mở đầu Thơ mới thì Xuân Diệu là nuười ke tục xuất sắc đã tạo thêm nguồn sinh lực và đưa Thơ mới lên tới đỉnh cao, Điều đó đã khẳng định rằng: tài năng và cá tính sáng tạo của Xuân Diệu được hình thành rõ rệt. Qua hai tip The thơ và Gửi hương cho gió. ông đã gây một tiếng vang lớn, nhất là với tang lớp thanh niên và mang đến cho thơ ca Việt Nam một céng nói mới mẻ, trẻ trung, say đắm. Sở di Xuân Diệu có thể thành công như vậy một phan quan trọng là bởi ông xác định cho mình những quan nệm mới mẻ về thơ và “nghé thơ” (trong đó có ngôn ngữ thơ).
Quan niệm này Trang 8 được thể hiện qua các tiểu luận phê bình thơ xuất sắc của ông. và cũng thể hiện rất sinh động trong chính những sáng tác thơ của Xuân Diệu. Tổng hợp các ý kiến từ cả trong bình điện phê bình và sáng tic thơ của Xuân Diệu, có thể thấy quan niệm về thơ. 'nghẻ thơ" và ngôn ngữ thơ của Xuân Diệu thể hiện ở những ý tưởng sau đây: |.
THƠ TRƯỚC HET LA CUỘC SONG, CUỘC SONG NƠI TRAN THẾ Hiện thực khách quan là nguồn cảm hứng đồi dào và vô tận để người nghệ sĩ sắng tạo nên tác phẩm. Tất cả mọi vấn để trong thực tại sẻ được phản ánh rõ nét trong mỗi tác phẩm nhờ tài năng nghệ thuật của người nghệ sĩ. Người nghệ sĩ cảm nhận cuộc sống bằng con mắt chủ quan của mình sau đó tái hiện lại bằng hệ thống ngôn từ. được sắp xếp theo một trình tự hợp lý.
Chính vì thế, mỗi tác phẩm được xem như một thế giới thu nhỏ nhưng trong đó bao quát một hiện thực rộng lớn. Xuân Điệu từng nói: “Trong một tác phẩm van học. cái mà người ta yêu Irứức trước hết là cuộc sng, chân lý cuối cùng và cao nhất cáa nghệ thuật la cuộc song. Nghệ thuật không thể là một thé giới riêng ở ngoài đời”.
Và thực tế, trong thơ ông từ những vấn để nhỏ nhặt nhất đến những vấn dé lớn lao nhất của cuộc sống đều được hiện lên một cách chân xác và đầy chất thơ. Hiện thực ấy. trước hết là những cảm xúc của con người trước vẻ đẹp tuyệt mĩ của thiên nhiên. Xuân Diệu vốn là người rất yêu thiên nhiên, tâm hon ông luôn chan hòa vào thiên nhiên.
Thiên nhiên trở thành người bạn đồng hành của ông trên con đường sáng tạo nghệ thuật. Thiên nhiên đa dạng phong phú chính là biểu hiện của cuộc sống muôn màu muôn vẻ: Một tới bau trời ddim vắc mây Cây tìm nghiêng vưống cúnh hoa gay, Hou nghiêng xuống có, rong khi củ Nghiêng xuống làn rêu. Một lãi đây “Trang 9 Nhitng lời huyện bí tủa lên trăng, Nhiững ¥ bao la rủ xuống tran, Nhitng tiếng ân tình hoa bảo gió. Gid dào thé thé bảo hoa vuân.
(Với ban tay ấy) Thiên nhiên đẩy huyền bí và thơ mộng của một đêm trăng hiện lên qua cảm nhận của tác giả bằng những hình ảnh rất gắn gũi, quen thuộc với con người. Bức tranh thiên nhiên có: hoa lá, cỏ cây, trăng gió ấy chính là cảnh sắc thực ngoài đời chỉ có điều là ở đây người đọc sẽ phải chiêm ngưỡng cảnh đẹp ấy bằng cảm xúc chứ không phải bằng mắt, bằng tai như thường lệ. Hay vẻ đẹp rực rỡ, tràn đấy sức sống vào mỗi độ xuân về cũng được Xuân Diệu đặc biệt chú ý: Gitta vườn ánh ỏi tiếng chim vui, Thiếu nữ nhìn sương chói mặt trời, Sao buổi đầu xudn êm đi thể ! Củúnh hồng kết những nụ cười tươi. (Nu cười xuân) Cuộc sống bon bể với bao lo toan suy nghĩ được giải tỏa bớt bởi không khí vui tươi, rộn rã của buổi dau xuân.
