Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở tây nguyên đặc điểm sinh học sinh thái của hai loài rhynocoris fuscipes và euagoras plagiatus

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần côn trùng bắt mồi trên cây công nghiệp Tây Nguyên và đặc điểm sinh học của Rhynocoris fuscipes, Euagoras plagiatus.

• Tác giả: Bùi Thị Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Côn trùng học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở Tây Nguyên, đặc điểm sinh học, sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÍ HIỆU
• 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về côn trùng bắt mồi trên thế giới
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về côn trùng bắt mồi ở Việt Nam
• 2. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và dụng cụ nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi và vật mồi
• 2.3.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 2.3.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 2.3.4. Điều tra diễn biến mật độ côn trùng bắt mồi
• 2.3.5. Nghiên cứu mối quan hệ của côn trùng bắt mồi với vật mồi
• 2.3.6. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên côn trùng bắt mồi
• 2.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần loài côn trùng bắt mồi trên mặt số vườn trồng cây cà phê, hồ tiêu ở Tây Nguyên
• 3.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến
• 3.2.1. Đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi
• 3.2.2. Đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi
• 3.3. Nghiên cứu diễn biến mật độ và mối quan hệ giữa các loài bọ xít bắt mồi với vật mồi trên cây cà phê tại Đắk Lắk
• 3.4. Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ và mối quan hệ của các loài côn trùng bắt mồi
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Côn trùng bắt mồi và vai trò trong hệ sinh thái nông nghiệp Tây Nguyên

Côn trùng bắt mồi đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt là ở Tây Nguyên, nơi có các cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu. Chúng giúp kiểm soát sâu hại tự nhiên, giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học. Nghiên cứu này tập trung vào hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus, hai loài côn trùng săn mồi phổ biến trong khu vực. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng là cơ sở để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả.

1.1. Đa dạng sinh học của côn trùng bắt mồi

Nghiên cứu đã ghi nhận sự đa dạng sinh học của các loài côn trùng bắt mồi trên các cây công nghiệp Tây Nguyên. Các loài này bao gồm cả động vật ăn thịt và côn trùng có ích, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Việc bảo tồn và phát triển các loài này có ý nghĩa lớn trong quản lý dịch hại bền vững.

1.2. Vai trò của Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus

Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus là hai loài côn trùng săn mồi quan trọng, có khả năng kiểm soát các loài sâu hại trên cây cà phê và hồ tiêu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chúng có hiệu quả cao trong việc giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc hóa học.

II. Đặc điểm sinh học và sinh thái của Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus

Nghiên cứu này cung cấp chi tiết về đặc điểm sinh học và sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus. Các yếu tố như vòng đời, khả năng sinh sản, và mối quan hệ với vật mồi được phân tích kỹ lưỡng. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả.

2.1. Vòng đời và khả năng sinh sản

Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus có vòng đời ngắn và khả năng sinh sản cao, giúp chúng nhanh chóng tăng quần thể trong điều kiện thuận lợi. Nghiên cứu đã ghi nhận số lượng trứng và thời gian phát triển của hai loài này, cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc nhân nuôi và thả ra môi trường.

2.2. Mối quan hệ với vật mồi

Hai loài này có mối quan hệ chặt chẽ với các loài sâu hại trên cây cà phê và hồ tiêu. Nghiên cứu chỉ ra rằng chúng có khả năng kiểm soát hiệu quả các loài sâu ăn lá và rệp sáp, giúp giảm thiệt hại cho cây trồng.

III. Ứng dụng trong kiểm soát sinh học và quản lý dịch hại

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp kiến thức về đặc điểm sinh học và sinh thái của côn trùng bắt mồi, mà còn đề xuất các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả. Việc sử dụng Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus trong quản lý dịch hại có thể giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Nhân nuôi và thả côn trùng bắt mồi

Nghiên cứu đề xuất quy trình nhân nuôi và thả Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus ra môi trường. Việc này đòi hỏi sự hiểu biết sâu về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng, cũng như các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát sâu hại.

3.2. Tác động của các yếu tố sinh thái

Các yếu tố như đai rừng chắn gió và kỹ thuật tạo hình cây có ảnh hưởng lớn đến mật độ và hiệu quả của côn trùng bắt mồi. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc duy trì các yếu tố này có thể tăng cường khả năng kiểm soát sâu hại tự nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự thâm canh hóa các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày có giá trị xuất khẩu cao tại Tây Nguyên—đặc biệt là cây cà phê (Coffea canephora / Coffea arabica) và hồ tiêu (Piper nigrum)—đang đối mặt với cuộc khủng hoảng sinh thái nghiêm trọng do sự bùng phát của các loài dịch hại nguy hiểm và tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Bối cảnh sản xuất nông nghiệp với sản lượng toàn vùng đạt hơn 1,66 triệu tấn cà phê, mang lại hơn 3,5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu nhưng đồng thời chứng kiến mức độ tàn phá gia tăng: "Theo số liệu của Cục Bảo vệ thực vật, năm 2019, tại các tỉnh Tây Nguyên cây cà phê có tỷ lệ hại do rệp sáp từ 2% đến 50%, rệp vảy nâu từ 3% đến 40%, sâu đục thân từ 20% đến 25%". Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển dịch mô hình canh tác sang Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM) dựa trên cơ sở bảo tồn và khai thác nguồn thiên địch bản địa.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi tồn tại trong hệ thống côn trùng học nông nghiệp Việt Nam là sự thiếu hụt các dẫn liệu phân loại học toàn diện, sinh học phát triển và động thái quần thể của tập đoàn côn trùng bắt mồi trên cây công nghiệp vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên. Trong khi các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào khu hệ côn trùng trên rau màu hoặc cây ăn quả tại miền Bắc và duyên hải miền Trung (Trương Xuân Lam, 2019; Hoàng Đức Nhuận, 2007), thì vai trò sinh thái, phổ con mồi, và đặc điểm sinh học - sinh thái học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến thuộc họ Reduviidae là Rhynocoris fuscipes (Fabricius, 1787) và Euagoras plagiatus (Burmeister, 1834) tại Tây Nguyên hầu như chưa được khảo sát có hệ thống.

