Nghiên cứu Sinh Kế và Giảm Nghèo Của Du Lịch Đối Với Hộ Dân Tộc Thiểu Số Tỉnh An Giang

Tóm tắt luận án tiến sĩ nghiên cứu về sinh kế và giảm nghèo từ du lịch cho đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh An Giang. Phân tích tác động, giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Thị Tố Quyên
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Hữu Tuấn
• Trường học: Trường Du Lịch - Đại Học Huế
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Kế Và Giảm Nghèo Của Du Lịch Đối Với Hộ Dân Tộc Thiểu Số Tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp mới của luận án
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ SINH KẾ VÀ GIẢM NGHÈO CỦA DU LỊCH ĐỐI VỚI HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 2.1. Khung lý thuyết sinh kế bền vững
• 2.1.1. Khái niệm về sinh kế
• 2.1.2. Khái niệm sinh kế bền vững
• 2.1.3. Các yếu tố cấu thành của khung sinh kế bền vững
• 2.1.4. Khái niệm sinh kế dựa vào du lịch
• 2.1.5. Các vốn sinh kế dựa vào du lịch của hộ dân tộc thiểu số
• 2.2. Giảm nghèo của du lịch đối với hộ dân tộc thiểu số
• 2.2.1. Giảm nghèo và kết quả giảm nghèo thông qua du lịch
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Tiếp cận nghiên cứu
• 3.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.2.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2.2.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2.2.2.1. Lựa chọn địa bàn nghiên cứu
• 3.2.2.2.2. Xác định kích thước mẫu
• 3.2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Giới thiệu khái quát về mẫu điều tra
• 4.2. Phân tích ảnh hưởng của vốn sinh kế đến kết quả giảm nghèo dựa vào du lịch đối với hộ dân tộc thiểu số tại tỉnh An Giang
• 4.2.1. Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.2.2. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2.3. Phân tích hồi quy tuyến tính

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Sinh Kế Từ Du Lịch An Giang

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, du lịch nổi lên như một ngành kinh tế mũi nhọn, tạo động lực lan tỏa cho các ngành khác. Theo UNWTO, năm 2021, ngành du lịch đóng góp 1,9 tỷ USD, khẳng định vai trò quan trọng không chỉ về kinh tế mà còn về xã hội, đặc biệt là giảm nghèo. Ở các nước đang phát triển, du lịch góp phần xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Nhiều nghiên cứu chỉ ra tác động tích cực của du lịch đến giảm nghèo thông qua tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Tại Việt Nam, du lịch đóng vai trò thiết yếu trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu giảm nghèo. Tuy nhiên, cần giải quyết toàn diện các tác động đến người nghèo, bao gồm kinh tế, điều kiện sống, giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe.

1.1. Vai Trò Của Du Lịch Trong Giảm Nghèo Bền Vững

Du lịch được công nhận là công cụ quan trọng để giảm nghèo, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Nó rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, mang lại cuộc sống ổn định cho hộ dân tộc thiểu số. Giảm nghèo đóng vai trò then chốt trong việc đạt các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Liên hợp quốc, đặc biệt là mục tiêu số 1 về xóa nghèo. Theo World Bank, giảm nghèo cải thiện phúc lợi cá nhân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

1.2. Tiềm Năng Du Lịch Cộng Đồng An Giang Sinh Kế Hộ DTTS

An Giang có nhiều tiềm năng phát triển du lịch tâm linh, du lịch văn hóa nhờ sự đa dạng của cộng đồng các dân tộc Kinh, Hoa, Chăm, Khmer. Tỉnh đã ban hành nhiều văn bản cụ thể hóa chủ trương giảm nghèo cho đồng bào dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội thông qua lồng ghép dự án giảm nghèo với phát triển du lịch ở các cơ sở thủ công truyền thống. Du lịch cộng đồng An Giang thu hút du khách, góp phần đa dạng sinh kế, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho hộ dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, tính bền vững của mô hình này vẫn là một thách thức.

1.3. Thực Trạng Nghiên Cứu Về Du Lịch Và Giảm Nghèo Cho DTTS

Các nghiên cứu về sinh kế và giảm nghèo của hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam còn hạn chế, đặc biệt là các giải pháp tổng thể và hoàn chỉnh. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào chính sách nghèo đói thông qua tác động của tín dụng, nông nghiệp, lâm nghiệp, trong khi hướng tiếp cận từ khung sinh kế bền vững còn hạn chế. Hộ DTTS còn hạn chế về khả năng phát triển du lịch, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Tại An Giang, chưa có công trình nghiên cứu tổng thể và đầy đủ về vấn đề này.

II. Thách Thức Vấn Đề Giảm Nghèo Từ Du Lịch Cộng Đồng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch cộng đồng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực sự góp phần giảm nghèo cho hộ dân tộc thiểu số. Sau khi kết thúc dự án, hoạt động du lịch cộng đồng ở một số địa bàn có chiều hướng suy giảm, không duy trì và phát huy được những kết quả đã đạt được một cách bền vững. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn để tìm ra các giải pháp phù hợp và hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Về Nguồn Lực Và Kỹ Năng Cho Hộ DTTS

Hộ dân tộc thiểu số thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, kỹ năng quản lý và marketing để phát triển du lịch. Các sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu tính cạnh tranh, chưa khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu của du khách.

2.2. Rủi Ro Mất Bản Sắc Văn Hóa Trong Phát Triển Du Lịch

Việc phát triển du lịch ồ ạt có thể dẫn đến nguy cơ thương mại hóa văn hóa, làm mất đi bản sắc truyền thống của dân tộc thiểu số. Cần có sự cân bằng giữa việc khai thác các giá trị văn hóa để phục vụ du lịch và việc bảo tồn, gìn giữ những giá trị đó cho thế hệ sau. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của mình.

2.3. Tác Động Tiêu Cực Đến Môi Trường Sinh Thái Địa Phương

Du lịch phát triển không bền vững có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái địa phương, như ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên thiên nhiên. Cần có những giải pháp quản lý môi trường hiệu quả để đảm bảo sự phát triển du lịch không ảnh hưởng đến môi trường sống của cộng đồng và các thế hệ tương lai.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Du Lịch An Giang

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để đánh giá tác động của du lịch đến sinh kế và giảm nghèo của hộ dân tộc thiểu số tại An Giang. Việc thu thập dữ liệu được thực hiện thông qua khảo sát, phỏng vấn sâu và phân tích số liệu thống kê. Mô hình sinh kế bền vững (SLA) được ứng dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giảm nghèo. Tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025 cũng được sử dụng để đánh giá mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Định Tính Định Lượng Về Sinh Kế

Nghiên cứu sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng, tổng quan các công trình và mô hình nghiên cứu trước đây và thực trạng địa bàn nghiên cứu để phát triển mô hình nghiên cứu cho tỉnh An Giang và đề xuất các thang đo trong bảng khảo sát. Có nghiên cứu sơ bộ 30 bảng để làm cơ sở điều chỉnh cho việc khảo sát chính thức. Việc lồng ghép nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn chính quyền địa phương, chuyên gia và người dân nhằm phân tích sâu và lồng ghép với phân tích định lượng để phân tích rõ kết quả nghiên cứu.

