Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở tây nguyên đặc điểm sinh học sinh thái của hai loài rhynocoris fuscipes và euagoras plagiatus

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần côn trùng bắt mồi trên cây công nghiệp Tây Nguyên và đặc điểm sinh học của Rhynocoris fuscipes, Euagoras plagiatus.

• Tác giả: Bùi Thị Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Côn trùng học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở Tây Nguyên, đặc điểm sinh học, sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÍ HIỆU
• 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về côn trùng bắt mồi trên thế giới
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về côn trùng bắt mồi ở Việt Nam
• 2. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và dụng cụ nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi và vật mồi
• 2.3.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 2.3.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 2.3.4. Điều tra diễn biến mật độ côn trùng bắt mồi
• 2.3.5. Nghiên cứu mối quan hệ của côn trùng bắt mồi với vật mồi
• 2.3.6. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên côn trùng bắt mồi
• 2.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần loài côn trùng bắt mồi trên mặt số vườn trồng cây cà phê, hồ tiêu ở Tây Nguyên
• 3.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 3.2.1. Đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi
• 3.2.2. Đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi
• 3.3. Nghiên cứu diễn biến mật độ và mối quan hệ giữa các loài bọ xít bắt mồi với vật mồi trên cây cà phê tại Đắk Lắk
• 3.4. Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ và mối quan hệ của các loài côn trùng bắt mồi
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Côn trùng bắt mồi và vai trò trong hệ sinh thái nông nghiệp Tây Nguyên

Côn trùng bắt mồi đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt là ở Tây Nguyên, nơi có các cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu. Chúng giúp kiểm soát sâu hại tự nhiên, giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học. Nghiên cứu này tập trung vào hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus, hai loài côn trùng săn mồi phổ biến trong khu vực. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng là cơ sở để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả.

1.1. Đa dạng sinh học của côn trùng bắt mồi

Nghiên cứu đã ghi nhận sự đa dạng sinh học của các loài côn trùng bắt mồi trên các cây công nghiệp Tây Nguyên. Các loài này bao gồm cả động vật ăn thịt và côn trùng có ích, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Việc bảo tồn và phát triển các loài này có ý nghĩa lớn trong quản lý dịch hại bền vững.

1.2. Vai trò của Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus

Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus là hai loài côn trùng săn mồi quan trọng, có khả năng kiểm soát các loài sâu hại trên cây cà phê và hồ tiêu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chúng có hiệu quả cao trong việc giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc hóa học.

II. Đặc điểm sinh học và sinh thái của Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus

Nghiên cứu này cung cấp chi tiết về đặc điểm sinh học và sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus. Các yếu tố như vòng đời, khả năng sinh sản, và mối quan hệ với vật mồi được phân tích kỹ lưỡng. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả.

2.1. Vòng đời và khả năng sinh sản

Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus có vòng đời ngắn và khả năng sinh sản cao, giúp chúng nhanh chóng tăng quần thể trong điều kiện thuận lợi. Nghiên cứu đã ghi nhận số lượng trứng và thời gian phát triển của hai loài này, cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc nhân nuôi và thả ra môi trường.

2.2. Mối quan hệ với vật mồi

Hai loài này có mối quan hệ chặt chẽ với các loài sâu hại trên cây cà phê và hồ tiêu. Nghiên cứu chỉ ra rằng chúng có khả năng kiểm soát hiệu quả các loài sâu ăn lá và rệp sáp, giúp giảm thiệt hại cho cây trồng.

III. Ứng dụng trong kiểm soát sinh học và quản lý dịch hại

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp kiến thức về đặc điểm sinh học và sinh thái của côn trùng bắt mồi, mà còn đề xuất các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả. Việc sử dụng Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus trong quản lý dịch hại có thể giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Nhân nuôi và thả côn trùng bắt mồi

Nghiên cứu đề xuất quy trình nhân nuôi và thả Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus ra môi trường. Việc này đòi hỏi sự hiểu biết sâu về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng, cũng như các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát sâu hại.