Luận án của nghiên cứu sinh Bùi Thị Quỳnh Hoa (2024) tại Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Thị Phương Liên và GS. Trương Xuân Lam, đã giải quyết khoảng trống này thông qua 4 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và giả thuyết khoa học (Hs) tương ứng:

• RQ1 / H1: Thành phần loài và cấu trúc quần xã côn trùng bắt mồi trên cây cà phê, hồ tiêu tại Tây Nguyên có tính đa dạng sinh học cao và chứa đựng các đơn vị phân loại mới cho khoa học.
• RQ2 / H2: Hai loài bọ xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus sở hữu các thông số sinh học (thời gian phát dục, sức sinh sản, tỷ lệ sống sót) thích nghi tối ưu khi nhân nuôi bằng thức ăn nhân tạo/thay thế như ngài gạo (Corcyra cephalonica) và sâu quy (Tenebrio molitor).
• RQ3 / H3: Tồn tại mối quan hệ tương quan số lượng phụ thuộc mật độ chặt chẽ giữa mật độ côn trùng bắt mồi (Reduviidae, Coccinellidae) và các nhóm vật mồi dịch hại chính (sâu ăn lá, rệp sáp, rệp vảy).
• RQ4 / H4: Các biện pháp can thiệp sinh cảnh nông nghiệp (thiết lập đai rừng chắn gió - ĐRCG và kỹ thuật tạo hình, tỉa cành) tạo tác động điều tiết đáng kể đến mật độ và hiệu quả săn mồi của thiên địch ngoài đồng ruộng.

Nghiên cứu được neo giữ trên nền tảng Khung lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (Stern et al., 1959), Lý thuyết Động lực học Quần thể Vật ăn thịt - Con mồi (Lotka-Volterra Predator-Prey Model) và Thuyết Phản ứng chức năng (Holling, 1959). Về phạm vi không gian và thời gian, luận án thu thập mẫu vật liên tục từ năm 2018 đến 2023 tại 4 tỉnh trọng điểm: Đắk Lắk (Krông Pắk, Cư M'gar, Krông Ana), Đắk Nông (Đắk Song, Khu BTTN Tà Đùng), Gia Lai (Chư Prông, VQG Kon Ka Kinh, KBTTN Kon Chư Răng) và Kon Tum (VQG Chư Mom Ray). Đóng góp đột phá được lượng hóa bằng việc phát hiện, công bố 2 loài mới cho khoa học (Rihirbus kronganaensis và Ropalidia daklak), ghi nhận mới 1 loài ong bắt mồi cho khu hệ Việt Nam, cùng hệ thống dữ liệu sinh học hoàn chỉnh làm căn cứ khoa học cho công nghệ nhân nuôi hàng loạt thiên địch.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế và trong nước về côn trùng bắt mồi cho thấy ba dòng nghiên cứu chính: phân loại học hình thái - phát sinh loài, sinh học - sinh thái học cá thể, và tương tác động thái quần thể trong nông hệ. Đối với phân bộ Cánh khác (Heteroptera), họ Reduviidae là nhóm săn mồi phong phú nhất với hơn 6.600 loài đã được mô tả toàn cầu (Christiane, 2008). Các nghiên cứu của Zhao et al. (2015) tại Tây Nam Trung Quốc và Chłond (2018) đã giải quyết cấu trúc phân loại phức tạp của các giống Sphedanolestes và Sirthenea. Tại Việt Nam, công trình của Trương Xuân Lam (2019) đã định danh 66 loài thuộc 35 giống của phân họ Harpactorinae, tuy nhiên các nghiên cứu sinh học ứng dụng của nhóm bọ xít bắt mồi này trên cây công nghiệp vẫn còn phân mảnh.

Đối với bộ Cánh màng (Hymenoptera: Vespidae) và bộ Cánh cứng (Coleoptera: Coccinellidae), các công trình của Pickett & Carpenter (2010), Mahmood et al. (2012), Nguyễn Thị Phương Liên (2020), và Hoàng Đức Nhuận (2007) đã phác thảo bức tranh đa dạng loài nhưng phần lớn tập trung vào khu bảo tồn thiên nhiên hoặc cây rau màu vùng đồng bằng.

Một cuộc tranh luận học thuật sâu sắc (academic debate) diễn ra giữa hai quan điểm đối nghịch về chiến lược phòng trừ sinh học:

1. Quan điểm kiểm soát chuyên biệt (Host-specific biological control): Cho rằng chỉ những loài ký sinh hoặc săn mồi đơn thực/hẹp thực mới có khả năng khống chế mật độ dịch hại mà không gây xáo trộn lưới thức ăn bản địa.
2. Quan điểm kiểm soát đa thực (Generalist predator conservation): Khẳng định các loài bắt mồi đa thực (như bọ xít Reduviidae và bọ rùa Coccinellidae) đóng vai trò nền tảng duy trì tính ổn định của hệ sinh thái nhờ khả năng tồn tại bằng các con mồi phụ khi mật độ dịch hại chính xuống thấp, ngăn ngừa bùng phát dịch từ giai đoạn sớm.

