Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh học và một số yếu tố ảnh hưởng đến sâu đục ngọn lát hoa chukrasia tabularis tại tỉnh hòa bình

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh học và một số yếu tố ảnh hưởng đến sâu đục ngọn lát, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đỗ Việt Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Chí
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sâu Đục Ngọn Lát Hoa Tại Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.3. Những đóng góp mới của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.1. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái, phân bố và giá trị sử dụng của cây Lát hoa
• 2.1.2. Các nghiên cứu về sâu hại Lát hoa
• 2.1.3. Các nghiên cứu về quản lý sâu đục ngọn Lát hoa
• 2.1.4. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa
• 2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2.1. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái, phân bố và giá trị sử dụng của cây Lát hoa
• 2.2.2. Các nghiên cứu về sâu hại Lát hoa
• 2.2.3. Các nghiên cứu về quản lý sâu bệnh
• 2.2.4. Các nghiên cứu về gây trồng Lát hoa
• 2.3. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Vị trí địa lý
• 2.3.2. Đặc điểm địa hình
• 3. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Điều tra tình hình sâu hại và sâu đục ngọn cây Lát hoa ở Hòa Bình
• 3.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn cây lát hoa
• 3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của thành phần diệp lục đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 3.2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của dinh dưỡng trong lá cây và trong đất đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.3.2. Phương pháp điều tra tình hình sâu hại và sâu đục ngọn cây Lát hoa
• 3.3.3. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm hình thái và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn cây lát hoa
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của thành phần diệp lục đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 3.3.5. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của dinh dưỡng trong lá cây và trong đất đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 3.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả điều tra tình hình sâu hại và sâu đục ngọn cây Lát hoa ở Hòa Bình
• 4.2. Kết quả điều tra bổ sung thành phần sâu hại cây Lát hoa ở Hòa Bình
• 4.3. Kết quả điều tra tình hình sâu đục ngọn gây hại cây Lát hoa ở Hòa Bình
• 4.4. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn cây lát hoa
• 4.5. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của sâu đục ngọn cây Lát hoa
• 4.6. Triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa
• 4.7. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thành phần diệp lục đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.8. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của dinh dưỡng trong lá cây và trong đất đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.9. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của dinh dưỡng trong lá cây đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• 4.10. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tính chất đất đến khả năng bị sâu đục ngọn của cây Lát hoa
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây Lát hoa và sâu đục ngọn

Cây Lát hoa (Chukrasia tabularis) là một loài cây gỗ lớn thuộc họ Meliaceae, có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, cây này đang phải đối mặt với sự tấn công của sâu đục ngọn (Hypsipyla robusta), loài sâu gây hại chính cho cây Lát hoa. Tình hình sâu hại này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng rừng trồng Lát hoa tại tỉnh Hòa Bình. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu đục ngọn là rất cần thiết để tìm ra biện pháp quản lý hiệu quả. Theo các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ cây bị sâu hại có thể lên đến 50% trong giai đoạn đầu của sự phát triển. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và quản lý sâu bệnh hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của sâu đục ngọn

Sâu đục ngọn có vòng đời phức tạp, bao gồm các giai đoạn từ trứng, sâu non đến trưởng thành. Sâu non thường tấn công vào các đỉnh sinh trưởng và nách lá, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng cho cây. Nghiên cứu cho thấy rằng điều kiện môi trường, đặc biệt là ánh sáng và dinh dưỡng trong đất, có ảnh hưởng lớn đến khả năng bị tấn công của cây Lát hoa. Việc hiểu rõ về hệ sinh thái và các yếu tố tác động đến sự phát triển của sâu đục ngọn sẽ giúp xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến sâu đục ngọn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu đục ngọn trên cây Lát hoa. Một trong những yếu tố quan trọng là thành phần diệp lục trong lá cây. Các nghiên cứu cho thấy rằng cây có hàm lượng diệp lục cao thường ít bị sâu tấn công hơn. Ngoài ra, dinh dưỡng trong lá và trong đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định khả năng bị tấn công của cây. Cây Lát hoa trồng trong điều kiện đất giàu dinh dưỡng có khả năng chống chịu tốt hơn so với cây trồng trong đất nghèo dinh dưỡng. Điều này cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng đất và dinh dưỡng cho cây có thể là một biện pháp hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại do sâu đục ngọn.

