Nghiên Cứu Nhân Vật Tự Vấn Trong Truyện Ngắn Nguyễn Minh Châu

Khóa luận phân tích nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu, khám phá chiều sâu tâm lý và nghệ thuật kể chuyện độc đáo.

• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Vật Tự Vấn Trong Truyện Ngắn Nguyễn Minh Châu

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHÂN VẬT TỰ VẤN VÀ NHÀ VĂN NGUYỄN MINH CHÂU
• 1.1. Những vấn đề chung về nhân vật tự vấn
• 1.2. Khái niệm nhân vật tự vấn
• 1.3. Ý nghĩa tự vấn của nhân vật trong tác phẩm
• 1.4. Ý nghĩa tự vấn của nhân vật trong tác phẩm
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN VẬT TỰ VẤN TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN MINH CHÂU
• 2.1. Nhân vật Lực trong truyện ngắn Có
• 2.1.1. Giới thiệu về nhân vật Lực
• 2.1.2. Những nội dung tự vấn của nhân vật Lực
• 2.1.3. Ý nghĩa tự vấn của nhân vật Lực
• 2.2. Nhân vật người họa sĩ trong truyện ngắn
• 2.2.1. Giới thiệu về nhân vật người họa sĩ
• 2.2.2. Những nội dung tự vấn của nhân vật người họa sĩ
• 2.2.3. Ý nghĩa tự vấn của nhân vật người họa sĩ
• 2.3. Nhân vật Quỳ trong truyện ngắn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành
• 2.3.1. Giới thiệu về nhân vật Quỳ
• 2.3.2. Những nội dung tự vấn của nhân vật Quỳ
• 2.3.3. Ý nghĩa tự vấn của nhân vật Quỳ
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TỰ VẤN TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN MINH CHÂU
• 3.1. Tập trung miêu tả những chi tiết ngoại hình thể hiện nội tâm nhân vật tự vấn
• 3.1.1. Khuôn mặt của nhân vật tự vấn
• 3.1.2. Đôi mắt của nhân vật tự vấn
• 3.2. Miêu tả nội tâm của nhân vật tự vấn
• 3.2.1. Miêu tả mâu thuẫn trong nội tâm nhân vật
• 3.2.2. Những trạng thái tình cảm của nhân vật
• 3.3. Ngôn ngữ và giọng điệu của nhân vật tự vấn
• 3.3.1. Ngôn ngữ của nhân vật tự vấn
• 3.3.2. Giọng điệu của nhân vật tự vấn
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khám phá nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Nhân vật tự vấn là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc, đánh dấu sự chuyển mình trong tư duy của Nguyễn Minh Châu sau năm 1975. Đây là kiểu nhân vật không còn mang vẻ đẹp lý tưởng hóa của văn học sử thi, mà thay vào đó là những con người đời thường với những trăn trở, dằn vặt và những cuộc đấu tranh nội tâm dữ dội. Họ là sản phẩm của văn học thời kỳ đổi mới, phản ánh một cách chân thực quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn: con người là một thực thể phức tạp, tồn tại song song cả cái tốt và cái xấu, thiên thần và ác quỷ. Việc nghiên cứu nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu không chỉ giúp hiểu sâu sắc hơn về phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu mà còn mở ra cái nhìn đa chiều về cuộc sống và bản chất con người trong giai đoạn xã hội có nhiều biến động. Các nhân vật này thường được đặt vào những tình huống truyện éo le, buộc họ phải đối diện với chính mình, tự phán xét hành động và lương tâm. Quá trình này chính là hành trình nhận thức của nhân vật, một cuộc khám phá bản thân đầy đau đớn nhưng cần thiết để vươn tới sự hoàn thiện nhân cách. Những tác phẩm tiêu biểu như 'Chiếc thuyền ngoài xa', 'Bến quê', và 'Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành' là minh chứng rõ nét cho sự thành công của ông trong việc xây dựng kiểu nhân vật có chiều sâu nội tâm này.

1.1. Định nghĩa khái niệm nhân vật tự vấn trong văn học

Nhân vật tự vấn được định nghĩa là kiểu nhân vật tự phán xét hành động, tự đối thoại, lục vấn và cảnh tỉnh chính mình. Quá trình này diễn ra thông qua những xung động nội tâm, được thúc đẩy bởi lương tâm và nhân cách. Trong các tác phẩm, hình thức biểu hiện phổ biến nhất là độc thoại nội tâm, nơi nhân vật tự bộc lộ những suy tư thầm kín, mô phỏng hoạt động cảm xúc và suy nghĩ một cách trực tiếp. Theo nhà nghiên cứu Trịnh Thu Tuyết, độc thoại nội tâm là “tiếng nói bên trong tâm hồn nhân vật, là lời nhân vật tự nói với mình”. Thông qua đó, ý nghĩa nhân vật tự vấn được thể hiện rõ: bộc lộ trăn trở về cuộc đời, soi xét bản thân và vươn lên hoàn cảnh để hướng đến những giá trị tốt đẹp.

1.2. Bối cảnh ra đời kiểu nhân vật tự vấn Nguyễn Minh Châu

Sau 1975, bối cảnh xã hội Việt Nam có nhiều thay đổi. Chiến tranh kết thúc, nhưng cuộc sống thời bình đặt ra những vấn đề mới về đạo đức, nhân sinh và số phận cá nhân. Nguyễn Minh Châu, với vai trò là người mở đường tinh anh cho văn học thời kỳ đổi mới, đã nhận ra sự cần thiết phải thay đổi cách nhìn về con người. Ông không còn tập trung vào các hình tượng anh hùng lý tưởng mà chuyển sang khám phá con người đời thường với những bi kịch cá nhân và góc khuất tâm hồn. Cảm hứng thế sự đã thôi thúc ông tạo ra kiểu nhân vật tự vấn như một phương thức để đi sâu vào “cái hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn của con người”, phản ánh chân thực sự phức tạp của đời sống.

