ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu Macadamia là một loại cây ăn quả thân gỗ, thuộc nhóm quả hạch. Hạt Macadamia có giá trị kinh tế cao với tỷ lệ dầu trong nhân 71 – 80%. Macadamia hiện được gây trồng rộng rãi ở Australia, Hawail, Nam Phi và Braxin Macadamia là tên gọi chung của 9 loài cây thuộc chi Macadamia, họ Chẹo thui (Proteaceae); trong đó hai loài cây có giá trị thương mại là M. integrifolia Maiden & Betche và M.
Cả hai loài này đều mọc ở vùng ven biển phía Đông - Nam Queensland và Đông - Bắc New Wales của Australia.[1] Cây Macadamia ở Australia còn gọi là cây Hawaii, cây hạnh đào Australia, cây quả khô Queensland. Khi đưa vào Việt Nam gọi là cây Mắc ca. Cây Mắc ca là cây quả khô thân gỗ, quả tròn, khi chín vỏ quả chuyển từ xanh sang nâu, vỏ khô tự nứt, bên trong chứa một hạt, hiếm khi có 2-3 hạt. Vỏ quả cứng đường kính hạt khoảng 2-3 cm, trọng lượng tươi khoảng 8-9 gram.
Nhân hạt, chiếm gần 1/3 trọng lượng hạt. Macadamia được coi là hoàng hậu của các loại quả khô do có hương vị ngon cũng như giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế rất cao. Hạt Macadamia có hàm lượng acid không bão hòa cao (78,2%), đường (10%), kali (0,37%), phốt pho (0,17%) và magiê (0,12 %). Hàm lượng dầu béo trong nhân Macadamia là cao hơn cả so với lạc và hạt điều.
Hiện nay, nhân hạt Macadamia được dùng rất nhiều trong công nghiệp thực phẩm với cách ăn và chế biến rất phong phú từ ăn sống hoặc trộn trong sà lát, sào, nấu, làm nhân bánh, kem, .Trên thế giới, mắc ca đã được đưa lên bàn ăn của các gia đình giầu có hoặc yến tiệc sang trọng. Cũng là thực phẩm lý tưởng cho người mắc bệnh tim mạch, cao huyết áp và mỡ máu cao. h 2 Macadamia là loài cây có tiềm năng thị trường còn rất lớn. Giá 1 kg hạt Macadamia quy khô trên thị trường thế giới hiện nay là khoảng từ 3 đến 5USD/kg.
Như vậy 1 ha Macadamia có thể có thể cho thu nhập từ 10,000 đến 25,000 USD/năm. Mắc ca cũng được xét là loại cây khó tính chỉ thích hợp với thổ nhưỡng màu mỡ, thoát nước tốt, lượng mưa từ 1.000mm, nhiệt độ khoảng 25 độ C và không dưới 10 độ C. Thời gian trồng tới lúc bắt đầu cho thu hoạch là khoảng từ 7 - 10 năm. Là loại cây gỗ thường xanh, sống lâu năm, có khả năng chịu hạn tốt, có tán lá rộng, lá dày và xanh, có khả năng phòng hộ, rất phù hợp với bảo vệ môi trường và phát triển vùng miền núi.
Tại Việt Nam, các địa điểm trồng Macadamia có sinh trưởng và phát triển tốt như Mai Sơn (Sơn La), Điện Biên Phủ (Điện Biên), Ba Vì (Hà Nội) và Krông Năng (Đắc Lắk) đều có nhiệt độ trung bình năm từ 22 đến 230C, nhiệt độ trung bình ngày nóng nhất của tháng nóng nhất từ 31 đến 34 0C, nhiệt độ trung bình ngày lạnh nhất của tháng lạnh nhất từ 10 đến 17 0C và lượng mưa hàng năm từ 1400 đến 1800 mm. Như vậy, qua các khảo nghiệm Macadamia ở Việt Nam có thể thấy hầu hết loài cây này sinh trưởng nhanh và cho sản lượng hạt cao ở các tỉnh Tây Nguyên mặc dù các khảo nghiệm đều có thể thích nghi được với điều kiện tự nhiên ở các tỉnh miền Bắc tuy nhiên sản lượng hạt chưa cao. Chính vì vậy cần có nghiên cứu sâu hơn về loài cây này ở các tỉnh phía Bắc nhằm chọn ra các giống thích hợp, sinh trưởng nhanh và cho sản lượng cao phuc vụ cho phát triển kinh tế ở các tỉnh miền Bắc Viêt Nam. - Kế thừa các kết quả nghiên cứu về chọn giống và trồng Macadamia ở nước ngoài với các kết quả nghiên cứu về chọn giống, nhân giống và kỹ thuật gây trồng ở việt nam.