2.1. Tác động của môi trường sống

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của sâu đục ngọn. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ và ánh sáng đều có thể tác động đến sự sinh trưởng và phát triển của sâu. Nghiên cứu cho thấy rằng cây Lát hoa trồng trong điều kiện ánh sáng đầy đủ thường bị sâu tấn công nhiều hơn so với cây được che bóng. Điều này cho thấy rằng việc quản lý ánh sáng trong rừng trồng có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu đục ngọn gây ra.

III. Biện pháp quản lý sâu đục ngọn

Để quản lý hiệu quả sâu đục ngọn, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp. Việc sử dụng thuốc hóa học đã được thực hiện từ lâu, nhưng cần phải cân nhắc đến tác động của nó đến môi trường. Các biện pháp sinh học như sử dụng thiên địch cũng đã được nghiên cứu và cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát sâu đục ngọn. Ngoài ra, việc trồng Lát hoa hỗn giao với các loài cây khác hoặc trồng dưới tán rừng cũng là một giải pháp khả thi để giảm thiểu thiệt hại. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp giữa các biện pháp kỹ thuật lâm sinh và sinh học có thể mang lại hiệu quả cao trong việc quản lý sâu bệnh.

3.1. Kỹ thuật lâm sinh

Kỹ thuật lâm sinh đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý sâu đục ngọn. Việc thiết kế rừng trồng với mật độ hợp lý, kết hợp với các biện pháp che bóng có thể giúp giảm thiểu sự tấn công của sâu. Nghiên cứu cho thấy rằng việc mở tán rừng có thể làm giảm tỷ lệ bị sâu đục ngọn, đồng thời cũng giúp cây sinh trưởng tốt hơn. Việc áp dụng các biện pháp lâm sinh hợp lý sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng Lát hoa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Lát hoa (Chukrasia tabularis) là loài cây gỗ lớn thuộc họ xoan Meliaceae, có chiều cao đạt tới 35-37m và đường kính thân lên đến 1,5-2m. Ở Việt Nam, diện tích rừng trồng Lát hoa giai đoạn 2012-2014 đạt trên 35.000ha, trong đó tỉnh Hòa Bình là một trong những địa phương có diện tích rừng Lát hoa lớn nhất vùng Tây Bắc Bộ. Lát hoa có giá trị kinh tế cao nhờ gỗ có vân đẹp, thớ mịn, được ưa chuộng trong sản xuất đồ mộc cao cấp. Tuy nhiên, sâu đục ngọn Hypsipyla robusta là sinh vật gây hại chính, làm giảm năng suất và chất lượng rừng trồng, với tỷ lệ cây bị hại có thể lên đến 50% ở rừng thuần loài giai đoạn 1-3 năm tuổi.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định tình hình sâu đục ngọn cây Lát hoa tại tỉnh Hòa Bình, nghiên cứu đặc điểm hình thái, triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của thành phần diệp lục trong lá và dinh dưỡng trong lá, đất đến khả năng bị sâu đục ngọn. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại hai huyện Mai Châu và Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, trên các rừng trồng Lát hoa từ 1-5 năm tuổi với các phương thức trồng khác nhau như thuần loài, hỗn loài với cây bản địa, hỗn loài với cây nông nghiệp và trồng phân tán.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ phòng chống sâu đục ngọn, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng Lát hoa, đồng thời hỗ trợ xây dựng hướng dẫn kỹ thuật trồng và quản lý sâu bệnh hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững tại vùng Tây Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh thái học sâu hại, sinh trưởng cây trồng và ảnh hưởng của yếu tố môi trường đến sự phát triển của sâu bệnh. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