II. Thách thức khi phân tích nhân vật tự vấn thời Đổi Mới

Việc phân tích nhân vật tự vấn trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu đặt ra những thách thức không nhỏ. Khác với nhân vật anh hùng cách mạng có lý tưởng và hành động rõ ràng, nhân vật tự vấn đòi hỏi người đọc phải đi sâu vào thế giới nội tâm phức tạp, nơi diễn ra những cuộc giằng xé âm thầm nhưng quyết liệt. Thách thức lớn nhất là nhận diện và lý giải được sự thức tỉnh cá nhân của nhân vật, một quá trình thường không được thể hiện qua hành động bên ngoài mà qua những dòng độc thoại nội tâm và những chi tiết tâm lý tinh tế. Độc giả cần phân biệt được đâu là sự yếu đuối, đâu là sự dũng cảm đối diện với sự thật bên trong con người. Hơn nữa, các bi kịch cá nhân của họ thường không mang tầm vóc lớn lao, mà gắn liền với những sai lầm, những day dứt đời thường. Điều này đòi hỏi một phương pháp tiếp cận tinh tế, vượt qua lối mòn phân tích nhân vật theo mô hình善-ác truyền thống để khám phá trọn vẹn giá trị nhân đạo mà nhà văn gửi gắm. Việc hiểu sai hoặc đơn giản hóa quá trình đấu tranh nội tâm trong truyện Nguyễn Minh Châu có thể dẫn đến đánh giá phiến diện về cả nhân vật lẫn tư tưởng của tác giả.

2.1. Sự khác biệt giữa nhân vật tự vấn và nhân vật sử thi

Nhân vật sử thi giai đoạn trước 1975 thường đại diện cho lý tưởng cộng đồng, hành động vì mục tiêu lớn lao của dân tộc, và vẻ đẹp của họ là vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng. Ngược lại, nhân vật tự vấn của Nguyễn Minh Châu lại tập trung vào số phận cá nhân. Họ không giải quyết những vấn đề của lịch sử, mà vật lộn với những vấn đề của chính bản thân. Nếu nhân vật sử thi hướng ngoại, thì nhân vật tự vấn hướng nội, đào sâu vào những góc khuất, những sai lầm và cả những phần “rắn rết” trong tâm hồn. Đây là sự chuyển dịch từ con người-chức năng sang con người-tồn tại, một bước tiến quan trọng trong quan niệm nghệ thuật về con người.

2.2. Nhận diện các tầng lớp ý nghĩa trong độc thoại nội tâm

Độc thoại nội tâm không chỉ là lời tự sự, mà là một cấu trúc phức tạp chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. Nó vừa là lời tự thú, tự phán xét, vừa là sự biện minh, trốn tránh. Ví dụ, trong 'Bức tranh', người họa sĩ vừa tự lên án mình (“Đồ dối trá”), vừa cố gắng tìm lý do để bào chữa (“Tôi là một nghệ sĩ... phục vụ cả một số đông người”). Việc bóc tách các tầng ý nghĩa này đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về ngôn ngữ, giọng điệu và tình huống truyện, qua đó làm sáng tỏ hành trình nhận thức của nhân vật.

III. Bí quyết nhận diện đặc điểm nhân vật tự vấn tiêu biểu

Để nhận diện và phân tích nhân vật tự vấn một cách hiệu quả, cần tập trung vào các biểu hiện đặc trưng trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu. Đặc điểm nhân vật tự vấn Nguyễn Minh Châu thường thể hiện qua ba khía cạnh chính. Thứ nhất, họ luôn mang trong mình một nỗi dằn vặt, một lỗi lầm trong quá khứ và không ngừng bị “tòa án lương tâm” phán xét. Nỗi ám ảnh này trở thành động lực cho quá trình tự vấn. Thứ hai, họ trải qua một hành trình nhận thức đầy đau đớn, từ trạng thái ngộ nhận, vô tâm đến sự thức tỉnh cá nhân sâu sắc. Sự thức tỉnh này thường đến sau một biến cố hoặc một cuộc gặp gỡ định mệnh. Thứ ba, kết quả của quá trình tự vấn không phải lúc nào cũng là một giải pháp triệt để cho vấn đề, mà thường là sự chấp nhận thực tại phức tạp và một cái nhìn nhân hậu, bao dung hơn với con người. Nhân vật Lực trong 'Cỏ lau' chấp nhận mất mát, người họa sĩ trong 'Bức tranh' đối diện với con người thật của mình, và nhân vật Quỳ trong 'Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành' từ bỏ ảo mộng về “thánh nhân”. Tất cả đều cho thấy một chiều sâu nội tâm đáng ngưỡng mộ, thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc.

3.1. Phân tích diễn biến đấu tranh nội tâm của nhân vật Lực

Nhân vật Lực trong 'Cỏ lau' là hiện thân của bi kịch cá nhân sau chiến tranh. Cuộc đấu tranh nội tâm của Lực diễn ra trên hai phương diện: nỗi đau mất mát tình yêu (với Thai) và sự dằn vặt về lỗi lầm trong quá khứ (cái chết của người lính tên Phi). Lực tự vấn: “chỉ vì một cơn giận với người khác, lại một chút tư thù đầy nhỏ nhen với người lính mà tôi đã đưa người lính đi vào chỗ chết”. Sự tự phán xét khắc nghiệt này cho thấy một nhân cách lớn, dũng cảm đối diện với phần khuất tối của bản thân. Cuối cùng, Lực chọn cách lặng lẽ chấp nhận số phận, hy sinh hạnh phúc riêng để giữ sự bình yên cho người khác, một quyết định thể hiện rõ sự thức tỉnh cá nhân và lòng vị tha.

3.2. Quá trình khám phá bản thân của người họa sĩ Bức tranh

Người họa sĩ trong 'Bức tranh' trải qua một hành trình khám phá bản thân điển hình. Ban đầu, anh ta trốn tránh, ngụy biện cho lỗi lầm của mình. Nhưng khi đối diện với người thợ cắt tóc và biết về đôi mắt mù lòa của người mẹ, lương tâm anh bị giày vò. Đỉnh điểm là cuộc đối thoại tưởng tượng, nơi anh tự phân thân để chất vấn chính mình. Bức chân dung tự họa cuối truyện là kết quả của sự tự vấn, là “cái bộ mặt thật của mình vừa được lột khỏi ra cái mặt nạ hằng ngày”. Anh nhận ra “trong con người tôi đang sống lẫn lộn người tốt kẻ xấu, rồng phượng lẫn rắn rết, thiên thần và ác quỷ”. Đây là một nhận thức sâu sắc về bản chất đa diện của con người.

