Luận văn thạc sĩ quản lý xây dựng nghiên cứu các nhân tố gây hạn chế lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng bằng trọng tài thương mại tại việt nam

Luận văn thạc sĩ quản lý xây dựng phân tích nhân tố hạn chế lựa chọn trọng tài thương mại giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyen Xuan Hai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Pham Hong Luan
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý xây dựng
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố gây hạn chế lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng bằng trọng tài thương mại tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Sơ lược các nghiên cứu tương tự trước đây
• 1.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.3.2. Về mặt không gian
• 1.4.3.3. Về mặt thời gian
• 1.4.4. Phương pháp và công cụ nghiên cứu
• 1.4.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.2. Công cụ nghiên cứu
• 1.4.5. Tính mới của đề tài nghiên cứu
• 1.4.6. Đóng góp dự kiến của đề tài nghiên cứu
• 1.4.6.1. Về mặt học thuật
• 1.4.6.2. Về mặt thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG VÀ TRANH CHẤP
• 2.1. Khái quát chung về hợp đồng xây dựng, tranh chấp và các phương thức giải quyết tranh chấp
• 2.2. Hợp đồng trong hoạt động xây dựng
• 2.3. Tranh chấp hợp đồng xây dựng (Construction Contract Disputes)
• 2.4. Các phương thức giải quyết tranh chấp
• 2.5. Thực tế hoạt động của Trọng tài thương mại (TTTM) VIAC tại Việt Nam
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng việc lựa chọn phương thức TTTM
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Các công cụ nghiên cứu
• 3.2.1. Bảng câu hỏi khảo sát
• 3.2.2. Thang đo, kiểm tra thang đo và các mục hỏi
• 3.2.3. Các công cụ thống kê
• 3.2.3.1. Phương pháp trị trung bình và xếp hạng các nhân tố
• 3.2.3.2. Kiểm định One-way ANOVA
• 3.2.3.3. Kiểm định Kruskal-Wallis
• 3.2.3.4. Kiểm định Spearman
• 3.2.4. Kiểm định KMO Bartlett’s
• 3.2.5. Phân tích thành tố chính (Principal Component Analysis - PCA)
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH SỐ LIỆU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Quy trình phân tích số liệu
• 4.2. Kết quả thu thập dữ liệu vòng khảo sát đại trà
• 4.3. Kiểm tra thang đo và mục hỏi
• 4.4. Xác định các nhân tố gây hạn chế lựa chọn phương thức TTTM
• 4.4.1. Nhóm nhân tố liên quan đến sự hiểu biết
• 4.4.2. Nhóm nhân tố liên quan đến phán quyết trọng tài
• 4.4.3. Nhóm nhân tố liên quan đến niềm tin
• 4.4.4. Nhóm nhân tố liên quan đến sự bình đẳng
• 4.4.5. Nhóm nhân tố liên quan đặc trưng ngành xây dựng
• 4.4.6. Nhân tố liên quan đến chi phí trọng tài
• 4.5. Bảng tổng hợp các nhân tố khảo sát đại trà
• 4.6. Phân tích thông tin chung của đối tượng khảo sát
• 4.7. Quy trình thu thập dữ liệu
• 4.8. Vòng khảo sát ý kiến chuyên gia
• 4.9. Vòng khảo sát đại trà
• 4.10. Phân tích các nhân tố được đánh giá cao nhất và thấp nhất
• 4.10.1. Các nhân tố gây hạn chế được đánh giá cao nhất
• 4.10.2. Các nhân tố gây hạn chế có mức độ ảnh hưởng thấp nhất
• 4.11. Phân tích thành tố chính (Principal Component Analysis - PCA)
• 4.11.1. Đặt tên các thành tố chính
• 4.11.2. Bàn luận các thành tố chính
• 4.12. So sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN VIỆC LỰA CHỌN PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG BẰNG TTTM
• 5.1. Quy trình đề xuất giải pháp
• 5.2. Đề xuất giải pháp sơ bộ
• 5.2.1. Nhóm giải pháp nâng cao sự hiểu biết phương thức TTTM
• 5.2.2. Nhóm giải pháp cải thiện lòng tin vào phương thức TTTM
• 5.2.3. Nhóm giải pháp từ phía Trung tâm trọng tài
• 5.2.4. Giải pháp áp dụng điều khoản TTTM trong hợp đồng xây dựng
• 5.3. Kiểm tra lại tính khả thi và tính hiệu quả của giải pháp đề xuất
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 6.1. Đối với cơ quan nhà nước
• 6.2. Đối với Trung tâm trọng tài
• 6.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 6.4. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 07. Kiểm định Kruskal-Wallis
• Phụ lục 08. Hệ số tương quan
• Phụ lục 09. Phân tích thành tố chính (Principal component analysis - PCA)
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các nhân tố hạn chế việc lựa chọn trọng tài thương mại (TTTM) trong giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng (HDXD) tại Việt Nam. Việt Nam là quốc gia đang phát triển với nhu cầu đầu tư lớn trong lĩnh vực xây dựng, kéo theo nhiều rủi ro và tranh chấp. Mặc dù có nhiều phương thức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, TTTM và tòa án, TTTM vẫn chưa được ưa chuộng. Thực tế cho thấy, chỉ khoảng 1% tranh chấp thương mại được giải quyết bằng TTTM, trong khi 98,5% có thể áp dụng phương thức này. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp cải thiện.

