Thực Trạng Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó/Mèo Toxocara spp. Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo toxocara spp của, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Cao Vân Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Ngọc Doanh
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Thực Trạng Nhiễm Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó/Mèo (Toxocara Spp.) Của Các Đối Tượng Khám Tại Bộ Môn Ký Sinh Trùng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ sinh học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIUN ĐŨA CHÓ MÈO VÀ BỆNH ẤU TRÙNG GIUN ĐŨA CHÓ/MÈO Ở NGƯỜI
• 2.1. Tác nhân gây bệnh và vòng đời phát triển
• 2.2. Nguồn bệnh và con đường nhiễm bệnh giun đũa chó/mèo
• 2.3. Đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa chó/mèo ở người
• 2.4. Chẩn đoán bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo ở người
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, nguyên liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Kỹ thuật xét nghiệm ELISA tìm kháng thể chống ấu trùng giun đũa chó/mèo
• 3.3.2. Xét nghiệm công thức bạch cầu
• 3.3.3. Phương pháp điều tra hiểu biết và hành vi phòng chống bệnh
• 3.3.4. Xử lý số liệu
• 3.3.5. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo ở đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Kết quả xét nghiệm ELISA và BCAT
• 4.4. Triệu chứng lâm sàng
• 4.5. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo giới tính
• 4.6. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo nhóm tuổi
• 4.7. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo
• 4.8. Kiến thức hiểu biết và hành vi của nhóm nghiên cứu đối với bệnh ấu trùng giun đũa chó mèo
• 4.9. Mối liên quan giữa nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo và một số yếu tố nguy cơ lây nhiễm
• 4.10. Mối liên quan nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo với thói quen, tập quán sinh hoạt
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó Mèo Toxocara spp

Bệnh Toxocariasis, gây ra bởi ấu trùng giun đũa chó Toxocara canis hoặc ấu trùng giun đũa mèo Toxocara cati, là một bệnh lây truyền từ động vật sang người. Trong vòng đời, giun trưởng thành ký sinh ở ruột chó/mèo. Trứng giun theo phân ra ngoài môi trường, phát triển thành ấu trùng L3 có khả năng lây nhiễm. Người nhiễm bệnh khi nuốt phải trứng có ấu trùng hoặc ăn thịt động vật chứa ấu trùng. Ấu trùng xâm nhập vào ruột, theo máu đến gan, phổi, mắt, hệ thần kinh trung ương, gây viêm và kích thích tạo u hạt. Bệnh phổ biến ở vùng nhiệt đới, nơi có nhiều chó/mèo và dân trí thấp. Tại Việt Nam, tỷ lệ người dương tính với kháng thể kháng Toxocara spp. ngày càng tăng, bệnh được xem là bệnh ký sinh trùng mới nổi. Một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm tương đối cao ở một số tỉnh phía Nam và khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Gần đây, số lượng bệnh nhân đến khám tại Bộ môn Ký sinh trùng – Đại học Y Hà Nội với triệu chứng nghi ngờ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo tương đối nhiều.

1.1. Tác Nhân Gây Bệnh Giun Đũa Chó Toxocara Canis và Mèo Cati

Tác nhân gây bệnh là giun tròn thuộc giống Toxocara. Hai loài gây bệnh ở người là Toxocara canis (ở chó) và Toxocara cati (ở mèo). Giun đũa chó/mèo có màu vàng trắng, phân tính đực cái. Tử cung con cái chứa đầy trứng hình bán thùy, dày, vỏ xù xì, kích thước 90 x 75 µm. Theo tài liệu nghiên cứu, trứng giun có thể tồn tại và gây bệnh trong đất tới 1 năm trong điều kiện thuận lợi.

1.2. Vòng Đời Phát Triển Của Giun Đũa Chó Mèo Từ Trứng Đến Ấu Trùng

Giun đũa chó/mèo trưởng thành ký sinh ở ruột chó/mèo, thải trứng ra ngoài theo phân. Sau 1-3 tuần, phôi phát triển thành ấu trùng L3 trong trứng. Chó/mèo nuốt phải trứng chứa ấu trùng L3, ấu trùng thoát khỏi trứng, chui qua thành ruột, theo máu đến gan, tim, phổi và trở về ruột non phát triển thành giun trưởng thành. Con cái đẻ khoảng 200.000 trứng/ngày. Người nhiễm bệnh do ăn phải trứng chứa ấu trùng L3 qua rau, bụi, tay bẩn hoặc ăn thịt động vật chứa ấu trùng. Ấu trùng thoát khỏi vỏ trứng, xâm nhập qua thành ruột đi vào máu, theo dòng máu đến gan, từ đó vào tim phải. Qua động mạch phổi, các mao mạch và sau đó đi rải rác khắp các cơ quan, như gan, phổi, tụy, cơ vân, não, mắt và một số cơ quan khác có các mao mạch nhỏ (0,02 mm) và bị đọng lại tại đây. Chúng không phát triển trong cơ thể người nhưng có thể bảo tồn sự sống trong thời gian dài, dần dần ấu trùng tạo nang và chết trong đó.

II. Đường Lây Nhiễm và Nguồn Bệnh Toxocara spp

Nguồn bệnh chính là chó/mèo nhiễm bệnh, chúng là nguồn dự trữ và phát tán mầm bệnh. Ổ chứa trứng giun là đất, nước nhiễm phân chó/mèo. Bệnh nhân nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo không phải là nguồn lây nhiễm, vì ấu trùng không phát triển thành con giun trưởng thành trong cơ thể người. Ở chó/mèo, nhiễm bệnh trực tiếp qua đường tiêu hóa do nuốt phải trứng nhiễm ấu trùng, gián tiếp qua ăn các động vật khác bị nhiễm ấu trùng, hoặc nhiễm qua bào thai. Ở người, nhiễm bệnh qua ăn thức ăn bị nhiễm trứng giun đũa chó/mèo, hoặc đất, nước, qua tiếp xúc với chó/mèo khi chăm sóc, chơi hoặc ngủ cùng chó mèo, hoặc qua ăn thịt các động vật khác bị nhiễm ấu trùng. Cần đặc biệt chú ý đến vệ sinh cá nhân và môi trường sống để phòng tránh nguy cơ nhiễm Toxocara.