• Mô hình sinh thái sâu đục ngọn Hypsipyla robusta: nghiên cứu vòng đời, đặc điểm hình thái, tập tính gây hại và phân bố sâu đục ngọn trên cây Lát hoa.
• Mô hình ảnh hưởng của ánh sáng và dinh dưỡng đến sinh trưởng cây và khả năng bị sâu hại: tập trung vào vai trò của hàm lượng diệp lục trong lá và thành phần dinh dưỡng khoáng trong lá, đất ảnh hưởng đến sức đề kháng của cây với sâu đục ngọn.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ cây bị hại (P%), chỉ số bị hại (R), mức độ che sáng, hàm lượng diệp lục (a, b), dinh dưỡng khoáng (đạm tổng số N, lân tổng số P2O5, kali tổng số K2O), và các phương thức trồng rừng (thuần loài, hỗn loài, trồng phân tán).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ điều tra thực địa tại 20 ô tiêu chuẩn (500m2/ô) ở hai huyện Mai Châu và Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2019. Tổng cộng 24 ô tiêu chuẩn được khảo sát cho các phương thức trồng khác nhau.

Phương pháp điều tra sâu hại sử dụng tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8927:2013, thu mẫu sâu trưởng thành, sâu non, trứng và nhộng bằng các dụng cụ chuyên dụng. Mẫu được phân loại và bảo quản theo quy trình chuẩn.

Phân tích hàm lượng diệp lục trong lá được thực hiện theo phương pháp Grodzinxki và Grodzinxki (1981), sử dụng máy quang phổ UV-VIS và công thức Arnon (1949). Mẫu lá được thu thập từ 18 cây đại diện trong các điều kiện che sáng khác nhau (10-50%).

Phân tích dinh dưỡng khoáng trong lá và đất được thực hiện tại Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng, với 24 mẫu lá và 24 mẫu đất, xác định đạm tổng số (N), lân tổng số (P2O5) và kali tổng số (K2O) theo tiêu chuẩn TCN.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Genstat 12 và Excel, tính toán tỷ lệ cây bị hại (P%), chỉ số bị hại (R) theo công thức chuẩn, phân cấp mức độ bị hại thành 5 cấp độ từ không bị hại đến rất nặng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần sâu hại trên cây Lát hoa tại Hòa Bình: Ghi nhận 17 loài sâu hại, trong đó sâu đục ngọn Hypsipyla robusta là loài gây hại chính với tỷ lệ cây bị hại cao nhất. Ba loài sâu nguy hiểm khác gồm Xén tóc (Tapinolachnus lacordairei), Vòi voi (Aclees sp.) và Bọ ánh kim đùi ếch (Sagra femorata) chủ yếu gây hại cây trên 5 năm tuổi.

2. Tình hình sâu đục ngọn theo phương thức trồng: Rừng trồng Lát hoa thuần loài có tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn cao nhất, đạt 55,8% tại Mai Châu và 57,6% tại Tân Lạc, với mức độ bị hại (R) lần lượt là 1,32 và 1,41. Các phương thức trồng hỗn loài với cây bản địa hoặc cây nông nghiệp giảm tỷ lệ cây bị hại xuống khoảng 11-20%, mức độ bị hại cũng giảm đáng kể (R từ 0,31 đến 0,58). Trồng phân tán có tỷ lệ và mức độ bị hại thấp nhất, khoảng 7%.

3. Đặc điểm hình thái và triệu chứng gây hại của sâu đục ngọn: Sâu đục ngọn có vòng đời gồm trứng, sâu non, nhộng và trưởng thành với đặc điểm hình thái rõ ràng. Sâu non tấn công ngọn non, đục phần mô mềm bên trong làm ngọn héo, gãy, chết, gây hiện tượng đa thân, đa cành làm giảm chất lượng gỗ. Mật độ sâu cao nhất vào tháng 6, gây hại nghiêm trọng ở cây 10-12 tháng tuổi.

4. Ảnh hưởng của mức độ che sáng đến sâu đục ngọn: Tỷ lệ cây bị sâu và mức độ bị hại giảm rõ rệt khi độ tàn che tăng. Ở điều kiện không che sáng (0%), tỷ lệ cây bị hại trên 57%, chỉ số bị hại R khoảng 1,5. Khi độ che sáng tăng lên 50%, tỷ lệ cây bị hại giảm xuống còn khoảng 4,5%, chỉ số R giảm còn 0,09. Tuy nhiên, che sáng quá mức (>40%) làm giảm sinh trưởng cây.

