Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số đặc điểm sinh học kỹ thuật nhân giống và trồng xoay dialium cochinchiensis pierre tại gia lai

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm sinh học kỹ thuật nhân giống và trồng xoay dialium cochinchiensis pierre, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Phạm Tiến Bằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hằng Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Học Và Kỹ Thuật Nhân Giống Xoay Dialium Cochinchinensis Tại Gia Lai
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thông tin chung về loài Xoay
• 1.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học
• 1.4. Nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống
• 1.5. Nghiên cứu về kỹ thuật trồng
• 1.6. Nhận xét, đánh giá chung
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học Xoay
• 2.2. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Xoay
• 2.3. Nghiên cứu kỹ thuật trồng Xoay
• 2.4. Đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng Xoay tại Gia Lai
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Quan điểm, phương pháp tiếp cận
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu chung
• 2.5.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm sinh học của loài Xoay
• 3.1.1. Đặc điểm phân bố, sinh thái loài Xoay
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái Xoay
• 3.1.3. Đặc điểm vật hậu Xoay
• 3.1.4. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý Xoay
• 3.1.5. Đặc điểm đa dạng di truyền loài Xoay tại Gia Lai
• 3.1.6. Đặc điểm cấu trúc lâm phần có Xoay phân bố
• 3.1.7. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của Xoay
• 3.2. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Xoay
• 3.2.1. Kỹ thuật nhân giống Xoay từ hạt
• 3.2.2. Kỹ thuật nhân giống Xoay bằng phương pháp giâm hom
• 3.3. Nghiên cứu kỹ thuật trồng Xoay
• 3.3.1. Tiêu chuẩn cây giống Xoay xuất vườn
• 3.3.2. Phương thức trồng Xoay
• 3.3.3. Đề xuất biện pháp kỹ thuật gây trồng Xoay tại Gia Lai
• 3.3.4. Điều kiện gây trồng Xoay
• 3.3.5. Kỹ thuật tạo giống Xoay
• 3.3.6. Kỹ thuật trồng Xoay
• 4. KẾT LUẬN, TÁN TÁI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về loài Xoay Dialium cochinchinensis Pierre

Loài Xoay (Dialium cochinchinensis Pierre) là một trong những loài cây quý hiếm, có giá trị kinh tế và dược liệu cao. Phân bố chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là tại Việt Nam, loài này được ghi nhận có mặt tại nhiều tỉnh như Gia Lai, Kon Tum, và Bình Định. Theo nghiên cứu, Xoay có khả năng cung cấp gỗ chất lượng cao, được sử dụng trong xây dựng và trang trí nội thất. Ngoài ra, quả và lá của cây cũng chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe, có khả năng chống oxy hóa và điều trị một số bệnh. "Xoay là loài cây đa tác dụng, có giá trị kinh tế, dược liệu và bảo tồn nguồn gen". Tuy nhiên, hiện nay, loài này đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nhân giống là cần thiết để bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này.

1.1 Đặc điểm sinh học của loài Xoay

Đặc điểm sinh học của loài Xoay bao gồm hình thái, cấu trúc và sinh lý. Cây Xoay có chiều cao trung bình từ 10 đến 20 mét, với tán lá rộng và hình dạng đặc trưng. Hệ thống rễ phát triển mạnh mẽ, giúp cây chịu đựng tốt trong điều kiện khô hạn. Theo nghiên cứu, "Đặc điểm sinh lý của Xoay cho thấy khả năng thích nghi cao với môi trường sống khác nhau". Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học sẽ giúp trong việc phát triển các phương pháp nhân giống và trồng cây hiệu quả hơn. Đặc biệt, nghiên cứu về đa dạng di truyền của loài cũng rất quan trọng, giúp xác định các quần thể có khả năng sinh trưởng tốt và chống chịu với bệnh tật.

II. Kỹ thuật nhân giống Xoay

Kỹ thuật nhân giống Xoay hiện nay chủ yếu được thực hiện qua hai phương pháp: nhân giống bằng hạt và giâm hom. Nhân giống bằng hạt là phương pháp truyền thống, tuy nhiên, tỷ lệ nảy mầm không cao do chất lượng hạt giống và điều kiện môi trường. "Kỹ thuật giâm hom đã cho thấy hiệu quả cao hơn trong việc nhân giống cây Xoay". Phương pháp này giúp tăng tỷ lệ sống sót của cây con và rút ngắn thời gian sinh trưởng. Nghiên cứu cho thấy, việc xử lý hom trước khi giâm có thể cải thiện đáng kể tỷ lệ ra rễ và sinh trưởng của cây. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại trong nhân giống sẽ góp phần bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này.