2.1. Nguồn Bệnh Toxocara Vai Trò Của Chó Mèo Nhiễm Bệnh

Chó và mèo nhiễm bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc phát tán mầm bệnh Toxocara. Phân của chúng chứa trứng giun, làm ô nhiễm môi trường đất và nước. Việc kiểm soát và điều trị giun sán cho chó mèo là biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguồn lây nhiễm. Theo nghiên cứu, trứng giun có thể tồn tại trong đất đến một năm, do đó việc vệ sinh môi trường là vô cùng cần thiết.

2.2. Các Con Đường Lây Nhiễm Toxocara spp. Phổ Biến Ở Người

Người có thể nhiễm Toxocara qua nhiều con đường khác nhau. Ăn rau sống, trái cây không rửa sạch, uống nước ô nhiễm, hoặc tiếp xúc trực tiếp với đất nhiễm phân chó mèo đều có thể dẫn đến nhiễm bệnh. Trẻ em có thói quen nghịch đất, mút tay có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Ngoài ra, ăn thịt động vật chưa nấu chín kỹ cũng là một con đường lây nhiễm.

III. Triệu Chứng Lâm Sàng Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó Mèo Toxocara

Triệu chứng lâm sàng của bệnh giun đũa chó/mèo rất đa dạng, phụ thuộc vào số lượng, vị trí ký sinh của ấu trùng và đáp ứng của cơ thể người bị nhiễm. Thông thường người bệnh có các triệu chứng toàn thân như: mệt mỏi, ăn không ngon, thể trạng kém, sốt bất thường và bị dị ứng (nổi mẩn ngứa, nổi ban mày đay…). Nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo thường gây các hội chứng chính như sau: ấu trùng di chuyển nội tạng (VLM), ấu trùng di chuyển ở mắt (OLM), thể không điển hình, thể thần kinh (Neurological toxocariasis). Cần chú ý đến các triệu chứng này để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

3.1. Hội Chứng Ấu Trùng Di Chuyển Nội Tạng VLM Triệu Chứng và Biến Chứng

Hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng (VLM) thường gặp ở trẻ em từ 2-7 tuổi. Các triệu chứng bao gồm đau bụng, giảm thèm ăn, bồn chồn, sốt, ho, thở khò khè, hen suyễn. Xét nghiệm máu cho thấy tăng bạch cầu ái toan (> 2.000 tế bào/mm3). Ấu trùng di chuyển đến gan và phổi gây tổn thương và viêm nhiễm. Trong các quốc gia phương Tây, hội chứng VLM hiếm gặp, từ 1952 đến 1979 chỉ thấy 970 trường hợp.

3.2. Hội Chứng Ấu Trùng Di Chuyển Ở Mắt OLM Nguy Cơ Mù Lòa

Hội chứng ấu trùng di chuyển ở mắt (OLM) xảy ra ở cả trẻ em và thanh thiếu niên. Triệu chứng phổ biến nhất là mất thị giác, bắt đầu trong một khoảng thời gian vài ngày đến vài tuần. Ấu trùng bị giữ lại ở mắt tạo một khối viêm thâm nhiễm BCAT. Các triệu chứng điển hình bao gồm: giảm thị lực một bên, đau mắt, đồng tử trắng, lé mắt kéo dài nhiều tuần. Thường gặp nhất là u hạt võng mạc cực sau dễ nhầm với ung thư võng mạc. Bệnh ở mắt thường không thấy tăng BCAT, gan to hay các triệu chứng khác ở thể bệnh ấu trùng di chuyển nội tạng. OLM dường như là một bệnh lưu hành ở một số khu vực với ước tính tỷ lệ 1/100.000 người ở Alabama, Hoa Kỳ.

3.3. Các Thể Bệnh Toxocara Không Điển Hình và Thể Thần Kinh

Ngoài VLM và OLM, nhiễm Toxocara còn có thể gây ra các thể bệnh không điển hình với các triệu chứng như ốm yếu, ngứa, phát ban, khó thở và đau bụng. Xét nghiệm cho thấy tăng bạch cầu ái toan và tăng nồng độ kháng thể IgE. Thể thần kinh (Neurological toxocariasis) xảy ra khi ấu trùng di chuyển trong não, gây ra các rối loạn thần kinh không đặc hiệu. Chẩn đoán nhầm tình trạng này là khá phổ biến.

IV. Chẩn Đoán Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó Mèo Toxocara spp

Chẩn đoán bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo tương đối khó khăn vì các triệu chứng lâm sàng đa dạng và thường không đặc hiệu. Nếu thấy có các triệu chứng mề đay, mẩn ngứa, sốt kéo dài, ho, thở khò khè, triệu chứng thần kinh, tổn thương ở mắt…. thì cần nghĩ tới nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo và kết hợp thực hiện các phương pháp chẩn đoán khác để khẳng định, bao gồm các phương pháp sau: tìm hiểu tiền sử bệnh nhân, chẩn đoán hình ảnh, chẩn đoán cận lâm sàng. Kỹ thuật chẩn đoán huyết thanh học phổ biến nhất là kỹ thuật miễn dịch liên kết enzyme - sorbent assay (ELISA) với kháng nguyên là chất tiết của ấu trùng giun đũa chó/mèo.

4.1. Phương Pháp ELISA Xét Nghiệm Kháng Thể Toxocara Chính Xác

Kỹ thuật ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) là phương pháp xét nghiệm huyết thanh học phổ biến nhất để chẩn đoán nhiễm Toxocara. Phương pháp này sử dụng kháng nguyên là chất tiết của ấu trùng giun đũa chó/mèo để phát hiện kháng thể IgG đặc hiệu trong huyết thanh bệnh nhân. Kết quả ELISA dương tính cần được khẳng định bằng kỹ thuật Western blot (WB) để tăng độ đặc hiệu.