3.2. Tác động của các yếu tố sinh thái

Các yếu tố như đai rừng chắn gió và kỹ thuật tạo hình cây có ảnh hưởng lớn đến mật độ và hiệu quả của côn trùng bắt mồi. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc duy trì các yếu tố này có thể tăng cường khả năng kiểm soát sâu hại tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VIàN HÀN LÂM KHOA HâC VÀ VÀ ĐÀO T¾O CÔNG NGHà VIàT NAM HâC VIàN KHOA HâC VÀ CÔNG NGHà ----------------------------- BÙI THà QUþNH HOA NGHIÊN CĄU THÀNH PHÄN CÁC LOÀI CÔN TRÙNG BÄT MàI TRÊN MàT SÞ CÂY CÔNG NGHIàP â TÂY NGUYÊN, Đ¾C ĐIàM SINH HâC, SINH THÁI CĂA HAI LOÀI RHYNOCORIS FUSCIPES VÀ EUAGORAS PLAGIATUS LUÂN ÁN TI¾N S) CÔN TRÙNG HâC Hà Nội – 2024 Bà GIÁO DĀC VIàN HÀN LÂM KHOA HâC VÀ VÀ ĐÀO T¾O CÔNG NGHà VIàT NAM HâC VIàN KHOA HâC VÀ CÔNG NGHà ----------------------------- BÙI THà QUþNH HOA NGHIÊN CĄU THÀNH PHÄN CÁC LOÀI CÔN TRÙNG BÄT MàI TRÊN MàT SÞ CÂY CÔNG NGHIàP â TÂY NGUYÊN, Đ¾C ĐIàM SINH HâC, SINH THÁI CĂA HAI LOÀI RHYNOCORIS FUSCIPES VÀ EUAGORAS PLAGIATUS LUÂN ÁN TI¾N S) CÔN TRÙNG HâC Mã sß: 9 42 01 06 Xác nhÃn căa Hãc vián Ng°ái h°ßng dÁn 1 Ng°ái h°ßng dÁn 2 Khoa hãc và Công nghá (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) PGS. Nguyßn Thá Ph°¢ng Liên Tr°¢ng Xuân Lam Hà Nội – 2024 i LàI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luÁn án: <Nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở Tây Nguyên, đặc điểm sinh học, sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus= là công trình nghiên cứu căa chính mình dưới sự hướng d¿n khoa hãc căa tÁp thể hướng d¿n. LuÁn án sử dāng thông tin trích d¿n từ nhiều nguồn tham khÁo khác nhau và các thông tin trích d¿n đưÿc ghi rõ nguồn gốc. Các kÁt quÁ nghiên cứu căa tôi đưÿc công bố chung với các tác giÁ khác đã đưÿc sự nhÃt trí căa đồng tác giÁ khi đưa vào luÁn án.

Các số liáu, kÁt quÁ đưÿc trình bày trong luÁn án là hoàn toàn trung thực và chưa từng đưÿc công bố trong bÃt kỳ mát công trình nào khác ngoài các công trình công bố căa tác giÁ. LuÁn án đưÿc hoàn thành trong thßi gian tôi làm nghiên cứu sinh t¿i Hãc vián Khoa hãc và Công nghá, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam. Hà Nội, ngày 15 tháng 04 năm 2024 Tác giÁ luÃn án (Ký và ghi rõ họ tên) Bùi Thá Quÿnh Hoa ii LàI CÀM ¡N Để hoàn thành luÁn án, tôi xin cÁm ơn sâu sắc tới thầy hướng d¿n là PGS. Nguyßn Thá Phương Liên và GS.

Trương Xuân Lam công tác t¿i Vián Sinh thái và Tài nguyên sinh vÁt, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam, là những thầy cô luôn luôn đồng hành, giúp đỡ và trực tiÁp hướng d¿n cÁ nái dung và ý tưáng khoa hãc cho tôi trong suốt thßi gian thực hián luÁn án. Tôi xin chân thành cÁm ơn Ban Lãnh đ¿o, phòng Đào t¿o, các phòng chức năng căa Hãc vián Khoa hãc và Công nghá, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam và các cán bá làm viác t¿i Phòng Sinh thái côn trùng, Vián Sinh thái và Tài nguyên sinh vÁt đã nhiát tình giúp đỡ tôi về vÁt liáu nghiên cứu, cơ sá vÁt chÃt và thă tāc hành chính để bÁo vá luÁn án. Tôi xin cÁm ơn Ban Giám hiáu, các thầy cô giáo Bá môn Sinh hãc, trưßng Đ¿i hãc Tây Nguyên luôn t¿o điều kián thuÁn lÿi nhÃt cho tôi trong suốt thßi gian thực hián sinh. Tôi xin cÁm ơn các đồng nghiáp trong và ngoài cơ quan, các b¿n sinh viên, các há gia đình t¿i các điểm nghiên cứu đã cho phép, đồng ý, giúp đỡ để tôi thu thÁp, điều tra, nhân nuôi côn trùng, cung cÃp các d¿n liáu, thông tin trong suốt thßi gian tôi thực hián luÁn án.