2.1 Kỹ thuật giâm hom

Kỹ thuật giâm hom được thực hiện bằng cách chọn lựa các cành khỏe mạnh, không bị sâu bệnh. Hom được cắt từ các cây mẹ có chất lượng tốt, sau đó được xử lý bằng các chất kích thích ra rễ. "Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng IBA và NAA có thể tăng tỷ lệ ra rễ của hom lên đến 80%". Sau khi giâm, hom cần được chăm sóc trong điều kiện ẩm ướt và ánh sáng phù hợp để đảm bảo tỷ lệ sống sót cao. Việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ giúp tăng cường nguồn giống mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm của loài Xoay.

III. Kỹ thuật trồng Xoay tại Gia Lai

Kỹ thuật trồng Xoay tại Gia Lai cần được thực hiện theo các tiêu chuẩn nhất định để đảm bảo sự phát triển bền vững. Đất trồng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, đảm bảo độ pH và độ ẩm phù hợp. "Việc lựa chọn thời điểm trồng cũng rất quan trọng, nên thực hiện vào mùa mưa để cây có đủ nước sinh trưởng". Ngoài ra, việc chăm sóc cây con trong giai đoạn đầu cũng cần được chú trọng, bao gồm tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Nghiên cứu cho thấy, "cây Xoay có khả năng phát triển tốt trong điều kiện đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng". Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trồng hợp lý sẽ giúp cây phát triển khỏe mạnh và cho năng suất cao.

3.1 Điều kiện sinh thái và kỹ thuật trồng

Điều kiện sinh thái tại Gia Lai rất phù hợp cho việc trồng cây Xoay. Nhiệt độ trung bình và lượng mưa hàng năm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây. "Kỹ thuật trồng cần chú ý đến khoảng cách giữa các cây để đảm bảo ánh sáng và không gian phát triển". Việc trồng cây theo hàng lối sẽ giúp dễ dàng trong việc chăm sóc và thu hoạch sau này. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình trồng cũng rất quan trọng, nhằm bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và đa dạng sinh học tại khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà NÔNG NGHIàP VÀ PTNT TR¯äNG Đ¾I HâC LÂM NGHIÆP PH¾M TI¾N BÆNG NGHIÊN CĀU MàT Sà Đ¾C ĐIÂM SINH HâC, KĀ THUÂT NHÂN GIàNG VÀ TRâNG XOAY (Dialium cochinchinensis Pierre) T¾I GIA LAI Ngành: Lâm sinh Mã sá: 9 62 02 05 LUÂN ÁN TI¾N S) LÂM NGHIÆP NG¯äI H¯âNG DÀN KHOA HâC: H°ãng dÁn 1: PGS. NGUYÄN HâNG HÀI H°ãng dÁn 2: TS. PHÍ ĐNG S¡N HÀ NàI, 2024 i LäI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cąu căa riêng tôi, các kÁt quÁ nghiên cąu đ°ÿc trình bày trong lu¿n án là trung thực, khách quan và ch°a tćng đ°ÿc bÁo vá ã bÃt kỳ học vị nào. Trong công trình này có sử dāng mát phÅn kÁt quÁ căa nhiám vā khoa học cÃp Nhà n°ßc: Nghiên cąu khai thác và phát triển nguán gen cây Xoay (Dialium cochinchinnensis Pierre) ã Tây Nguyên, mã sß NVGQ – 2017/17 do TS.

Ngô Văn CÅm làm chă nhiám, NCS là thành viên chính. Viác tham khÁo về các lĩnh vực liên quan khác đều đ°ÿc chú thích rõ ràng khi sử dāng trong lu¿n án. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho viác thực hián lu¿n án đã đ°ÿc cám ¢n, các thông tin trích dẫn trong lu¿n án này đều đ°ÿc chỉ rõ nguán gßc. Hà Nội, ngày tháng 4 năm 2024 Tác giÁ luÃn án Ph¿m Ti¿n BÇng ii LäI CÀM ¡N Lu¿n án này đ°ÿc hoàn thành theo ch°¢ng trình đào t¿o tiÁn sĩ khóa 2017 t¿i tr°áng Tr°áng Đ¿i học Lâm nghiáp Viát Nam.