5. Ảnh hưởng của hàm lượng diệp lục và dinh dưỡng khoáng: Hàm lượng diệp lục trong lá tăng theo điều kiện chiếu sáng, từ 2,54 mg/g ở 50% che sáng lên 3,27 mg/g ở 0% che sáng. Hàm lượng đạm tổng số, lân và kali trong lá cũng có sự khác biệt rõ rệt theo mức độ che sáng, thấp nhất ở 50% che sáng. Mối liên hệ giữa dinh dưỡng khoáng trong lá và đất cho thấy điều kiện đất tốt, giàu dinh dưỡng giúp cây tăng sức đề kháng với sâu đục ngọn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sâu đục ngọn Hypsipyla robusta là thách thức lớn đối với phát triển rừng trồng Lát hoa tại Hòa Bình, đặc biệt ở các rừng thuần loài và cây non dưới 3 năm tuổi. Tỷ lệ cây bị hại trên 55% ở rừng thuần loài tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và các nước Đông Nam Á, khẳng định mức độ nghiêm trọng của sâu đục ngọn.

Phương thức trồng hỗn loài với cây bản địa hoặc cây nông nghiệp làm giảm đáng kể tỷ lệ và mức độ bị hại, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy che bóng và đa dạng sinh học giúp hạn chế sâu hại. Tuy nhiên, cần cân bằng giữa che sáng để hạn chế sâu và đảm bảo sinh trưởng cây Lát hoa, vì che sáng quá mức làm giảm hàm lượng diệp lục và sinh trưởng cây.

Hàm lượng diệp lục và dinh dưỡng khoáng trong lá là chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe cây và khả năng chống chịu sâu bệnh. Kết quả cho thấy cây trồng trong điều kiện ánh sáng đầy đủ có hàm lượng diệp lục và dinh dưỡng cao hơn, giúp cây phát triển tốt và có sức đề kháng cao hơn với sâu đục ngọn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ cây bị hại và chỉ số bị hại theo phương thức trồng, biểu đồ đường thể hiện mối quan hệ giữa độ che sáng và tỷ lệ sâu đục ngọn, cũng như bảng tổng hợp hàm lượng diệp lục và dinh dưỡng khoáng theo mức độ che sáng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương thức trồng hỗn loài: Khuyến khích trồng Lát hoa xen cây bản địa hoặc cây nông nghiệp để giảm tỷ lệ sâu đục ngọn, nâng cao sức đề kháng của rừng trồng. Thời gian thực hiện ngay trong các dự án trồng rừng mới, chủ thể là các đơn vị quản lý rừng và nông dân.

2. Quản lý độ che sáng hợp lý: Thiết kế mật độ trồng và tỉa thưa để duy trì độ che sáng khoảng 20-30%, vừa hạn chế sâu đục ngọn vừa đảm bảo sinh trưởng cây Lát hoa. Thực hiện trong vòng 1-3 năm đầu sau trồng, do các cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp và chủ rừng.

3. Bổ sung dinh dưỡng cho cây: Bón phân cân đối, đặc biệt tăng cường đạm, lân và kali nhằm nâng cao hàm lượng dinh dưỡng trong lá, tăng sức đề kháng với sâu đục ngọn. Thực hiện định kỳ hàng năm, chủ thể là người trồng rừng và các cơ quan hỗ trợ kỹ thuật.

4. Xây dựng mô hình phòng trừ tổng hợp sâu đục ngọn: Kết hợp biện pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học và hóa học phù hợp với điều kiện địa phương nhằm kiểm soát sâu hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại. Thời gian triển khai trong 2-3 năm, do các viện nghiên cứu phối hợp với chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý lâm nghiệp và chính quyền địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch trồng rừng Lát hoa phù hợp, nâng cao hiệu quả phòng chống sâu bệnh.