4.2. Chẩn Đoán Hình Ảnh Phát Hiện Tổn Thương Do Ấu Trùng Toxocara

Kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), và cộng hưởng từ (MRI) có thể được sử dụng để phát hiện và xác định vị trí tổn thương u hạt do ấu trùng Toxocara. Siêu âm bụng có thể cho thấy nhiều vùng giảm âm trong gan ở trẻ em bị gan to. Chụp CT có thể thấy hình ảnh tổn thương gan xuất hiện dưới dạng các vùng mật độ thấp. MRI có thể cho thấy u hạt xuất hiện là các vùng cường độ cao, chủ yếu nằm vỏ não hoặc dưới vỏ não.

4.3. Các Xét Nghiệm Cận Lâm Sàng Hỗ Trợ Chẩn Đoán Toxocara

Ngoài ELISA và chẩn đoán hình ảnh, các xét nghiệm cận lâm sàng khác cũng có thể hỗ trợ chẩn đoán nhiễm Toxocara. Tăng bạch cầu ái toan máu ngoại vi là một dấu hiệu gợi ý, đặc biệt trong thể bệnh VLM. Tuy nhiên, ở bệnh nhân OLM, tăng bạch cầu ái toan có thể không rõ ràng. Xét nghiệm nồng độ kháng thể IgE cũng có thể hữu ích trong chẩn đoán phân biệt.

V. Điều Trị và Phòng Ngừa Nhiễm Ấu Trùng Giun Đũa Chó Mèo Toxocara

Việc điều trị nhiễm Toxocara cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa. Các thuốc tẩy giun như Albendazole hoặc Mebendazole thường được sử dụng. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc có thể khác nhau tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và vị trí ký sinh của ấu trùng. Phòng ngừa bệnh là vô cùng quan trọng, bao gồm vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, tẩy giun định kỳ cho chó mèo, và kiểm soát nguồn lây nhiễm.

5.1. Các Phương Pháp Điều Trị Nhiễm Toxocara Hiện Nay

Điều trị nhiễm Toxocara thường bao gồm sử dụng các thuốc tẩy giun như Albendazole (ABZ) hoặc Mebendazole (MBZ). Liều lượng và thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và vị trí ký sinh của ấu trùng. Trong trường hợp OLM, có thể cần sử dụng thêm corticosteroid để giảm viêm và bảo vệ thị lực.

5.2. Biện Pháp Phòng Ngừa Nhiễm Toxocara Hiệu Quả Tại Nhà

Phòng ngừa nhiễm Toxocara bao gồm các biện pháp vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường. Rửa tay kỹ sau khi tiếp xúc với đất, cát, hoặc chó mèo. Rửa sạch rau sống và trái cây trước khi ăn. Tẩy giun định kỳ cho chó mèo. Kiểm soát phân chó mèo và tránh để trẻ em chơi ở những nơi có nguy cơ ô nhiễm.

5.3. Tầm Quan Trọng Của Vệ Sinh Môi Trường Trong Phòng Chống Toxocara

Vệ sinh môi trường đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa sự lây lan của Toxocara. Thu gom và xử lý phân chó mèo đúng cách. Tránh để chó mèo phóng uế bừa bãi ở những nơi công cộng. Giáo dục cộng đồng về nguy cơ nhiễm Toxocara và các biện pháp phòng ngừa.

VI. Nghiên Cứu Dịch Tễ Học và Tình Hình Nhiễm Toxocara Tại Việt Nam

Các nghiên cứu dịch tễ học về nhiễm Toxocara tại Việt Nam còn hạn chế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ nhiễm tương đối cao ở một số khu vực, đặc biệt là ở trẻ em và những người có tiếp xúc với chó mèo. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá đầy đủ tình hình nhiễm Toxocara tại Việt Nam và đưa ra các biện pháp phòng chống hiệu quả.

6.1. Tỷ Lệ Nhiễm Toxocara Ở Các Nhóm Đối Tượng Nguy Cơ Tại Việt Nam

Tỷ lệ nhiễm Toxocara có thể khác nhau ở các nhóm đối tượng khác nhau. Trẻ em, người nuôi chó mèo, và người làm việc trong môi trường tiếp xúc với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm ở các nhóm đối tượng này để có biện pháp can thiệp phù hợp.

6.2. Phân Bố Địa Lý Của Toxocara spp. Tại Các Tỉnh Thành Việt Nam

Sự phân bố địa lý của Toxocara spp. có thể khác nhau ở các tỉnh thành khác nhau tại Việt Nam. Các yếu tố như khí hậu, điều kiện vệ sinh, và thói quen sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh. Nghiên cứu về phân bố địa lý của Toxocara sẽ giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và tập trung nguồn lực phòng chống.

6.3. Ảnh Hưởng Của Nhiễm Toxocara Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Nhiễm Toxocara có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, từ các triệu chứng nhẹ như mệt mỏi, ngứa ngáy, đến các biến chứng nghiêm trọng như mù lòa và tổn thương thần kinh. Đánh giá ảnh hưởng của nhiễm Toxocara đến sức khỏe cộng đồng là cần thiết để nâng cao nhận thức và thúc đẩy các biện pháp phòng chống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo (Toxocara spp.) là một trong những bệnh truyền lây từ động vật sang người phổ biến nhất trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia nhiệt đới có điều kiện khí hậu nóng ẩm. Tại Việt Nam, thói quen nuôi thú cưng không kiểm soát cùng tập quán sinh hoạt chưa đảm bảo vệ sinh đã khiến tỷ lệ nhiễm kháng thể kháng Toxocara spp. gia tăng nhanh chóng, biến bệnh lý này thành vấn đề y tế công cộng mới nổi. Ấu trùng xâm nhập vào cơ thể người có thể tồn tại âm ỉ kéo dài tới 10 năm, di chuyển qua nhiều cơ quan trọng yếu và gây tổn thương đa dạng nhưng biểu hiện lâm sàng lại không đặc hiệu, dẫn đến nhiều khó khăn trong chẩn đoán và điều trị.