3.2. Ứng Dụng Mô Hình Sinh Kế Bền Vững SLA Đánh Giá Giảm Nghèo

Nghiên cứu tiếp cận dựa vào khung sinh kế bền vững của DFID (2000); Schen và cộng sự (2008) và khung sinh kế bền vững du lịch của Onur và cộng sự (2018) và dựa vào nghị định số 07/2021/NĐ-CP quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 – 2025, các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều để đánh giá kết quả giảm nghèo trên ba phương diện kinh tế, tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản và sinh kế và văn hóa xã hội.

3.3. Phân Tích Thống Kê Kiểm Định Mức Độ Giảm Nghèo DTTS

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm: Phương pháp thống kê mô tả (Descriptive Statistics), Phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factors Analysis), Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression Analysis), Phân tích sâu Anova một yếu tố (post-hoc One-way Anova).Nghiên cứu này áp dụng quy trình lấy mẫu nhiều giai đoạn (De Vaus, 2013).

IV. Giải Pháp Nâng Cao Sinh Kế Giảm Nghèo Cho DTTS An Giang

Để du lịch thực sự trở thành công cụ hiệu quả trong việc giảm nghèo và nâng cao sinh kế cho hộ dân tộc thiểu số tại An Giang, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cho cộng đồng, bảo tồn văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch độc đáo và xây dựng cơ chế quản lý bền vững.

4.1. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Du Lịch Cho Hộ Dân Tộc Thiểu Số

Cần tăng cường đào tạo kỹ năng nghề du lịch cho hộ dân tộc thiểu số, bao gồm kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản lý, kỹ năng marketing, kỹ năng ngoại ngữ. Chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa và trình độ của từng nhóm dân tộc. Cần tạo điều kiện cho hộ dân tộc thiểu số tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư phát triển du lịch.

4.2. Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Văn Hóa Độc Đáo Bền Vững

Cần tập trung phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của từng dân tộc, như ẩm thực, nghề thủ công, lễ hội, kiến trúc. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng và quản lý các sản phẩm du lịch này. Đồng thời, cần đảm bảo tính bền vững của sản phẩm du lịch, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và văn hóa.

4.3. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ Du Lịch Cộng Đồng Hiệu Quả

Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể và hiệu quả cho du lịch cộng đồng, như hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, marketing, quảng bá. Cần tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho du lịch cộng đồng phát triển. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo du lịch cộng đồng hoạt động đúng định hướng và mang lại lợi ích thực sự cho cộng đồng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đề Xuất Chính Sách Phát Triển Du Lịch

Kết quả nghiên cứu cho thấy, du lịch có tác động tích cực đến sinh kế và giảm nghèo của hộ dân tộc thiểu số tại An Giang. Tuy nhiên, mức độ tác động khác nhau tùy thuộc vào các yếu tố như nguồn vốn sinh kế, trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ. Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất một số chính sách nhằm nâng cao hiệu quả của du lịch trong việc giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội cho hộ dân tộc thiểu số.

5.1. Đánh Giá Chi Tiết Về Các Nguồn Vốn Sinh Kế Ảnh Hưởng Giảm Nghèo

Điểm mới của nghiên cứu là ứng dụng mô hình sinh kế bền vững (SLA) để phân tích vốn sinh kế tới kết quả giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang. Sử dụng phân tích sâu Anova để so sánh mức độ giảm nghèo theo các nhóm hộ người dân tộc thiểu số khác nhau. Qua đó đã xác định được có năm nguồn vốn ảnh hưởng đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang, làm cơ sở để đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp.

5.2. So Sánh Mức Độ Giảm Nghèo Giữa Các Nhóm Dân Tộc Thiểu Số

Dựa vào kết quả giảm nghèo trên các phương diện kinh tế, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, sinh kế, văn hóa và xã hội giữa các nhóm hộ, để các cơ quan quản lý về du lịch có các chiến lược và chính sách phù hợp cho từng nhóm hộ phát triển du lịch và chính sách giảm nghèo đạt hiệu quả hơn.

5.3. Khuyến Nghị Chính Sách Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Trên cơ sở nghiên cứu, chính quyền địa phương nhận biết được năm nguồn vốn sinh kế của hộ DTTS tỉnh An Giang từ đó có các giải pháp và chính sách để phát triển năm nguồn vốn sinh kế cho hộ DTTS tại đây để nâng cao phát triển du lịch và xóa đói giảm nghèo. Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả giảm nghèo được thể hiện từ kết quả nghiên cứu đã đóng góp quan trọng vào việc hiểu rõ hơn về nguyên nhân nghèo đói của hộ DTTS và các cải thiện để gia tăng hiệu quả du lịch trong giảm nghèo.

VI. Triển Vọng Tương Lai Du Lịch Bền Vững Sinh Kế DTTS

Phát triển du lịch bền vững là chìa khóa để đảm bảo sinh kế lâu dài và giảm nghèo hiệu quả cho hộ dân tộc thiểu số tại An Giang. Cần có sự tham gia tích cực của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền, doanh nghiệp đến cộng đồng, để xây dựng một ngành du lịch có trách nhiệm, mang lại lợi ích cho tất cả mọi người. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một tương lai tươi sáng hơn cho hộ dân tộc thiểu số tại An Giang.

6.1. Vai Trò Của Chính Quyền Trong Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Chính quyền đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, quản lý và hỗ trợ phát triển du lịch bền vững. Cần có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo các hoạt động du lịch tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa.

6.2. Doanh Nghiệp Du Lịch Với Trách Nhiệm Xã Hội Môi Trường

Doanh nghiệp du lịch cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với xã hội và môi trường. Cần đầu tư vào các hoạt động bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần tạo việc làm và thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương. Cần có sự minh bạch trong hoạt động kinh doanh, chia sẻ lợi ích với cộng đồng một cách công bằng.

6.3. Cộng Đồng DTTS Chủ Động Tham Gia Vào Phát Triển Du Lịch

Cộng đồng cần chủ động tham gia vào quá trình phát triển du lịch, từ việc xây dựng sản phẩm du lịch đến việc quản lý và bảo vệ tài nguyên. Cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của du lịch bền vững. Đồng thời, cần có tiếng nói mạnh mẽ trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến du lịch, đảm bảo quyền lợi của mình được bảo vệ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu sinh kế và giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số thông qua phát triển du lịch là một chủ đề có tính cấp thiết học thuật và thực tiễn cao trong bối cảnh toàn cầu hóa và thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (UN SDGs), đặc biệt là Mục tiêu 1 về xóa nghèo đa chiều (United Nations, 2015; World Bank, 2020). Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 2022), du lịch là ngành kinh tế xuất khẩu hàng đầu ở 20 trên 48 quốc gia kém phát triển nhất, đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và kiến tạo sinh kế bền vững. Tại Việt Nam, du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng vai trò then chốt trong các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững (Lê Thanh Tùng & Lê Kiên Cường, 2020).