2. Các đơn vị trồng rừng và doanh nghiệp lâm nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật trồng và quản lý sâu đục ngọn nhằm tăng năng suất, chất lượng gỗ, giảm thiệt hại do sâu hại.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp, sinh thái học: Tham khảo dữ liệu về đặc điểm sinh học sâu đục ngọn, ảnh hưởng của yếu tố môi trường đến sâu bệnh và cây trồng, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

4. Người dân trồng rừng và cộng đồng địa phương: Nắm bắt kiến thức về sâu đục ngọn và biện pháp phòng trừ, nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý rừng trồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Sâu đục ngọn Hypsipyla robusta gây hại như thế nào đối với cây Lát hoa?
   Sâu non đục ngọn non, làm ngọn cây héo, gãy và chết, gây hiện tượng đa thân, đa cành làm giảm chất lượng gỗ và sinh trưởng cây. Mức độ gây hại cao nhất ở cây 1-3 năm tuổi, đặc biệt vào tháng 6 hàng năm.

2. Phương thức trồng nào giúp giảm thiểu sâu đục ngọn hiệu quả nhất?
   Trồng hỗn loài với cây bản địa hoặc cây nông nghiệp giúp giảm tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn từ trên 55% xuống còn khoảng 11-20%, nhờ tạo điều kiện che bóng và đa dạng sinh học hạn chế sâu hại.

3. Ảnh hưởng của ánh sáng đến sâu đục ngọn và sinh trưởng cây ra sao?
   Tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn giảm khi độ che sáng tăng, nhưng che sáng quá mức (>40%) làm giảm hàm lượng diệp lục và sinh trưởng cây. Do đó cần cân bằng giữa che sáng để hạn chế sâu và đảm bảo cây phát triển tốt.

4. Hàm lượng dinh dưỡng trong lá và đất ảnh hưởng thế nào đến khả năng bị sâu đục ngọn?
   Cây có hàm lượng đạm, lân, kali cao trong lá và đất có sức đề kháng tốt hơn, giảm khả năng bị sâu đục ngọn. Điều kiện đất tốt giúp cây phát triển khỏe mạnh, hạn chế sâu bệnh.

5. Có biện pháp phòng trừ sâu đục ngọn tổng hợp nào được đề xuất?
   Nghiên cứu đề xuất kết hợp biện pháp kỹ thuật lâm sinh (trồng hỗn loài, quản lý che sáng), sinh học (sử dụng thiên địch, chế phẩm sinh học) và hóa học (thuốc trừ sâu phù hợp) để kiểm soát sâu hiệu quả, giảm thiệt hại cho rừng trồng.

Kết luận

• Xác định sâu đục ngọn Hypsipyla robusta là sinh vật gây hại chính với tỷ lệ cây bị hại trên 55% ở rừng thuần loài tại Hòa Bình.
• Phương thức trồng hỗn loài và trồng phân tán giúp giảm đáng kể tỷ lệ và mức độ sâu đục ngọn.
• Mức độ che sáng ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ sâu đục ngọn và sinh trưởng cây, cần cân bằng hợp lý.
• Hàm lượng diệp lục và dinh dưỡng khoáng trong lá, đất là yếu tố quan trọng nâng cao sức đề kháng của cây với sâu hại.
• Đề xuất các giải pháp trồng rừng và quản lý sâu đục ngọn tổng hợp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng Lát hoa tại vùng Tây Bắc.

Tiếp theo, cần triển khai các mô hình trồng hỗn loài kết hợp quản lý che sáng và bổ sung dinh dưỡng, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về biện pháp sinh học và hóa học phòng trừ sâu đục ngọn. Các đơn vị quản lý rừng, nhà nghiên cứu và người trồng rừng được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển rừng Lát hoa bền vững, góp phần phát triển kinh tế lâm nghiệp địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái, phân bố và giá trị sử dụng của cây Lát hoa Chi Lát hoa (Chukrasia) thuộc họ xoan (Meliaceae) bao gồm hai loài là Chukrasia tabularis và Chukrasia velutina (De Candolle, 1878; Bandara, 1999; Gunn và cộng sự 2006). tabularis) thường cao từ 20-25m, có thể đến 40m, đường kính có thể đạt 120cm.