Bau ười trong xanh cao voi, chim hót líu lo, hoa lá đua nhau khoe sắc. tạo cho con người cảm giác sing khoái, khiến con người say mé công việc hơn, ham sống và sống vui tươi hơn. Và còn nhiều, còn nhiều hơn nữa những cảnh sắc thiên nhiên của đời sống thực tại được Xuân Diệu tái hiện trong thơ. Thơ của ông phản ánh một cách day đủ nhất mọi khía cạnh của cuộc sống và sự phong phú của thiên nhiên là một trong số đó.
khi đọc thơ Xuân Điệu một điểu dé nhận thấy là thơ ông tràn ngập ánh sáng của thiên nhiên tạo vật với bao thăng trầm, biến đổi của thời gian, cuỘc sống. Fraug 10 Một để tài nữa được coi là phổ biến nhất, tiêu biểu nhất, có sức sống lâu bến trong lòng độc giả của phong trào Thơ mới nói chung và thơ Xuân Diệu nói riêng là để tài tình yêu. Viết vẻ tình yêu các nhà Thơ mới Việt Nam và đặc biệt là Xuân Diệu đã thể hiện một cách day đủ nhất mọi cung bac, sắc thái của tình yêu. Đây được xem là những bài thơ viết vé tình yêu đích thực, một tình yêu chân thực nhất, có giá trị tư tưởng, chứa đựng nhiều sắc thái Gnh cảm.
Một thứ tình yêu chân chính. không bị rang buộc. bi van đục bởi một chút giá tri vật chất nào. tình yêu cũng là một mặt không thể thiếu trong đời sống tỉnh thần của mỗi con người, nó làm cho cuộc sống thêm thi vị hơn.
La nhà thơ luôn mang trong mình nỗi ao ước được tận hưởng mọi vẻ đẹp của cuộc sống trần thế, Xuân Diệu đã chọn tình yêu để gửi gấm lòng yêu đời và nỗi khát sống của mình. Và khát vọng yêu đương nông nàn, da diết ấy chính là biểu hiện của lòng say mê yêu đời của chính nhà thơ. Vì thế, thơ ông tràn ngập những vắng hào quang lấp lánh của ái nh và ngôn ngữ thơ nhuốm đầy sắc thái yêu đương: Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ, không thương một kẻ nào. (Bài thơ tuổi nhỏ) Bằng cảm xúc chân thực và khát vọng ân ái chính đáng của mình, Xuân Diệu đã bộc lộ những băn khoăn day dứt của tuổi trẻ trước sự quyến rũ của tình yêu.
họ chìm đắm trong tim trạng muốn được tận hưởng tình yêu, tận hưởng hương vị ngọt ngào của tình yêu: Cô hãy là nơi mấy khóm dừa Đầm chân trong nước. đứng say sua: Để tôi là kŠ qua sa mac Tam lánh hé gay; - thé cũng vita. (Vi sao) Trang 11 Tình yêu giống như một liều thuốc an thần tuyệt hảo có thể giúp con người ta quên hết những khó khăn. vất và: những mệt nhọc, bon chen trong cuộc sống hàng ngày.
Chính vì vậy. Xuân Diệu đã đồn vào tình yêu tất cả khát vọng sống của minh, Bởi lẻ, Xuân Diệu từng nói: “Tha tình tà thơ về tất cả, là thơ về cuộc dai* (Huy Can. Cùng bạn đọc = Giới thiệu Xuân Diệu toàn tập. tập 1, Sở VH và TT Nghĩa Binh, 1987, tr 7).
Thực tế cho thấy thơ tinh yêu của Xuân Diệu thường không gắn với một địa chỉ cụ thể, ít gợi về một bóng hình cụ thể. Nhiều khi ông muốn thông qua một câu chuyện tình không có thật, một cảnh ngộ tưởng tượng để giới thiệu một quan niệm, một phương thức sống. Chẳng han, để nói đến lý tưởng hòa hợp trong tình yêu, Xuân Diệu viết: Cú một bận em ngôi xa anh qua, Anh bảo em ngôi xích lại gdn hon. Đôi mắt người yêu, di vec thm | Oj trời xa, vẳng tran của người yêu * Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật.