Luận án tiến sĩ với đề tài "Nghiên cứu sinh kế và giảm nghèo của du lịch đối với hộ dân tộc thiểu số tỉnh An Giang" do Nghiên cứu sinh Lê Thị Tố Quyên thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Trần Hữu Tuấn tại Trường Du lịch – Đại học Huế (Mã số chuyên ngành: 9810101; bảo vệ năm 2023-2024) đã giải quyết khoảng trống nghiên cứu mang tính hệ thống.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU & KHUNG TIẾP CẬN CỦA LUẬN ÁN               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Nghiên cứu trước đây:                                                             |
| - Tiếp cận nghèo đơn chiều (dựa trên thu nhập).                                   |
| - Tập trung giải pháp truyền thống: nông nghiệp, lâm nghiệp, tín dụng vi mô.      |
| - Xem cộng đồng dân tộc thiểu số (DTTS) là một khối đồng nhất.                    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Đóng góp mới của Luận án:                                                         |
| - Khung sinh kế bền vững tích hợp (SLA - DFID, 2000; Fujun, 2009; Onur, 2018).    |
| - Đánh giá nghèo đa chiều theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP (3 chiều, 12 chỉ số).      |
| - Phân tích phân hóa liên nhóm (Cross-ethnic comparison: Chăm vs Khmer vs Hoa).   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu cụ thể

1. Khoảng trống về lý thuyết: Đa số các công trình nghiên cứu giảm nghèo tại Việt Nam tiếp cận theo giác độ đơn chiều (thu nhập) hoặc đánh giá tác động của nông - lâm nghiệp và tín dụng chính sách, thiếu vắng mô hình lý thuyết tích hợp giữa Khung Sinh kế Bền vững (Sustainable Livelihoods Framework - SLF) với chuẩn nghèo đa chiều trong ngành du lịch.
2. Khoảng trống về phương pháp: Chưa có công trình nào lượng hóa đồng thời tác động của 5 nguồn vốn sinh kế lên kết quả giảm nghèo đa chiều và phân tích so sánh sâu sự khác biệt giữa các nhóm dân tộc thiểu số khác nhau (Khmer, Chăm, Hoa) trên cùng một địa bàn chiến lược.
3. Khoảng trống về thực tiễn: Địa bàn tỉnh An Giang – trung tâm du lịch tâm linh và văn hóa vùng Tây Nam Bộ – đang đối mặt với tình trạng các dự án du lịch cộng đồng suy giảm tính bền vững sau khi dự án hỗ trợ kết thúc.

Câu hỏi nghiên cứu và Giả thuyết khoa học

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thực trạng các nguồn vốn sinh kế và hoạt động sinh kế dựa vào du lịch của các hộ dân tộc thiểu số tỉnh An Giang diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mức độ tác động của từng nguồn vốn sinh kế (con người, xã hội, tài chính, tự nhiên, thể chế) đến kết quả giảm nghèo đa chiều thông qua du lịch được lượng hóa ra sao?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về vốn sinh kế và kết quả giảm nghèo giữa ba nhóm hộ Chăm, Khmer và Hoa hay không?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Những hàm ý chính sách và giải pháp khả thi nào cần được thiết lập nhằm nâng cao năng lực sinh kế và giảm nghèo bền vững cho từng nhóm hộ?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được kiểm định:

• H1: Vốn con người có tác động thuận chiều (+) đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.
• H2: Vốn tài chính có tác động thuận chiều (+) đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.
• H3: Vốn xã hội có tác động thuận chiều (+) đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.
• H4: Vốn tự nhiên có tác động thuận chiều (+) đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.
• H5: Vốn thể chế có tác động thuận chiều (+) đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.

Phạm vi và quy mô nghiên cứu

• Tổng thể nghiên cứu: $N = 18.892$ hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh An Giang (Cục Thống kê tỉnh An Giang, 2019).
• Cỡ mẫu khảo sát: $n = 390$ hộ (xác định theo công thức Taro Yamane với sai số cho phép $e = 0,05$), cộng thêm $10%$ dự phòng ($39$ phiếu), tổng cộng phát ra $429$ phiếu tại 5 địa bàn trọng điểm: huyện Tịnh Biên, huyện Tri Tôn, huyện An Phú, thị xã Tân Châu và thành phố Châu Đốc.
• Khung thời gian: Thu thập dữ liệu sơ cấp từ tháng 02/2021 đến tháng 02/2022; dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2017–2022; toàn bộ công trình hoàn thành trong giai đoạn 11/2019 – 07/2023.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan các dòng lý thuyết chính

Nghiên cứu về sinh kế và giảm nghèo thông qua du lịch hình thành từ dòng lý thuyết Du lịch vì người nghèo (Pro-Poor Tourism - PPT) và Du lịch dựa vào cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT) (Muganda và cộng sự, 2010; Scheyvens & Russell, 2012; Mitchell & Ashley, 2010). Khung Sinh kế Bền vững do Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID, 2000) xây dựng, bắt nguồn từ nền tảng lý thuyết của Chambers & Conway (1992), xác định sinh kế bao gồm các năng lực, tài sản (tự nhiên, vật chất, tài chính, con người, xã hội) và các hoạt động cần thiết để duy trì phương tiện sống.

Các cuộc tranh luận học thuật đối lập

1. Quan điểm ủng hộ du lịch là công cụ cứu cánh giảm nghèo: Nwokorie (2016) và Wang và cộng sự (2020) khẳng định du lịch tạo ra dòng thu nhập trực tiếp cho người nghèo thông qua việc cung cấp dịch vụ, nông sản, hàng thủ công và tạo nguồn thu thuế tái đầu tư hạ tầng công cộng. Kwai và cộng sự (2020), Hoang và cộng sự (2020), Deanbraber (2018), Worku (2017) đồng thuận rằng du lịch giúp tạo việc làm và hạn chế di cư nông thôn - thành thị.
2. Quan điểm phê phán và hoài nghi: Pleumarom (2012) và Adiyia và cộng sự (2017) chỉ ra nguy cơ "thâu tóm lợi ích" (elite capture), khi những nhóm yếu thế thiếu vốn và kỹ năng bị đẩy ra ngoài lề chuỗi giá trị, tạo ra hiện tượng bất bình đẳng gia tăng, thương mại hóa văn hóa và suy thoái môi trường địa phương.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế

• So với nghiên cứu của Muganda và cộng sự (2010) tại Tanzania và Scheyvens & Russell (2012) tại khu vực Nam Thái Bình Dương vốn chủ yếu nhấn mạnh đến sự tham gia thụ động của cộng đồng vào du lịch, luận án này mở rộng sang phân tích năng lực chủ động chuyển hóa tài sản sinh kế thành kết quả giảm nghèo đa chiều.
• So với công trình của Wiranatha và cộng sự (2017) tại Bali (Indonesia) và Adiyia và cộng sự (2017) tại Uganda vốn chỉ xem xét cộng đồng bản địa thuần nhất, luận án phân tích so sánh cấu trúc vốn sinh kế liên nhóm tộc người (Cross-ethnic comparative analysis), bóc tách sự khác biệt đặc thù giữa các cộng đồng Chăm (Hồi giáo/Islam), Khmer (Phật giáo Nam tông/Theravada) và Hoa (Kinh doanh truyền thống).