1.1. Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam đang phát triển mạnh trong lĩnh vực xây dựng, nhưng đi kèm là nhiều rủi ro và tranh chấp. Các doanh nghiệp thường lựa chọn tòa án thay vì TTTM, mặc dù TTTM có nhiều ưu điểm như thời gian giải quyết nhanh và chi phí thấp hơn. Nghiên cứu này đặt ra câu hỏi: Tại sao TTTM chưa được ưa chuộng và làm thế nào để cải thiện tình hình này?

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố hạn chế việc lựa chọn TTTM, đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này, và đề xuất giải pháp cải thiện. Cụ thể, nghiên cứu tập trung vào ba mục tiêu chính: xác định nguyên nhân, đánh giá nhân tố, và đề xuất giải pháp.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng câu hỏi để thu thập dữ liệu từ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng. Bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên các nghiên cứu trước đây và ý kiến chuyên gia, bao gồm 19 nhân tố hạn chế được chia thành 5 nhóm chính. Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê như Cronbach's alpha, One-way ANOVA, và phân tích thành tố chính (PCA).

2.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát với bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên các nghiên cứu trước đây và ý kiến chuyên gia. Bảng câu hỏi bao gồm 19 nhân tố hạn chế, được chia thành 5 nhóm chính: đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, cơ chế pháp luật, hiểu biết về TTTM, và tâm lý ngại thay đổi.

2.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ 70 bảng khảo sát hợp lệ, đại diện cho ba nhóm doanh nghiệp: công ty vốn nước ngoài, công ty cổ phần, và công ty TNHH/tư nhân. Các phương pháp phân tích bao gồm Cronbach's alpha để kiểm tra độ tin cậy, One-way ANOVA và Kruskal-Wallis để kiểm định sự khác biệt, và PCA để xác định các nhân tố chính.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra 5 nhân tố chính hạn chế việc lựa chọn TTTM: đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, cơ chế pháp luật, hiểu biết hạn chế về TTTM, và tâm lý ngại thay đổi. Các nhân tố này được đánh giá cao về mức độ ảnh hưởng, trong đó đặc thù ngành xây dựng và cơ chế pháp luật là hai nhân tố quan trọng nhất.

3.1. Nhân tố chính hạn chế

Nghiên cứu xác định 5 nhân tố chính: đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, cơ chế pháp luật, hiểu biết hạn chế về TTTM, và tâm lý ngại thay đổi. Trong đó, đặc thù ngành xây dựng và cơ chế pháp luật được đánh giá là có ảnh hưởng lớn nhất.

3.2. Đánh giá mức độ ảnh hưởng

Các nhân tố được đánh giá dựa trên mức độ ảnh hưởng đến việc lựa chọn TTTM. Kết quả cho thấy, đặc thù ngành xây dựng và cơ chế pháp luật có mức độ ảnh hưởng cao nhất, trong khi tâm lý ngại thay đổi có mức độ ảnh hưởng thấp hơn.

IV. Đề xuất giải pháp

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp được đề xuất để cải thiện việc lựa chọn TTTM: nâng cao hiểu biết về TTTM, cải thiện lòng tin vào TTTM, cải tiến cơ chế pháp luật, và áp dụng điều khoản TTTM trong HDXD. Các giải pháp này nhằm khắc phục các nhân tố hạn chế và thúc đẩy sử dụng TTTM trong giải quyết tranh chấp.