Trong quá trình thực hián lu¿n án, tôi đã nh¿n đ°ÿc sự quan tâm, giúp đỡ, t¿o điều kián căa Tr°áng Đ¿i học Lâm nghiáp, Trung tâm Lâm nghiáp Nhiát đßi, Vián Khoa học Nam Trung Bá và Tây Nguyên, Vián Nghiên cąu Lâm sinh, Vián Nghiên cąu Gißng và Công nghá sinh học Lâm nghiáp, Vián Khoa học Lâm nghiáp Viát Nam, Chi cāc Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, Trung tâm KhuyÁn nông tỉnh Gia Lai, Sã Nông nghiáp và PTNT tỉnh Gia Lai, Sã Khoa học và Công nghá tỉnh Gia Lai, Sã Tài nguyên và Môi tr°áng tỉnh Gia Lai, Trung tâm Khí t°ÿng thăy văn khu vực Tây Nguyên, các Ban quÁn lý rćng phòng há, Ban quÁn lý V°án qußc gia Kon Ka Kinh, Ban quÁn lý Khu bÁo tán thiên nhiên Kon Ch° Răng, các Công ty TNHH MTV lâm nghiáp trên địa bàn tỉnh Gia Lai và các nhà khoa học. Tôi xin chân thành cÁm ¢n các đ¢n vị, cá nhân và nhà khoa học đã t¿o mọi điều kián thu¿n lÿi, cung cÃp tài liáu và cử cán bá hß trÿ, giúp đỡ tôi thực hián đề tài. Ngô Văn CÅm, chă nhiám đề tài NVQG – 2017/17 đã cho phép tôi tham gia thực hián các thí nghiám và sử dāng sß liáu, bài viÁt có liên quan căa đề tài để phāc vā cho lu¿n án này. Tôi xin bày tỏ lòng biÁt ¢n đÁn các thÅy h°ßng dẫn khoa học là PGS.

Nguyßn Háng HÁi và TS. Phí Đăng S¢n, đã dành nhiều thái gian và công sąc giúp đỡ tôi hoàn thành lu¿n án này. Để lu¿n án này hoàn thành tôi cũng nh¿n đ°ÿc sự đáng viên, giúp đỡ nhiều mặt căa các đáng nghiáp, cáng sự, b¿n bè và ng°ái thân trong gia đình. Xin đ°ÿc gửi lái tri ân và lái cÁm ¢n sâu sÁc tßi những sự giúp đỡ quý báu này.

Hà Nội, ngày tháng 4 năm 2024 Nghiên cāu sinh Ph¿m Ti¿n BÇng iii MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN. III DANH MĀC CÁC TĆ VIÀT TÀT .V DANH MĀC HÌNH ÀNH. Sự cÅn thiÁt thực hián đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tißn căa đề tài.

Những đóng góp mßi căa đề tài. Đßi t°ÿng và gißi h¿n nghiên cąu. TäNG QUAN VÂN ĐÀ NGHIÊN CĀU. Thông tin chung về loài Xoay.

Những nghiên cąu ã n°ßc ngoài. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học. Nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống. Nghiên cứu về kỹ thuật trồng.

Những nghiên cąu về cây Xoay ã Viát Nam. Nghiên cứu đặc điểm sinh học. Nghiên cứu kỹ thuật chọn giống và nhân giống. Nghiên cứu kỹ thuật trồng .4 Nh¿n xét, đánh giá chung.

NàI DUNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĀU. Nghiên cứu đặc điểm sinh học Xoay. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Xoay. Nghiên cứu kỹ thuật trồng Xoay.

Đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng Xoay t¿i Gia Lai. Ph°¢ng pháp nghiên cąu. Quan điểm, phương pháp tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu chung.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể. K¾T QUÀ NGHIÊN CĀU VÀ THÀO LUÂN. Đặc điểm sinh học căa loài Xoay. Đặc điểm phân bố, sinh thái loài Xoay.

