Phần mở đầu: Giới thiệu tính cấp thiết của đề tài, mục đích nghiên cứu, ý nghĩa lý thuyết và thực tiễn… 5. Phần nội dung chính, gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Giao lƣu gặp gỡ truyền hình và vai trò của ngƣời dẫn chƣơng trình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Chƣơng 2: Vấn đề sử dụng ngôn ngữ của ngƣời dẫn chƣơng trình giao lƣu gặp gỡ truyền hình - Chƣơng 3: Nâng cao hiệu quả sử dụng ngôn ngữ của ngƣời dẫn chƣơng trình truyền hình. Phần kết luận 7.
Thƣ mục tham khảo 8. Phụ lục LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 CHƢƠNG 1 GIAO LƯU GẶP GỠ TRUYỀN HÌNH VÀ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI DẪN CHƯƠNG TRÌNH 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRUYỀN HÌNH 1.1 Đặc trƣng truyền hình So với các phƣơng tiện truyền thông đại chúng khác nhƣ báo in, phát thanh, thì truyền hình có lịch sử hình thành muộn nhất. Tuy nhiên, ngay khi ra đời, nhiều giả thuyết cho rằng thời đại của báo in, phát thanh đã chấm hết, nhƣờng chỗ cho truyền hình. Sở dĩ có giả thuyết nhƣ vậy là bởi truyền hình đã sử dụng đƣợc gần nhƣ toàn bộ thế mạnh của điện ảnh, phát thanh và cả báo viết làm công cụ truyền tải thông tin.
Nếu ở báo in, đó là ngôn ngữ viết và những hình ảnh tĩnh. Phát thanh là ngôn ngữ của âm thanh (bao gồm cả tiếng động và âm nhạc, lời nói). Điện ảnh là những thƣớc phim với hình ảnh động. Truyền hình có khả năng chuyển tải thông tin không những bằng phƣơng tiện hình ảnh động (cả hình ảnh tĩnh nếu cần), sử dụng âm thanh và cả chữ viết.
Tính đa kênh (kênh lời, kênh hình ảnh, kênh chữ) đã tạo cho truyền hình một thế đứng vững vàn trong các phƣơng tiện truyền thông đại chúng khác. Bên cạnh tính đa kênh, truyền hình còn sở hữu tính “giao tiếp” giữa Nhà Đài và khán giả. Ngƣời nói trên truyền hình là đang nói chuyện với công chúng của mình : “Kính thưa quí vị và các bạn, mời quí vị và các bạn theo dõi những phần tin tức sau đây….”, “Mời bà con nông dân và quí vị cùng đến thăm trang trại của anh…”. Ngay sau lời chào, lời mời là những hình ảnh động, tạo cảm giác cho ngƣời xem nhƣ đƣợc chứng kiến, đƣợc nghe, đƣợc tham gia vào câu chuyện.
Trong các chƣơng trình truyền hình trực tiếp, đặc điểm giao tiếp giữa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 nhà Đài và công chúng càng rõ hơn, khi truyền hình có khả năng thông báo thông tin bằng cả hình thức thức nghe và nhìn. Khán giả nghe đƣợc tiếng nói và thấy đƣợc hình ảnh chính bản thân sự kiện đang diễn ra và khán giả nhƣ đƣợc tham gia vào câu chuyện với ngƣời đại diện, ngƣời dẫn dắt là các STV. Giao tiếp với công chúng đã tạo nên đặc điểm riêng trong các chƣơng trình truyền hình. Ngôn ngữ truyền hình đã tạo một khả năng tiếp nhận thông tin của khán giả khác hẳn so với các loại hình truyền thông khác.
Truyền hình có thể đạt tới độ tuyệt đối về phạm vi công chúng tiếp nhận khi trong cùng một lúc có thể đƣa thông tin đến cho hàng tỉ ngƣời trên thế giới. Đối tƣợng công chúng truyền hình không phân biệt ngôn ngữ, quốc gia, trình độ, tuổi tác và cả ngƣời khuyết tật. Nếu một ngƣời không bị khiếm thị lẫn mất thính giác, đều có thể là khán giả của truyền hình. Trong khi đó, báo in luôn chọn lựa khán giả nhƣ phải biết chữ, phải có trình độ nhất định.