3.3. Hành trình nhận thức của nhân vật Quỳ về con người

Nhân vật Quỳ trong 'Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành' bắt đầu với ảo tưởng đi tìm “thánh nhân”, một con người hoàn mỹ tuyệt đối. Hành trình nhận thức của nhân vật này là quá trình vỡ mộng đau đớn. Cái chết của trung đoàn trưởng Hòa và sự hy sinh của Hậu đã buộc Quỳ phải nhìn nhận lại quan niệm cực đoan của mình. Chị nhận ra giá trị của những con người đời thường với cả ưu điểm và khuyết điểm. Chị tự thú: “Tôi thật ngu dại, với những người đáng quý ấy, tôi đã không coi họ là những con người đang sống giữa cuộc đời, mà lại đòi hỏi nơi họ, một thánh nhân”. Sự thay đổi này đánh dấu một bước trưởng thành lớn trong tư tưởng, thể hiện sự bao dung và cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống.

IV. Phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật tự vấn độc đáo

Nghệ thuật xây dựng nhân vật tự vấn của Nguyễn Minh Châu thể hiện tài năng bậc thầy trong việc miêu tả tâm lý. Ông không chỉ tập trung vào hành động mà chủ yếu khai thác thế giới bên trong. Một trong những thủ pháp quan trọng là tạo ra các tình huống truyện mang tính nghịch lý, buộc nhân vật phải đối diện với quá khứ hoặc với những lựa chọn đạo đức khắc nghiệt. Ngôn ngữ trần thuật thường mang giọng điệu trầm tư, chiêm nghiệm, thấm đẫm triết lý. Đặc biệt, việc sử dụng thành công độc thoại nội tâm và dòng ý thức đã giúp nhà văn phơi bày những diễn biến tâm lý phức tạp nhất. Ông còn chú trọng miêu tả những chi tiết ngoại hình có khả năng thể hiện nội tâm, chẳng hạn như “đôi mắt mở to, khoắc khoải” của người họa sĩ hay “khuôn mặt vuông chữ điền” vừa cứng cỏi vừa lãng mạn của Lực. Những chi tiết này không chỉ để nhận diện mà còn là cánh cửa mở vào thế giới tâm hồn đầy biến động của nhân vật. Đây chính là những yếu tố then chốt tạo nên chiều sâu nội tâm và sức ám ảnh cho các nhân vật của ông, khẳng định phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu trong giai đoạn đổi mới.

4.1. Miêu tả chi tiết ngoại hình thể hiện nội tâm nhân vật

Nguyễn Minh Châu thường lựa chọn những chi tiết ngoại hình đắt giá để biểu đạt nội tâm. Khuôn mặt người họa sĩ trong bức tự họa được miêu tả như “một phần bộ óc màu xám vừa bị mổ phanh ra”, trực tiếp cho thấy sự phanh phui, mổ xẻ tâm hồn. Đôi mắt của các nhân vật cũng là một điểm nhấn. Đôi mắt người họa sĩ “nhìn trừng trừng vào ánh sáng” với vẻ “khắc khoải, bôn chôn, kinh ngạc và đầy nghiêm khắc” thể hiện cuộc vật lộn lương tâm. Cách miêu tả này biến ngoại hình thành một biểu tượng của trạng thái tinh thần, một kỹ thuật bậc thầy trong nghệ thuật xây dựng nhân vật.

4.2. Thủ pháp sử dụng độc thoại và đối thoại nội tâm

Độc thoại và đối thoại nội tâm là công cụ chính để Nguyễn Minh Châu khắc họa nhân vật có chiều sâu nội tâm. Ông để nhân vật tự do bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc, tự chất vấn và phán xét. Trong 'Bức tranh', cuộc đối thoại nội tâm giữa hai nửa con người của họa sĩ là đỉnh cao của kịch tính. Thủ pháp này không chỉ làm rõ diễn biến tâm lý mà còn cho thấy sự phức tạp, mâu thuẫn trong bản chất con người. Nó giúp người đọc thâm nhập trực tiếp vào dòng chảy ý thức của nhân vật, tạo ra sự đồng cảm sâu sắc và làm nổi bật hành trình nhận thức của nhân vật một cách sống động.

V. Top 3 ý nghĩa nhân văn qua hình tượng nhân vật tự vấn

Việc nghiên cứu nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu cho thấy những giá trị tư tưởng và nhân văn sâu sắc. Thứ nhất, kiểu nhân vật này khẳng định một chân lý: giá trị đích thực của con người không nằm ở sự hoàn hảo không tì vết, mà ở lòng dũng cảm đối diện với sai lầm và khát vọng tự hoàn thiện. Sự thức tỉnh cá nhân và nỗi đau đớn khi tự phán xét chính là biểu hiện cao nhất của nhân cách. Thứ hai, thông qua những bi kịch cá nhân và cuộc đấu tranh nội tâm, Nguyễn Minh Châu thể hiện một cái nhìn bao dung, độ lượng với con người. Ông không lên án mà tìm cách thấu hiểu, chỉ ra rằng trong mỗi con người đều có những phần tốt đẹp cần được nâng niu và khơi dậy. Đây là đỉnh cao của giá trị nhân đạo. Cuối cùng, ý nghĩa nhân vật tự vấn còn nằm ở chỗ nó phản ánh trung thực bộ mặt đời sống thời hậu chiến, một hiện thực không chỉ có niềm vui chiến thắng mà còn đầy rẫy những vết thương và những vấn đề nhân sinh phức tạp. Nhân vật tự vấn chính là tiếng nói của con người trong hành trình đi tìm lại bản thể và ý nghĩa tồn tại giữa một thế giới đầy biến động.

5.1. Khẳng định giá trị của sự tự ý thức và hoàn thiện

Nhân vật tự vấn của Nguyễn Minh Châu là minh chứng cho sức mạnh của sự tự ý thức. Khi một con người còn biết dằn vặt, xấu hổ về lỗi lầm của mình, người đó còn khả năng hướng thiện. Người họa sĩ trong 'Bức tranh' dù phạm lỗi nhưng quá trình sám hối đã nâng tầm nhân cách của anh. Lực trong 'Cỏ lau' dù đau khổ nhưng sự hy sinh của anh lại mang vẻ đẹp cao thượng. Nhà văn gửi gắm niềm tin vào khả năng tự nhận thức và vươn lên của con người, dù cho hành trình đó vô cùng gian nan.