Luận văn thạc sĩ sinh học chuyên ngành Động vật học (mã số 60420103) của tác giả Cao Vân Huyền, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Ngọc Doanh tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật phối hợp cùng Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Hà Nội, tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi:

1. Xác định thực trạng nhiễm ấu trùng Toxocara spp. trên nhóm đối tượng có dấu hiệu nghi ngờ đến khám và làm xét nghiệm huyết thanh học.
2. Phân tích các yếu tố nguy cơ dịch tễ liên quan mật thiết đến tỷ lệ nhiễm bệnh trong cộng đồng.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2016 - 2017 trên quy mô 397 bệnh nhân. Kết quả cung cấp hệ thống dữ liệu dịch tễ học và cận lâm sàng giá trị với tỷ lệ huyết thanh dương tính đạt 55,9% cùng tỷ lệ tăng bạch cầu ái toan chiếm 57,9%. Công trình đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện phác đồ chẩn đoán, điều trị can thiệp và định hình các chiến lược phòng chống bệnh giun truyền qua thú nuôi tại khu vực miền Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ chế bệnh sinh của Toxocariasis hình thành từ hai tác nhân chính: Toxocara canis (ký sinh ở chó) và Toxocara cati (ký sinh ở mèo). Giun cái trưởng thành có khả năng bài xuất khoảng 200.000 trứng mỗi ngày ra môi trường ngoại cảnh theo phân vật chủ. Sau 1 đến 3 tuần ở điều kiện thuận lợi, trứng phát triển thành phôi chứa ấu trùng giai đoạn 3 (L3) có khả năng gây nhiễm. Khi con người vô tình nuốt phải trứng chứa ấu trùng L3 qua thức ăn, nước uống hoặc tiếp xúc bề mặt đất ô nhiễm, ấu trùng thoát vỏ tại ruột non, xuyên qua thành ruột và xâm nhập hệ tuần hoàn.

Do con người là vật chủ ngẫu nhiên (vật chủ ngõ cụt), ấu trùng không thể phát triển thành giun trưởng thành để đẻ trứng mà phân tán đến các mao mạch có đường kính nhỏ khoảng 0,02 mm tại gan, phổi, não, mắt và mô cơ dưới da. Tại đây, ấu trùng kích thích phản ứng viêm u hạt đặc trưng bởi sự thâm nhiễm mạnh mẽ của bạch cầu ái toan (BCAT) và giải phóng kháng nguyên bài tiết - bài xuất (TES-Ag). Dựa trên biểu hiện bệnh lý, y văn chia bệnh thành bốn thể lâm sàng chính:

• Hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng (VLM): Gây gan to, sốt kéo dài, ho, hen suyễn và tăng mạnh số lượng BCAT ngoại vi trên 2.000 tế bào/mm³.
• Hội chứng ấu trùng di chuyển ở mắt (OLM): Thường gặp ở một bên mắt với u hạt võng mạc cực sau, viêm màng bồ đào, giảm thị lực nhưng không kèm tăng BCAT.
• Thể thần kinh (Neurological toxocariasis): Ấu trùng định vị tại hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não hoặc động kinh.
• Thể thông thường/ẩn tính: Biểu hiện mẩn ngứa mạn tính, mề đay dị ứng kèm nồng độ IgE huyết thanh toàn phần tăng trên 500 IU/ml.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên cỡ mẫu 397 bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ (mẩn ngứa, mày đay kéo dài, đau bụng, đau đầu, tổn thương gan phát hiện qua chẩn đoán hình ảnh) đến khám tại Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Hà Nội từ năm 2016 đến 2017. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm tối ưu hóa độ nhạy phát hiện ca bệnh trong nhóm quần thể có nguy cơ cao.

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu bao gồm:

• Xét nghiệm ELISA gián tiếp: Sử dụng bộ Kit thương mại Toxocara ELISA chuẩn của Mỹ với độ nhạy 93% và độ đặc hiệu 88%. Huyết thanh bệnh nhân được pha loãng ở tỷ lệ 1/64, đo mật độ quang học (OD) tại bước sóng 450 nm, ngưỡng xác định dương tính khi OD > 0,3. Lý do lựa chọn kỹ thuật này là khả năng phát hiện lượng kháng thể IgG đặc hiệu kháng TES-Ag với độ chính xác cao trong thời gian thực hiện ngắn khoảng 20 phút.
• Xét nghiệm công thức bạch cầu: Thực hiện trên máy tự động ADVIA 2120i (Siemens, Đức) phân tích 24 thông số huyết học. Tiêu chuẩn đánh giá BCAT bình thường ở mức 40 - 350 tế bào/µl máu (chiếm tỷ lệ 1 - 4%), tăng nhẹ khi đạt 350 - 1.000 tế bào/µl và tăng trung bình khi > 1.000 tế bào/µl.
• Điều tra dịch tễ KAP: Phỏng vấn trực tiếp 368 đối tượng từ 15 tuổi trở lên thông qua bộ câu hỏi cấu trúc về kiến thức bệnh, nguồn lây, đường truyền và hành vi vệ sinh phòng ngừa.
• Xử lý thống kê: Toàn bộ số liệu được làm sạch và phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, áp dụng thuật toán kiểm định Chi-square (χ²) với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 397 bệnh nhân nghi ngờ đã ghi nhận nhiều số liệu dịch tễ học và lâm sàng quan trọng:

1. Tỷ lệ huyết thanh dương tính và biến thiên công thức máu: Có 222/397 đối tượng dương tính với ELISA, tương ứng tỷ lệ nhiễm 55,9%. Tỷ lệ tăng BCAT chung đạt 57,9% (230/397 ca). Đáng chú ý, ở nhóm ELISA dương tính, tỷ lệ tăng BCAT chiếm tới 71,6% (159/222 ca), cao vượt trội so với tỷ lệ tăng BCAT 40,6% ở nhóm ELISA âm tính (p < 0,05).
2. Phân bố theo nhân khẩu học và nhóm tuổi: Tỷ lệ nhiễm giữa hai giới không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (nam giới đạt 56,8% với 117/206 ca; nữ giới đạt 55,0% với 105/191 ca, p > 0,05). Nhóm tuổi lao động từ 15 đến 60 tuổi ghi nhận tỷ lệ dương tính cao nhất đạt 58,5% (186/318 ca), tiếp đến là nhóm trên 60 tuổi đạt 48,0% (24/50 ca) và nhóm trẻ em dưới 15 tuổi đạt 41,4% (12/29 ca). Xét theo nghề nghiệp, người làm ruộng chiếm tỷ lệ mẫu khám cao nhất với 43,3% (172/397 ca).
3. Cơ cấu triệu chứng lâm sàng: Trong 222 ca xác định dương tính qua ELISA, triệu chứng phổ biến nhất là mẩn ngứa chiếm 45,9% (102 ca), kế tiếp là nổi mề đay dị ứng chiếm 24,8% (55 ca), rối loạn tiêu hóa chiếm 8,1% (18 ca), đau đầu chiếm 6,8% (15 ca), sốt nhẹ kéo dài chiếm 5,4% (12 ca), đau mình mẩy chiếm 5,0% (11 ca) và đau tức bụng chiếm 4,5% (10 ca).
4. Tương quan giữa các yếu tố nguy cơ và kết quả xét nghiệm: Tỷ lệ nhiễm ở nhóm gia đình có nuôi chó/mèo là 71,9% (164/228 ca), cao hơn gấp 2,1 lần so với nhóm không nuôi là 34,3% (58/169 ca, p < 0,05). Đối với các hộ nuôi thú cưng không thực hiện tẩy giun định kỳ, tỷ lệ dương tính vọt lên 81,1% so với mức 45,8% ở nhóm có tẩy giun (p < 0,05). Tần suất tiếp xúc trực tiếp (ôm ấp, bế) làm tăng tỷ lệ dương tính lên 76,1% ở nhóm thường xuyên so với 26,2% ở nhóm không bao giờ tiếp xúc.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ dương tính 55,9% trong nghiên cứu này cao hơn đáng kể so với các báo cáo tại Bệnh viện Quân y 103 (35,0%) hay Bệnh viện Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh (20,0%). Sự chênh lệch này xuất phát từ việc đối tượng nghiên cứu đã qua bước sàng lọc lâm sàng tuyến trước với các biểu hiện dị ứng mạn tính hoặc tổn thương nghi ngờ trên hình ảnh CT/siêu âm gan. Tuy nhiên, mức này vẫn thấp hơn một số cuộc điều tra diện rộng tại Phú Thọ (79,25%) và Thanh Hóa (76,8%), nơi điều kiện vệ sinh môi trường chăn nuôi còn hạn chế.

Dữ liệu có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu triệu chứng lâm sàng (với mẩn ngứa và mày đay chiếm ưu thế tuyệt đối trên 70,7%) cùng bảng chéo đa biến thể hiện mối quan hệ nhân quả giữa thói quen nuôi thú cưng và tình trạng nhiễm ấu trùng.

Một phát hiện đáng lưu tâm là sự bất tương xứng giữa kiến thức và thực hành: dù 67,7% người được hỏi biết nguyên tắc ăn chín uống sôi giúp phòng bệnh, vẫn có 42,1% duy trì thói quen ăn rau sống thường xuyên (với tỷ lệ dương tính 52,6%). Đặc biệt, 66,1% đối tượng thừa nhận không có thói quen rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với chó/mèo. Điều này phản ánh rõ nét lỗ hổng hành vi trong việc ngăn chặn lây nhiễm chéo nguồn trứng giun từ lông và dịch tiết động vật sang người.

Mối tương quan giữa hành vi chăm sóc vật nuôi và tỷ lệ dương tính ELISA:
- Không tẩy giun cho chó/mèo:    81,1% Dương tính [====================]
- Có nuôi chó/mèo nói chung:     71,9% Dương tính [=================]
- Tẩy giun định kỳ cho vật nuôi: 45,8% Dương tính [===========]
- Không nuôi chó/mèo:            34,3% Dương tính [========]

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng dịch tễ thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ:

1. Thiết lập quy trình quản lý và tẩy giun định kỳ cho đàn thú cưng:

   • Hành động: Cơ quan Thú y địa phương phối hợp cùng Hội Nông dân ban hành hướng dẫn bắt buộc tẩy giun cho chó và mèo con từ 2 đến 3 tuần tuổi, lặp lại mỗi 2 tuần một lần cho đến 12 tuần tuổi; thú nuôi trưởng thành thực hiện tẩy giun tối thiểu 2 lần/năm.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm tỷ lệ nhiễm Toxocara spp. ở đàn chó nuôi xuống dưới 15% trong vòng 18 tháng triển khai.
   • Chủ thể thực hiện: Chi cục Thú y và các phòng khám thú y tư nhân.

2. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán cận lâm sàng tích hợp tại các cơ sở y tế:

   • Hành động: Bắt buộc chỉ định đồng thời xét nghiệm ELISA kháng thể IgG và đếm số lượng BCAT ngoại vi cho tất cả bệnh nhân có hội chứng mày đay dị ứng kéo dài hoặc phát hiện tổn thương giảm âm/tỷ trọng dạng nốt ở gan. Định lượng IgE toàn phần (> 500 IU/ml) để phân biệt nhiễm cấp tính hay nhiễm cũ.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng độ chính xác trong chẩn đoán thể ẩn tính lên trên 90%, hạn chế tối đa việc lạm dụng thuốc tẩy giun không cần thiết.
   • Chủ thể thực hiện: Các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và các trung tâm xét nghiệm ký sinh trùng.