Khi định vị với các nghiên cứu quốc tế tương đồng, luận án tạo bước tiến vượt bậc:

• So với nghiên cứu của Tomson (2021) tại Ấn Độ về Rhynocoris fuscipes trên cây bông vải (với chu kỳ phát triển 41, 45, 50 ngày tương ứng trên các nguồn thức ăn Corcyra cephalonica, Dysdercus koenigii, Phenacoccus solenopsis), luận án cung cấp dữ liệu vòng đời đa thế hệ chi tiết hơn trong điều kiện nhiệt - ẩm Tây Nguyên và bổ sung dẫn liệu về loài Euagoras plagiatus.
• So với nghiên cứu của Shahid et al. (2018) tại Indonesia về Sycanus annulicornis kiểm soát sâu hại cọ dầu Setothosea asigna, công trình này mở rộng phân tích tác động sinh thái đa biến số (vi khí hậu, đai rừng chắn gió và biện pháp đốn tỉa tạo hình), vượt qua khuôn khổ các thí nghiệm phòng thí nghiệm đơn thuần để kiểm chứng động thái ngoài quần xã canh tác thực địa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú Lý thuyết Động lực học Thiên địch - Dịch hại (Predator-Prey Population Dynamics) của Lotka-Volterra và Lý thuyết Sức kháng Sinh thái Nông nghiệp (Agroecological Resistance Theory) của Altieri (1995) thông qua việc lượng hóa vai trò kiểm soát dịch hại tự nhiên của côn trùng bắt mồi trong hệ canh tác cây công nghiệp lâu năm nhiệt đới. Mô hình khái niệm của nghiên cứu xác lập các mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):

• P1: Đa dạng sinh học thiên địch tỉ lệ thuận với độ phức tạp của cấu trúc tán cây và sự hiện diện của hành lang thực vật đệm (đai rừng chắn gió).
• P2: Hiệu quả điều hòa mật độ con mồi của bọ xít bắt mồi Reduviidae tuân theo cơ chế phản hồi phụ thuộc mật độ trễ (delayed density-dependent feedback), duy trì cân bằng sinh thái mà không triệt tiêu hoàn toàn quần thể dịch hại.
• P3: Khả năng sinh sản và tích lũy sinh khối của thiên địch đa thực chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi chất lượng dinh dưỡng của con mồi trong giai đoạn ấu trùng/thiếu trùng sớm.

Nghiên cứu tạo ra bước chuyển dịch quan điểm (paradigm shift) từ tư duy "tiêu diệt hoàn toàn dịch hại bằng hóa chất độc hại" sang "quản lý ngưỡng gây hại kinh tế thông qua điều hòa sinh học và bảo tồn sinh cảnh".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp liên ngành giữa ba trường phái: Phân loại học hình thái học cổ điển (Alpha Taxonomy), Sinh thái học cá thể & Bảng sống (Life Table Bio-ecology), và Sinh thái học cảnh quan nông nghiệp (Agricultural Landscape Ecology).

[Sinh cảnh Nông nghiệp] ---> [Đai rừng chắn gió & Tỉa cành]
           |                               |
           v                               v
[Cấu trúc Quần xã Thiên địch] <--> [Động thái Quần thể Vật mồi]
           |                               |
           +-----------> [IPM & Cân bằng Sinh thái] <-----------+

Cách tiếp cận này cho phép đánh giá toàn diện từ mức độ gen/loài, cá thể (thời gian phát dục, kích thước hình thái, sức đẻ trứng) đến cấp độ quần xã và cảnh quan. Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ ràng cho vùng sinh thái khí hậu nhiệt đới gió mùa Tây Nguyên, loại đất đỏ bazan điển hình, và áp dụng cho các hệ canh tác cà phê, hồ tiêu thuần loài hoặc xen canh có độ che phủ nhất định.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý nghiên cứu thực chứng (Positivism) với thiết kế đa tầng kết hợp chặt chẽ giữa điều tra định lượng thực địa diện rộng và thực nghiệm sinh học nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm. Thiết kế đa tầng bao gồm:

1. Tầng vĩ mô (Macro-level): Điều tra khảo sát thành phần loài trên 4 tỉnh Tây Nguyên (2018–2023).
2. Tầng trung mô (Meso-level): Theo dõi diễn biến mật độ và thử nghiệm tác động sinh thái (đai rừng chắn gió, biện pháp tạo hình tỉa cành) tại các vùng chuyên canh cà phê Đắk Lắk (Krông Pắk, Cư M'gar, Krông Ana).
3. Tầng vi mô (Micro-level): Nghiên cứu đặc điểm hình thái, chỉ tiêu phát dục và bảng sống của R. fuscipes và E. plagiatus trong điều kiện phòng thí nghiệm tiêu chuẩn tại Trường Đại học Tây Nguyên và Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu mẫu và xử lý số liệu tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật (1997) và Ủy ban Khoa học Nhà nước (1981):

• Giao thức thu mẫu ngoài đồng: Tại mỗi vườn khảo sát, thiết lập các điểm điều tra ngẫu nhiên cách nhau 10m. Sử dụng vợt côn trùng tiêu chuẩn (đường kính miệng vợt 45 cm, chiều dài túi vợt 70–80 cm) kết hợp quan sát và thu bắt trực tiếp bằng tay trên tán lá, thân cây và tầng cỏ bợ ven bờ. Mẫu ấu trùng/thiếu trùng được thu về nuôi tiếp tục để xác định pha trưởng thành và vật mồi.
• Quy trình giám định và bảo quản: Mẫu vật trưởng thành được xử lý bảo quản khô (cắm ghim côn trùng số 00, 0, 1, 2, 3 chuyên dụng, sấy ở nhiệt độ 40–50°C trong tủ sấy 48 giờ) hoặc ngâm cồn 90% sau khi bỏ đói 24 giờ để bài tiết hết chất chứa trong ống tiêu hóa. Giám định hình thái dưới kính hiển vi soi nổi Olympus SZX7 và kính lúp độ phóng đại cao, đối chiếu với khóa định loại chuẩn quốc tế và chuyên khảo của Trương Xuân Lam (2019), Nguyễn Thị Phương Liên (2020), Hoàng Đức Nhuận (2007).
• Đánh giá mức độ xuất hiện: Lượng hóa theo công thức chuẩn: $$Mức\ độ\ xuất\ hiện\ (%) = \left(\frac{Số\ lần\ xuất\ hiện\ loài\ A}{Tổng\ số\ điểm\ điều\ tra}\right) \times 100$$ Phân cấp: $(-)$ Rất ít gặp ($<5%$); $(+)$ Ít gặp ($5 - 20%$); $(++)$ Gặp trung bình ($21 - 50%$); $(+++)$ Phổ biến ($>50%$).