5.2. Thể hiện cái nhìn đa chiều nhân hậu về con người

Thay vì phân chia con người thành hai tuyến tốt-xấu rạch ròi, Nguyễn Minh Châu cho thấy sự phức tạp trong mỗi cá nhân. Ngay cả một người tốt như Lực cũng có lúc ích kỷ, một nghệ sĩ tài năng như người họa sĩ lại có lúc vô tâm. Bằng cách soi chiếu con người từ nhiều góc độ, ông đã phá vỡ những công thức có sẵn, trả lại cho văn học một con người chân thực, đa diện. Cái nhìn này thể hiện một tấm lòng nhân hậu, tin tưởng vào phần “người” sâu thẳm trong mỗi số phận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp đại học chuyên ngành Văn học với đề tài "Nghiên cứu nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu" do sinh viên Nguyễn Thị Kim Thoa (Lớp Đại học Ngữ văn K3, Khoa Khoa học Cơ bản, Trường Đại học Võ Trường Toản) thực hiện năm 2014, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Lâm Điền. Đề tài tập trung giải mã một phương diện thi pháp đặc sắc gắn liền với quá trình đổi mới tư duy nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Minh Châu trong giai đoạn văn học sau năm 1975.

Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989) được định vị là cây bút xuất sắc của nền văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đồng thời là "người mở đường tinh anh và tài năng" cho văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Trong gần 30 năm cầm bút, ông đã không ngừng thể nghiệm những cách tân nghệ thuật nhằm mở rộng không gian sáng tạo. Sau năm 1975, ngòi bút của ông có sự chuyển dịch sâu sắc từ cảm hứng ngợi ca sử thi, lãng mạn sang cảm hứng thế sự và đạo đức đời tư, đi sâu vào những bi kịch nhận thức, sự tự phán xét lương tâm và khát vọng hoàn thiện nhân cách con người. Nghệ thuật xây dựng nhân vật — đặc biệt là kiểu nhân vật tự vấn — đóng vai trò then chốt làm nên chiều sâu triết lý cho truyện ngắn Nguyễn Minh Châu. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về tác gia Nguyễn Minh Châu của các nhà nghiên cứu như Tôn Phương Lan, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Thị Minh Thái, Huỳnh Như Phương, song vấn đề nhân vật tự vấn vẫn chưa được khảo sát một cách toàn diện và có hệ thống.

Về nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu, khóa luận xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Khảo sát các nhân vật tự vấn tiêu biểu được nhà văn Nguyễn Minh Châu xây dựng trong tác phẩm.
2. Làm nổi bật những đặc điểm bản chất của kiểu nhân vật tự vấn qua các truyện ngắn.
3. Chỉ ra những thành công nghệ thuật nổi bật trong việc khắc họa nhân vật tự vấn của Nguyễn Minh Châu, qua đó khẳng định những đóng góp to lớn của ông đối với tiến trình hiện đại hóa văn học nước nhà.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu, khóa luận tập trung phân tích loại hình nhân vật tự vấn trong hệ thống truyện ngắn sau năm 1975 của Nguyễn Minh Châu, trong đó đi sâu khảo sát 3 tác phẩm tiêu biểu: Cỏ lau (1989), Bức tranh (1983) và Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành (1983).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận văn học về thi pháp nhân vật, lý thuyết tự ý thức và độc thoại nội tâm:

• Khái niệm nhân vật tự vấn: Kế thừa nhận định của Dương Thị Hương về nhân vật tự ý thức (kiểu nhân vật tự phán xét, đối thoại, lục vấn lương tâm) và quan điểm của Trịnh Thu Tuyết về độc thoại nội tâm (tiếng nói bên trong mô phỏng dòng chảy cảm xúc, suy nghĩ trực tiếp), tác giả khóa luận xác lập khái niệm: Nhân vật tự vấn là nhân vật mà thông qua những lời độc thoại nội tâm nhằm bộc lộ những suy nghĩ, trăn trở, ý thức đặt ra những vấn đề về cuộc đời mình, tự soi xét và phán xét bản thân trước tòa án lương tâm để hướng tới sự hoàn thiện nhân cách.
• Tiến trình lịch sử của hiện tượng tự vấn: Khóa luận chỉ ra rằng tự vấn không phải là hiện tượng hoàn toàn mới mẻ mà đã có cội nguồn từ văn học trung đại (đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích của Nguyễn Du, chùm thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương), qua văn học hiện thực phê phán trước 1945 (tấn bi kịch tinh thần của nhân vật Hộ trong Đời thừa của Nam Cao), và đạt đến bước chuyển biến có tính bước ngoặt trong văn xuôi sau 1975 qua sáng tác của Nguyễn Minh Châu.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả phối hợp các phương pháp nghiên cứu văn học chuyên ngành:

• Phương pháp hệ thống: Đặt nhân vật tự vấn trong chỉnh thể phong cách nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu và tiến trình đổi mới văn học Việt Nam sau 1975.
• Phương pháp phân tích: Khai thác cấu trúc tâm lý, hành động, lời độc thoại, chi tiết ngoại hình và thế giới nội tâm của từng nhân vật cụ thể.
• Thao tác so sánh, chứng minh: Đối chiếu các chặng đường sáng tác trước và sau năm 1975, so sánh nhân vật giữa các tác phẩm để làm rõ nét độc đáo trong thi pháp xây dựng nhân vật của nhà văn.

Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm toàn bộ văn bản tác phẩm văn xuôi tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu cùng 23 tài liệu tham khảo là các chuyên luận, giáo trình lý luận văn học và bài viết phê bình của các nhà nghiên cứu đầu ngành (Trần Đình Sử, Phong Lê, Nguyễn Đăng Mạnh, Phương Lựu, Tôn Phương Lan, Vương Trí Nhàn, Nguyễn Trọng Hoàn...).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề chung về nhân vật tự vấn và nhà văn Nguyễn Minh Châu

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết về loại hình nhân vật tự vấn và khái quát chân dung văn học của tác giả:

• Bản chất và ý nghĩa của việc tự vấn: Tự vấn là nhu cầu tự nhận thức, tự phán xét hành vi khi đối diện với các va đập phức tạp của đời sống. Ý nghĩa cốt lõi của hành động tự vấn gồm ba phương diện: bộc lộ trăn trở suy tư về cuộc đời; soi xét và phán xử chính bản thân mình; vươn lên trên hoàn cảnh hiện tại để hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ.
• Tiểu sử và hành trình sáng tạo của Nguyễn Minh Châu: Sinh năm 1930 tại làng Thơi, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An; nhập ngũ năm 1950; công tác lâu năm tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội và qua đời năm 1989. Tác giả được trao Giải thưởng Bộ Quốc phòng (1984 – 1989), Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1988 – 1989 cho tập Cỏ lau), và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (2000).
• Sự chuyển dịch qua hai giai đoạn sáng tác:
  • Giai đoạn trước 1975: Tiêu biểu với các tác phẩm Cửa sông (1967), Những vùng trời khác nhau (1970 với truyện ngắn Mảnh trăng cuối rừng), Dấu chân người lính (1972). Văn học giai đoạn này tập trung vào nhiệm vụ đấu tranh giải phóng dân tộc, mang cảm hứng sử thi, lãng mạn cách mạng, khẳng định phẩm chất anh hùng và đi tìm "hạt ngọc ẩn giấu" trong chiều sâu tâm hồn con người thời chiến.
  • Giai đoạn sau 1975: Tiêu biểu với các tập truyện ngắn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành (1983), Bến quê (1985), Chiếc thuyền ngoài xa (1987), Cỏ lau (1989) và tiểu luận Trang giấy trước đèn. Nhà văn chuyển hướng sang khám phá con người thế sự đời tư, nhận diện các mâu thuẫn nội tại, sự xói mòn nhân cách và những tổn thương sâu sắc do chiến tranh để lại.

Chương 2: Các nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Chương 2 đi sâu phân tích 3 hình tượng nhân vật tự vấn trung tâm:

| Nhân vật | Tác phẩm | Tình huống phát sinh tự vấn | Nội dung tự vấn cốt lõi | Ý nghĩa và bài học nhân sinh |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| **Lực** | *Cỏ lau* | Trở về sau 24 năm chiến tranh, thấy vợ đã tái giá và cuộc đời mình bị lãng quên | Đối diện với nỗi đau bị cắt lìa khỏi cuộc đời riêng; tự vấn về sự biến chất, xói mòn nhân tính do chiến tranh; tự thú trước linh hồn đồng đội | Lòng vị tha, sự vượt ngã cao cả; chấp nhận thiệt thòi để người khác được sống bình yên |
| **Người họa sĩ** | *Bức tranh* | Gặp lại người chiến sĩ năm xưa (nay làm thợ cắt tóc) mà mình đã bội ước lời hứa mang tranh về cho người mẹ | Giằng xé giữa ngụy biện "phục vụ số đông" và sự ích kỷ, dối trá cá nhân; tự lột bỏ mặt nạ đạo đức giả trước gương | Thức tỉnh lương tri; trung thực tuyệt đối với chính mình; nhận diện cái xấu để hoàn thiện nhân cách |
| **Quỳ** | *Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành* | Trải qua những mất mát trong chiến tranh, chứng kiến cái chết của người yêu (Hòa) | Nhận ra sai lầm cực đoan khi đòi hỏi người yêu phải là "thánh nhân" tuyệt đối; ân hận vì sự đa cảm thiếu sáng suốt | Phê phán thái độ duy mỹ phi thực tế; thấu hiểu giá trị của con người đời thường với đầy đủ ưu - khuyết điểm |

• Nhân vật Lực trong Cỏ lau: Lực là hình ảnh người lính mang vết thương tâm hồn sau chiến tranh. Sự sống sót trở về của anh đặt trong một nghịch cảnh trớ trêu: người thân tưởng anh đã hy sinh nên vợ anh (Thai) đã xây dựng gia đình mới. Lực tự nhận thức mình như "người khách đến không đúng lúc", làm xáo trộn số phận đã an bài. Thay vì phá vỡ hạnh phúc hiện tại của người vợ, Lực chọn cách lùi lại, âm thầm chấp nhận sự cô độc. Tác phẩm còn thể hiện sự dằn vặt của Lực trước sự tha hóa của con người thời hậu chiến ("chiến tranh làm cho người ta hư đi hơn là làm cho người ta tốt hơn") và cuộc tự thú đầy nhân tính trước linh hồn người lính Phi.
• Nhân vật người họa sĩ trong Bức tranh: Truyện ngắn tái hiện quá trình người họa sĩ tự đặt mình trước "tòa án lương tâm". Từng nhận lời vẽ chân dung một chiến sĩ giải phóng để gửi về cho người mẹ già ở quê nhà, nhưng vì danh vọng cá nhân, người họa sĩ đã thất hứa, giữ lại bức tranh để dự thi triển lãm và đạt giải thưởng lớn. Hậu quả là người mẹ vì mòn mỏi khóc chờ con mà bị lòa cả hai mắt. Khi tình cờ gặp lại người chiến sĩ năm xưa làm nghề thợ cắt tóc, người họa sĩ trải qua một cuộc đối thoại nội tâm khốc liệt: từ tâm lý ngụy biện cho rằng công việc nghệ thuật là "phục vụ số đông", đến sự xấu hổ, cay đắng khi nhận ra sự đê tiện, dối trá trong bản thân. Bức tranh tự họa kết thúc tác phẩm là biểu tượng cho sự lột bỏ chiếc mặt nạ danh vọng để nhìn thẳng vào "khuôn mặt bên trong" của chính mình.
• Nhân vật Quỳ trong Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành: Quỳ là một mẫu nhân vật nữ có cá tính mạnh mẽ nhưng mang bi kịch của người "mộng du đi tìm giá trị tuyệt đối". Trong tình yêu với trung đoàn trưởng Hòa, Quỳ luôn đòi hỏi người yêu phải là một bậc "thánh nhân" hoàn mỹ, không tì vết. Khi Hòa hy sinh, Quỳ rơi vào chuỗi ngày dằn vặt khôn nguôi khi nhận ra sự ấu trĩ, phiến diện trong cách nhìn nhận con người. Quỳ tự nhận thức rằng con người đời thường phải được yêu thương bằng cả những nếp tốt lẫn thói xấu tự nhiên, và "trong tất cả mọi sự mất mát, thì mất một con người là không gì bù đắp được".

Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Chương 3 tổng kết các thủ pháp thi pháp đặc sắc tạo nên sự thành công của kiểu nhân vật tự vấn:

• Chi tiết ngoại hình phản chiếu thế giới nội tâm: Tác giả không miêu tả diện mạo một cách tĩnh tại mà chọn lọc các chi tiết mang tính biểu cảm cao:
  • Khuôn mặt: Khuôn mặt vuông chữ điền của Lực in hằn dấu vết khốc liệt của chiến tranh; khuôn mặt tự họa của người họa sĩ phản chiếu trong gương như sự lột xác tâm lý giữa thiên thần và ác quỷ; khuôn mặt đầm đìa nước mắt của Quỳ khi úp vào những bộ quân phục sờn cũ.
  • Đôi mắt: Đôi mắt quả trám hơi xếch của Lực; đôi mắt mù lòa của người mẹ trong Bức tranh như một lời kết tội vô hình đeo bám lương tâm người họa sĩ.
• Nghệ thuật miêu tả xung đột nội tâm: Nhà văn tổ chức những cuộc đối thoại ngầm, độc thoại phân thân đầy kịch tính. Nhân vật tự chia tách bản thể thành hai nửa đối lập (bóng tối - ánh sáng, cao cả - thấp hèn, ngụy biện - sám hối) để tự chất vấn, bóc trần những thói hư tật xấu bị che đậy dưới danh nghĩa cái chung.
• Ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật:
  • Ngôn ngữ: Sử dụng đậm đặc ngôn ngữ tự thuật, độc thoại nội tâm, các câu hỏi tu từ và câu cảm thán nhằm diễn tả sự dằn vặt, ăn năn.
  • Giọng điệu: Giọng điệu chủ đạo là giọng trầm tư, chiêm nghiệm, căn vặn và tự thú. Đây là giọng văn điềm tĩnh, chững chạc, giàu chất triết lý nhân sinh và thấm đượm lòng trắc ẩn.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được những kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Hệ thống hóa diện mạo nhân vật tự vấn: Khóa luận chứng minh nhân vật tự vấn là một thành tựu thi pháp nổi bật của Nguyễn Minh Châu sau năm 1975, phản ánh sự chuyển đổi hệ hình tư duy nghệ thuật từ cảm hứng sử thi sang cảm hứng thế sự - đời tư.
• Làm rõ chiều sâu nhân bản: Nghiên cứu khẳng định thông điệp nhân văn cốt lõi của tác giả: sáng tác văn học là "sự săn đuổi nhân cách con người". Tự vấn không phải là hành động tự hủy diệt mà là con đường duy nhất để con người vượt qua sự tha hóa, đánh thức lương tri và tự hoàn thiện nhân cách.
• Đóng góp về mặt thi pháp: Khóa luận chỉ ra sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa điểm nhìn trần thuật bên trong, kết cấu hồi tưởng, kỹ thuật độc thoại nội tâm phân thân và giọng điệu triết lý trầm lắng trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp đại học, công trình tập trung khảo sát sâu vào 3 tác phẩm tiêu biểu (Cỏ lau, Bức tranh, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành), chưa thể bao quát toàn bộ hệ thống truyện ngắn và tiểu thuyết thời kỳ đổi mới của Nguyễn Minh Châu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu kiểu nhân vật tự vấn qua các tác phẩm khác của Nguyễn Minh Châu như Chiếc thuyền ngoài xa, Bến quê, Phiên chợ Giát, Khách ở quê ra; hoặc thực hiện đề tài so sánh đối sánh mô hình nhân vật tự vấn của Nguyễn Minh Châu với các nhà văn cùng thời như Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng, Lê Lựu.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Sư phạm Ngữ văn, Cử nhân Văn học khi nghiên cứu về tác gia Nguyễn Minh Châu, văn học Việt Nam hiện đại và văn học thời kỳ Đổi mới.
• Giáo viên Trung học phổ thông trong việc biên soạn giáo án và phân tích các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu trong chương trình Ngữ văn.
• Những người nghiên cứu quan tâm đến thi pháp truyện ngắn, lý thuyết nhân vật tự ý thức và phương thức biểu đạt thế giới nội tâm trong văn xuôi nghệ thuật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận định nghĩa khái niệm "nhân vật tự vấn" như thế nào?
Khóa luận xác định nhân vật tự vấn là kiểu nhân vật thông qua những lời độc thoại nội tâm nhằm bộc lộ suy nghĩ, trăn trở, ý thức đặt ra những vấn đề về cuộc đời mình; tự soi xét, phán xét hành động của bản thân và cảnh tỉnh chính mình trước sự đôn đẩy âm thầm mà quyết liệt của lương tâm.

2. Quá trình tự vấn của nhân vật Lực trong Cỏ lau thể hiện qua những phương diện nào?
Lực tự vấn về nỗi đau bị chiến tranh cắt lìa khỏi cuộc đời riêng, biến anh thành "người khách đến không đúng lúc" trước hạnh phúc đã an bài của người vợ cũ; đồng thời anh trăn trở sâu sắc về sự xói mòn nhân tính do chiến tranh gây ra và thực hiện cuộc tự thú trước linh hồn người đồng đội đã hy sinh.

3. Mâu thuẫn kịch tính nhất trong nội tâm người họa sĩ ở truyện ngắn Bức tranh là gì?
Đó là sự xung đột giữa một bên là thái độ ngụy biện nhân danh "nghệ sĩ phục vụ số đông" để lấp liếm lỗi lầm thất hứa, và một bên là sự thức tỉnh của lương tâm khi đối diện với nỗi đau của người mẹ bị mù lòa, buộc anh phải lột bỏ chiếc mặt nạ danh tiếng để nhìn thẳng vào phần xấu xa, đê tiện trong bản thân.

4. Bi kịch nhận thức của nhân vật Quỳ trong Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành bắt nguồn từ đâu?
Bi kịch của Quỳ bắt nguồn từ lối nhìn nhận con người phiến diện, cực đoan khi luôn đòi hỏi người yêu phải là một "thánh nhân" hoàn hảo tuyệt đối; để rồi sau những mất mát đau thương, cô nhận ra cuộc đời trần thế không có ai là thánh nhân và cái giá của sự ngộ nhận là vô cùng đắt.