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Khung Sinh kế Bền vững (DFID, 2000) và Lý thuyết Tiếp cận Năng lực của Amartya Sen (Sen, 1999) trong bối cảnh phát triển du lịch tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua các đóng góp cụ thể:

1. Khẳng định vai trò trung tâm của Vốn con người ($H$): Chứng minh bằng thực nghiệm rằng vốn con người không chỉ là một cấu phần độc lập mà là "nguồn vốn đòn bẩy" chi phối khả năng kích hoạt, liên kết và sử dụng 4 nguồn vốn còn lại (tài chính, xã hội, tự nhiên, thể chế).
2. Bổ sung Vốn thể chế ($I$) vào mô hình sinh kế du lịch: Thay vì chỉ xem thể chế là bối cảnh môi trường chuyển đổi (Transforming Structures and Processes) như trong DFID (2000), luận án kế thừa quan điểm của Fujun và cộng sự (2008), Onur và cộng sự (2018) đưa vốn thể chế thành một biến độc lập định lượng phản ánh năng lực tiếp cận chính sách ưu đãi, hỗ trợ xúc tiến và tham gia vào ban quản lý điểm đến của hộ gia đình.
3. Chuyển dịch mô hình đánh giá nghèo đói từ đơn chiều sang đa chiều: Tích hợp các tiêu chí đo lường thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 (Nghị định số 07/2021/NĐ-CP) vào kết quả sinh kế du lịch.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

• Trụ cột 1: Khung Sinh kế Bền vững (DFID, 2000; Chambers & Conway, 1992).
• Trụ cột 2: Khung Tài sản Sinh kế Du lịch (Fujun, 2009; Onur, 2018).
• Trụ cột 3: Chuẩn nghèo đa chiều Việt Nam (Nghị định 07/2021/NĐ-CP).

+-------------------+     +-------------------------+     +-------------------------------+
| NGUỒN VỐN SINH KẾ |     | HOẠT ĐỘNG SINH KẾ       |     | KẾT QUẢ GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU   |
| (5 Nguồn vốn)     |     | (Đa dạng hóa)           |     | (3 Phương diện)               |
+-------------------+     +-------------------------+     +-------------------------------+
| 1. Vốn con người  |     | - Dịch vụ ăn uống       |     | 1. Kinh tế:                   |
| 3. Vốn xã hội     |     | - Làng nghề (15,24%)    |     | 2. Dịch vụ xã hội cơ bản:     |
| 4. Vốn tự nhiên   |     | - Homestay, vận chuyển, |     |    Y tế, giáo dục, nhà ở,     |
| 5. Vốn thể chế    |     |   nông nghiệp kết hợp...|     |    nước sạch, thông tin.      |
|                   |     |                         |     | 3. Sinh kế & Văn hóa - Xã hội:|
|                   |     |                         |     |    An ninh, bảo tồn di sản.   |
+-------------------+     +-------------------------+     +-------------------------------+
                 [Điều kiện biên: Bối cảnh đặc thù tộc người]
                 - Người Hoa: Vốn kinh tế & xã hội cao nhất.
                 - Người Khmer: Vốn tự nhiên & thể chế độc lập.
                 - Người Chăm: Rào cản định chế tôn giáo & vốn con người.

• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Mô hình được thiết lập và kiểm định tại vùng nông thôn, biên giới Tây Nam Bộ có sự đa dạng tộc người và tôn giáo đan xen, nơi kinh tế nông nghiệp vẫn giữ tỷ trọng lớn trong cơ cấu sinh kế của hộ gia đình.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Luận án áp dụng thế giới quan Thực dụng (Pragmatism) và Hiện thực Phê phán (Critical Realism), cho phép kết hợp linh hoạt phương pháp định tính và định lượng để giải thích trọn vẹn hiện tượng xã hội phức tạp.
• Thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods Design): Thiết kế tuần tự kết hợp khám phá và khẳng định (Sequential Exploratory & Explanatory Design).

GIAI ĐOẠN 1: ĐỊNH TÍNH KHÁM PHÁ
- Phỏng vấn sâu chuyên gia (N = 6): 01 Lãnh đạo Phòng Quản lý Du lịch (Sở VHTTDL An Giang),
  05 Giảng viên Đại học An Giang.
- Phỏng vấn sâu thực địa (N = 15): Lãnh đạo xã/huyện, già làng, đại diện hộ DTTS.
- Khảo sát thử nghiệm (Pilot test): N = 30 hộ DTTS.
GIAI ĐOẠN 2: ĐỊNH LƯỢNG KHẲNG ĐỊNH
- Chọn mẫu nhiều giai đoạn (Multi-stage sampling) tại 5 huyện/thị/thành.
- Phân tích thống kê: Cronbach's Alpha, EFA, Hồi quy bội OLS, Post-hoc One-way ANOVA.
GIAI ĐOẠN 3: ĐỊNH TÍNH BÌNH LUẬN & KIỂM ĐỊNH CHÉO (Triangulation)
- Đối chiếu kết quả định lượng với dữ liệu phỏng vấn sâu để làm sáng tỏ cơ chế tác động.

Quy trình nghiên cứu và Kỹ thuật thu thập dữ liệu

• Chiến lược chọn mẫu: Áp dụng quy trình lấy mẫu nhiều giai đoạn (De Vaus, 2013).
  • Giai đoạn 1: Phân tầng chọn 5 địa bàn tập trung đông đồng bào DTTS: Tịnh Biên, Tri Tôn, An Phú, Tân Châu, Châu Đốc.
  • Giai đoạn 2: Lấy mẫu ngẫu nhiên hệ thống (Systematic Random Sampling) dựa trên danh sách hộ DTTS do Phòng Dân tộc của các địa phương cung cấp.
  • Giao thức thu thập: Mỗi hộ chọn 01 đại diện trả lời. Áp dụng quy tắc gõ cửa 3 lần (3-visit protocol); nếu không tiếp cận được mới thay thế bằng hộ liền kề trong danh sách. Có sự đồng hành của Trưởng ấp làm người dẫn đường và tạo lập sự tin cậy.
• Kiểm soát độ tin cậy và giá trị:
  • Độ giá trị nội dung (Content Validity): Tham vấn ý kiến chuyên gia và thử nghiệm sơ bộ 30 bảng hỏi.
  • Độ tin cậy nhất quán nội tại (Reliability): Kiểm định hệ số Cronbach's Alpha toàn bộ thang đo $> 0,70$.
  • Độ giá trị cấu trúc (Construct Validity): Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với hệ số $KMO > 0,5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa ($p < 0,001$), tổng phương sai trích $> 50%$, hệ số tải nhân tố (factor loading) của các biến quan sát đều $> 0,50$.