Hay ở phát thanh, bắt buộc ngƣời nghe phải không có vấn đề về thính giác… Khả năng tiếp nhận thông tin đã tạo nên sức mạnh đặc thù cho truyền hình mà không phƣơng tiện truyền thông đại chúng nào có thể mang lại hiệu quả hơn. Đặc trƣng nữa của truyền hình là tính trực tiếp. Nhƣ đã nói, ngay trong cùng một thời điểm, hàng tỉ ngƣời ở khắp các châu lục trên thế giới có thể theo dõi một sự kiện diễn ra. Với khả năng có thể làm ảnh hƣởng đến suy nghĩ, nhận thức của con ngƣời trên phạm vi toàn thế giới ngay cùng một thời điểm phát hình, truyền hình là một trong những phƣơng tiện hàng đầu trong tạo lập dƣ luận, định hƣớng dƣ luận.2 Vấn đề thể loại và chƣơng trình truyền hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Ở truyền hình thƣờng có sự gặp nhau giữa chương trình và thể loại trong một tác phẩm cụ thể.
Tuy nhiên, xét về tính chất, hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. Trong nhiều lần liên hoan truyền hình toàn quốc, tại các cuộc hội thảo chuyên đề, những vấn đề về thể loại truyền hình cũng chƣa đƣợc hiểu đầy đủ. Phổ biến là sự không rõ ràng giữa khái niệm chƣơng trình truyền hình và thể loại truyền hình. Trong thông báo số 906/TB-THVN ngày 1/9/2003 do Tổng giám đốc Vũ Văn Hiến ký, mục II, đề cập đến các thể loại tham dự liên hoan truyền hình, khái niệm “chƣơng trình truyền hình tƣơng tác” đƣợc hiểu nhƣ một thể loại, và các chƣơng trình thuộc nhóm giao gặp gỡ đƣợc xếp vào loại này.
Để hiểu rõ hơn vai trò của ngƣời dẫn chƣơng trình truyền hình trong các chƣơng trình giao lƣu gặp gỡ, chúng tôi xin dành một phần luận văn để bàn về vấn đề còn khá mới mẻ ở nƣớc ta hiện nay. Thực tế lý luận truyền hình hiện nay còn quá ít, nếu có thì mỗi tác giả một quan điểm nên các khái niệm còn chƣa thống nhất. Khi bắt tay vào làm luận văn này, chúng tôi không khỏi lúng túng trƣớc các khái niệm từ sự không thống nhất này. Hiểu khái niệm thể loại báo chí truyền hình với chƣơng trình truyền hình để tránh những ngộ nhận và góp phần tăng hiệu quả tác nghiệp cho các chƣơng trình truyền hình là điều cần thiết.
Chương trình truyền hình Cùng với sự xuất hiện của báo chí phát thanh, sau đó là truyền hình thì cũng xuất hiện thuật ngữ chƣơng trình (programme, program). Thuật ngữ này thể hiện rõ bản chất của chúng. Nghĩa đầu tiên, có thể hiểu chƣơng trình truyền hình là sản phẩm của truyền hình, là toàn bộ nội dung phát đi trong ngày, trong tuần, trong tháng. Với nghĩa này, nó bao hàm cả quá trình sáng tạo ra một tác phẩm từ nhiều công đoạn khác nhau.
Các tác phẩm này hoặc đứng riêng thành các chuyên mục hoặc đƣợc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 “kết dính” với nhau, đƣợc sắp đặt theo một trình tự nào đó của Nhà đài để tạo nên chƣơng trình. Theo đại từ điển Tiếng Việt định nghĩa, chƣơng trình truyền hình là “hình thức vật chất hóa sự tồn tại của truyền hình trong đời sống xã hội để truyền tải thông tin đến công chúng”. Trong cuốn Sản xuất chương trình truyền hình, tác giả Trần Bảo Khánh cho rằng, chƣơng trình là “kết quả cuối cùng của quá trình giao tiếp với công chúng”. Nhƣ vậy, ở một góc độ nào đó, chƣơng trình cũng có thể hiểu là cách gọi cho một tác phẩm hoàn chỉnh.