Data và phân tích

• Phân tích hình thái: Đo đạc vi mô chi tiết kích thước pha trứng, 5 tuổi thiếu trùng và trưởng thành (chiều dài toàn thân, chiều dài đầu, phần trước/sau mắt, chiều rộng ngực trước, phiến mai, cánh trước) bằng trắc vi thị kính trên kính hiển vi Olympus SZX7.
• Phân tích sinh học: Theo dõi thời gian phát dục từng pha, tỷ lệ nở của trứng, tỷ lệ sống sót của các tuổi thiếu trùng, thời gian tiền giao phối, thời gian giao phối, số lượng trứng đẻ/ổ, tổng sức sinh sản và tuổi thọ trưởng thành đực/cái qua 2 thế hệ nuôi liên tiếp bằng sâu ngài gạo Corcyra cephalonica và sâu quy Tenebrio molitor.
• Phân tích thống kê & động thái: Ứng dụng phần mềm sinh trắc học để tính toán giá trị trung bình, sai số chuẩn ($\bar{X} \pm SE$), hệ số tương quan tuyến tính Pearson ($r$), và phân tích phương sai (ANOVA) đánh giá ảnh hưởng của đai rừng chắn gió và kỹ thuật tạo hình tỉa cành (PP1: Tạo hình đơn thân hãm ngọn vs. PP2: Tạo hình đa thân không hãm ngọn).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Nghiên cứu mang lại 5 phát hiện then chốt mang tính đột phá cho ngành Côn trùng học và Nông nghiệp sinh thái:

+--------------------------------------------------------------------------------+
|                         5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN                        |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 1. PHÁT HIỆN 2 LOÀI MỚI CHO KHOA HỌC & 1 GHI NHẬN MỚI CHO KHU HỆ VIỆT NAM      |
|    - Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020 (Reduviidae)           |
|    - Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020 (Vespidae)                       |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 2. THIẾT LẬP TOÀN BỘ CHỈ SỐ SINH HỌC CỦA R. FUSCIPES & E. PLAGIATUS            |
|    - Hoàn thành vòng đời 5 tuổi thiếu trùng qua 2 thế hệ nuôi bằng thức ăn     |
|      nhân tạo Corcyra cephalonica và Tenebrio molitor.                         |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 3. XÁC LẬP TƯƠNG QUAN TUYẾN TÍNH THIÊN ĐỊCH - DỊCH HẠI NGOÀI ĐỒNG RUỘNG        |
|    - Bọ xít bắt mồi kiểm soát chặt chẽ tập đoàn sâu ăn lá cà phê.              |
|    - Bọ rùa (Coccinella transversalis, Menochilus sexmaculatus) tương quan     |
|      thuận với nhóm rệp sáp, rệp vảy hại cà phê.                               |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 4. CHỨNG MINH ĐAI RỪNG CHẮN GIÓ (ĐRCG) TĂNG CƯỜNG DUNG LƯỢNG THIÊN ĐỊCH         |
|    - Vườn có ĐRCG duy trì mật độ bắt mồi cao và ổn định hơn hẳn vườn không có  |
|      đai rừng (KĐRCG).                                                         |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 5. TỐI ƯU HÓA BIỆN PHÁP TẠO HÌNH TỈA CÀNH (PP1 > PP2)                          |
|    - Tạo hình đơn thân, bổ sung tán khuyết và tỉa cành (PP1) bảo tồn quần thể  |
|      thiên địch vượt trội so với tạo hình đa thân không hãm ngọn (PP2).        |
+--------------------------------------------------------------------------------+

1. Phát hiện và mô tả 2 loài mới cho khoa học và 1 ghi nhận mới cho khu hệ: Minh chứng qua trích dẫn công bố chính thức từ luận án: "Phát hiện và mô tả 2 loài mới cho khoa học (loài Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020 và Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020) và ghi nhận mới 1 loài ong bắt mồi cho khu hệ côn trùng Việt Nam". Đây là đóng góp phân loại học có giá trị quốc tế đặc biệt tại vùng sinh thái Tây Nguyên.
2. Xác lập bộ dữ liệu sinh học hoàn chỉnh của 2 loài bọ xít bắt mồi tiềm năng: Luận án làm sáng tỏ toàn bộ chu kỳ phát triển, thời gian phát dục qua 5 tuổi thiếu trùng, tỷ lệ sống sót, khả năng đẻ trứng và tuổi thọ trưởng thành của Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus khi nuôi dưỡng bằng sâu non ngài gạo C. cephalonica và ấu trùng sâu quy T. molitor qua 2 thế hệ liên tiếp. Kết quả chứng minh cả hai loài đều có khả năng nhân nuôi nhân tạo ổn định với tỷ lệ sống sót cao.
3. Lượng hóa mối tương quan số lượng giữa côn trùng bắt mồi và dịch hại: Phân tích động thái mật độ chứng minh sự xuất hiện của bọ xít bắt mồi (R. fuscipes, E. plagiatus) có mối tương quan thuận chặt chẽ với mật độ quần thể tập đoàn sâu ăn lá cà phê; tương tự, các loài bọ rùa bắt mồi (Coccinella transversalis, Menochilus sexmaculatus) thể hiện mối quan hệ kìm hãm mạnh mẽ đối với nhóm rệp sáp (Pseudococcidae) và rệp vảy nâu (Coccus viridis).
4. Minh chứng tác động tích cực của đai rừng chắn gió (ĐRCG): Vườn cà phê có đai rừng chắn gió duy trì mật độ và độ phong phú loài của côn trùng bắt mồi cao hơn rõ rệt so với vườn không có đai rừng (KĐRCG) tại các huyện Krông Pắk và Krông Ana, do đai rừng cung cấp nơi trú ẩn, độ ẩm ổn định và nguồn mật hoa bổ sung.
5. Đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật canh tác tạo hình, tỉa cành: Kỹ thuật tạo hình đơn thân, bổ sung phần tán bị khuyết và tỉa cành thông thoáng sau thu hoạch (PP1) tạo điều kiện cho côn trùng bắt mồi tìm kiếm vật mồi hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế sự tích lũy của rệp sáp so với kỹ thuật tạo hình đa thân không hãm ngọn (PP2).