Cuối cùng, tôi xin ghi ân sự quan tâm, đáng viên và sự chia sẻ căa gia đình, ngưßi thân trong quá trình tôi thực hián luÁn án. Hà Nội, ngày 15 tháng 04 năm 2024 Tác giÁ luÃn án (Ký và ghi rõ họ tên) Bùi Thá Quÿnh Hoa iii MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN. ii DANH MĀC BÀNG .vi DANH MĀC HÌNH. viii DANH MĀC CÁC CHĀ VI¾T TÄT, KÍ HIàU.

Tính cÃp thiÁt căa đề tài. Ý nghĩa khoa hãc và thực tißn. Những đóng góp mới căa luÁn án. C¡ Sâ KHOA HâC VÀ TâNG QUAN TÀI LIàU.

Tãng quan nghiên cąu vß côn trùng bÅt mái trên th¿ gißi. Các nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi trên thế giới. Các nghiên cứu đặc điểm sinh học của các loài côn trùng bắt mồi trên thế giới. Nghiên cứu về quan hệ giữa côn trùng bắt mồi với vật mồi.

Error! Bookmark not defined. Tãng quan nghiên cąu vß côn trùng bÅt mái ã Viát Nam. Nghiên cứu về thành phần loài côn trùng bắt mồi. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài côn trùng bắt mồi 27 1.

Nghiên cứu quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi. Nghiên cứu về côn trùng bắt mồi t¿i Tây Nguyên. ĐàA ĐIàM, NàI DUNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĄU. Thái gian và đáa điám nghiên cąu.

Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đßi t°ÿng và dāng cā nghiên cąu. Đối tượng nghiên cứu.

Dụng cụ nghiên cứu. Ph°¢ng pháp nghiên cąu. Điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi và vật mồi của chúng. Giám định tên các loài nghiên cứu.

Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến. Điều tra diễn biến mật độ côn trùng bắt mồi…. Nghiên cứu mối quan hệ của côn trùng bắt mồi với vật mồi.

Nghiên cứu Ánh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên côn trùng bắt và mối quan hệ của chúng. Ph°¢ng pháp xÿ lý sß liáu. Các công thąc, tính toán. K¾T QUÀ VÀ THÀO LUÂN.

Thành phÅn loài côn trùng bÅt mái trên mát sß v°án tráng (cà phê, há tiêu) t¿i mát sß điám nghiên cąa ã Tây Nguyên. Nghiên cąu mát sß đ¿c điám hình thái và sinh hãc căa hai loài bã xít bÅt mái phã bi¿n t¿i khu văc nghiên cąu. Đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến t¿i khu vực nghiên cứu. Đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến t¿i khu vực nghiên cứu.

Nghiên cąu dißn bi¿n mÃt đá, mßi quan há giāa các loài bÅt mái vßi con mái và Ánh h°ãng căa mát sß y¿u tß sinh thái lên mÃt đá và mßi quan há trên cây cà phê t¿i ĐÅk LÅk. Diễn biến mật độ và mối quan hệ giữa các loài bọ xít bắt mồi với vật mồi (sâu ăn lá h¿i cà phê) t¿i Đắk Lắk. Biến động số lượng và mối quan hệ của các loài bọ rùa bắt mồi và vật mồi trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Ành hưởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu h¿i trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk .107 v K¾T LUÂN VÀ KI¾N NGHà .117 TÀI LIàU THAM KHÀO .119 PHĀ LĀC vi DANH MĀC BÀNG BÁng 3.