Đặc điểm hình thái Xoay. Đặc điểm vật hậu Xoay. Đặc điểm giÁi phẫu, sinh lý Xoay. Đặc điểm đa d¿ng di truyền loài Xoay t¿i Gia Lai.

Đặc điểm cấu trúc lâm phần có Xoay phân bố. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của Xoay. Nghiên cąu kỹ thu¿t nhân gißng Xoay. Kỹ thuật nhân giống Xoay từ h¿t.

Kỹ thuật nhân giống Xoay bằng phương pháp giâm hom. Nghiên cąu kỹ thu¿t tráng Xoay. Tiêu chuẩn cây giống Xoay xuất vưßn. Phương thức trồng Xoay.

Đề xuÃt bián pháp kỹ thu¿t gây tráng Xoay t¿i Gia Lai. Điều kiện gây trồng Xoay. Kỹ thuật t¿o giống Xoay. Kỹ thuật trồng Xoay.

132 K¾T LUÂN, TâN T¾I VÀ KI¾N NGHà. 133 MàT Sà CÔNG TRÌNH KHOA HâC Đà CÔNG Bà CÓ LIÊN QUAN 136 TÀI LIÆU THAM KHÀO. 137 PHĀ LĀC v DANH MĀC CÁC TĂ VI¾T TÄT Tă vi¿t tÅt Ngh*a đÅy đÿ ADN Acid deoxyribo nucleic Analysis of Molecular Variance (Phân tích ph°¢ng sai phân tử - AMOVA mát ph°¢ng pháp để phát hián sự phân hóa bằng cách sử dāng các chỉ thị phân tử) ANOVA Analysis of Variance - phân tích ph°¢ng sai Association of Official Analytical Chemists – Hiáp hái các nhà AOAC phân tích hóa học AYN Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Ayun (Mang Yang) CDR Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Ch° Drăng (Krông Pa) CTAB Cetryl Ammonium Bromide CTTN Công thąc thí nghiám DTJ Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Đăk T¢ Ja (Mang Yang) Fa Ký hiáu lo¿i đÃt vàng đỏ trên đá granit, riolit Fk Ký hiáu lo¿i đÃt nâu đỏ trên đá bazan Ha Ký hiáu lo¿i đÃt mùn đỏ vàng trên đá macma acid HIL Tr¿ng thái rćng sau khai thác c°áng đá cao Hk Ký hiáu lo¿i đÃt mùn nâu đỏ trên đá macma acid HRA Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Hà Ra (Mang Yang) IAO Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Ia O (Ia Grai) IAT Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Ia Rtô (Ia Grai) KCR Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Kon Ch° Răng (Kbang) KHN Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Kon Hà Nćng (Kbang) LRNRL Kiểu rćng lá ráng nửa rāng lá LRTX Kiểu rćng lá ráng th°áng xanh MAE Mean absolute error – Sai sß tuyát đßi trung bình Mean absolute percent error – PhÅn trăm sai sß tuyát đßi trung MAPE bình vi MIL Tr¿ng thái rćng sau khai thác c°áng đá trung bình MLA Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Ia Mlá (Krông Pa) MTV Mát thành viên Na Number of Observed Alleles (sß l°ÿng alen quan sát đ°ÿc ) Ne Number of Effective Alleles (sß l°ÿng các alen có hiáu lực) NRLB Rćng nửa rāng lá, tr¿ng thái trung bình NRLG Rćng nửa rāng lá, tr¿ng thái giÅu NRLN Rćng nửa rāng lá, tr¿ng thái nghèo ODB Ô d¿ng bÁn OTC Ô tiêu chuẩn PCoA Principal coordinate analysis (Phân tích tọa đá chính) PTN.HD Tiêu chuẩn h°ßng dẫn phòng thí nghiám TLA Ký hiáu mẫu đÃt thu th¿p t¿i Tr¿m L¿p (Kbang, Gia Lai) TNHH Công ty trách