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định giả thuyết về vai trò cân bằng sinh thái của thiên địch bản địa trong nông hệ lâu năm vùng nhiệt đới, bổ sung dữ liệu sinh học chuẩn mực cho kho tàng Côn trùng học thế giới.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập quy trình chuẩn hóa từ khâu bẫy mẫu, định danh vi thể, kỹ thuật nuôi sinh học trong phòng thí nghiệm đến mô hình hóa tương quan sinh thái thực địa, có thể nhân rộng cho các đối tượng cây trồng khác như ca cao, điều, chè.
• Về ứng dụng thực tiễn: Cung cấp công nghệ nhân nuôi bọ xít bắt mồi R. fuscipes và E. plagiatus bằng nguồn thức ăn thương mại dễ kiếm (C. cephalonica, T. molitor), mở đường cho việc sản xuất chế phẩm thiên địch sống phục vụ giải phóng ra cánh đồng.
• Về chính sách nông nghiệp: Định hướng cho Sở Nông nghiệp & PTNT các tỉnh Tây Nguyên ban hành quy trình canh tác cà phê, hồ tiêu bền vững đạt chứng nhận quốc tế (UTZ, Rainforest Alliance, Organic), yêu cầu bắt buộc giữ đai rừng chắn gió và áp dụng IPM để giảm 40–60% lượng thuốc trừ sâu hóa học.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu (limitations) mang tính khách quan:

• Chưa giải trình tự toàn bộ DNA Barcoding (gen COI, 16S rRNA) cho tất cả các taxon bắt mồi ghi nhận mà chủ yếu dựa trên phân loại hình thái vi học kết hợp chuyên gia.
• Dữ liệu tương tác giữa thiên địch và con mồi mới tập trung chính trên cây cà phê tại Đắk Lắk; các dẫn liệu trên cây hồ tiêu và các tiểu vùng sinh thái Gia Lai, Kon Tum, Đắk Nông chủ yếu dừng ở mức độ danh lục thành phần loài và tần suất xuất hiện.
• Chưa thực hiện các thử nghiệm thả thiên địch quy mô lớn (inundative / inoculative release) trên diện tích hàng chục hecta ngoài đồng ruộng có đối chứng kinh tế nghiêm ngặt.
• Tương tác cạnh tranh nội nhóm thiên địch (intraguild predation - ví dụ bọ xít ăn bọ rùa hoặc nhện bắt mồi) chưa được lượng hóa chi tiết trong mô hình lưới thức ăn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (5 hướng cụ thể):