4.1. Giải pháp nâng cao hiểu biết

Đề xuất các chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao hiểu biết về TTTM cho các doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng.

4.2. Cải thiện cơ chế pháp luật

Đề xuất cải tiến các quy định pháp luật liên quan đến TTTM, đặc biệt là các quy định về thủ tục và hiệu lực của phán quyết trọng tài.

V. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc lựa chọn TTTM trong giải quyết tranh chấp HDXD tại Việt Nam bị hạn chế bởi nhiều nhân tố, trong đó đặc thù ngành xây dựng và cơ chế pháp luật là hai nhân tố chính. Để cải thiện, cần thực hiện các giải pháp nâng cao hiểu biết, cải thiện cơ chế pháp luật, và tăng cường lòng tin vào TTTM.

5.1. Kết luận

Nghiên cứu chỉ ra rằng các nhân tố hạn chế việc lựa chọn TTTM bao gồm đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, cơ chế pháp luật, hiểu biết hạn chế, và tâm lý ngại thay đổi. Các nhân tố này cần được giải quyết để thúc đẩy sử dụng TTTM.

5.2. Khuyến nghị

Khuyến nghị các cơ quan nhà nước và trung tâm trọng tài thực hiện các giải pháp nâng cao hiểu biết, cải thiện cơ chế pháp luật, và tăng cường lòng tin vào TTTM để thúc đẩy sử dụng phương thức này trong giải quyết tranh chấp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, lĩnh vực xây dựng ngày càng mở rộng, kéo theo sự gia tăng các tranh chấp hợp đồng xây dựng (HDXD). Theo báo cáo của ngành, tỷ lệ tranh chấp HDXD chiếm khoảng 15% trong tổng số vụ tranh chấp được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) năm 2015. Mặc dù trọng tài thương mại (TTTM) là phương thức giải quyết tranh chấp văn minh, phổ biến trên thế giới với khoảng 90% doanh nghiệp quốc tế ưu tiên lựa chọn, tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng TTTM trong giải quyết tranh chấp thương mại nói chung và HDXD nói riêng vẫn còn rất thấp, chưa đến 1%. Thực tế, đa số các cá nhân và tổ chức kinh doanh tại Việt Nam vẫn ưu tiên lựa chọn Tòa án như phương thức giải quyết tranh chấp chính.

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu các nhân tố gây hạn chế việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp HDXD thông qua TTTM tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể gồm: xác định nguyên nhân gây hạn chế, xếp hạng và đánh giá các nhân tố này, đồng thời đề xuất giải pháp cải thiện việc sử dụng TTTM. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2016, khảo sát tại khu vực TP. Hồ Chí Minh với 70 bảng khảo sát hợp lệ từ các doanh nghiệp nước ngoài, công ty cổ phần và công ty TNHH/tư nhân. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, giảm tải cho hệ thống Tòa án và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xây dựng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về giải quyết tranh chấp trong hợp đồng xây dựng, bao gồm:

• Lý thuyết về tranh chấp hợp đồng xây dựng: Tranh chấp được định nghĩa là sự không thống nhất giữa các bên về quyền lợi, nghĩa vụ hoặc yêu cầu trong hợp đồng, dẫn đến khiếu nại hoặc từ chối thực hiện nghĩa vụ.
• Mô hình lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp (Dispute Resolution Methods - DRM): Bao gồm các phương thức như thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và Tòa án, với các tiêu chí đánh giá như chi phí, thời gian, tính linh hoạt, tính ràng buộc và khả năng thi hành.
• Khái niệm trọng tài thương mại (TTTM): Theo Luật Trọng tài Thương mại 2010, TTTM là phương thức giải quyết tranh chấp dựa trên thỏa thuận tự nguyện của các bên, với phán quyết có tính ràng buộc và được thi hành bởi cơ quan nhà nước.
• Các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp: Bao gồm đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, cơ chế pháp luật, nhận thức về TTTM và tâm lý ngại thay đổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu chính qua bảng câu hỏi khảo sát 70 đối tượng có kinh nghiệm pháp lý trong lĩnh vực xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh, đại diện cho ba nhóm doanh nghiệp: công ty vốn nước ngoài, công ty cổ phần và công ty TNHH/tư nhân.
• Thiết kế bảng câu hỏi: Dựa trên tổng hợp các nghiên cứu trước và ý kiến chuyên gia, bảng câu hỏi gồm 19 nhân tố thuộc 5 nhóm rào cản chính, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ để đánh giá mức độ gây hạn chế.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS v23 và Excel để phân tích thống kê. Các kiểm định bao gồm Cronbach’s Alpha để kiểm tra độ tin cậy thang đo, One-way ANOVA và Kruskal-Wallis để kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp, kiểm định Spearman để đánh giá sự đồng thuận xếp hạng, và phân tích thành tố chính (PCA) để xác định các thành tố chính gây hạn chế.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2016, bao gồm giai đoạn khảo sát thử nghiệm, thu thập dữ liệu đại trà, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năm nguyên nhân chính gây hạn chế lựa chọn TTTM được xác định qua phân tích PCA, gồm:

   • Đặc thù ngành xây dựng
   • Văn hóa truyền thống Việt Nam
   • Rào cản cơ chế và pháp luật liên quan
   • Hiểu biết hạn chế về phương thức TTTM
   • Tâm lý ngại thay đổi

2. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố được xếp hạng theo trị trung bình trên thang Likert:

   • Tính khả thi và thi hành quyết định trọng tài (trung bình 4.64/5)
   • Luật quốc gia và quyền tài phán (4.45/5)
   • Ràng buộc pháp lý của phán quyết trọng tài (4.27/5)
   • Thời gian giải quyết tranh chấp (4.09/5)

3. Sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp: Kiểm định One-way ANOVA và Kruskal-Wallis cho thấy có sự khác biệt đáng kể về nhận thức và đánh giá mức độ hạn chế giữa các nhóm doanh nghiệp, đặc biệt là giữa công ty vốn nước ngoài và các công ty trong nước.

4. Tâm lý ngại thay đổi và thiếu niềm tin: Khoảng 70% doanh nghiệp vẫn ưu tiên Tòa án do quen thuộc và tin tưởng hơn, trong khi chỉ khoảng 16,9% lựa chọn TTTM theo khảo sát Bộ Tư pháp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân đặc thù ngành xây dựng như tính phức tạp hợp đồng, giá trị lớn và thời gian thi công kéo dài khiến doanh nghiệp e ngại lựa chọn TTTM do lo ngại phán quyết không thể điều chỉnh lại. Văn hóa truyền thống Việt Nam với thói quen quen biết, ưu tiên quan hệ thân quen với Tòa án cũng là rào cản lớn. Rào cản pháp luật và cơ chế như thiếu quy định rõ ràng về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong TTTM làm giảm hiệu quả thi hành phán quyết. Hiểu biết hạn chế về TTTM và tâm lý ngại thay đổi từ phương thức truyền thống sang TTTM cũng là nguyên nhân quan trọng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, các nhân tố như thời gian giải quyết, chi phí, tính linh hoạt và thi hành phán quyết cũng được đánh giá cao. Tuy nhiên, tại Việt Nam, sự thiếu đồng thuận và niềm tin vào TTTM còn lớn hơn, cần có giải pháp nâng cao nhận thức và cải thiện pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đánh giá các nhân tố hạn chế theo từng nhóm doanh nghiệp, bảng so sánh thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp giữa TTTM và Tòa án, cũng như ma trận tương quan Spearman giữa các nhóm khảo sát.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và hiểu biết về TTTM

   • Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo chuyên sâu cho doanh nghiệp và cán bộ pháp lý về lợi ích và quy trình TTTM.
   • Mục tiêu: tăng tỷ lệ doanh nghiệp hiểu rõ TTTM lên 70% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Xây dựng, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

2. Cải thiện khung pháp lý và cơ chế hỗ trợ thi hành phán quyết trọng tài

   • Hoàn thiện các quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời, tăng cường vai trò hỗ trợ của Tòa án trong quá trình trọng tài.
   • Mục tiêu: giảm thời gian thi hành phán quyết trọng tài xuống dưới 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

3. Tăng cường uy tín và năng lực của các trung tâm trọng tài

   • Đào tạo trọng tài viên chuyên sâu, minh bạch quy trình phân xử, nâng cao chất lượng phán quyết.
   • Mục tiêu: nâng cao mức độ hài lòng của doanh nghiệp lên trên 80% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: VIAC, các trung tâm trọng tài địa phương.