Dữ liệu và kỹ thuật phân tích nâng cao

• Mô hình hồi quy tuyến tính bội (Multiple Linear Regression): $$Y = \beta_0 + \beta_1 H + \beta_2 F + \beta_3 S + \beta_4 N + \beta_5 I + \varepsilon$$ (Trong đó: $Y$ là Kết quả giảm nghèo đa chiều; $H$: Vốn con người; $F$: Vốn tài chính; $S$: Vốn xã hội; $N$: Vốn tự nhiên; $I$: Vốn thể chế).
• Kiểm định vi phạm giả định hồi quy:
  • Hiện tượng đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai $1 < VIF < 3$ (nhỏ hơn ngưỡng nghiêm ngặt $5$), khẳng định không có đa cộng tuyến.
  • Hiện tượng tự tương quan: Giá trị Durbin–Watson đạt $D = 1,565$ (nằm trong khoảng $1,5 - 2,5$), chứng minh phần dư không bị tự tương quan.
  • Mức độ giải thích của mô hình: Hệ số xác định $R^2 = 0,574$ và $R^2$ hiệu chỉnh $= 0,574$. Điều này chứng minh 5 biến độc lập giải thích được $57,4%$ sự biến thiên của kết quả giảm nghèo của hộ DTTS.
  • Kiểm định ANOVA mô hình: Thống kê $F = 103,335$ với mức ý nghĩa $p = 0,000$, khẳng định mô hình hồi quy hoàn toàn phù hợp với tập dữ liệu.
• Phân tích phương sai một yếu tố chuyên sâu (Post-hoc One-Way ANOVA): Kiểm định sự khác biệt về vốn sinh kế và kết quả giảm nghèo giữa ba nhóm hộ Chăm, Hoa, Khmer (sử dụng kiểm định Tukey HSD/Games-Howell).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  TÓM TẮT 5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA CÔNG TRÌNH                             |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
| [1] Vốn con người là biến số tác động mạnh nhất: β = 0,462 (p = 0,000).                 |
| [2] Tỷ trọng thu nhập du lịch (19,83%) đã vượt qua nông nghiệp truyền thống (19,70%).   |
| [3] Homestay đem lại thu nhập cao nhất: 10,06 triệu đồng/người/tháng.                   |
| [4] Nghịch lý sinh kế người Chăm: Kết quả giảm nghèo đa chiều thấp nhất cả 3 phương diện|
|     (Kinh tế, Dịch vụ xã hội, Văn hóa - Xã hội).                                        |
| [5] Mức độ tiếp cận dịch vụ xã hội vượt bậc: Giáo dục/tập huấn Likert đạt 4,49/5,0.     |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+

1. Vốn con người giữ vị trí thống lĩnh tuyệt đối: Kết quả hồi quy chỉ ra hệ số chuẩn hóa của Vốn con người cao nhất ($\beta = 0,462; p < 0,001$), tiếp theo là Vốn tài chính ($\beta = 0,371$), Vốn xã hội ($\beta = 0,330$), Vốn tự nhiên ($\beta = 0,261$) và Vốn thể chế ($\beta = 0,241$). Biến quan sát đạt điểm đánh giá cao nhất trong nhóm vốn con người là "Kiến thức du lịch và kỹ năng giao tiếp tốt giúp tham gia tốt hoạt động du lịch" (Trung bình $= 4,58/5,0$).
2. Cơ cấu sinh kế chuyển dịch mang tính bước ngoặt: Trong tổng $100%$ cơ cấu thu nhập của hộ DTTS, hoạt động du lịch và dịch vụ liên quan đóng góp tỷ trọng cao nhất với $19,83%$, chính thức vượt qua canh tác lúa truyền thống ($19,70%$), làm vườn ($17,33%$), chăn nuôi ($13,09%$) và buôn bán ($12,14%$).
3. Phân hóa thu nhập nội bộ ngành du lịch: Hoạt động "Kinh doanh dịch vụ ăn uống quanh điểm đến" chiếm tỷ lệ tham gia cao nhất ($22,60%$), tiếp đến là "Làng nghề truyền thống" ($15,24%$). Tuy nhiên, "Kinh doanh Homestay" mang lại thu nhập bình quân cao nhất, đạt $10,06$ triệu đồng/tháng/người, trong khi nhóm lao động phổ thông dịch vụ chỉ đạt mức thấp nhất $2,27$ triệu đồng/tháng/người.
4. Phát hiện nghịch lý phân hóa tộc người (Counter-intuitive cross-ethnic findings):
   • Hộ người Hoa sở hữu vốn con người, vốn kinh tế và kết quả giảm nghèo du lịch cao nhất.
   • Hộ người Khmer có vốn tự nhiên và thể chế độc lập, xếp vị trí thứ hai.
   • Hộ người Chăm có kết quả giảm nghèo thông qua du lịch thấp nhất trên cả 3 phương diện: kinh tế, dịch vụ xã hội và văn hóa - xã hội. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ rào cản chuẩn mực tôn giáo khắt khe, phụ nữ Chăm bị hạn chế tiếp cận giáo dục bên ngoài, thiếu trang thiết bị công nghệ và ít cơ hội giao lưu học hỏi.
5. Cải thiện mạnh mẽ mức độ tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản: Tham gia du lịch giúp nâng cao cơ hội học nghề và tập huấn (Likert đạt $4,49$), cải thiện kinh tế hộ (Likert đạt $4,47$). Tuy nhiên, tiêu chí chất lượng nhà ở (diện tích sàn $< 8\text{m}^2/\text{người}$) ghi nhận điểm cải thiện thấp nhất (Likert $= 3,91$), phản ánh việc tích lũy tài sản vật chất dài hạn cần độ trễ thời gian.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính đúng đắn của lý thuyết vốn con người (Ellis, 2000; Võ Văn Tuấn & Nguyễn Cảnh Dũng, 2015; Triệu Văn Hùng, 2013) và lý thuyết tiếp cận nguồn lực (Sen, 1999; Mitchell & Ashley, 2010), cung cấp bằng chứng thực nghiệm rằng nâng cao năng lực chủ thể là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa tài nguyên du lịch thành sinh kế thoát nghèo.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập quy trình mẫu hỗn hợp chuẩn mực có thể nhân rộng cho các nghiên cứu sinh kế du lịch tại các khu vực nhạy cảm về dân tộc, tôn giáo và biên giới.
• Về mặt chính sách và thực tiễn:
  • Chính sách đào tạo: Xây dựng chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp, quản trị homestay và kỹ năng số được tinh giản, trực quan hóa và chuyển ngữ sang tiếng Chăm, tiếng Khmer.
  • Chính sách ưu đãi doanh nghiệp: Miễn giảm thuế và hỗ trợ mặt bằng cho các doanh nghiệp lữ hành đầu tư vào vùng DTTS nhằm giải quyết việc làm và kết nối thị trường tiêu thụ sản phẩm bản địa.
  • Chính sách bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế: Bảo tồn nguyên bản các lễ hội (Chôl Chnăm Thmây, Sen Dolta của người Khmer; Lễ hội Roya, Ramadan của người Chăm), bảo vệ kiến trúc nhà sàn truyền thống và phát triển chuỗi giá trị dệt thổ cẩm, nấu đường thốt nốt, tạo việc làm tại chỗ cho phụ nữ và người cao tuổi.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế nghiên cứu thừa nhận