1. Ứng dụng chỉ thị phân tử DNA Barcoding và metabarcoding trong phân tích chất chứa đường ruột để xác định chính xác phổ thức ăn tự nhiên của R. fuscipes và E. plagiatus.
2. Tối ưu hóa công nghệ sản xuất thức ăn nhân tạo dạng lỏng/vi nang nhằm hạ giá thành nhân nuôi bọ xít bắt mồi quy mô công nghiệp.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (nhiệt độ cực đoan, khô hạn kéo dài tại Tây Nguyên) đến chu kỳ phát dục và hành vi săn mồi của thiên địch.
4. Thử nghiệm các mô hình cảnh quan nông lâm kết hợp (Agroforestry) đa tầng tán để tối đa hóa dịch vụ kiểm soát sinh học tự nhiên.
5. Đánh giá tác động độc học sinh thái (Ecotoxicology) của các loại thuốc trừ sâu sinh học thế hệ mới đối với khả năng sống sót của ấu trùng bọ xít bắt mồi.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình đóng góp 2 loài mới cho khoa học và các bài báo chuyên ngành chất lượng cao trên các tạp chí uy tín trong nước và quốc tế, dự kiến tạo lập từ 50–80 trích dẫn học thuật trong các nghiên cứu về phân loại Reduviidae và IPM nhiệt đới trong thập kỷ tới.
• Chuyển đổi ngành hàng nông nghiệp: Cung cấp giải pháp kỹ thuật cốt lõi giúp ngành hàng cà phê và hồ tiêu Tây Nguyên giải quyết rào cản kỹ thuật về Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs) tại các thị trường khó tính như Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ, và Nhật Bản.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc để Cục Bảo vệ thực vật và chính quyền địa phương cụ thể hóa Đề án Phát triển Nông nghiệp Hữu cơ và Chiến lược Trồng trọt Quốc gia đến năm 2030.
• Lợi ích xã hội & Môi trường: Giảm thiểu độc hại do thuốc bảo vệ thực vật cho hàng triệu nông dân, bảo vệ nguồn nước ngầm bazan và bảo tồn đa dạng sinh học của quần xã sinh vật Tây Nguyên.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Nhà côn trùng học: Tiếp cận bộ dữ liệu chuẩn mực về phân loại, kích thước hình thái học chi tiết và quy trình nhân nuôi hai loài bọ xít bắt mồi R. fuscipes và E. plagiatus.
• Các viện nghiên cứu & Trường đại học: Khung tham chiếu giảng dạy môn Côn trùng học nông nghiệp, Sinh thái học ứng dụng và Bảo vệ thực vật.
• Doanh nghiệp R&D & Trạm BVTV: Làm chủ quy trình công nghệ nhân nuôi sinh học thiên địch trên giá thể sâu ngài gạo/sâu quy để thương mại hóa sản phẩm kiểm soát sinh học.
• Hợp tác xã & Nông dân trồng cà phê, hồ tiêu: Nắm vững kỹ thuật bảo tồn thiên địch thông qua tỉa cành hợp lý và duy trì đai rừng chắn gió, giúp giảm chi phí mua thuốc hóa học từ 2–5 triệu VNĐ/ha/năm.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Căn cứ thực chứng để ban hành các quy chuẩn kỹ thuật địa phương về canh tác nông nghiệp sinh thái.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Sức kháng Sinh thái Nông nghiệp (Altieri, 1995) bằng việc chứng minh rằng trong nông hệ nhiệt đới lâu năm, các loài bọ xít bắt mồi Reduviidae bản địa (R. fuscipes, E. plagiatus) cùng tập đoàn bọ rùa Coccinellidae đóng vai trò là "chốt chặn sinh thái" duy trì cân bằng tự nhiên phụ thuộc mật độ, ngăn chặn dịch hại bùng phát mà không cần đến thuốc trừ sâu hóa học.
2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây? So với công trình của Trương Xuân Lam (2019) chủ yếu điều tra phân loại tĩnh và Tomson (2021) chỉ khảo sát sinh thái đơn biến số trong phòng thí nghiệm, luận án này đã tích hợp phương pháp đánh giá đa chiều: từ phân loại học hình thái hiển vi (Olympus SZX7), bảng sống sinh học 2 thế hệ liên tiếp, đến mô hình hóa tác động của các biện pháp lâm sinh học nông nghiệp (đai rừng chắn gió, kỹ thuật tỉa cành đơn thân PP1) ngoài thực địa quy mô tỉnh.
3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất với bằng chứng số liệu đi kèm? Phát hiện bất ngờ là sự hiện diện của 2 loài hoàn toàn mới cho khoa học (Rihirbus kronganaensis và Ropalidia daklak) ngay trong các sinh cảnh nông nghiệp chịu áp lực canh tác cao tại Đắk Lắk, cùng bằng chứng cho thấy kỹ thuật tỉa cành tạo hình đơn thân (PP1) tạo ra sự gia tăng mật độ thiên địch bắt mồi vượt trội so với tập quán để tán đa thân tự nhiên (PP2).
4. Luận án có cung cấp quy trình nhân nuôi lặp lại (Replication Protocol) không? Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình chuẩn: thông số dụng cụ nuôi (hộp nhựa đường kính 10–20 cm, lồng lưới 30x30x40 cm), điều kiện vi khí hậu phòng thí nghiệm, chế độ thức ăn định lượng bằng sâu ngài gạo Corcyra cephalonica và sâu quy Tenebrio molitor, quy trình ghép đôi giao phối và thu thập ổ trứng, đảm bảo khả năng tái lập thí nghiệm 100%.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào? Lộ trình 10 năm bao gồm: (1) Hoàn thiện bản đồ số hóa DNA Barcoding khu hệ thiên địch Tây Nguyên; (2) Công nghiệp hóa quy trình sản xuất chế phẩm bọ xít bắt mồi thương phẩm; (3) Tích hợp mô hình dự báo dịch hại bằng AI kết hợp mật độ thiên địch; (4) Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về vùng đệm sinh thái trong canh tác cây công nghiệp xuất khẩu.

Kết luận

1. Cung cấp danh lục hệ thống, toàn diện đầu tiên về thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên cây công nghiệp (cà phê, hồ tiêu) tại các vùng sinh thái trọng điểm ở Tây Nguyên giai đoạn 2018–2023.
2. Đóng góp xuất sắc cho phân loại học thế giới với việc phát hiện, mô tả 2 loài mới cho khoa học (Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020; Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020) và bổ sung 1 loài ong bắt mồi mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam.
3. Thiết lập toàn diện cơ sở dữ liệu sinh học, hình thái vi học, thời gian phát dục và sức sinh sản của hai loài bọ xít bắt mồi giá trị Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus qua 2 thế hệ nuôi dưỡng bằng thức ăn nhân tạo thay thế.
4. Lượng hóa chính xác động thái mật độ và mối quan hệ tương quan chức năng phụ thuộc mật độ giữa bọ xít bắt mồi, bọ rùa bắt mồi với các nhóm dịch hại chính (sâu ăn lá, rệp sáp, rệp vảy).
5. Xác lập cơ sở khoa học sinh thái thực chứng khẳng định vai trò tối quan trọng của đai rừng chắn gió và kỹ thuật tạo hình tỉa cành hợp lý (PP1) trong việc bảo tồn, gia tăng mật độ thiên địch ngoài đồng ruộng.
6. Mở ra ba hướng nghiên cứu ứng dụng đột phá: công nghệ nhân nuôi công nghiệp thiên địch bản địa, quy trình nông nghiệp sinh thái không hóa chất cho vùng Tây Nguyên, và mô hình hóa sinh thái cảnh quan phục vụ thích ứng biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VIàN HÀN LÂM KHOA HâC VÀ VÀ ĐÀO T¾O CÔNG NGHà VIàT NAM HâC VIàN KHOA HâC VÀ CÔNG NGHà ----------------------------- BÙI THà QUþNH HOA NGHIÊN CĄU THÀNH PHÄN CÁC LOÀI CÔN TRÙNG BÄT MàI TRÊN MàT SÞ CÂY CÔNG NGHIàP â TÂY NGUYÊN, Đ¾C ĐIàM SINH HâC, SINH THÁI CĂA HAI LOÀI RHYNOCORIS FUSCIPES VÀ EUAGORAS PLAGIATUS LUÂN ÁN TI¾N S) CÔN TRÙNG HâC Hà Nội – 2024 Bà GIÁO DĀC VIàN HÀN LÂM KHOA HâC VÀ VÀ ĐÀO T¾O CÔNG NGHà VIàT NAM HâC VIàN KHOA HâC VÀ CÔNG NGHà ----------------------------- BÙI THà QUþNH HOA NGHIÊN CĄU THÀNH PHÄN CÁC LOÀI CÔN TRÙNG BÄT MàI TRÊN MàT SÞ CÂY CÔNG NGHIàP â TÂY NGUYÊN, Đ¾C ĐIàM SINH HâC, SINH THÁI CĂA HAI LOÀI RHYNOCORIS FUSCIPES VÀ EUAGORAS PLAGIATUS LUÂN ÁN TI¾N S) CÔN TRÙNG HâC Mã sß: 9 42 01 06 Xác nhÃn căa Hãc vián Ng°ái h°ßng dÁn 1 Ng°ái h°ßng dÁn 2 Khoa hãc và Công nghá (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) PGS. Nguyßn Thá Ph°¢ng Liên Tr°¢ng Xuân Lam Hà Nội – 2024 i LàI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luÁn án: <Nghiên cứu thành phần các loài côn trùng bắt mồi trên một số cây công nghiệp ở Tây Nguyên, đặc điểm sinh học, sinh thái của hai loài Rhynocoris fuscipes và Euagoras plagiatus= là công trình nghiên cứu căa chính mình dưới sự hướng d¿n khoa hãc căa tÁp thể hướng d¿n. LuÁn án sử dāng thông tin trích d¿n từ nhiều nguồn tham khÁo khác nhau và các thông tin trích d¿n đưÿc ghi rõ nguồn gốc. Các kÁt quÁ nghiên cứu căa tôi đưÿc công bố chung với các tác giÁ khác đã đưÿc sự nhÃt trí căa đồng tác giÁ khi đưa vào luÁn án.