4. Khuyến khích đưa điều khoản trọng tài vào hợp đồng xây dựng

   • Xây dựng mẫu hợp đồng chuẩn có điều khoản trọng tài, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng.
   • Mục tiêu: tăng tỷ lệ hợp đồng có điều khoản trọng tài lên 50% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Xây dựng, các hiệp hội ngành nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp xây dựng và nhà thầu

   • Hiểu rõ các rào cản và lợi ích khi lựa chọn TTTM, từ đó đưa ra quyết định phù hợp trong hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

2. Luật sư và tư vấn pháp lý trong lĩnh vực xây dựng

   • Nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp để tư vấn chính xác, hiệu quả cho khách hàng.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hỗ trợ phát triển TTTM, giảm tải cho hệ thống Tòa án.

4. Trung tâm trọng tài và tổ chức giải quyết tranh chấp

   • Cải tiến quy trình, nâng cao năng lực và uy tín nhằm thu hút doanh nghiệp sử dụng dịch vụ trọng tài.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao doanh nghiệp Việt Nam ít lựa chọn trọng tài thương mại?
   Doanh nghiệp còn hạn chế hiểu biết về TTTM, tâm lý ngại thay đổi, rào cản pháp luật và văn hóa truyền thống ưu tiên Tòa án là những nguyên nhân chính.

2. TTTM có ưu điểm gì so với Tòa án trong giải quyết tranh chấp xây dựng?
   TTTM thường giải quyết nhanh hơn (4-5 tháng so với khoảng 400 ngày tại Tòa án), chi phí thấp hơn và có tính linh hoạt, bảo mật cao hơn.

3. Phán quyết trọng tài có được thi hành như bản án Tòa án không?
   Phán quyết trọng tài có tính ràng buộc và được thi hành bởi cơ quan thi hành án, tuy nhiên doanh nghiệp còn lo ngại về hiệu quả thi hành thực tế.

4. Làm thế nào để tăng cường sử dụng TTTM trong giải quyết tranh chấp xây dựng?
   Cần nâng cao nhận thức, cải thiện pháp luật, tăng cường năng lực trung tâm trọng tài và khuyến khích đưa điều khoản trọng tài vào hợp đồng.

5. Phân tích thành tố chính (PCA) giúp gì cho nghiên cứu này?
   PCA giúp nhóm các nhân tố gây hạn chế thành các thành tố chính, từ đó tập trung giải pháp vào những nguyên nhân cốt lõi, nâng cao hiệu quả cải thiện.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định năm nguyên nhân chính gây hạn chế lựa chọn TTTM trong giải quyết tranh chấp HDXD tại Việt Nam, bao gồm đặc thù ngành xây dựng, văn hóa truyền thống, rào cản pháp luật, hiểu biết hạn chế và tâm lý ngại thay đổi.
• Phân tích định lượng với 70 bảng khảo sát cho thấy sự khác biệt nhận thức giữa các nhóm doanh nghiệp và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố.
• Đề xuất bốn nhóm giải pháp thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, cải thiện pháp luật, tăng cường năng lực trung tâm trọng tài và khuyến khích áp dụng điều khoản trọng tài trong hợp đồng.
• Nghiên cứu góp phần làm rõ các vấn đề pháp lý và thực tiễn trong giải quyết tranh chấp xây dựng, hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc lựa chọn phương thức phù hợp.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi hiệu quả và mở rộng nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc để hoàn thiện hơn.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và tổ chức liên quan nên xem xét áp dụng các giải pháp nghiên cứu để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, góp phần phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Tính cấp thiết của để tài. Sơ lược các nghiên cứu tương tự trước đây. Các nghiên cứu trên thé gi6i.

Cac nghiên cứu tại Việt Nam. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên CỨU. Mục tiêu nghién CỨU. Nhiệm vụ nghiên CỨU.

Phạm vi nghiÊn CỨU. Đối tượng nghiên CỨU. VỀ mặt không gian. Về mặt thời gian.

Phuong pháp và công cụ nghiÊn CỨU. Phương pháp nghiÊn CỨU. Công cụ nghiÊn CỨU. Tính mới của dé tài nghiên CỨU.

Đóng góp dự kiến của dé tài nghiên CỨU. VỀ mặt học thuật. :- - ssEE 112k EE 112v 11212 81115111 1xx ree 15 1. VỀ mặt thực tiOn ccccccccccescssscececesssccsecscecssssvsvscececssvsvscscesevacsceceesevacseneeees 16 CHU ONG 2.1 Khái quát chung về HDXD, tranh chap và các phương thức giải quyết tranh chap i00 .1 Hợp đồng trong hoạt động xây dựng.---- cseeesesteeseeseseeteen 17 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page I LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN 2.2 Tranh chấp HDXD (Construction Contract Disputes) .2 Cac phương thức giải quyết tranh Chap.

