giải phẫu của cây dẫn đến làm giảm năng suất. Tổng lượng mưa cần cho một vụ đậu tương khoảng 370 - 450 mm trong điều kiện không tưới, còn nếu được tưới đầy đủ thì lượng nước tiêu thụ của đậu tương lên đến 670 - 720 mm (Judy W. * Yêu cầu về ánh sáng: Toàn bộ năng lượng đi vào cây trồng phụ thuộc một phần vào cường độ quang hợp tối đa trên đơn vị diện tích lá và một phần vào sự hấp thụ bức xạ hoạt tính quang hợp (PAR - Photosynthe - tically active radiation) của toàn bộ diện tích lá. Cường độ quang hợp tối đa phụ thuộc vào tuổi và hàm lượng Nitơ ở lá, trạng thái nước, nhiệt độ và nồng độ CO2.

Sự hấp thụ bức xạ hoạt tính quang hợp (PAR) bị ảnh hưởng bởi mật độ bức xạ trên tán cây và sự phân bổ của nó trong tán cây. Ở điều kiện ngoài đồng ruộng, hầu hết bức xạ được tiếp nhận bởi những lá nằm ở bề mặt ngoài của tán cây (Ngô Thế Dân và cộng sự, 1999) [8]. Đậu tương là cây ngày ngắn điển hình, có phản ứng chặt chẽ với độ dài ngày, cây sẽ ra hoa khi độ dài ngày ngắn hơn trị số giới hạn của giống. Các giống khác nhau phản ứng với độ dài ngày khác nhau, giống chín muộn phản ứng chặt chẽ với độ dài chiếu sáng hơn giống chín sớm.

Khi nghiên cứu phản ứng quang chu kỳ của cây đậu tương biểu hiện trong thời gian sinh trưởng sinh dưỡng, nếu đậu tương gặp điều kiện ngày ngắn thì sẽ rút ngắn thời gian từ mọc đến ra hoa và thời gian phân hoá mầm hoa, dẫn tới làm giảm tích luỹ chất khô và giảm số lượng hoa. Sau khi ra hoa, nếu đậu tương gặp điều kiện ngày ngắn thời gian sinh trưởng không bị ảnh hưởng nhưng khối lượng chất khô toàn cây giảm (Nguyễn Văn Luật, 1979) [20]. 8 Theo Đoàn Thị Thanh Nhàn và cộng sự, (1996) [21], các giống đậu tương ở Việt Nam được chia làm 3 nhóm chính: Nhóm chín sớm, nhóm chín trung bình và nhóm chín muộn, nhóm chín sớm ít phản ứng với độ dài ngày nên ra hoa và chín gần như nhau ở cả 3 thời vụ là vụ xuân, vụ hè và vụ đông. Sự chênh lệch về thời gian ra hoa và chín của các giống chín muộn rất rõ rệt giữa các vùng trồng, do đó nó phản ứng khá chặt với độ dài chiếu sáng.

Sự cố định Nitơ và lượng chất khô cũng như nhiều đặc tính khác lại phụ thuộc vào quang hợp (Đoàn Thị Thanh Nhàn và cộng sự, 1996) [21]. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Đậu tương là một trong những cây trồng cổ nhất của nhân loại.000 năm, những người nông dân Trung Quốc đã biết trồng đậu tương. Từ Trung Quốc cây đậu tương đã được mang đi trồng ở nhiều nơi trên thế giới, đến nay đậu tương trở thành một trong những cây lấy dầu và cây làm lương thực thực phẩm quan trọng trên thế giới chỉ đứng sau lúa mỳ, lúa nước và ngô.

Do vậy sản xuất đậu tương trên thế giới tăng rất nhanh về diện tích, năng suất và sản lượng được thể hiện qua bảng sau: Bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương trên thế giới Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2000 74,36 21,69 161,298 2001 76,80 23,21 178,244 2002 78,96 23,01 181,677 2003 83,64 22,80 190,651 2004 91,60 22,44 205,524 2005 92,57 23,18 214,560 2006 95,31 23,29 221,966 2007 90,16 24,37 219,727 2008 96,47 23,97 231,271 2009 99,34 22,49 223,411 2010 102,81 25,79 265,120 2011 103,81 25,23 261,886 2012 105,01 22,95 240,971 2013 111,48 24,75 276,032 (Nguồn FAOSTAT, 18/7/2015[43]) 9 Số liệu tại bảng trên cho thấy, diện tích trồng đậu tương trên thế giới liên tục tăng qua các năm từ năm 2000-2013, năm 2000 cả thế giới trồng được 74,36 triệu ha thì đến năm 2013 diện tích trồng đậu tương đã tăng lên 111,48 triệu ha, tăng 1,5 lần so với năm 2000. Năng suất đậu tương bình quân chung cả thế giới từ 2000 - 2013 đạt 21,69-25,79 tạ/ha, năm 2000 đạt thấp nhất là 21,69tạ/ha, năm 2010 đạt cao nhất là 25,79 tạ/ha, năm 2013 năng suất giảm còn 24,75 tạ/ha. Sản lượng đậu tương trên thế giới cũng được tăng lên nhanh chóng cùng với sự tăng lên về diện tích và năng suất.

Sản lượng đậu tương bình quân chung cả thế giới từ 2000-2013 đạt 161,298 - 276,032 triệu tấn, năm 2000 đạt thấp nhất là 161,298 triệu tấn, tăng dần qua các năm và đạt cao nhất vào năm 2013 đạt 276,032 triệu tấn tăng hơn 1,7 lần so với năm 2000. Đậu tương được trồng phổ biến ở Đông Nam Á, Bắc và Nam Mỹ. Quê hương của đậu tương là Đông Nam Châu Á, nhưng tình hình sản xuất đậu tương ở Châu Á đứng thứ hai sau Châu Mỹ cả về diện tích, năng suất và sản lượng. Trên thế giới, sản xuất đậu tương tập trung chủ yếu ở các nước như: Mỹ, Braxin, Trung Quốc và Argentina.

Trước năm 1970, chỉ có các nước Mỹ và Trung Quốc là hai nước sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới. Tốc độ phát triển đậu tương ở Mỹ nhanh hơn ở Trung Quốc. Sản lượng đậu tương của Mỹ trên thế giới tăng từ 60% năm 1960 lên đỉnh cao là 75% năm 1969, trong khi sản lượng đậu tương của Trung Quốc giảm từ 32% xuống 16% trong cùng thời kỳ. Hiện nay, Mỹ vẫn là quốc gia sản suất đậu tương đứng đầu thế giới với 45% diện tích và 55% sản lượng.

Braxin là nước đứng thứ 2 ở châu Mỹ và cũng đứng thứ 2 trên thế giới về diện tích và sản lượng đậu tương. Năm 2000, Braxin sản xuất đậu tương chiếm 18,5% về diện tích và 20,1% về sản lượng trên thế giới. Năm 2009 diện tích trồng đậu tương của Braxin 21,75 triệu ha, sản lượng đậu tương đạt 57,34 triệu tấn và năm 2010 diện tích là 23,29 triệu ha, sản lượng đạt 68,52 triệu tấn chiếm 26,2% sản lượng đậu tương của thế giới [43]. 10 Trung Quốc là nước đứng thứ 4 trên thế giới về sản xuất cây trồng này.