1. Giới hạn không gian và tính đại diện: Nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi 5 huyện/thị/thành của tỉnh An Giang. Đặc thù văn hóa - xã hội vùng Tây Nam Bộ có thể tạo ra các biến thiên khác biệt so với đồng bào DTTS tại Tây Bắc hay Tây Nguyên.
2. Dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2021–2022 (thời điểm chịu tác động phục hồi sau đại dịch COVID-19), chưa phản ánh được toàn bộ sự biến động sinh kế theo chuỗi thời gian dài hạn.
3. Độ sâu của biến số văn hóa - tôn giáo: Các khía cạnh vi mô về rào cản tập tục tôn giáo (đặc biệt là cộng đồng Hồi giáo Chăm Islam) chủ yếu được lý giải qua dữ liệu định tính, chưa được thiết kế thành thang đo định lượng độc lập.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Dự kiến thu hút lượng trích dẫn cao trong các tạp chí chuyên ngành Quản trị Du lịch, Phát triển Bền vững và Dân tộc học (đã có công bố trên International Journal of Professional Business Review - Q4, Tạp chí Khoa học Đại học Huế, Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc). Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Du lịch.
• Chuyển đổi ngành và thực tiễn sản xuất: Định hướng cho các hợp tác xã du lịch cộng đồng tại Châu Giang, Văn Giáo, Đa Phước cơ cấu lại danh mục sản phẩm, chuyển dịch từ cung cấp dịch vụ thô sang mô hình trải nghiệm homestay sinh thái và làng nghề cao cấp.
• Tác động chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Dân tộc tỉnh An Giang, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc triển khai Quyết định số 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021–2030.
• Lợi ích xã hội được định lượng: Góp phần ổn định trật tự an ninh biên giới, nâng mức thu nhập dịch vụ du lịch hộ DTTS lên mức $10,06$ triệu đồng/người/tháng, giảm thiểu tình trạng di cư tự do và gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể của 4 dân tộc Kinh - Hoa - Chăm - Khmer.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên ngành Du lịch/Kinh tế phát triển: Tiếp cận một mô hình nghiên cứu mẫu mực kết hợp SLA và chuẩn nghèo đa chiều, hệ thống thang đo đã được kiểm định độ tin cậy và giá trị.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Ủy ban Dân tộc, Sở VHTTDL): Sở hữu khung bằng chứng định lượng chính xác ($R^2 = 0,574; \beta = 0,462$) để phân bổ ngân sách đào tạo và đầu tư hạ tầng có trọng tâm, không dàn trải.
• Doanh nghiệp Lữ hành và Khởi nghiệp Du lịch Cộng đồng: Nắm bắt được cơ cấu chi phí, mức độ hưởng lợi và đặc tính văn hóa của từng cộng đồng bản địa để thiết kế các tour du lịch trách nhiệm, bao trùm (Inclusive Tourism).
• Cộng đồng Hộ Dân tộc Thiểu số tại An Giang: Thụ hưởng các chương trình can thiệp chính sách sát hợp với nguồn lực thực tế, nâng cao năng lực tự cường sinh kế và chất lượng cuộc sống.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Khung Sinh kế Bền vững (SLF của DFID, 2000) thông qua việc tích hợp cấu trúc 5 nguồn vốn với chuẩn nghèo đa chiều (Nghị định 07/2021/NĐ-CP) và xác lập vị trí của Vốn con người ($H$) như một biến tiền đề trọng yếu ($\beta = 0,462; p < 0,001$) chi phối khả năng hấp thu và chuyển hóa các nguồn vốn khác trong hoạt động du lịch tại vùng DTTS.

2. Điểm đổi mới về mặt phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?

Trả lời: Khác với các nghiên cứu của Muganda và cộng sự (2010) hay Lê Ngọc Phương Quý (2021) chỉ khảo sát gộp hoặc phân tích định tính mô tả, luận án đã ứng dụng thiết kế mẫu nhiều giai đoạn với quy tắc kiểm soát sai số nghiêm ngặt ($N = 18.892, n = 390 + 10% = 429$), kết hợp phân tích hồi quy OLS chuẩn hóa kiểm định đa cộng tuyến ($VIF < 3$), tự tương quan ($D = 1,565$) và đặc biệt là kỹ thuật Post-hoc One-Way ANOVA để so sánh đa phương diện sự khác biệt sinh kế giữa 3 nhóm tộc người Chăm, Khmer và Hoa.

3. Phát hiện bất ngờ nhất (counter-intuitive) có dữ liệu minh chứng là gì?

Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là người Chăm có tài nguyên văn hóa và làng nghề truyền thống nổi tiếng (dệt thổ cẩm Châu Phong, ẩm thực, kiến trúc tôn giáo) nhưng lại có kết quả giảm nghèo qua du lịch thấp nhất trên cả 3 phương diện so với người Hoa và Khmer. Dữ liệu chứng minh rào cản đến từ sự thiếu hụt vốn con người (phụ nữ ít được tiếp cận đào tạo bên ngoài do định chế tôn giáo) và hạn chế về thiết bị công nghệ thông tin, dẫn đến việc họ không thể tối ưu hóa lợi ích kinh tế từ du lịch.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) rõ ràng không?

Trả lời: Hoàn toàn có. Luận án cung cấp chi tiết:

1. Thang đo Likert 5 mức độ với các biến quan sát cụ thể cho từng nguồn vốn ($H$: 6 biến, $S$: 8 biến, $F$: 5 biến, $N$: 8 biến, $I$: 8 biến) và kết quả giảm nghèo ($15$ chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản).
2. Quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách Phòng Dân tộc.
3. Giao thức phỏng vấn thực địa phối hợp già làng/trưởng ấp và quy tắc 3 lần tiếp cận. Toàn bộ quy trình này có thể áp dụng trực tiếp cho các địa bàn đa dân tộc khác tại Việt Nam và các nước đang phát triển.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được phác thảo như thế nào?