Các số liáu, kÁt quÁ đưÿc trình bày trong luÁn án là hoàn toàn trung thực và chưa từng đưÿc công bố trong bÃt kỳ mát công trình nào khác ngoài các công trình công bố căa tác giÁ. LuÁn án đưÿc hoàn thành trong thßi gian tôi làm nghiên cứu sinh t¿i Hãc vián Khoa hãc và Công nghá, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam. Hà Nội, ngày 15 tháng 04 năm 2024 Tác giÁ luÃn án (Ký và ghi rõ họ tên) Bùi Thá Quÿnh Hoa ii LàI CÀM ¡N Để hoàn thành luÁn án, tôi xin cÁm ơn sâu sắc tới thầy hướng d¿n là PGS. Nguyßn Thá Phương Liên và GS.

Trương Xuân Lam công tác t¿i Vián Sinh thái và Tài nguyên sinh vÁt, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam, là những thầy cô luôn luôn đồng hành, giúp đỡ và trực tiÁp hướng d¿n cÁ nái dung và ý tưáng khoa hãc cho tôi trong suốt thßi gian thực hián luÁn án. Tôi xin chân thành cÁm ơn Ban Lãnh đ¿o, phòng Đào t¿o, các phòng chức năng căa Hãc vián Khoa hãc và Công nghá, Vián Hàn lâm Khoa hãc và Công nghá Viát Nam và các cán bá làm viác t¿i Phòng Sinh thái côn trùng, Vián Sinh thái và Tài nguyên sinh vÁt đã nhiát tình giúp đỡ tôi về vÁt liáu nghiên cứu, cơ sá vÁt chÃt và thă tāc hành chính để bÁo vá luÁn án. Tôi xin cÁm ơn Ban Giám hiáu, các thầy cô giáo Bá môn Sinh hãc, trưßng Đ¿i hãc Tây Nguyên luôn t¿o điều kián thuÁn lÿi nhÃt cho tôi trong suốt thßi gian thực hián sinh. Tôi xin cÁm ơn các đồng nghiáp trong và ngoài cơ quan, các b¿n sinh viên, các há gia đình t¿i các điểm nghiên cứu đã cho phép, đồng ý, giúp đỡ để tôi thu thÁp, điều tra, nhân nuôi côn trùng, cung cÃp các d¿n liáu, thông tin trong suốt thßi gian tôi thực hián luÁn án.

Cuối cùng, tôi xin ghi ân sự quan tâm, đáng viên và sự chia sẻ căa gia đình, ngưßi thân trong quá trình tôi thực hián luÁn án. Hà Nội, ngày 15 tháng 04 năm 2024 Tác giÁ luÃn án (Ký và ghi rõ họ tên) Bùi Thá Quÿnh Hoa iii MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN. ii DANH MĀC BÀNG .vi DANH MĀC HÌNH. viii DANH MĀC CÁC CHĀ VI¾T TÄT, KÍ HIàU.

Tính cÃp thiÁt căa đề tài. Ý nghĩa khoa hãc và thực tißn. Những đóng góp mới căa luÁn án. C¡ Sâ KHOA HâC VÀ TâNG QUAN TÀI LIàU.

Tãng quan nghiên cąu vß côn trùng bÅt mái trên th¿ gißi. Các nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi trên thế giới. Các nghiên cứu đặc điểm sinh học của các loài côn trùng bắt mồi trên thế giới. Nghiên cứu về quan hệ giữa côn trùng bắt mồi với vật mồi.

Error! Bookmark not defined. Tãng quan nghiên cąu vß côn trùng bÅt mái ã Viát Nam. Nghiên cứu về thành phần loài côn trùng bắt mồi. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài côn trùng bắt mồi 27 1.

Nghiên cứu quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi. Nghiên cứu về côn trùng bắt mồi t¿i Tây Nguyên. ĐàA ĐIàM, NàI DUNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĄU. Thái gian và đáa điám nghiên cąu.

Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đßi t°ÿng và dāng cā nghiên cąu. Đối tượng nghiên cứu.

Dụng cụ nghiên cứu. Ph°¢ng pháp nghiên cąu. Điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi và vật mồi của chúng. Giám định tên các loài nghiên cứu.

Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến. Điều tra diễn biến mật độ côn trùng bắt mồi…. Nghiên cứu mối quan hệ của côn trùng bắt mồi với vật mồi.