3. Triển khai chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi vệ sinh cá nhân:

   • Hành động: Tổ chức các buổi truyền thông giáo dục sức khỏe tại các trường học và trạm y tế xã phường, hướng dẫn quy tắc 6 bước rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với đất và thú nuôi, đồng thời hạn chế thói quen tiêu thụ rau sống chưa qua xử lý tiệt trùng.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ người dân rửa tay sau khi chăm sóc vật nuôi từ 33,9% lên tối thiểu 80% trước năm 2020.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) và hệ thống y tế cơ sở.

4. Kiểm soát vệ sinh môi trường công cộng và khu dân cư:

   • Hành động: Ban hành quy định cấm thả rông chó/mèo tại các công viên, vườn hoa, khu vui chơi trẻ em; xử lý chất thải vật nuôi bằng hóa chất diệt mầm bệnh hoặc chôn lấp hợp vệ sinh; tiến hành quan trắc định kỳ nồng độ trứng giun trong mẫu đất công cộng.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm tỷ lệ ô nhiễm trứng giun đũa trong mẫu đất vườn và rau sống thương phẩm xuống dưới mức 5% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Chính quyền địa phương và ban quản lý đô thị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Bác sĩ lâm sàng và chuyên viên xét nghiệm Ký sinh trùng: Giúp nắm vững tiêu chuẩn đối chiếu giữa giá trị OD trong xét nghiệm ELISA với chỉ số BCAT và nồng độ IgE toàn phần, tối ưu hóa phác đồ điều trị bằng Albendazole (10 mg/kg/ngày trong 5 - 21 ngày) hoặc phối hợp Corticosteroid cho từng thể bệnh cụ thể.
• Cán bộ y tế dự phòng và kiểm soát nhiễm khuẩn: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa để xây dựng mô hình cảnh báo sớm, phân tích các chỉ số nguy cơ Odds Ratio (OR) phục vụ công tác lập kế hoạch can thiệp y tế công cộng tuyến cơ sở.
• Bác sĩ thú y và các nhà nghiên cứu Động vật học: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về vòng đời sinh học của giống Toxocara, tỷ lệ bài xuất trứng giun qua phân thú cưng và các phương pháp kiểm soát lây nhiễm chéo giữa động vật và con người.
• Học viên sau đại học và sinh viên y sinh học: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp dịch tễ học mô tả cắt ngang, kỹ thuật xử lý số liệu chuyên sâu bằng SPSS 20 và kỹ năng thiết kế bộ công cụ khảo sát KAP đạt chuẩn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao xét nghiệm phân không thể phát hiện được bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo ở người?

Ở người, ấu trùng Toxocara spp. không thể phát triển thành giun trưởng thành ký sinh trong lòng ruột do người chỉ là vật chủ ngẫu nhiên. Do đó, giun không đẻ trứng và xét nghiệm phân hoàn toàn không tìm thấy trứng ký sinh trùng, buộc phải sử dụng kỹ thuật ELISA huyết thanh học tìm kháng thể đặc hiệu kết hợp đánh giá bạch cầu ái toan máu.

2. Sự kết hợp giữa xét nghiệm ELISA và tỷ lệ bạch cầu ái toan (BCAT) có ý nghĩa gì trong chẩn đoán?

Kháng thể IgG phát hiện qua ELISA có thể tồn tại nhiều tháng đến nhiều năm sau khi ấu trùng đã bị tiêu diệt. Việc kết hợp chỉ số tăng BCAT (> 350 tế bào/µl máu) hoặc nồng độ IgE tăng cao (> 500 IU/ml) đóng vai trò then chốt xác nhận bệnh nhân đang trong giai đoạn nhiễm cấp tính, giúp bác sĩ đưa ra quyết định dùng thuốc chính xác.

3. Những ai có nguy cơ cao nhất bị nhiễm ấu trùng Toxocara spp.?

Những người trực tiếp nuôi chó mèo nhưng không tẩy giun định kỳ có tỷ lệ dương tính lên tới 81,1%. Ngoài ra, người thường xuyên bồng bế thú cưng, người làm ruộng tiếp xúc đất, trẻ em có thói quen mút tay hoặc người ăn rau sống trồng trên đất ô nhiễm (tỷ lệ dương tính 52,6%) là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.

4. Thuốc nào được sử dụng phổ biến nhất để điều trị ấu trùng giun đũa chó/mèo hiện nay?

Các dẫn xuất Benzimidazole như Albendazole (liều thông thường 10 - 15 mg/kg/ngày chia 2 lần trong 5 đến 21 ngày) hoặc Mebendazole (20 - 25 mg/kg/ngày trong 3 tuần) là lựa chọn ưu tiên. Đối với các thể nặng có tổn thương mắt hoặc hệ thần kinh, phác đồ cần kết hợp Corticosteroids (1 mg/kg/ngày) để kiểm soát phản ứng viêm u hạt do ấu trùng thoái hóa bài tiết.