Trả lời: Lộ trình 10 năm mở ra các hướng đi:

• Giai đoạn 1 (Năm 1–3): Xây dựng bộ chỉ số sinh kế du lịch số (Digital Tourism Livelihood Index) cho đồng bào DTTS.
• Giai đoạn 2 (Năm 4–6): Nghiên cứu theo dõi mảng (Longitudinal Panel Study) đánh giá tính bền vững sinh kế sau khi các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2025 kết thúc.
• Giai đoạn 3 (Năm 7–10): Mô hình hóa khả năng phục hồi sinh kế (Livelihood Resilience) của cộng đồng bản địa dưới tác động kép của biến đổi khí hậu vùng Mekong và chuyển dịch kinh tế xanh toàn cầu.

---

Kết luận

1. Lượng hóa thành công mô hình 5 nguồn vốn: Xác định chính xác thứ tự tác động của các nguồn vốn sinh kế đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang: Vốn con người ($\beta = 0,462$) > Vốn tài chính ($\beta = 0,371$) > Vốn xã hội ($\beta = 0,330$) > Vốn tự nhiên ($\beta = 0,261$) > Vốn thể chế ($\beta = 0,241$) với độ thích hợp mô hình giải thích được $57,4%$ ($R^2 = 0,574; F = 103,335; p = 0,000$).
2. Minh chứng sự chuyển dịch sinh kế lịch sử: Khẳng định thu nhập từ du lịch và dịch vụ liên quan ($19,83%$) đã trở thành trụ cột kinh tế số một, vượt qua ngành nông nghiệp truyền thống ($19,70%$), trong đó mô hình kinh doanh Homestay đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất ($10,06$ triệu đồng/người/tháng).
3. Làm sáng tỏ bức tranh phân hóa tộc người: Bóc tách sâu sắc sự dị biệt về vốn sinh kế và kết quả giảm nghèo giữa ba cộng đồng Chăm, Khmer, Hoa, cung cấp luận cứ bác bỏ các chính sách hỗ trợ cào bằng, rập khuôn.
4. Đột phá về hệ tiêu chí nghèo đa chiều: Đưa đánh giá thoát nghèo trong du lịch vượt khỏi khuôn khổ thu nhập thuần túy, gắn liền với mức độ cải thiện giáo dục nghề nghiệp (Likert $4,49$), y tế, nguồn nước hợp vệ sinh và thông tin liên lạc theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP.
5. Mở ra 3 dòng nghiên cứu học thuật mới: (1) Nghiên cứu năng lực chủ thể tộc người trong chuỗi giá trị du lịch; (2) Nghiên cứu sinh kế du lịch thích ứng biến đổi khí hậu vùng đồng bằng; (3) Nghiên cứu tích hợp chuyển đổi số trong du lịch cộng đồng dân tộc thiểu số.
6. Di sản thực tiễn đo lường được: Cung cấp bộ giải pháp chính sách đồng bộ từ đào tạo song ngữ, hỗ trợ thuế doanh nghiệp, vay vốn ưu đãi đến bảo tồn văn hóa nguyên bản, đảm bảo sự phát triển hài hòa, nhân văn và bền vững cho các cộng đồng dân tộc thiểu số tỉnh An Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG DU LỊCH --- --- LÊ THỊ TỐ QUYÊN NGHIÊN CỨU SINH KẾ VÀ GIẢM NGHÈO CỦA DU LỊCH ĐỐI VỚI HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ TỈNH AN GIANG Ngành: Du lịch Mã số: 9810101 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ DU LỊCH HUẾ, 2023 Công trình được hoàn thành tại Trƣờng Du Lịch - Đại Học Huế Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Hữu Tuấn Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp taị. Vào hồi giờ ……….

tháng…… năm……… Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: .1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, du lịch được xem là một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới, tạo ra sức lan toả thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế khác, được xem là “ngành công nghiệp không khói” mang lại nguồn ngoại tệ cho nhiều quốc gia. Du lịch cũng là ngành quan trọng giúp cho sự phát triển thịnh vượng ở một số nước đang phát triển góp phần xóa đói giảm nghèo, đóng góp bền vững cho việc phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng địa phương (Muganda và cộng sự, 2010; Scheyvens và Russell, 2012; Ap và Crompton, 1988). Theo Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO, 2022) ngành du lịch đã đóng góp 1,9 tỉ USD năm 2021; là một trong những ngành kinh tế quan trọng của thế giới, không chỉ đóng góp về mặt kinh tế mà còn về mặt xã hội, đặc biệt là ảnh hưởng lên sự giảm nghèo của người dân. Du lịch được ghi nhận như là một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, đặc biệt ở các nước nghèo.

Du lịch hiện đang xếp vị trí hàng đầu hoặc thứ hai về kim ngạch xuất khẩu ở 20 trên 48 nước kém phát triển và thể hiện sự tăng trưởng ổn định ở 10 nước khác (UNWTO, 2022). Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng du lịch đã có tác động tích cực đến giảm nghèo của cộng đồng địa phương. Thông qua hoạt động du lịch, cuộc sống người dân được cải thiện, đạt được sự bền vững cho việc phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng địa phương trong việc tạo công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người dân (Kwai và cộng sự, 2020; Hoang và cộng sự, 2020; Deanbraber 2018; Adiyia & cộng sự, 2017; Wiranatha & cộng sự, 2017; Worku, 2017; Scheyvens và Russell, 2012; Muganda và cộng sự, 2010). Ngành du lịch đã phát triển nhanh chóng trong hai thập kỷ qua nhờ có nhiều thế mạnh và hiện đóng vai trò thiết yếu trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và các mục tiêu giảm nghèo của Việt Nam (Le Thanh Tung & Lê Kien Cuong, 2020).

Phát triển du lịch được coi là một công cụ quan trọng để giảm nghèo; tuy nhiên, việc triển khai du lịch vì người nghèo phải giải quyết toàn bộ các tác động đối với người nghèo, bao 1 gồm tình trạng kinh tế, điều kiện sống, giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe của họ. Thông qua du lịch, vai trò xoá đói giảm nghèo được thể hiện, rút ngắn khoảng cách thành thị với nông thôn, đem lại cuộc sống ổn định và ấm no cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở những vùng xa xôi hẻo lánh. Giảm nghèo có ý nghĩa quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Liên hợp quốc, đặc biệt là mục tiêu 1, nhằm xóa bỏ tình trạng nghèo và giảm mức nghèo chung (United Nations, 2015). Giảm nghèo có thể cải thiện phúc lợi của cá nhân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững (World Bank, 2020).

