Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------------------------- Mai v¨n vinh Nghiªn cøu nguyªn nh©n g©y bÖnh säc tÝm Luång vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p phßng trõ t¹i huyÖn Ngäc LÆc tØnh Thanh Hãa LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------------------------- Mai v¨n vinh Nghiªn cøu nguyªn nh©n g©y bÖnh säc tÝm Luång vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p phßng trõ t¹i huyÖn Ngäc LÆc tØnh Thanh Hãa Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: GS. TrÇn V¨n M·o Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lêi c¶m ¬n §Ó kÕt thóc kho¸ häc mçi häc viªn cao häc ph¶i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n tèt nghiÖp, t«i ®· nhËn ®îc nhiÒu sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc, c¸c ®ång nghiÖp vµ ®ÆcbiÖt lµ sù híng dÉn trùc tiÕp cña GS. Cã ®îc kÕt qu¶ nh ngµy h«m nay, tríc hÕt t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc, c¸c ®ång nghiÖp vµ ®Æc biÖt lµ GS.
TrÇn V¨n M·o – ngêi híng dÉn khoa häc, ®· tËn t×nh híng dÉn vµ gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n. T¸c gi¶ xin ch©n thµnh c¶m ¬n Khoa Sau ®¹i häc - Khoa Qu¶n lý Tµi nguyªn rõng vµ M«i trêng - Trêng §¹i häc l©m nghiÖp, Chi côc ph¸t triÓn L©m nghiÖp Thanh Hãa, c¸c phßng, ban vµ nh©n d©n huyÖn Ngäc LÆc - Thanh Hãa… ®· gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n. §ång thêi t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Trêng Trung CÊp NghÒ MiÒn Nói Thanh Ho¸ ®· t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt ®Ó t«i hoµn thµnh kho¸ häc nµy. MÆc dï ®· rÊt cè g¾ng, nhng do thêi gian vµ kinh nghiÖm cßn h¹n chÕ, b¶n luËn v¨n nµy ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt.
T¸c gi¶ mong nhËn ®îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp qói b¸u cña c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc cïng b¹n ®ång nghiÖp ®Ó luËn v¨n ®îc hoµn thiÖn h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Xu©n Mai, th¸ng 7 n¨m 2007 T¸c gi¶ Mai V¨n Vinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 §Æt vÊn ®Ò Trong c«ng t¸c trång rõng phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc, còng nh trång rõng phôc vô c«ng nghiÖp vµ c¸c môc ®Ých kh¸c, ngoµi c¸c lo¹i c©y nh: Keo, B¹ch ®µn, Th«ng, DÎ… §èi víi tØnh Thanh Ho¸, Luång (Dendrocalamus membranaceus Muuro) cã t¸c dông rÊt nhiÒu mÆt. Luång lµ loµi c©y ®a t¸c dông, cµnh l¸, rÔ ph¸t triÓn cã t¸c dông ®Æc biÖt ®èi víi sinh th¸i vµ m«i trêng sinh th¸i th«n b¶n. Rõng tre tróc cã t¸c dông ®iÒu tiÕt níc, ®iÒu hoµ khÝ hËu, lµm s¹ch kh«ng khÝ, thùc b× tre tróc lµ nguån thøc ¨n vµ n¬i nghØ ng¬i cña gÊu, voi vµ nhiÒu ®éng vËt quý hiÕm.
Rõng luång bªn c¸c dßng s«ng t¹o ra nguån thuû s¶n gi¸ trÞ. Tre tróc nãi chung vµ Luång nãi riªng lµ lo¹i c©y thêng xanh, nho nh· th th¸i, cã gi¸ trÞ du lÞch, tham quan lµ ®Ò tµi t¸n thëng cña c¸c häa sü, nhµ v¨n nhµ th¬, ngêi ta gäi tre tróc kh«ng cã vÎ ®Ñp nh hoa mÉu ®¬n, kh«ng mªnh mang nh tïng b¸ch, kh«ng kiÒu diÔm nh hoa ®µo, nhng chóng cã ®Æc trng v¨n nh· khiªm tèn, cã phÈm c¸ch cao phong l¬ng tiÕt. C©y luång t¹o thµnh khãm trång bªn nhµ, ao ®Çm, tríc cöa sæ, bªn têng ®Ó lµm c¸c tiÓu phÈm vÒ phong c¶nh. Mµu s¾c, mïi vÞ cña m¨ng luång thËt tuyÖt vêi, tu¬i m¸t hîp khÈu vÞ, dinh dìng phong phó, lµ nguån thùc phÈm nhiÒu chøc n¨ng dinh dìng, nªn ngêi xa nãi:" Kh«ng cã m¨ng kh«ng thµnh m©m".