Trong khi đó, loài C. velutina được đánh giá là cây gỗ nhỏ hơn so với C. Lát hoa được thu mẫu và mô tả lần đầu tiên ở Ấn Độ bởi A. de Jussieu vào năm 1830 với hoa ngắn, 5 cánh, cánh thẳng đứng, nhị 10, hình ống, hình trụ (Gunn và cộng sự 2006).

tabularis) là cây gỗ lớn, rụng lá, thường cao từ 20-25m, có thể đến 40m, đường kính có thể đạt trên 120cm. Vỏ cây có màu nâu đến nâu sẫm, nứt dọc thân cây, lõi gỗ màu vàng ánh đỏ. Lá kép lông chim một lần, lá chét hình trứng thuôn dài, có từ 6-20 đôi lá chét. Hoa tự chùm đầu cành, bao hoa thuôn tròn, hoa 5 cánh, cánh hoa gần hình chữ nhật có màu vàng nhạt, dài 15-20mm, rộng 5-7mm, đỉnh cánh hoa gần tròn.

Nhị đực 10, ống nhị hình trụ, nhẵn, có 10 bao phấn. Bầu có 3-4 ngăn, mỗi ngăn có 25-50 noãn (Kalinganire and Pinyopusarek, 2000). Nghiên cứu trong rừng mưa nhiệt đới ở Tây Nam Arunchal Pradest, thấy rằng C. tabularis có xuất hiện ở 10,0-15,8% số ô tiêu chuẩn đã nghiên cứu và chiếm 1,0-1,5% độ phong phú tại đai độ cao từ 600-1.000m so với mặt biển (Bandara, 1999).

Trong các khu phân bố tự nhiên, Lát hoa sinh trưởng và phát triển tốt ở những nơi có lượng mưa từ 1.800mm với một hoặc vài tháng mùa khô, nhiệt độ trung bình năm từ 14-27oC, trên đất đỏ-vàng và vàng nâu phát triển trên đá bazan, đá vôi, đá phiến và mica. Lát hoa tái sinh tương đối Luan van 5 tốt ở những nơi có khoảng trống hoặc bìa rừng (Kalinganire and Pinyopusarek, 2000; Pinyopusarerk and Kalinganire, 2003). Lát hoa đã được phát hiện có ở Western Peninsula, Malacca, Ceylon; Andaman-Ấn độ (dẫn theo Nguyễn Bá Chất, 1996). Chúng phân bố tự nhiên ở vùng Nam Á và Đông Nam Á, ở độ cao từ 150-1.000m so với mực nước biển tại các nước Trung Quốc, Mianamar, Thái Lan, Malaysia, đảo Bruneo, Philippin, Bangladesh, Nepal, Ấn Độ Sri Lanka, Lào, Campuchia và Việt Nam (Ho and Noshiro, 1995; Kalinganire and Pinyopusarek, 2000; Pinyopusarerk and Kalinganire, 2003).

Gỗ Lát hoa có khối lượng thể tích từ 666-673kg/m3 ở độ ẩm 12% (Anon, 1974 ) và 625-880kg/m3 ở độ ẩm 15% (Ho and Noshiro, 1995). Gỗ có giá trị kinh tế cao, vân gỗ đẹp, thớ gỗ mịn, rất được ưa chuộng để làm đồ mộc cao cấp, nhạc cụ, ván sàn, cửa, và để trạm khảm. Ngoài ra còn được dùng để đóng tàu và làm vật liệu xây dựng nói chung. Vỏ cây chứa tannin và được dùng làm thuốc chữa bệnh (Gunn và cộng sự 2006).

Nhìn chung, Lát hoa (C. tabularis) là cây có giá trị kinh tế cao, gỗ có vân đẹp, thớ gỗ mịn, rất được ưa chuộng để làm đồ mộc cao cấp, nhạc cụ, ván sàn. Chúng có phân bố rộng và có khả năng tái sinh tốt, đặc biệt ở các khoảng trống hoặc bìa rừng nên khả năng gây trồng, phát triển rừng trồng Lát hoa phục vụ trồng rừng gỗ lớn là hoàn toàn khả thi. Các nghiên cứu về sâu hại Lát hoa Các loài sâu đục ngọn Hypsipyla spp.