(Xa cách) Thế nhưng dù mượn ái tình để nói đến cuộc đời thì thơ tình trước hết vẫn phải nói đến chuyên tình yêu. Mà tinh yêu trong thơ Xuân Diệu là tình yêu tran thế: - Làm sao sống diate mà không yeu - Yêu là chết ở trong lòng một ít - Xu là chết hãy tăng tình lúc sống Một tình yêu không hé che đậy, giấu giểm những ham muốn thường tình khi yêu: Trang 12 Em vi di, răng nd ảnh trang rằm, Anh Init nhuy của mỗi giờ tình tự. (Giue giã) Tình yêu sôi nổi. mãnh liệt, dim bạo dạn tim kiếm những khoái cảm cho minh: Hay tuôn âu yếu, lùa mon trdn, Sóng mat, lời môi.
nhiều — thật nhiều ! (Vô biên) Đó là thứ tình yêu luôn vươn tới sự hòa hợp tuyệt vời của hai cá thể về cảm xúc và cảm giác, về tâm linh và thân thể: Hay sát đói dau! Hay kệ đôi ngực ! Hãy trộn nhau đôi mai tóc ngắn dai! Những cánh tay ! Hãy quấn riết đôi vai ! Hãy dâng cả tình yêu lên sóng mắt ! Hãy khăng khít những cập môi gắn chặt Cho anh nghe doi ham ngọc của răng ; (Xa cach) hay Nhitng hic môi ta kê miệng thắm, Trời oi, ta muốn uống hẳn em ! (Vô biên) Thơ tình Xuân Diệu, vì vậy, vừa bộc lộ những khát khao lành mạnh của cuộc sống trần thé vừa hết sức thanh tao. Ong được xem là người duy nhất chon tình yêu làm lẻ sống và viết về tình yêu bằng cả tâm hồn mình. Điểm tựa tình yêu trong thd Xuân Diệu được bất nguồn, bén rễ từ cái gốc của sự sống. Vì thế, "bất cử bài thư tình nào cầu Xuân Diệu cũng mang theo dm hưởng.
công hưởng của cuộc đời". (Hừu Nhuận (biên soạn), Xuân Điệu — con người và tác phẩm. NXB Tác phẩm mới, 1987, tr 70). Điểu này hoàn toàn phù hợp với quan niệm của Trang 13 Xuân Diệu: “The la cuộc sống, cuộc sống nơi trần thể” và thơ tình là một trong những mắng để tài thể hiện thành công nhất quan niệm này của ông.
éng xứng đáng với danh hiệu: “vi hoàng dé của tình yêtÈ” và thơ tình của ông mãi mãi là “hai ca sự sống" (Huy Cân). Trước Cách mạng. sống những ngày u uất. tù hãm hầu hết ai cũng muốn thoát li khỏi cảnh sống ấy, chỉ có điều không thể thoát lí nổi mà thôi.
Khi cái tôi cá nhân, cá thể được thức tỉnh mà chưa tìm được hướng đi, không ít các nhà thơ lũng man đã tìm cách “thoát” khỏi hiện thực bằng nhiều cách khác nhau. với cái tôi rao rực. ham yêu của mình đã chọn cách bám riết lấy cuộc sống trần thé, "ở với đời và còn luôn luôn yêu đời. dâu đời phụ ta”.
Bởi lẽ, Xuân Diệu không tin có mdi thé giới ở ngoài đời mà thiên đường chỉ ở trên trái đất này thôi. Vì vậy, thơ là của người, là của đời. Tuy nhiên, cuộc đời và hiện thực trong quan niệm cũng như trong thơ Xuân Diệu trước Cách mạng chỉ dừng lại ở mức chủ yếu là tâm tư của cái tôi - cá nhân cá thé, “chi tự quay nhìn vào trong”. Ở Xuân Diệu, quá trình khẳng định cái tôi diễn ra song song với quá trình khẳng định ý nghĩa của đời sống tran thế hiện tại.