Luång sinh trëng nhanh, thµnh gç sím, s¶n lîng cao, c«ng dông réng. Hµng ngµy nh©n d©n thêng dïng thang, ræ r¸, mò, ®òa, ghÕ bµn lµm b»ng Luång. ®Òu b»ng Luång; gç luång lµ nguyªn liÖu giÊy rÊt tèt v× hµm lîng xenluloza cao, cêng ®é lín cã thÓ t¹o giÊy ®¸nh m¸y, giÊy bao gãi, giÊy dïng trong c«ng nghiÖp. NhiÒu n¨m l¹i ®©y ngêi ta dïng tre lµm gç d¸n, v¸n d¨m vµ trë thµnh vËt liÖu x©y dùng, v¸n sµn … LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Ph¬ng ph¸p trång rõng luång còng rÊt ®a d¹ng tuú theo c¸c lo¹i ®Êt kh¸c nhau th«ng thêng chóng thÝch hîp víi ®é s©u tÇng ®Êt dµy trªn 50cm, ®Êt Èm, giµu dinh dìng, tho¸t níc, ®Êt c¸t hoÆc pha c¸t, h¬i chua, chua hoÆc trung tÝnh.
Cã thÓ dïng gèc tre, vïi ®èt, gi©m cµnh, gi©m c©y con [5]. Trong l©m nghiÖp ngêi ta thêng nãi ®Õn gç nhng ®Æc tÝnh sinh vËt häc, chu kú lîi dông. Luång l¹i kh¸c xa víi gç, trong trång rõng, s¶n lîng, gi¸ thµnh vµ c¸c hiÖu Ých kh¸c Luång cã thÓ vît xa gç kinh tÕ. Cã thÓ nãi khai th¸c tµi nguyªn Luång ®· trë thµnh mét biÖn ph¸p quan träng gi¶i quyÕt nguy c¬ vÒ suy tho¸i tµi nguyªn rõng, biÖn ph¸p kinh tÕ cña c¸c vïng ph¸t triÓn, mang lîi Ých kinh tÕ, sinh th¸i vµ x· héi râ rÖt.
Gi¸ trÞ ®Çu tiªn vµ to lín nhÊt mµ rõng ®em l¹i cho ®êi sèng cña chóng ta lµ gi¸ trÞ sinh th¸i kh«ng thÓ thay thÕ. Luång còng gãp mét phÇn nhá nhng kh«ng kÐm phÇn quan träng vµo gi¸ trÞ to lín ®ã. L¸ luång cã kh¶ n¨ng quang hîp lµm gi¶m nång ®é CO 2 vµ t¨ng nång ®é O2 trong kh«ng khÝ, ®iÒu hoµ khÝ hËu t¹o kh«ng khÝ trong lµnh. L¸ c©y rông xuèng khi ph©n gi¶i t¹o mét lîng chÊt h÷u c¬ tr¶ l¹i cho ®Êt, lµm cho ®Êt t¬i xèp vµ t¨ng ®é ph× nhiªu, cã kh¶ n¨ng thÊm níc tèt, gi¶m dßng ch¶y bÒ mÆt, h¹n chÕ xãi mßn vµ röa tr«i ®Êt.
§ång thêi, nhê hÖ rÔ ®Æc biÖt cña nã mµ c©y Luång ®îc xem lµ loµi c©y cã gi¸ trÞ phßng hé cao. Gi¸ trÞ vÒ mÆt kinh tÕ mµ c©y Luång ®em l¹i ®· ®îc ngêi d©n chÊp nhËn ®Æc biÖt lµ ®ång bµo cña vïng trung du miÒn nói. Luång cã tèc ®é sinh trëng nhanh, dÔ trång, dÔ ch¨m sãc vµ sinh trëng nhanh cho thu nhËp s¶n phÈm, s¶n phÈm l¹i ®a d¹ng. ChÝnh v× vËy mµ c©y Luång ®îc xem lµ mét gi¶i ph¸p tríc m¾t lÊy ng¾n nu«i dµi trong s¶n xuÊt l©m nghiÖp, ®· cã nhiÒu khu vùc trång xen Luång víi c©y l©m nghiÖp l©u n¨m vµ ®em l¹i hiÖu qu¶ rÊt râ rÖt.
Tuy nhiªn, hÇu hÕt hiÖn t¹i ë khu vùc nghiªn cøu còng nh c¸c khu vùc nghiªn cøu chñ yÕu khai th¸c m¨ng phôc vô sinh ho¹t hoÆc b¸n th« cha qua chÕ biÕn, b¶o qu¶n nªn cha khai LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 th¸c hÕt gi¸ trÞ ®Ých thùc cña nã. Ngoµi ra, Luång cßn ®îc dïng trong x©y dùng, c¸c ngµnh c«ng nghiÖp giÊy, v¸n nh©n t¹o vµ ®Æc biÖt lµ thñ c«ng mü nghÖ. ViÖt Nam ®îc ®¸nh gi¸ lµ níc cã doanh thu cao tõ xuÊt khÈu hµng thñ c«ng mü nghÖ, nh÷ng n¨m qua do chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch më cöa nªn hµng thñ c«ng mü nghÖ m©y tre ®an ®ang dÇn kh«i phôc vµ ph¸t triÓn. MÆt hµng nµy cÇn vËt liÖu lµ dÎo, mÒm, ®Ñp vµ tÊt c¶ nh÷ng yªu cÇu ®ã th× c©y Luång nãi riªng vµ ph©n hä tre tróc nãi chung ®Òu ®¸p øng ®îc.