thường hây hại các loài cây họ xoan, cụ thể như Hypsipyla robusta đục ngọn hai loài Swietenia macrophylla, Khaya senegalensis và Toona ciliat ở Ấn Độ, Sri Lanka, Philippin (Varma, 2001), đục ngọn Lát hoa ở Bangladesh, Lào, Malaysia, Thái Lan (Eungwijarnpanya, 2001; Samontry, 2001). Nghiên cứu đặc điểm gây hại của sâu đục ngọn trên Toona australis cho thấy vị trí chồi cây có liên quan rất chặt đến sự tấn công của sâu đục ngọn. Những cành ở độ cao trên 90% so với chiều cao của cây thường bị hại nặng nhất (Mo và cộng sự 1997). Luan van 6 Rừng trồng Lát hoa thuần loài, tập trung, không che bóng tại 5 địa điểm ở Thái Lan cho thấy tỷ lệ cây bị sâu đục ngọn Hypsipyla gây hại thấp nhất ở Ratchaburi, từ 7-68%, nơi trung bình (Prachuap Khiri Khan) từ 21-77%, và nơi cao nhất (Kansanaburi) từ 98-100% (Pinyopusarerk and Kalinganire, 2003).

Lát hoa bị sâu đục ngọn (H. robusta) gây hại nhiều khi trồng nơi chúng phân bố tự nhiên (Thái Lan, Lào) và bị hại nhẹ hơn ở khi trồng các nước khác (Australia và Phillipin) (Cunningham và cộng sự 2005). Ở Malaysia, Lát hoa dễ bị sâu đục ngọn gây hại hơn so với các loài cây họ xoan khác. Sâu đục ngọn cũng gây hại Lát hoa ở các nước thuộc phía Nam Châu Phi và ở Trung và Nam châu Mỹ (Ho and Noshiro, 1995).

Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học và sinh thái học của sâu đục ngọn đã được thực hiện khá đầy đủ, qua đó xác định được các đặc điểm phát sinh, vòng đời, thời gian xuất hiện các pha trong năm, đặc điểm gây hại. qua đó góp phần xác định biện pháp phòng trừ, hạn chế thiệt hại do sâu đục ngọn gây ra đối với rừng trồng các loài cây thuộc họ xoan và cho cây Lát hoa nói riêng Grijpma và Roberts (1975); Griffiths (1996); Griffiths và cộng sự (2004). Thí nghiệm nuôi sâu trên cây Lát 1 năm tuổi được thực hiện tại vườn ươm thuộc đại học Queensland, Australia cho thấy sâu đục ngọn H. robusta thường đẻ trứng ở những khe nứt của vỏ cây hoặc tại những vết sẹo.

Kết quả cũng cho thấy yếu tố loài cây và điều kiện ánh sáng đã ảnh hưởng đến quá trình đẻ trứng của sâu trưởng thành: 71% số trứng tìm thấy trên các cây thuộc loài C. tabularis trong khi các cây thuộc loài C. Trên các cây được che bóng chỉ có 41% số trứng, trong khi có tới 59% số trứng trên cây trồng trong điều kiện đầy đủ ánh sáng. Sâu non bắt đầu ăn sau 2 giờ trứng nở tại những vị trí non, dễ tấn công như các đỉnh sinh trưởng, nách lá, nách lá chét và gân lá và phá hại mạnh nhất ở khoảng 8 giờ sau khi trứng nở (Đào Ngọc Quang, 2008).

Một nghiên cứu khác đối với hai loài Khaya anthotheca và K. ivorensis cũng cho thấy điều kiện ánh sáng ảnh hưởng rõ đến tỷ lệ bị Luan van 7 sâu đục ngọn, rừng trồng được mở tán 55% có tỷ lệ bị sâu đục ngọn tới 85% trong khi ở công thức mở tán 26% và 11% tỷ lệ bị sâu đục ngọn tương ứng là 11% và 0%. Tuy nhiên ở các công thức mở tán 26% và 11% cây sinh trưởng chậm hơn đáng kể (Opuni-Frimpong và cộng sự 2008). Đến nay, sâu đục ngọn được xác định là sinh vật gây hại chính và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với rừng trồng Lát hoa cũng như các loài cây họ xoan khác.