Thực tế hoạt động của TTTM VIAC tại Việt Nam .4 Các nhân tô ảnh hưởng việc lựa chọn phương thức TTM. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Quy trình nghiÊn CỨU.2 _ Các công cụ nghiÊn CỨU.1 Bảng câu hỏi khảo Sất.2 _ Thang đo, kiểm tra thang đo và các mục hỏi .3 Các công cụ thống kê.1 Phương pháp trị trung bình và xếp hạng các nhân tố .2 Kiểm định One - way ANOVA. Kiểm định Kruskal —WalliS .4 Kiểm định Spearman.---- ¿2-5 2 SE+ESE+E‡E£EEEEEEEEEEEEEEEErkrkerererrerered 31 3. Kiểm định KMO Bartlett’s .6 Phan tích thành tổ chính (Principal Component Analysis - PCA) .4 Phan tích các nhân tố gây hạn chế sử dụng phương thức TTTM.1 Nhóm nhân tố liên quan đến sự hiểu biẾC .2 Nhóm nhân tố liên quan đến phán quyết trọng tài.3 Nhóm nhân tố liên quan đến niém tin.44 Nhóm nhân tố liên quan đến sự bình đăng .5 Nhóm nhân tố liên quan đặc trưng ngành xây dựng.6 _ Nhân tố liên quan đến chi phí trọng tài.5 Bảng tong hop các nhân tố khảo sát đại trà.6 Phan thông tin chung của đối tượng khảo sát.7 _ Quy trình thu thập dữ lIỆU.1 Vong khảo sát ý kiến Chuyên gia .2 Vong khảo sát đại tra.

G5 G0 nen42 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page ii LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN CHUONG 4. PHAN TICH SO LIEU VA BAN LUAN.1 Quy trình phân tích $6 liệU.---¿+- 5256 +E+S£SE‡E+EE£E£ESEEEEEEEEEEErErkrrerrrrees 4 4.2 Kết quả thu thập dữ liệu vòng khảo sát đại trà. Kiếm tra thang đo va mục hỏi .4 Xác định các nhân tổ gây hạn chế lựa chọn phương thức TTM.5 __ Trị trung bình và xếp hạng các nhân tố theo mức độ gây hạn chế .6 Kiểm định sự khác biệt về trung bình mức độ xảy ra giữa các nhóm .7 _ Kiểm tra sự tương quan xếp hạng giữa ba nhóm doanh nghiệp .8 Quan điểm giữa ba nhóm doanh nghiép.1 Từ góc độ phía doanh nghiệp nước ngoài.2 Từ góc độ phía các doanh nghiệp CO phan.3 Từ góc độ phía doanh nghiệp TNHH/Tu nhân.9 Phan tích các nhân tô được đánh giá cao nhất và thấp nhất .1 Các nhân tố gây han chế được đánh giá cao nhất.2 _ Các nhân tố gây hạn chế có mức độ anh hưởng thấp nhất .10 Phân tích thành tổ chính (Principal Component Analysis - PCA) .11 Đặt tên và bàn luận các thành tố chính. - - + sxk+k£EsE+E£E+EE£eEsesesxe.1 Đặt tên các thành tố chính.2 Bàn luận các thành tố chin.12 So sánh kết quả với các nghiên cứu trUGC .ceececeecesesesessesessesessseesesssesseseseesesen 64 CHƯƠNG 5.

ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN VIỆC LỰA CHỌN PHƯƠNG THỨC GIAI QUYẾT TRANH CHAP HDXD BANG TTTM.1 _ Quy trình dé xuất giải pháp .2 Dé xuat giải pháp sơ bộ.1 Nhóm giải pháp nâng cao sự hiểu biết phương thức TTTM .2 Nhom giải pháp cải thiện lòng tin vào phương thức TƯTM. Nhóm giải pháp từ phía Trung tâm trọng tài .24 Giải pháp áp dụng điều khoản TTTM trong HDXD .------- 70 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page iii LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN 5.3 Kiếm tra lại tinh khả thi và tính hiệu qua của giải pháp dé xuất. KET LUẬN VA KHUYEN NGHỊ,.1 Đối với Cơ quan nhà ƯỚC.--- + ¿2E SE+E£EEEE+E£E#E£EEEE£EEEeEEErErkrrrrees 74 6.2 Đối với Trung tâm trọng tài.3 Hạn chế của nghiên CỨU.-- - ¿5 5£ SE+E+S£SE£E£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrkrrrrrrerree 75 64 Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theO.---- ¿2-5 2 + +*+ESE£E+EeEcEvkererrrrrrerree 75 TÀI LIEU THAM KHÁOO. <5 << s2 S2 s94 93959 se sesssscse 76 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page iv LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN DANH MUC CAC TU NGU VIET TAT.