Bất kì một chƣơng trình truyền hình nào cũng có một cái tên. Cái tên đó chính là chủ đề cơ bản, là mục đích chính của chƣơng trình. Ví dụ chƣơng trình thời sự, chƣơng trình thể thao, chƣơng trình Ngƣời đƣơng thời, chƣơng trình Ngƣời xây tổ ấm, chƣơng trình Vì an ninh Tổ quốc… Một chƣơng trình truyền hình luôn có tính ổn định cao, tính thống nhất và tính định kỳ. Ở đây cũng cần nói thêm về chuyên mục trên đài truyền hình.
Có thể hiểu nôm na chuyên mục là mục thƣờng kỳ dành riêng cho một vấn đề nào đó. Nhƣ vậy, ở mức độ nào đó, cách gọi chuyên mục và chương trình tƣơng đƣơng nhau. Trong các giấy tờ áp khung để tính nhuận bút của đài truyền hình Việt Nam, ghi rõ: Chuyên mục: ngƣời xây tổ ấm, thể loại áp dụng: giao lƣu gặp gỡ truyền hình. Tuy nhiên, ở một tác phẩm cụ thể thì không thể gọi là chuyên mục đƣợc.
Cách gọi chuyên mục hay chương trình tùy thuộc vào từng trƣờng hợp. Mỗi chƣơng trình phục vụ cho những đối tƣợng chuyên biệt hay phục vụ cho đông đảo quần chúng thì cũng cần trả lời các câu hỏi: - Cái gì? (chủ đề chƣơng trình). - Nhƣ thế nào? (Thể loại, hình thức thể hiện). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 - Khi nào? (Thời gian phù hợp hay bắt buộc).
Nhƣ vậy, khi dùng từ chương trình, nó bao hàm nhiều vấn đề: nội dung, hình thức thể hiện, đối tƣợng hƣớng tới, kết quả đạt đƣợc…Có lẽ do điều này mà cách gọi chương trình đƣợc sử dụng thƣờng xuyên trong lĩnh vực truyền hình hiện nay, thay thế cho nhiều cách gọi khác.2 Vài nét về thể loại truyền hình Vấn đề thể loại luôn là vấn đề gây sự tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu. Ở nƣớc ta, truyền hình là loại hình báo chí xuất hiện trễ hơn so với báo in và phát thanh. Lý luận báo chí truyền hình ở nƣớc ta chƣa nhiều, chƣa đầy đủ. Do đó, cách phân loại hiện nay cũng chƣa thống nhất và chƣa khái quát hết thực tiễn của truyền hình.
Theo tác giả Trần Bảo Khánh, ở một số nƣớc phát triển, ngƣời ta thƣờng chia truyền hình làm 5 loại tác phẩm cơ bản: -Loại thuyết trình (Lecture): Đây là loại sử dụng phát thanh viên hoặc biên tập viên để trình bày một vấn đề. Ƣu điểm của nó là dễ sản xuất, đƣợc bấm máy ngay tại trƣờng quay hoặc dàn cảnh đơn giản. -Loại phỏng vấn (interview): Sử dụng các dạng câu hỏi để phỏng vấn tìm kiếm thông tin. -Loại thảo luận (Panel Discusion): Là loại tác phẩm sử dụng phƣơng thức thảo luận giữa nhà báo và các chuyên gia.
Mục tiêu của cuộc thảo luận là đƣa ra các thông tin về quan điểm, tƣ tƣởng, ý kiến về một vấn đề, nhƣng lại đặt trọng tâm vào việc cọ sát các quan điểm, ý kiến đó. -Loại kịch bản (Dramatization): Đây là loại tác phẩm truyền hình có qui trình sản xuất luôn đòi hỏi một cách chuyên nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 -Loại sản xuất trực tiếp: Là loại tác phẩm truyền hình đƣa khán giả chứng kiến trực tiếp các sự kiện, sự việc đang diễn ra đồng thời với thời gian phát hình. Cách chia trên cho thấy không có sự thống nhất về tiêu chí, bởi thực tiễn hoạt động truyền hình, nhiều tác phẩm truyền hình là sự kết hợp của 5 loại “tác phẩm” trên.