- Chọn vùng và lập địa trồng phù hợp với yêu cầu sinh thái và nhu cầu thị trường của cây Macadamia. h 3 Xuất phát từ lý do trên để tiếp tục công tác đánh giá, chọn lọc và phát triển cây Maccadamia tại Việt Nam tôi tiến hành thực hiện đề tài“Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp ghép của một số dòng Macadamia tại Ba vì- Hà Nội” nhằm lựa chọn được những dòng cây mắc ca tốt cho các tỉnh phía Bắc và nâng cao năng suất, sản lượng hạt cho loài cây này. Mục đích Nghiên cứu là cơ sở khoa học trong công tác nhân giống các dòng cây mắc ca để phục vụ cho việc sản xuất và nhân rộng các dòng cây mắc ca tốt. Mục tiêu Lựa chọn ra được các công thức bón phân ảnh hưởng đến đường kính, sinh trưởng của cây hạt mắc ca làm gốc ghép.
Nhằm chọn ra được công thức nào cho tỷ lệ cây sống cao nhất Nghiên cứu tìm ra tỷ lệ liền sinh và bật chồi cao nhất cho các dòng mắc ca 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa nghiên cứu học tập Nghiên cứu nhân giống hoàn thiện cơ sở lí luận và thực tiễn để nâng cao các dòng ghép Macadamia và từ đó lựa chọn được các dòng phát triển phù hợp cho từng vùng sinh thái. Tạo điều kiện cho sinh viên được tiếp xúc, làm quen với thực tế và cũng như trong công tác nghiên cứu.
Tạo điều kiện cho sinh viên lấy kiến thức của mình đã học trong nhà trường để bước vào thực tiễn. Góp phần hoàn chỉnh dữ liệu và nghiên cứu chuyên sâu về loài cây Macadamia. Kết quả nghiên cứu làm cơ sở để lựa chọn ra các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Macadamia. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Nhằm lựa chọn được các dòng cho năng suất và chất lượng cao để người trồng Macadamia tại Ba Vì - Hà Nội và các vùng có điều kiện sinh thái tương tự gia tăng thu nhập, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra được nhiều sản phẩm của Macadamia có giá trị cho xã hội.
h 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Nghiên cứu Macadamia trên thế giới Macadamia gồm nhiều loài, nhưng nổi bật là Macadamia tetraphylla, và M. integrifolia, thuộc Họ Proteaceae, hạt chứa dầu cho thương phẩm gần giống hạt Điều. Đây là cây lấy quả nổi tiếng và đang trở thành cây trồng được quốc tế hoá như cà phê, ca cao, cao su… Mắc ca nguyên sản ở bang Queensland nước úc, người châu Âu đầu tiên di cư đến úc gọi cây này là Giẻ Queensland, về sau được nhập về trồng ở Hawoai tạo ra hàng xuất khẩu quy mô lớn, trên thương trường sản phẩm này đã được mang tên mới là quả khô Ha-oai.Macadamia được trồng phổ biến như một cây ăn quả ở Hawai ừ những năm 1930, sau đó được trồng rộng rãi ở Australia từ năm 1996.
Đến năm 2006 diện tích trồng Macadamia ở Australia đã vượt xa Hawai, năm 2006 các vườn quả ở Australia đã trồng 21. Hiện nay Macadamia đã được trồng ở một số nơi khác như Trung Quốc, Nam Phi, Kenya, Zimbabuê, Israel, California, Guatemala, Brazil, Costa Rica v. Sản lượng hạt Macadamia ở vườn quả thành thục ở Hawaii, Australia và Nam Phi đạt năng suất hàng năm có thể 3,5 - 5 tấn hạt/ha (Mavis, 1997; Allan, 1992[1]; Allan, 2001). Năm 1881 Macadamia được đưa tới trồng ở Hawaii vào, lúc đó chúng được sử dụng như một cây trồng rừng.