5. Có thể phòng ngừa tái nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo bằng cách nào hiệu quả nhất?

Biện pháp hiệu quả nhất là duy trì lịch tẩy giun cho chó mèo bắt đầu từ 2 - 3 tuần tuổi, lặp lại định kỳ 2 lần/năm cho vật nuôi trưởng thành. Đồng thời, cần tuân thủ rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với thú cưng (hiện có 66,1% người bỏ qua bước này), không thả rông vật nuôi và tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc ăn chín uống sôi.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm ấu trùng Toxocara spp. ở nhóm bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ tại Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Hà Nội ở mức cao, đạt 55,9% với sự tương đồng giữa nam (56,8%) và nữ (55,0%).
• Nhóm tuổi lao động từ 15 đến 60 tuổi chiếm tỷ lệ mắc cao nhất (58,5%), trong đó biểu hiện lâm sàng đặc trưng nhất là mẩn ngứa (45,9%) và nổi mề đay dị ứng mạn tính (24,8%).
• Tình trạng nuôi thú cưng không tẩy giun định kỳ làm tăng tỷ lệ dương tính lên 81,1%, kết hợp với thói quen ăn rau sống và vệ sinh tay chưa đúng cách sau tiếp xúc vật nuôi là các yếu tố nguy cơ hàng đầu.
• Sự phối hợp giữa kỹ thuật ELISA gián tiếp và đếm số lượng bạch cầu ái toan (với 71,6% ca dương tính có tăng BCAT) là tiêu chuẩn cận lâm sàng tối ưu để chẩn đoán phân biệt ca bệnh thực thể.
• Khuyến nghị các cơ sở y tế và thú y triển khai ngay phác đồ phối hợp kiểm soát dịch tễ từ quý IV năm 2017 nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm ấu trùng trong cộng đồng.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và đội ngũ y bác sĩ quan tâm có thể khai thác chi tiết bộ dữ liệu dịch tễ cùng các biểu bảng thống kê thực nghiệm trong toàn văn luận văn thạc sĩ tại thư viện Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật cũng như Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT =====***===== CAO VÂN HUYỀN THỰC TRẠNG NHIỄM VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM ẤU TRÙNG GIUN ĐŨA CHÓ/MÈO (Toxocara spp.) CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG KHÁM TẠI BỘ MÔN KÝ SINH TRÙNG – TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI Chuyên ngành : Động vật học Mã số : 60420103 LUẬN VĂN THẠC SỸ SINH HỌC Cán bộ hướng dẫn TS. PHẠM NGỌC DOANH Hà Nội - 2017 c LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo, quý thầy cô phòng Đào tạo sau đại học, phòng Ký sinh trùng cùng các thầy cô, các nhà khoa học tại Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật – Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, đã tận tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức trong quá trình tôi học tập và hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Phạm Ngọc Doanh, đã tận tình hướng dẫn, chỉ dạy những kiến thức về chuyên môn thiết thực và những chỉ dẫn khoa học quý báu trong suốt quá trình tôi học tập và viết luận văn.

Tôi xin trân trọng cám ơn và bày tỏ lòng biết ơn đến PGS. Phạm Ngọc Minh, GS. Phan Thị Hương Liên cùng toàn thể các thầy cô Bộ môn Ký sinh trùng – Đại học Y Hà Nội đã giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong qua trình học tập cũng như thực hiện đề tài và đóng góp những ý kiến quý báu trong quá trình hoàn thiện luận văn. Tôi xin gửi lới biết ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn quan tâm, ủng hộ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày 25 tháng 09 năm 2017 Cao Vân Huyền c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là đề tài do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong đề tài là trung thực và chưa được công bố trên một công trình nghiên cứu khoa học nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu chách nhiệm với những lời cam đoan trên. Hà Nội, ngày 25 tháng 09 năm 2017 Cao Vân Huyền c DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ABZ Albendazole BCAT Bạch cầu ái toan cs Cộng sự CT Cắt lớp vi tính Enzym – linked immune sorbent assay ELISA (Phản ứng miễn dịch gắn men) MBZ Mebendazole MRI Cộng hưởng từ Ocular larva migrans OLM (Ấu trùng di chuyển ở mắt) TBZ Thiabendazole Visceral larva migrans VLM (Ấu trùng di chuyển nội tạng) c MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

Khái quát chung về giun đũa chó mèo và bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo ở người. Tác nhân gây bệnh và vòng đời phát triển. Nguồn bệnh và con đường nhiễm bệnh giun đũa chó/mèo. Đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa chó/mèo ở người.

Điều trị bệnh ấu trùng giun đũa chó mèo ở người. Phòng bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo. Tình hình nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo trên thế giới. Tình hình nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo tại Việt Nam.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, nguyên liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nguyên liệu nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Xác định tình hình nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo ở các đối tượng có dấu hiệu lâm sàng nghi ngờ nhiễm Toxocara spp. đến khám và làm xét nghiệm tại Bộ môn Ký sinh tùng - Trường đại học Y Hà Nội.

Xác định một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo. Phương pháp nghiên cứu. Kỹ thuật xét nghiệm ELISA tìm kháng thể chống ấu trùng giun đũa chó/mèo. Xét nghiệm công thức bạch cầu.

Phương pháp điều tra hiểu biết và hành vi phòng chống bệnh. Xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Thực trạng nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Kết quả xét nghiệm ELISA và BCAT. Triệu chứng lâm sàng.

Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo giới tính. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo nhóm tuổi. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo. Kiến thức hiểu biết và hành vi của nhóm nghiên cứu đối với bệnh ấu trùng giun đũa chó mèo.

Mối liên quan giữa nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo và một số yếu tố nguy cơ lây nhiễm. Mối liên quan nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo với thói quen, tập quán sinh hoạt. 39 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

42 PHỤ LỤC c DANH MỤC BẢNG Bảng 2.Thông tin của bộ Kit Toxocara ELISA .1: Đặc điểm giới tính, tuổi, nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu .2: Kết quả xét nghiệm ELISA và BCAT .3: Liên quan giữa kết quả xét nghiệm ELISA với bạch cầu ái toan.4: Triệu chứng lâm sàng của các đối tượng nghiên cứu .5: Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo giới .6: Tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo theo nhóm tuổi .7: Kiến thức hiểu biết về bệnh giun đũa chó/mèo .8: Hiểu biết của các đối tượng về tác hại, cách phòng và điều trị tiên lượng bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo .9: Hành vi của đối tượng nghiên cứu có liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo .10: Mối liên quan giữa nuôi chó, mèo và kết quả ELISA .11: Tẩy giun cho chó/mèo và kết quả xét nghiệm ELISA .12: Tiếp xúc với chó, mèo và kết quả xét nghiệm ELISA .13: Mối liên quan giữa tiếp xúc với đất và kết quả xét nghiệm ELISA .14: Thói quen, tập quán sinh hoạt và kết quả xét nghiệm ELISA. 39 c DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Vòng đời phát triển của giun đũa chó .2: Triệu chứng mẩn ngứa trên bệnh nhân .1: Bộ Kit Toxocara ELISA .1: Hình ảnh chứng âm, dương, mẫu (+), (-) và kết quả giá trị OD. 25 c 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Toxocariasis là tên gọi của bệnh do ấu trùng giun đũa chó Toxocara canis hoặc ấu trùng giun đũa mèo Toxocara cati gây nên ở người. Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người [49, 31].