5. Giọng điệu nghệ thuật chủ đạo được Nguyễn Minh Châu sử dụng để khắc họa nhân vật tự vấn là gì?
Giọng điệu chủ đạo xuyên suốt là giọng trầm tư, chiêm nghiệm, căn vặn và tự thú. Đây là giọng văn điềm tĩnh, ấm áp, sâu lắng, đậm chất triết lý nhân sinh và giàu lòng trắc ẩn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Kim Thoa đã phân tích một cách có hệ thống kiểu nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu qua 3 tác phẩm tiêu biểu Cỏ lau, Bức tranh và Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành. Công trình làm nổi bật những chuyển biến sâu sắc trong quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Minh Châu sau năm 1975, khẳng định khát vọng vươn tới sự hoàn thiện nhân cách và tinh thần trung thực của nhà văn trước cuộc sống. Đây là một tài liệu nghiên cứu nghiêm túc, có giá trị học thuật và ứng dụng thiết thực trong học tập, giảng dạy văn học Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG Đại HỌC VÕ TRƯỜNG TOAN KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN BO KCB NHAN VAT TU VAN TRONG TRUYEN NGAN NGUYEN MINH CHAU KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC CHUYEN NGANH: VAN HOC NGUYEN THI KIM THOA Hau Giang - 2014 TRƯỜNG Đại HỌC VÕ TRƯỜNG TOAN KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN BO KCB NHAN VAT TU VAN TRONG TRUYEN NGAN NGUYEN MINH CHAU KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC CHUYEN NGANH: VAN HOC Giảng viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện: TS. Nguyễn Lâm Điền Nguyễn Thị Kim Thoa MSSV: 1056010067 Lớp: Đại học Ngữ văn K3 Hậu Giang - 2014 LOI CAM ON SKS Để thực hiện luận văn này, ngoài sự cỗ gang, nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ rất nhiều từ quý Thầy Cô và bạn bè Trường Đại học Võ Trường Toản. Đặc biệt là Tiến sĩ Nguyễn Lâm Điền, Thây đã chỉ bảo cho tôi hướng nghiên cứu, tận tâm chữa từng sa1 sót nhỏ của luận văn. Tôi xin tri ân sâu sắc tắm lòng của Thay va cam on tat cả quý Thầy Cô đã nhiệt tình giảng dạy, cung cấp kiến thức cho tôi trong suốt bốn năm đại học.

Cảm ơn Khoa Khoa học Cơ bản Trường Đại học Võ Trường Toản, đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này. Cuỗi cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi kịp hoàn thành luận văn đúng thời hạn. Xin tran trong cam on tat ca! Hậu Giang, ngày.năm 2014 Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Kim Thoa LOI CAM DOAN 8 KOS Tôi xin cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất cứ đề tài nghiên cứu khoa học nào. Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Kim Thoa MUC LUC Trang MO DAU 1.

Lí do chọn đề tài. Lịch sử vẫn đề. Mục đích nghiên CỨU. Phương pháp nghiÊn CỨU.- - - - --- - 5-3 S201101011010110 1101 1110 1 111 11v cv xế 6 CHUONG 1: NHUNG VAN DE CHUNG VE NHAN VAT TU VAN VA NHA VAN NGUYEN MINH CHAU 1.

Những vấn đề chung về nhan vat tu Vane. cece eee cescesceeceescsesesesseeeeees 7 1. Khái niệm nhân vật tur Vane. Ý nghĩa tự vẫn của nhân vật trong tác phẩm .- 2 sex Ev vs sx2 7 1.

Vài nét về nhà văn Nguyễn Minh Châu. 14 CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN VẬT TỰ VẤN TRONG TRUYEN NGAN NGUYEN MINH CHAU 2. Nhân vật Lực trong truyện ngắn Có Ï0. Giới thiệu về nhân vật Lực.

Những nội dung tự vấn của nhân vật Lực. Ý nghĩa tự vẫn của nhân vật Lực. Nhân vật người họa sĩ trong truyện ngắn Öð#c ranh. Giới thiệu về nhân vật người họa sĩ .------ 5£ 2 +E+EE2£zEE sex: 31 2.

Những nội dung tự vẫn của nhân vật người họa sĩ. Ý nghĩa tự van của nhân vật người họa sĩ. Nhân vật Quỳ trong truyện ngắn Người đàn bà trên chuyển tàu tốc hành. Giới thiệu về nhân vật Quỳ.-------- 5< + E2 3 E3 SE E33 k xe EErxrke 37 2.

Những nội dung tự vẫn của nhân vật Quỳ. Ý nghĩa tự vẫn của nhân vật Quỳ.- 2 2 + s xxx xckekeEeEeEerrsrke 47 CHUONG 3: NGHE THUAT XAY DUNG NHAN VAT TU VAN TRONG TRUYEN NGAN NGUYEN MINH CHAU 3. Tập trung miêu tả những chi tiết ngoại hình thể hiện nội tâm nhân vật tự vấn. Khuôn mặt của nhân vật tự vẫn.- -- 2 2 2 2 sEs+s+E£k£kek se zEzEzrzcke 49 3.

Đôi mắt của nhân vật tự vấn .------ + + + 2 2z E33 3cx k ve EErxree 51 3. Miêu tả nội tâm của nhân vật tự VAN oo. Miêu tả mâu thuẫn trong nội tâm nhân vật. Những trạng thái tình cảm của nhân vật.

Ngôn ngữ và giọng điệu của nhân vật tự vẫn. Ngôn ngữ của nhân vật tự vấn .--- --- ke S+ESE SE xxx re 60 3. Giọng điệu của nhân vật tự Vane. ecscscscscsssescscssssessesestssesees 65 KẾT LUẬN .-- - - - 2 << S33 EE 3S SH S13 51511 113 115151151515 11 1611 T1 T110 re.

Li do chon dé tai Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn hàng đầu của nền văn hoc Việt Nam hiện đại, là cây bút có đóng góp xuất sắc cho nên văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông còn là người mở đường xuất sắc cho Văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Trong quá trình sáng tác Nguyễn Minh Châu đã không ngừng suy nghĩ kiếm tìm và thử nghiệm những cách thể hiện mới để tự mở rộng không gian sáng tạo nghệ thuật của chính mình. Gần ba mươi năm cầm bút, Nguyễn Minh Châu đã để lại một khối lượng khá lớn truyện ngắn có ảnh hưởng sâu rộng đến nền văn học nước nhà.

Đọc văn Nguyễn Minh Châu, người ta nhận ra đó là một nhà văn tài hoa. Từ giã cuộc đời giữa lúc khát vọng và sự nghiệp còn dang dở nhưng ông đã để lại một di sản văn học bao gdm nhiéu thé loai (truyén ngan, truyện vừa, tiểu thuyết, bút ký, tiểu luận,. Ông là tấm gương lao động nghệ thuật đáng trân trọng. Với những cống hiến ấy, Nguyễn Minh Châu có một vị trí không thể thay thế trong văn học Việt Nam hiện đại.