Do vËy, Luång lµ nguyªn vËt liÖu chñ yÕu ®Ó s¶n xuÊt hµng thñ c«ng mü nghÖ m©y tre ®an. X· héi ®ang ngµy cµng ph¸t triÓn nhng vÉn cßn sù chªnh lÖch gi÷a c¸c vïng nh trung du miÒn nói vµ ®ång b»ng. Do vËy, c©y Luång ®· gãp phÇn kh«ng nhá trong viÖc t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, t¨ng thªm thu nhËp, t¹o ®iÒu kiÖn c¶i thiÖn cho ®êi sèng nh©n d©n miÒn nói vµ trung du, tõ ®ã lÊy ®îc sù c©n b»ng gi÷a trung du vµ miÒn nói vµ ®ång b»ng, thóc ®Èy ph¸t triÓn cña vïng kinh tÕ trung du miÒn nói nh»m theo kÞp víi sù ph¸t triÓn cña vïng ®ång b»ng. Luång cã gi¸ trÞ to lín, thiÕt thùc nh vËy nhng vÊn ®Ò mµ chóng ta ®ang gÆp khã kh¨n hiÖn t¹i lµ s©u bÖnh h¹i Luång vµ ph©n hä tre tróc ®ang bÞ ph¸ ho¹i m¹nh, g©y thiÖt h¹i ®¸ng kÓ cho ngµnh L©m nghiÖp.
Mét sè lo¹i s©u bÖnh h¹i chñ yÕu nh bÖnh chæi sÓ tre luång, thèi gèc c©y tre, phÊn tr¾ng l¸ tre, Vßi voi h¹i m¨ng, Ch©u chÊu h¹i l¸ tre… vµ ®Æc biÖt lµ bÖnh säc tÝm tre luång. §©y lµ mét bÖnh míi cña tre luång, cha ®îc nghiªn cøu nhiÒu nhng t¸c h¹i cña bÖnh nµy g©y ra th× v« cïng to lín. Tríc hÕt nã ph¸ vì vÎ ®Ñp thÈm mü cña c©y Luång sau ®ã quan träng h¬n lµ ¶nh hëng ®Õn sinh trëng vµ ph¸t triÓn cña c©y Luång vµ m¨ng. HVN vµ D00 ®Òu thÊp ¶nh hëng ®Õn tr÷ lîng, nhiÒu khi nã lµm mÊt lu«n gi¸ trÞ sö dông chØ ®Ó lµm cñi phôc vô ®un nÊu hµng ngµy cña ngêi d©n.
Do vËy mµ bÖnh säc tÝm Luång ®· g©y ra thiÖt h¹i v« cïng nÆng nÒ, kh«ng nh÷ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 kh«ng c¶i thiÖn ®îc ®êi sèng cña ngêi d©n mµ g©y hoang mang lo l¾ng vµ bÊt lùc tríc thiªn nhiªn vµ dêng nh hä mÊt niÒm tin vµo sù ®æi míi. §ã lµ mét hËu qu¶ rÊt lín kh«ng chØ thiÖt h¹i vÒ mÆt kinh tÕ mµ cßn ¶nh hëng rÊt lín ®Õn mÆt x· héi. §· cã nhiÒu tµi liÖu nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm cña vËt g©y bÖnh säc tÝm Luång nhng trªn thÕ giíi vµ trong níc cha cã mét tµi liÖu nµo ®a ra ®îc gi¶i ph¸p phßng trõ hiÖu qu¶ nhÊt. Do vËy mµ bÖnh nµy vÉn ®ang ph¸t dÞch trªn diÖn réng mµ kh«ng thÓ nµo dËp ®îc.
ChÝnh v× c¸c nguyªn nh©n trªn, víi hy väng gãp mét phÇn trong c«ng t¸c phßng trõ tæng hîp bÖnh säc tÝm tre luång ®ång thêi sÏ lµ mét tµi liÖu tham kh¶o cã thÓ ¸p dông vµo thùc tiÔn s¶n xuÊt ®em l¹i hiÖu qu¶, chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nghiªn cøu nguyªn nh©n g©y bÖnh säc tÝm Luång vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p phßng trõ t¹i huyÖn Ngäc LÆc tØnh Thanh Hãa”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Ch¬ng i Tæng quan nh÷ng nghiªn cøu liªn quan ®Õn c©y luång C©y Luång (Dendrocalamus membranaceus Munro) thuéc hä hoµ th¶o (Poaceae) hä phô tre nøa (Bambusoideae) lµ loµi c©y rÔ chïm, th©n ®èt, cao ®Õn 25m, a Èm, a s¸ng, mäc nhanh, sinh s¶n v« tÝnh b»ng chåi ngñ xÕp thµnh 2 hµng so le ë ®o¹n th©n ngÇm trong ®Êt. T×nh h×nh nghiªn cøu trªn thÕ giíi.