Năm 1948, Trạm nghiên cứu nông nghiệp Hawaii đã đầu tư nghiên cứu về lĩnh vực giống và đã tạo ra các dòng có nhiều triển vọng làm tiền đề cho công nghiệp mắc ca hiện đại ở Hawaii như ngày nay. Ở California hai cây Macadamia đầu tiên được trồng vào đầu thập niên 1880 trong sân Berkeley thuộc đại học tổng hợp California. Năm 1950 California mới bắt đầu nhập khẩu một số giống đã được cải thiện từ h 6 Hawaii. Tại Trung Quốc, cây Macadamia đã có mặt ở vườn thực vật Đài loan từ đầu thế kỷ 20, nhưng việc trồng đại trà mới thực hiện trong khoảng 20 năm gần đây.1: Cây và quả Macadamia Sản phẩm chính của cây Macadamia là hạt.
Hạt Macadamia có hương vị thơm ngon nhất trong các loại hạt dùng để ăn. Theo kết quả phân tích của Wenkham và Miller năm 1965, thành phần dinh dưỡng trong nhân hạt Macadamia như sau: h 7 Bảng 2. Thành phần dinh dưỡng trong nhân Mắc ca (Wenkham&Miller 1965) Thành phần Hàm lượng trong 100g phần ăn được Nước (g) 1,50 – 2,50 Chất béo (g) 78,20 Hydrat cacbon (g) 10,00 Protit (g) 9,20 K (mg) 0,37 P (g) 0,17 Mg (g) 0,12 Ca (mg) 36,00 S (mg) 6,60 Fe (mg) 1,80 Zn (mg) 1,40 MN (mg) 0,38 Cu (mg) 0,33 Axit nicotic 1,60 VB1 (mg) 0,22 VB2 (mg) 0,12 Ngoài ra trong mỗi kg nhân hạt Macadamia còn chứa Can-xi 360 mg, Lưu huỳnh 66 mgr, Sắt dễ tiêu 18 mg, Kẽm 14 mg, đồng 3,3 mg, và một số loại Vitamin như Vitamin pp 16 mg, Vitamin B1 2,2 mg, Vitamin B2 2,2 mg; các nghiên cứu sau này còn cho biết thêm: trong nhân mắc ca còn chứa một lượng Vitamin E rất lớn: 6,4 - 18 g/kg nhân. Nếu so sánh với hàm lượng chất béo sau khi rang của lạc nhân là 44,8%, hạt điều 47%, hạnh nhân 51%, hạt hạch đào 63% thì hàm lượng dầu béo 78% h 8 trong nhân Macadamia rõ ràng là cao hơn hẳn.
Điều đặc biệt là hàm lượng acid béo không no trong dầu mắc ca lên tới 84% chỉ đứng sau dầu Sở (97%) đây là thứ chất béo mà thế giới hiện đại rất coi trọng vì ít dẫn tới nguy cơ tích tụ colesteron trong cơ thể người và rất phù hợp với nhu cầu làm dung môi trong mỹ phẩm. Maccadamia là cây ăn quả thân gỗ, thuộc nhóm quả hạch, hạt có vỏ cứng, tỷ lệ nhân 30- 50%, tỷ lệ dầu trong nhân 71 - 80%. Nhân hạt Maccadamia được dùng làm nhân bánh ngọt, nhân socola, kem, hoặc ăn trực tiếp ở dạng đồ hộp. Các nghiên cứu về chọn giống và nhân giống Macadamia đã được thực hiện chủ yếu là chọn lọc cây trội, khảo nghiệm hậu thế và khảo nghiệm dòng vô tính tại các vùng sinh thái khác nhau để xác định hệ số di truyền, quan hệ giữa kiểu gen với điều kiện hoàn cảnh, cũng như hệ số di truyền theo nghĩa rộng và áp dụng chỉ thị phân tử vào chọn giống (Hardner & MeConchie, 1999; Peace, Hardner and others, 2000; Peace et at, 2001).
Tương quan di truyền giữa hạt và nhân Macadamia có thể đạt rg = 0,80 (Hardner, Winks, 2001). Nghiên cứu lai giống Macadamia cũng được thực hiện và bước đầu đã thu được một số kết quả khả quan (Hardner, MeConchie and others, 2000)[2].