nhiám hữu h¿n TVKH Tiểu vùng khí h¿u TXB Rćng th°áng xanh, tr¿ng thái trung bình TXG Rćng th°áng xanh, tr¿ng thái giÅu TXN Rćng th°áng xanh, tr¿ng thái nghèo TXP Rćng th°áng xanh, tr¿ng thái phāc hái UBND Ăy ban nhân dân Ph°¢ng pháp nhóm cặp không trọng sß vßi giá trị trung bình sß học (Unweighted Pair Group Method using arithmetic UPGMA Averages) - là mát trong những ph°¢ng pháp khoÁng cách để xây dựng cây phát sinh chăng lo¿i v DANH MĀC CÁC BÀNG BÁng 2.1: BÁng tên mái và trình tự mái nhân bÁn .2: Đặc điểm điều kián l¿p địa n¢i tráng thí nghiám Xoay t¿i Gai Lai .1: Đặc điểm đÃt đai n¢i có loài Xoay phân bß .2: Đánh giá tính chÃt đÃt rćng n¢i có loài Xoay phân bß .3: BÁng tổng hÿp Ánh h°ãng các nhân tß sinh thái đÁn m¿t đá Xoay .4: Mã hóa các nhân tß sinh thái theo chiều tăng dÅn căa m¿t đá Xoay.5: KÁt quÁ lựa chọn mô hình quan há cÃp m¿t đá Xoay (N) vßi các nhân tß sinh thái theo các d¿ng tổ hÿp biÁn và trọng sß .6: Biểu tra cÃp m¿t đá Xoay theo 4 nhân tß sinh thái .7: Biểu tra m¿t đá Xoay theo 4 nhân tß sinh thái .8: Đặc điểm hình thái lá Xoay t¿i các TVKH.9: Đặc điểm kích th°ßc quÁ Xoay theo TVKH .10: Phổ hián t°ÿng sinh học căa Xoay ã các TVKH thuác tỉnh Gia Lai .11: Đặc điểm giÁi phẫu lá Xoay theo các TVKH .12: Hàm l°ÿng diáp lāc trong lá Xoay theo TVKH .13: Tỷ lá tổn th°¢ng căa lá Xoay theo các mąc nhiát đá .14: Khßi l°ÿng các thành phÅn có trong quÁ Xoay t¿i các TVKH .16: Đá thuÅn các lô h¿t gißng thu hái t¿i các TVKH .17: Chỉ sß đa d¿ng di truyền căa các quÅn thể Xoay t¿i Gia Lai .18: KhoÁng cách di truyền và mąc đá t°¢ng đáng di truyền ã 4 quÅn thể Xoay nghiên cąu .19: Vị thÁ tán căa cây Xoay trong các lâm phÅn rćng tự nhiên .20: Tổ thành cây tái sinh t¿i các TVKH .21: M¿t đá và chÃt l°ÿng cây tái sinh loài Xoay .22: Tỷ lá cây Xoay tái sinh theo cÃp chiều cao .23: Nguán gßc và chÃt l°ÿng cây Xoay tái sinh .24: Đặc điểm tái sinh Xoay quanh gßc cây mẹ .25: Ành h°ãng căa ph°¢ng pháp xử lý h¿t đÁn khÁ năng nẩy mÅm .26: Ành h°ãng căa thành phÅn ruát bÅu tỷ lá sßng và phẩm chÃt cây gißng Xoay .27: Ành h°ãng căa thành phÅn ruát bÅu đÁn sinh tr°ãng căa Xoay .28: Ành h°ãng căa kích th°ßc túi bÅu đÁn tỷ lá sßng .29: Ành h°ãng căa chÃt điều hòa sinh tr°ãng đÁn khÁ năng rß .30: Ành h°ãng căa náng đá chÃt điều hòa sinh tr°ãng và thái gian xử lý hom đÁn khÁ năng ra rß căa hom .31: Ành h°ãng căa thái vā giâm hom đÁn tỷ lá ra rß sau 90 ngày .32: Ành h°ãng căa giá thể giâm hom đÁn tỷ lá ra rß căa cây Xoay.33: Ành h°ãng căa tuổi cây con xuÃt v°án đÁn tỷ lá sßng và sinh tr°ãng căa cây tráng .34: Ành h°ãng căa tuổi cây con đem tráng đÁn chÃt l°ÿng cây tráng .35: Ành h°ãng căa ph°¢ng thąc tráng đÁn tỷ lá sßng và sinh tr°ãng căa rćng tráng sau 39 tháng.36: Ành h°ãng căa ph°¢ng thąc tráng đÁn chÃt l°ÿng cây tráng. 128 vii DANH MĀC HÌNH ÀNH Hình 1.