Trong chu kỳ phát triển, giun trưởng thành ký sinh ở ruột vật chủ chính tự nhiên là chó/mèo. Giun cái trưởng thành đẻ trứng, trứng ra ngoài môi trường theo phân vật chủ. Phôi trong trứng phát triển qua các giai đoạn ấu trùng L1, L2 và L3.Trứng chứa ấu trùng L3 có khả năng lây nhiễm. Nếu chó/mèo nuốt phải trứng đã có ấu trùng L3 thì chúng sẽ phát triển thành giun trưởng thành ký sinh ở ruột.

Con người không phải là vật chủ thích hợp của giun đũa chó/mèo, khi vô tình ăn phải trứng có chứa ấu trùng L3 hoặc ăn thịt của vật chủ khác có chứa ấu trùng [49, 31] thì ấu trùng thoát vỏ xâm nhập thành ruột và theo đường máu đến gan, phổi, mắt, hệ thần kinh trung ương và những cơ quan khác trong cơ thể người hoặc di chuyển dưới da. Ở những cơ quan này, ấu trùng di chuyển hàng tuần hay hàng tháng hoặc nằm im thành những vật lạ gây viêm và kích thích tạo ra u hạt thâm nhiễm bạch cầu ái toan [49, 31]. Bệnh giun đũa chó/mèo xuất hiện ở mọi nơi trên thế giới, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao thường xuất hiện ở những vùng nuôi nhiều chó/mèo và dân trí thấp.

Nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo tác động đến cơ thể người một cách âm ỉ kéo dài (ấu trùng có thể sống trong cơ thể người đến 10 năm) làm ảnh hưởng đến sức khỏe, thể chất lẫn tinh thần người bệnh. Tại Việt Nam trước đây, bệnh giun đũa chó /mèo được xem là bệnh ít gặp. Tuy nhiên, những năm gần đây tỷ lệ người dương tính với kháng thể kháng Toxocara spp. ngày càng nhiều.

Hiện nay, bệnh này được xem là bệnh ký sinh trùng mới nổi [9]. Một số điều tra nghiên cứu tại một số tỉnh phía Nam và khu c 2 vực miền Trung - Tây Nguyên cho thấy tỷ lệ nhiễm tương đối cao [2]. Các báo cáo về nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo ở các tỉnh phía Bắc còn rất ít. Gần đây số lượng bệnh nhân đến khám tại Bộ môn Ký sinh trùng – Đại học y Hà Nội với các triệu chứng nghi ngờ nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo tương đối nhiều.

Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Thực trạng nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo (Toxocara spp.) của các đối tượng khám tại Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại Học Y Hà Nội”, với hai mục tiêu: 1. Xác định được thực trạng nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo (Toxocara spp.) trên các đối tượng đến khám tại Bộ môn Ký sinh trùng – Đại học Y Hà Nội. Xác định được một số yếu tố liên quan đến nhiễm ấu trùng giun đũa chó/mèo (Toxocara spp. Khái quát chung về giun đũa chó mèo và bệnh ấu trùng giun đũa chó/mèo ở người 1.

Tác nhân gây bệnh và vòng đời phát triển Tác nhân gây bệnh ấu trùng giun đũa chó mèo là giun tròn thuộc giống Toxocara, họ Toxocaridae, liên họ Ascaridiodea, bộ Ascaridida. Giống Toxocara gồm nhiều loài ký sinh ở các loài động vật khác nhau, tuy nhiên chỉ có 2 loài được ghi nhận là gây bệnh ở người, đó là Toxocara canis ký sinh ở chó và Toxocara cati ký sinh ở mèo [49, 31]. Hình thái học giun đũa chó/mèo: Giun đũa chó/mèo có màu vàng trắng, phân tính đực cái. Tử cung con cái trưởng thành chứa đầy trứng hình bán thùy, dày, vỏ xù xì, kích thước 90 x 75 µm [35].

Vòng đời phát triển của giun đũa chó/mèo (hình 1.1) Trong vòng đời phát triển, giun đũa chó/mèo trưởng thành ký sinh ở ruột chó/mèo, chúng thải trứng ra ngoài theo phân vật chủ. Sau 1 - 3 tuần, phôi phát triển thành ấu trùng qua các giai đoạn L1, L2, L3 ở trong trứng. Trứng chứa ấu trùng L3 có thể nhiễm cho vật chủ. Khi chó, mèo nuốt phải trứng giun đũa đã chứa ấu trùng L3.

Ở ruột non chó/mèo với điều kiện thích hợp ấu trùng thoát khỏi trứng, chui qua thành ruột, theo dòng máu đến gan, tim, phổi và sau đó trở về lại ruột non phát triển thành giun trưởng thành và bắt đầu sinh sản, đẻ trứng. Con cái có thể đẻ khoảng 200.000 trứng/ngày [23]. Trứng giun đũa chó/mèo được thải ra ngoài theo phân vật chủ. Trong đất, trứng có thể bảo tồn khả năng sống và khả năng gây bệnh trong thời gian dài, có thể tới 1 năm trong điều kiện thuận lợi [22].

c 4 Giun đũa chó/mèo có thể truyền từ mẹ sang con qua bào thai.