An giang là một tỉnh nằm ở phía Tây Nam của tổ quốc, có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch tâm linh, với điểm đến thu hút du khách là Miếu Bà Chúa Xứ. Bên cạnh đó, là một tỉnh biên giới, trong đó có 4 cộng đồng các dân tộc anh em Kinh, Hoa, Chăm, Khmer đã tạo nên bản sắc văn hoá độc đáo và có nhiều tài nguyên để phát triển loại hình du lịch văn hoá. Trong những năm qua, An Giang ban hành nhiều văn bản nhằm cụ thể hóa chủ trương của Trung Ương và Tỉnh về công tác giảm nghèo cho đồng bào dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương thông qua việc lồng ghép dự án giảm nghèo với phát triển du lịch ở các cơ sở thủ công truyền thống, nấu đường thốt nốt, đan lát, dệt thổ cẩm. Đặc biệt, trong những năm gần đây, An Giang phát triển mạnh mô hình du lịch cộng đồng thu hút nhiều du khách trong ngoài nước đến các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Châu Giang, Châu Phong, Đa Phước, Văn Giáo, Vĩnh Trung và An Hảo.

Thông qua việc phát triển du lịch đã góp phần đa dạng sinh kế, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho hộ DTTS, các hoạt động du lịch đã góp phần cho hộ DTTS nghèo có cơ hội tiếp cận để vươn lên thoát nghèo. Tuy nhiên, sau khi kết thúc dự án, hoạt động du lịch cộng đồng ở một số địa bàn đã có chiều hướng suy giảm, không duy trì và phát huy được những kết quả đã đạt được một cách bền vững. Các nghiên cứu về sinh kế và giảm nghèo của hộ đồng bào dân 2 tộc thiểu số ở Việt Nam nói chung chưa nhiều; cũng như chưa có các giải pháp tổng thể về giảm nghèo được đề xuất một cách đầy đủ và hoàn chỉnh; về mặt lý thuyết, có thể nói các công trình khoa học trong lĩnh vực này còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung về chính sách nghèo đói, thực trạng nghèo đói và đề xuất các giải pháp cải thiện giảm nghèo cho các hộ này thông qua tác động của tín dụng, nông nghiệp, lâm nghiệp là chủ yếu, trong khi đó hướng tiếp cận từ khung sinh kế bền vững để đánh giá sinh kế và giảm nghèo của du lịch còn hạn chế.

Mặc khác, các hộ DTTS còn hạn chế về khả năng phát triển du lịch nên hiệu quả từ du lịch mang lại chưa cao. Đặc biệt, tại địa bàn tỉnh An Giang chưa có công trình nghiên cứu tổng thể và chưa được đánh giá một cách đầy đủ về vấn đề này. Xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu trên, việc nghiên cứu sinh kế và giảm nghèo của du lịch đối với hộ dân tộc thiểu số nhằm hoàn thiện mô hình lý thuyết dựa trên khung sinh kế và tìm kiếm những giải pháp nhằm giúp hộ DTTS định hướng được kế sinh nhai, nâng cao thu nhập, giảm đói nghèo, gia tăng sự tham gia vào quá trình phát triển chung của xã hội là hết sức cấp thiết. Do đó, nghiên cứu “Nghiên cứu sinh kế và giảm nghèo của du lịch đối với hộ dân tộc thiểu số tỉnh An Giang” là rất cần thiết, nhằm tìm kiếm những giải pháp giúp người nghèo định hướng được kế sinh nhai, nâng cao thu nhập, giảm đói nghèo, gia tăng sự tham gia vào quá trình phát triển chung của xã hội.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.1 Mục tiêu chung Cung cấp luận cứ khoa học và đề xuất khuyến nghị chính sách nhằm giúp nâng cao sinh kế và giảm nghèo dựa vào du lịch cho các hộ DTTS tỉnh An Giang.2 Mục tiêu cụ thể Từ mục tiêu tổng quát trên, các mục tiêu cụ thể gồm: i.

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sinh kế và giảm nghèo của du lịch đối với hộ DTTS. Hiện trạng sinh kế và hiện trạng giảm nghèo của hộ DTTS 3 gắn với phát triển du lịch tại An Giang iii. Phân tích vốn sinh kế ảnh hưởng đến kết quả giảm nghèo của du lịch đối với các hộ DTTS tỉnh An Giang. Khuyến nghị chính sách nâng cao sinh kế và giảm nghèo của du lịch đối với các hộ DTTS tỉnh An Giang.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.1 Đối tƣợng nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: là các vấn đề lý luận và thực tiễn về sinh kế và giảm nghèo của du lịch. - Đối tƣợng khảo sát: là các hộ DTTS Chăm, Hoa, Khmer nghèo hoặc cận nghèo có tham gia các hoạt động du lich tại các huyện Tịnh Biên, Huyện An Phú, TX. Tân Châu, TP. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung nghiên cứu: Luận án đánh giá kết quả sinh kế và giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang, từ đó khuyến nghị các chính sách góp phần nâng cao sinh kế và kết quả giảm nghèo cho hộ DTTS tỉnh An Giang.

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu chọn thực hiện tại 5 địa bàn gồm: huyện Tịnh Biên, huyện Tri Tôn, huyện An Phú, TX. Tân Châu, TP. - Phạm vi về thời gian: Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ tháng 02/2021 – tháng 2/2022. Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong thời gian 5 năm gần nhất từ 2017-2022.

Luận án được thực hiện từ tháng 11 năm 2019 đến tháng 7 năm 2023Những đóng góp mới của luận án. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI - Điểm mới của nghiên cứu là ứng dựng mô hình sinh kế bền vững (SLA) để phân tích vốn sinh kế tới kết quả giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang. Sử dụng phân tích sâu Anova để so sánh mức độ giảm nghèo theo các nhóm hộ người dân tộc thiểu số khác nhau. Qua đó đã xác định được có năm nguồn vốn ảnh hưởng đến kết quả giảm nghèo của hộ DTTS tỉnh An Giang, làm cở sở để đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp.

4 - Nghiên cứu sử dụng các tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025 để phân tích sự giảm nghèo của hộ DTTS thông qua mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản và dựa vào khung sinh kế bền vững. Với việc tiếp cận này đảm bảo được các tiêu chí thoát nghèo không chỉ có thu nhập mà trên tất cả các mặt của cuộc sống hộ DTTS đây là một điểm mới so với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào thu nhập hộ. - Dựa vào kết quả giảm nghèo trên các phương diện kinh tế, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, sinh kế, văn hóa và xã hội giữa các nhóm hộ, để các cơ quan quản lý về du lịch có các chiến lược và chính sách phù hợp cho từng nhóm hộ phát triển du lịch và chính sách giảm nghèo đạt hiệu quả hơn. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Thứ nhất, nghiên cứu đánh giá đươc các nguồn vốn của hộ DTTS tỉnh An Giang.