Do vậy, các nghiên cứu trên thế giới đều tập trung vào các loài sâu đục ngọn đối với cây Lát hoa. Các nghiên cứu về quản lý sâu đục ngọn Lát hoa Sử dụng thuốc hóa học để phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng đã được thực hiện từ rất lâu và đạt hiệu quả cao, tác dụng nhanh (McGrath, 2009; Blaedow và cộng sự 2010) nhưng tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nếu sử dụng quá mức. Các biện pháp phòng các loài trừ sâu đục ngọn Hypsipyla spp. cho rừng trồng các loài cây thuộc họ xoan nói chung và cho cây Lát hoa nói riêng đã được thực hiện thành công cụ thể như giải pháp kết hợp giữa các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học và sử dụng hóa chất để kiểm soát sâu đục ngọn (Grijpma and Roberts, 1975; Griffiths, 1996).

Việc phòng trừ các loài sâu đục ngọn Hypsipyla spp. cho các loài cây họ xoan đã được thực hiện thành công với việc sử dụng 51 loại thuốc hóa học khác nhau đã được hực hiện ở hàng nhiều quốc gia từ vùng Nam Á, Châu Phi đến Nam Mỹ (Wylie, 2001; Griffiths và cộng sự 2004). Phòng trừ các loài sâu đục ngọn Hypsipyla spp. cho các loài cây họ xoan bằng các loài thiên địch đã được thực hiện hiện, qua đó xác định được Anthocephalus renalis, Tetrastichus spirabilis, Phanerotoma sp., Trichogrammatoidea nana và T.

robusta có thể kiểm soát hiệu quả sâu đục ngọn ở các nước vùng Caribea (Sands and Murphy, 2001). Nghiên cứu các cá thể sâu bị chết đã xác định Bacillus thuringiensis, Deuteromycete và Luan van 8 nucleopolyhedrovirus (NPV) là sinh vật ký sinh, gây chết sâu đục ngọn (Hauxwell và cộng sự 2001). Thí nghiệm nhiễm ký sinh cho sâu đục ngọn ở các nước Mỹ Latinh đã xác định Apanteles sp. có khả năng ký sinh, kiểm soát sâu rất tốt (Blanco-Metzler và cộng sự 2001).

Việc trồng Lát hoa hỗn giao với các loài cây khác hoặc trồng dưới tán rừng trồng để giảm thiểu sự phá hại của sâu đục chồi đã được thực hiện tại Ấn Độ và cho kết quả khả quan (Anon, 1974; Boland, 2000). Điều kiện ánh sáng có ảnh hưởng đến khả năng bị sâu đục ngọn của Lát hoa, các cây được che bóng thường ít bị hại hơn các cây trồng ở điều kiện ánh sáng đầy đủ (Đào Ngọc Quang, 2008), kiểm soát mở tán rừng cũng giúp kiểm soát rất tốt sâu đục ngọn gây hại rừng trồng K. Nghiên cứu nuôi sâu bằng thức ăn dạng hạt nhằm tạo số lượng sâu lớn rất hiệu quả, qua đó phục vụ việc nghiên cứu các đặc điểm sinh học của sâu đục ngọn và phục vụ công tác nghiên cứu biện pháp quản lý dịch hại (Blanco- Metzler và cộng sự 2001). Nghiên cứu phòng trừ tổng hợp các loài sâu đục ngọn cho rừng trồng các loài cây họ xoan muốn đạt hiệu quả và quản lý thành công cần có thêm các nghiên cứu bổ sung về phân loại sâu hại, các yếu tố liên quan giữa cây chủ và tác động của sâu hại, kết hợp các biện pháp phòng từ hóa học và sinh học (Speight and Cory, 2001).

Việc sử dụng kết hợp Beauveria bassiana (mật độ 108Cfu/mg, liều lượng 4kg/ha), thuốc trừ sâu và giống kháng sâu để hạn chế sâu đục ngọn cho rừng trồng cây họ xoan ở Cu Ba (Casanova và cộng sự 2001). Nghiên cứu phòng trừ sâu đục ngọn cho các cây họ xoan đã được thực hiện nhưng mới chỉ có một số kết quả phòng trừ sâu đục ngọn Lát hoa bằng biện pháp lâm sinh, Chưa có nghiên cứu phòng trừ hóa học, sinh học và quy trình phòng trừ tổng hợp sâu đục ngọn Lát hoa. Các kết quả nghiên cứu nêu Luan van 9 trên là nguồn thông tin hữu ích để đề tài tham khảo, kế thừa nhằm thực hiện hiệu quả các nội dung liên quan.