Thành phần côn trùng bắt mồi và vÁt mồi căa chúng trên mát số vưßn trồng cây cà phê, hồ tiêu á Tây Nguyên (2018-2022). Số lưÿng và tỷ lá giống, loài đưÿc ghi nhÁn t¿i khu vực nghiên cứu. Kích thước căa trứng loài Rhynocoris fuscipes. Kích thước các tuổi thiÁu trùng loài Rhynocoris fuscipes.

Các số đo hình thái căa trưáng thành đực loài Rhynocoris fuscipes. Kích thước căa trứng loài Euagoras plagiatus. Kích thước căa các tuổi thiÁu trùng loài Euagoras plagiatus. Các số đo hình thái căa trưáng thành đực loài Euagoras plagiatus.

Thßi gian phát dāc và tỷ lá ná căa trứng bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes. Thßi gian phát dāc căa thiÁu trùng bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes 80 BÁng 3. Thßi gian phát dāc, số lưÿng trứng đẻ và tuổi thã căa bã xít trưáng thành Rhynocoris fuscipes. Thßi gian phát triển vòng đßi căa loài bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes.

Thßi gian phát triển thiÁu trùng và tỷ lá sống sót căa loài bã xít bắt mồi R. Fuscipes với thức ăn là ngài g¿o C. Cephalonica qua 2 thế hệ. KhÁ năng sinh sÁn loài bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes qua 2 thÁ há nuôi bằng ngài g¿o C.

Thßi gian phát dāc và tỷ lá ná căa trứng bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus. Thßi gian phát triển căa thiÁu trùng bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus 88 BÁng 3. Thßi gian phát dāc, số lưÿng trứng đẻ và tuổi thã căa bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus. Vòng đßi căa loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus.

Thßi gian phát triển thiÁu trùng và tỷ lá sống sót căa loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus với thức ăn là ngài g¿o Corcyra cephalonica qua 2 thể há. KhÁ năng sinh sÁn loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus qua 2 thÁ há vii nuôi bằng ngài g¿o C. DiÁn biÁn mÁt đá căa các loài bã xít bắt mồi và vÁt mồi căa chúng trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Dißn biÁn mÁt đá căa các loài bã rùa bắt mồi và vÁt mồi căa chúng (nhóm ráp h¿i) trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk (2019-2020).

Ành hưáng căa đai rừng chắn gió đÁn mÁt đá căa mát số loài côn trùng bắt mồi và vÁt mồi trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Ành hưáng căa cây cà phê có đai rừng chắn gió đÁn mối quan há giữa côn trùng bắt mồi với vÁt mồi t¿i huyán Krông Păk, Krông Ana á Đắk Lắk năm 2019. Ành hưáng căa kỹ thuÁt t¿o hình và tßa cành cây cà phê lên mÁt đá căa mát số loài côn trùng bắt mồi và vÁt mồi t¿i Đắk Lắk năm 2020. Ành hưáng căa kỹ thuÁt t¿o hình và tßa cành cây cà phê khác nhau lên mối quan há giữa côn trùng bắt mồi và vÁt mồi t¿i Đắk Lắk năm 2020 .114 viii DANH MĀC HÌNH Hình 2.

Các điểm nghiên cứu chă yÁu á Tây Nguyên. Các đặc điểm cÃu trúc ngoài hình thái ngoài căa hã bã xít ăn sâu. Loài Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020,f. Loài Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020, f.

Loài Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020. Loài Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020, f. Đặc điểm hình thái trứng và thiÁu trùng loài Rhynocoris fuscipes. Trưáng thành cái loài Rhynocoris fuscipes.

Đặc điểm hình thái căa trứng và thiÁu trùng loài Euagoras plagiatus. Trưáng thành cái loài Euagoras plagiatus. Trứng và ổ trứng căa loài Rhynocoris fuscipes. ThiÁu trùng các tuổi căa loài Rhynocoris fuscipes.

Cá thể cái Rhynocoris fuscipes đang ăn sâu quy Tenebrio molitor. Trưáng thành đực và cái Rhynocoris fuscipes đang giao phối. ThiÁu trùng các tuổi căa loài E. Trưáng thành đực và cái loài E.