TTTM : Trọng tài thương mại. HDXD : Hop đồng xây dựng. VIAC : Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam- tổ chức trọng tai có uy tin và lâu đời của Việt Nam, được cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và nước ngoài tín nhiệm lựa chon dé giải quyết tranh chấp. HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page 1 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN DANH MỤC CÁC HINH ANH, BIEU DO.

Phương thức giải quyết tranh chấp giữa Trung Đông và Châu Á. Lĩnh vực tranh chấp TAL VÌ AC. SGK ve 7 Hinh 2. Moi quan hệ giữa mâu thudn, khiếu nại và tranh chấp.

Nguồn gốc và nguyên nhân tuong đương gáy tranh chấp xây dựng. Mức độ trang trong của các phương thức giải quyết tranh chấp. Các bước giải quyết tranh chấp xây dung trên thé giới. Số lượng vụ tranh chấp được phân xử tại VIAC.

Thời gian giải quyết tranh chấp trung bình qua các năm 2013 — 2015. Quy trình HGhHIÊH CUUL. Mô tả phân tích thành tổ chính. Quy trình phân tích số liỆ.

Quy trình dé xuất giải PRGDP. Những nhân tô gây hạn chế được đánh giá CAO. Các thành t6 chính. se ctcccSrt‡rththtrrtrrttrrtrrtrrtrrrtrrrrrrree 74 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page 2 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN DANH MUC CAC BANG BIEU.

So sánh các phương thức giải quyết tranh chấp.------cc<cscscsccs: 19 Bang 2. Văn hóa ảnh hưởng đến lựa chon phương thức giải quyết tranh chấp HDXD quốc TRE 21 Bang 2. Mức độ quan trong của các nhân tô trong việc lựa chon phương thức giải quyết tranh chap. Các nhân tổ tiện ích dựa trên mô hình giải quyết tranh chấp du án xây dung quốc "RE 23 Bảng 2.

Eigenvector cho từng tiêu chí thu được từ mô hình AHP. Những nhân to ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp ID XD. Những nhân to ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp ID XD. Những nhân tổ quan trọng ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương thức phân xử tranh CHAP.- S5 St ST SE 1111112111 111111.

Phương thức trọng tài chưa phù hợp với với giải quyết tranh chấp lĩnh vực l2/27/158/154/712525PP720nnẺ. Thang do Linkert gm 5 mức độ dùng trong bảng câu hỏi khảo sát. Bảng tổng hợp các nhân tổ khảo sát đại trà. Các nhân to kế thừa từ các nghiên CỨU ÍFỚC.

Các nhân tổ đ XUẤT. 5S S* SE SE SE E12 119111111211 111111 111111 11 cry 41 Bang 3. Vòng khảo sát ý kiến Chuyên gia (Kinh nghiệm và vị trí công tác). Kích thước mẫu của các nghiên cứu trước đÏây.

Đối tượng khảo sát của các nghiên cứu trước đây.-----5cc+ccscscsccee 42 Bảng 4. Cách thức thu thập dit LIỆU. Ăn kg kệ 45 Bang 4. Mức độ hiểu biết phương thức TTT TÌM.

5-5525 +3EE+ESEEEEEEeEerrrereee 45 Bảng 4. Số năm kinh nghiệm của đối tượng khảo sát.- +5: 555c+scc+cscccreccee 45 Bang 4. Loại hình doanh nghiệp của đối tượng khảo sát. Vị tri công tác của đối tượng khảo sát.------5- 5< 552 Se+e+esesrererereee 46 Bang 4.