Ông là một nhà văn đặt nền móng toàn diện và sâu sắc cho sự đổi mới cả về quan niệm nghệ thuật lẫn phương thức biểu đạt. Trong cuộc chuyển mình đầy khó khăn của văn học những năm đầu thời kì đổi mới, bằng một sự “đững cảm rất điềm đạm” (Vương Trí Nhàn), ông đã từng bước thay đổi lối nghĩ, lối viết, lặng lẽ nhận lãnh vai trò của một người lính tiên phong trong việc vượt lên chính mình, tìm hướng đi mới cho mình và cho cả một nên văn học. Những tập truyện ngắn của ông ra đời trong những năm 80 của thế kỉ XX đã trở thành một hiện tượng văn học thu hút được nhiều sự quan tâm của dư luận. Quá trình sáng tác đều mang lại những thành công nhất định cho Nguyễn Minh Châu, nhưng chắc chắn chỉ sau chiến tranh với những trăn trở, suy ngẫm, khát khao hướng đến sự cách tân trong tư duy nghệ thuật, với sự kết hợp hài hòa giữa hiện thực lịch sử và hiện thực đời sống, ông mới thật sự định hình cho mình một phong cách riêng.

Là nhà văn trải qua hai thời kì sáng tác ông đã để lại những giá trị quý báu cho đời, đã có hàng trăm bài viết đăng trên các báo và tạp chí cùng rất nhiều những chuyên luận, công trình nghiên cứu về cuộc đời và tác phâm của ông. Một trong những yếu tố làm nên cái hay của truyện ngắn chính là: cách xây dựng cốt truyện, cách tạo tình huống truyện.trong đó nghệ thuật xây dựng nhân vật là một yếu tố không thể thiếu tạo nên sự thành công cho truyện ngắn. Chính vì lẽ đó tôi chọn vấn đề Nhân vật tự vấn trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu dé tim hiểu nhằm sáng tỏ hơn về loại nhân vật này trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu. Lich sir van dé Đến nay đã có rất nhiều công trình, bài viết về Nguyễn Minh Châu và sự nghiệp của ông như: Nguyễn Minh Châu con người và tác phẩm (Tôn Phương Lan và Lại Nguyên Ấn biên soạn, Nxb Hội nhà văn, 1991); Nguyễn Minh Châu tài năng và sáng tạo nghệ thuật (Mai Hương tuyên chọn và biên soạn, Nxb VHTT, 2001); Nguyễn Minh Châu về tác gia và tác phẩm (Nguyễn Trọng Hoàn giới thiệu và tuyến chọn, Nxb giáo dục, 2007);.

Trong cuốn sách Phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu, khi đề cập đến mối quan hệ giữa nhân vật với hoàn cảnh trong một số truyện ngắn sau 1975 của Nguyễn Minh Châu, Tôn Phương Lan có nhận định: “Con người là sản phẩm của hoàn cảnh nhưng con người cũng là một thực thể mang tính độc lập. Một mặt nó chịu sự chỉ phối và phụ thuộc vào hoàn cảnh. Mặt khác nó cũng tye xoay sở, bươn chải để tôn tại, hoặc là tùy thuộc vào hoàn cảnh hoặc vươn lên trên hoàn cảnh, chống lại hoàn cảnh.LNiculin trong Nguyễn Minh Châu và sáng tác của anh đã xác định: “Cảm hứng các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, như tự anh nói, trước hết là cô gắng “tìm cải hạt ngọc ẩn giấu trong bê sâu tâm hôn của người”. Và đó vẫn là chủ âm trong sáng tạo của Nguyễn Minh Châu, với việc xây dựng nhân vật chính diện (.

Nhà văn dường như vượt lên khỏi cái hằng ngày và hưởng về cái đẹp để của cuộc đời; cái đẹp dường như được giải thoát khỏi gánh nặng của cải xấu, bay vượt lên khỏi cái thường nhật. Trong bài viết Nguyễn Minh Châu những năm 80 và sự đổi mới cách nhìn về con người, Nguyễn Văn Hạnh đã đánh giá: “Với nhận thức mới về con người, về nội tâm của nhân vật, Nguyễn Minh Châu đã góp vào nên văn học hiện đại của ta một hình tượng nông dân mới mẻ, độc đáo, đây hấp dẫn (. Ở Nguyễn Minh Cháu, những người lao động trung thực, những nhân vật tích cực thường có một cách nhìn độ lượng với cuộc sống, với những nhu câu đánh giá những ý nghĩ và việc làm của mình. Người họa sĩ trong Bức tranh nói đên việc tự thủ, trong Co lau người lính cách mạng cũng trở lại với tư tưởng tự thủ đó.

Con người muốn tìm hiểu mình, đối điện với lương tâm của mình, nói lên với chính mình sự thật, những điêu lỗi lầm, đáng xấu hồ, mà bấy lâu nay mình vẫn muốn lẫn tránh, che giấu. Nguyễn Thị Minh Thái nói lên cảm nhận của mình trong bài viết Ấn tượng vê nhân vật nữ của Nguyễn Minh Chấu như sau: “Chỉ bằng một chùm truyện ngắn mới nhất trong tập Người dan bà trên chuyển tàu tốc hành này, với những nhân vật nữ đáng yêu cô thiếu nữ Phi trong Mùa hè nắng ấy, Hạnh trong Bên đường chiến tranh, người mẹ và con gái trong Mẹ con chị Hằng, kế cả cô Thoan trong Đứa ăn cắp.cũng thấy rằng Nguyễn Minh Châu có một cải nhìn ấm áp, nhân hậu, luôn chăm chủ phát hiện những vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam từ nhiều chiều, nhiều hướng, nhiễu phía khác nhau. Trong cả bối cảnh chiến tranh lẫn bối cảnh đời thường, những nhân vật ấy đều đẹp. Mánh trăng cuối rừng là truyện ngắn được nhiều nhà phê bình nhắc đến và được đáng giá cao vì tính chất trữ tình thấm đẫm trang văn.

Riêng Nguyễn Thanh Hùng lại tìm được Cái đẹp và cái hay của Mảnh trăng cuối rừng ở khía cạnh khác: “Với Mảnh trăng cuối rừng nên quan tâm đến thi pháp truyện kế và hãy bắt đầu với phương thức kế. Phương thức kế bao gôm một hệ thống các yếu tỗ như người kể, kỹ thuật kể, thời gian kể, lời kể, nhịp điệu kể và viễn cảnh kể.