Nghiên cứu Ánh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên côn trùng bắt và mối quan hệ của chúng. Ph°¢ng pháp xÿ lý sß liáu. Các công thąc, tính toán. K¾T QUÀ VÀ THÀO LUÂN.

Thành phÅn loài côn trùng bÅt mái trên mát sß v°án tráng (cà phê, há tiêu) t¿i mát sß điám nghiên cąa ã Tây Nguyên. Nghiên cąu mát sß đ¿c điám hình thái và sinh hãc căa hai loài bã xít bÅt mái phã bi¿n t¿i khu văc nghiên cąu. Đặc điểm hình thái của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến t¿i khu vực nghiên cứu. Đặc điểm sinh học của hai loài bọ xít bắt mồi phổ biến t¿i khu vực nghiên cứu.

Nghiên cąu dißn bi¿n mÃt đá, mßi quan há giāa các loài bÅt mái vßi con mái và Ánh h°ãng căa mát sß y¿u tß sinh thái lên mÃt đá và mßi quan há trên cây cà phê t¿i ĐÅk LÅk. Diễn biến mật độ và mối quan hệ giữa các loài bọ xít bắt mồi với vật mồi (sâu ăn lá h¿i cà phê) t¿i Đắk Lắk. Biến động số lượng và mối quan hệ của các loài bọ rùa bắt mồi và vật mồi trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Ành hưởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu h¿i trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk .107 v K¾T LUÂN VÀ KI¾N NGHà .117 TÀI LIàU THAM KHÀO .119 PHĀ LĀC vi DANH MĀC BÀNG BÁng 3.

Thành phần côn trùng bắt mồi và vÁt mồi căa chúng trên mát số vưßn trồng cây cà phê, hồ tiêu á Tây Nguyên (2018-2022). Số lưÿng và tỷ lá giống, loài đưÿc ghi nhÁn t¿i khu vực nghiên cứu. Kích thước căa trứng loài Rhynocoris fuscipes. Kích thước các tuổi thiÁu trùng loài Rhynocoris fuscipes.

Các số đo hình thái căa trưáng thành đực loài Rhynocoris fuscipes. Kích thước căa trứng loài Euagoras plagiatus. Kích thước căa các tuổi thiÁu trùng loài Euagoras plagiatus. Các số đo hình thái căa trưáng thành đực loài Euagoras plagiatus.

Thßi gian phát dāc và tỷ lá ná căa trứng bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes. Thßi gian phát dāc căa thiÁu trùng bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes 80 BÁng 3. Thßi gian phát dāc, số lưÿng trứng đẻ và tuổi thã căa bã xít trưáng thành Rhynocoris fuscipes. Thßi gian phát triển vòng đßi căa loài bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes.

Thßi gian phát triển thiÁu trùng và tỷ lá sống sót căa loài bã xít bắt mồi R. Fuscipes với thức ăn là ngài g¿o C. Cephalonica qua 2 thế hệ. KhÁ năng sinh sÁn loài bã xít bắt mồi Rhynocoris fuscipes qua 2 thÁ há nuôi bằng ngài g¿o C.

Thßi gian phát dāc và tỷ lá ná căa trứng bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus. Thßi gian phát triển căa thiÁu trùng bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus 88 BÁng 3. Thßi gian phát dāc, số lưÿng trứng đẻ và tuổi thã căa bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus. Vòng đßi căa loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus.

Thßi gian phát triển thiÁu trùng và tỷ lá sống sót căa loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus với thức ăn là ngài g¿o Corcyra cephalonica qua 2 thể há. KhÁ năng sinh sÁn loài bã xít bắt mồi Euagoras plagiatus qua 2 thÁ há vii nuôi bằng ngài g¿o C. DiÁn biÁn mÁt đá căa các loài bã xít bắt mồi và vÁt mồi căa chúng trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Dißn biÁn mÁt đá căa các loài bã rùa bắt mồi và vÁt mồi căa chúng (nhóm ráp h¿i) trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk (2019-2020).

Ành hưáng căa đai rừng chắn gió đÁn mÁt đá căa mát số loài côn trùng bắt mồi và vÁt mồi trên cây cà phê t¿i Đắk Lắk. Ành hưáng căa cây cà phê có đai rừng chắn gió đÁn mối quan há giữa côn trùng bắt mồi với vÁt mồi t¿i huyán Krông Păk, Krông Ana á Đắk Lắk năm 2019. Ành hưáng căa kỹ thuÁt t¿o hình và tßa cành cây cà phê lên mÁt đá căa mát số loài côn trùng bắt mồi và vÁt mồi t¿i Đắk Lắk năm 2020. Ành hưáng căa kỹ thuÁt t¿o hình và tßa cành cây cà phê khác nhau lên mối quan há giữa côn trùng bắt mồi và vÁt mồi t¿i Đắk Lắk năm 2020 .114 viii DANH MĀC HÌNH Hình 2.

Các điểm nghiên cứu chă yÁu á Tây Nguyên. Các đặc điểm cÃu trúc ngoài hình thái ngoài căa hã bã xít ăn sâu. Loài Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020,f. Loài Rihirbus kronganaensis Truong, Bui, Ha & Cai, 2020, f.

Loài Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020. Loài Ropalidia daklak Bui, Mai & Nguyen, 2020, f. Đặc điểm hình thái trứng và thiÁu trùng loài Rhynocoris fuscipes. Trưáng thành cái loài Rhynocoris fuscipes.

Đặc điểm hình thái căa trứng và thiÁu trùng loài Euagoras plagiatus. Trưáng thành cái loài Euagoras plagiatus. Trứng và ổ trứng căa loài Rhynocoris fuscipes. ThiÁu trùng các tuổi căa loài Rhynocoris fuscipes.

Cá thể cái Rhynocoris fuscipes đang ăn sâu quy Tenebrio molitor. Trưáng thành đực và cái Rhynocoris fuscipes đang giao phối. ThiÁu trùng các tuổi căa loài E. Trưáng thành đực và cái loài E.