Loại hình doanh nghiệp sứ dung cho nghién CứỨM. Số trong hợp kiểm tra độ tin cậy của thang ẩO.---5ccc<c<cscsccs: 47 Bảng 4. Hệ số Cronch’s Alpha của toàn ĐỘ MUC NOL.ccccSS St sssseeeeses 47 Bảng 4. Xếp hạng trung bình các nhân Hố.--- + ¿+ ++c< S2 SeSEEESESEEEEEEeEerrrereee 48 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page 3 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HỎNG LUAN Bang 4.

Kết quả kiểm định trung bình theo One-way ANOVA và Kruskal-Wallis. Sự twong quan xếp hang mức độ xảy ra giữa ba nhóm doanh nghiép. Ba nhân tổ gây hạn chế nnhất.--- + c5 tt SEEESEEEEEEEEEEtrrrrkrree 51 Bảng 4. Ba nhân tổ it gây hạn Chế rnhấtt.

+ 5-5 SE SEEESESEEEEEEEeEerrrerree 54 Bảng 4. Kiểm tra hệ số KMO và Bariletf 1$ Test.- 5:5 ccEscce+kcteterrrereee 55 Bang 4. Bảng kiểm tra giá trị COMMUNALILY. 5-5 52555252 c+EsEc+ectstererrereee 56 Bảng 4.

Bảng tổng phương sai được giải thích bởi các nhân tố. Ma trận xoay nhân Tố.- 55c c5 Se tt St EEE 9121111111 11111 111111 111gr 59 Bang 4. Tổng hop các thành tố Chính. + 2-5 c+cS*SeSEEE+ESEEEEErkeEerrrereee 60 Bảng 4.

So sánh kết quả nghiên cứu với những tranh chấp còn vướng mắc. So sánh kết quả với các nghiÊn CỨU ÓC. voscececcscscssesescesssssessssesesessssssseseees 67 HVTH: NGUYÊN XUÂN HẢI- MSHV 7140096 Page 4 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN DANH MUC CAC PHU LUC. Bảng khảo sát ý kiến chuyên gia (Khảo sát các nhân tô gây han ché).

Bảng khảo sát đại tra (Khao sát các nhân to gay han ché. Bảng khảo sát ý kiến chuyên gia (Khảo sát các giải pháp dé xuất). Bang tinh gid trị trung bình các giải pháp dé xuất. Hệ số Cronbach’s Alpha của từng nhân 0.

Kiém dinh One-way ANOVA. oiccccccccccccccceeeeeeeetesstsseeseeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeees 92 Phụ lục 07. Kiểm định Kruskal-Wallis.scscsccssssssssssessssssesssseeseesesssesseeseeseeensessenneeneenes 94 Phụ lục 08. Hệ số tương quan han ŠD€GTIHđH.

- + + + SEE‡ESESEEEEEEEEEEEEEkrkrkrkeerree 95 Phụ lục 09. Phân tích thành to chính (Principal component analysis —PCA). Bang tổng phương sai được giải thích bởi các nhân tổ (Lần 1). Bang ma trận xoay nhân tổ (LGN ]).

«5< <5 keEeEererrkrkrkrkeeeesree 97 HVTH: NGUYEN XUAN HAI- MSHV 7140096 Page 5 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS.TS PHAM HONG LUAN CHUONG 1. DAT VAN DE 1. Tinh cấp thiết của đề tài Việt Nam là quốc gia dang phát triển, do đó nhu câu dau tư trong lĩnh vực xây dựng cũng không ngừng phát triển mạnh. Song hành cùng các dự án xây dựng là các nguy cơ tiềm ân rủi ro và những yếu tô bat lợi có thé dẫn đến hệ quả tiêu cực đến các doanh nghiệp.

Mặc dù tranh chấp không phải là điều mong muốn và các bên đã rất cần trọng trong việc áp dụng những biện pháp nhăm loại bỏ tranh chấp, song chưa thể khăng định răng sẽ không có bất kỳ tranh chấp nào xảy ra trong các HĐXD đã ký kết. Nhưng khi phát sinh tranh chấp thì doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp nào dé phân xử một cách có hiệu quả, tránh những ton thất lớn cho doanh nghiệp? Có nhiều phương thức giải quyết tranh chấp ở nước ta hiện nay như Thương lượng, Hòa giải, TTTM, Tòa án. Trong đó, TTTM là phương thức đã xuất hiện từ lâu và giải quyết tranh chấp băng phương thức này đang ngày càng khăng định vị thế, vai trò góp phan giảm áp lực cho hệ thống Tòa án.