Luận án tiến sĩ hus sự tồn tại nghiệm yếu của một lớp phương trình và hệ phương trình elliptic không tuyến tính với hệ số không trơn trong rn

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sự tồn tại nghiệm yếu cho phương trình và hệ phương trình elliptic không tuyến tính với hệ số không trơn trong Rn.

• Tác giả: Đoàn Văn Vệ
• Người hướng dẫn: Gs. Trịnh Tam Kiệt
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Thực vật học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học một số đại diện thuộc bộ Mộc nhĩ - Auriculariales và bộ Ngân nhĩ - Tremellales ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Hệ thống của giới Nấm
• 1.2. Lược sử nghiên cứu Nấm lớn trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu Nấm lớn ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình nghiên cứu Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 1.5. Đặc tính sinh học của Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, nội dung, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Địa điểm thu mẫu
• 2.5. Thời gian tiến hành đề tài
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập, xử lý, phân tích và định loại
• 2.8. Phương pháp phân lập, nghiên cứu đặc điểm sinh học
• 2.9. Phương pháp nghiên cứu sự vận chuyển vật chất
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu các chất có hoạt tính sinh học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm hình thái, giải phẫu
• 3.2. Các loài Mộc nhĩ
• 3.3. Các loài Ngân nhĩ. Thành phần loài và phương thức sống của Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 3.4. Danh lục các loài Mộc nhĩ và Ngân nhĩ đã ghi nhận được
• 3.5. Nhận xét về tính đa dạng của Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 3.6. Các taxon mới ghi nhận cho khu hệ Nấm Việt Nam
• 3.7. Các loài hiếm cần được bảo vệ
• 3.8. Sinh thái và phương thức sống của Mộc nhĩ và Ngân nhĩ
• 3.9. Khóa định loại các loài Mộc nhĩ và Ngân nhĩ đã gặp
• 3.10. Mô tả một số loài Mộc nhĩ và Ngân nhĩ quan trọng
• 3.10.1. Mô tả các loài Mộc nhĩ
• 3.10.2. Mô tả các loài Ngân nhĩ
• 3.11. Sự mọc và sự hình thành quả thể của một số loài Mộc nhĩ trên môi trường nuôi cấy thuần khiết
• 3.11.1. Sự mọc của sợi Mộc nhĩ
• 3.11.2. Đặc điểm của sợi Mộc nhĩ
• 3.11.3. Sự hình thành bào tử vô tính của Mộc nhĩ trong nuôi cấy thuần khiết
• 3.11.4. Sự hình thành quả thể của Mộc nhĩ trong nuôi cấy thuần khiết
• 3.12. Sự mọc và sự hình thành quả thể của Mộc nhĩ trên giá thể
• 3.12.1. Sự mọc của Mộc nhĩ trên giá thể
• 3.12.2. Sự hình thành quả thể của Mộc nhĩ trên giá thể
• 3.13. Sự phát triển cá thể của Mộc nhĩ
• 3.14. Sự mọc của một số chủng Mộc nhĩ trên môi trường lỏng và dinh dưỡng cacbon, nitơ
• 3.14.1. Sự mọc của Mộc nhĩ trên môi trường lỏng
• 3.14.2. Dinh dưỡng cacbon và nitơ của một số chủng Mộc nhĩ
• 3.14.3. Sự mọc của Mộc nhĩ trên môi trường lỏng có các nguồn cacbon khác nhau
• 3.14.4. Sự mọc của Mộc nhĩ trên môi trường lỏng có các nguồn nitơ khác nhau
• 3.14.5. Tỷ lệ C/N của My102
• 3.15. Nghiên cứu sự vận chuyển vật chất ở Mộc nhĩ dựa vào sự mọc từ môi trường dinh dưỡng sang môi trường nghèo
• 3.16. Nuôi trồng chủng My102 trên mùn cưa
• 3.17. Nghiên cứu khả năng kìm hãm enzyme hyaluronatelyase của các hoạt chất flavonoids và terpenoids ở Mộc nhĩ
• Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục 1 - Hình thái quả thể ngoài thiên nhiên của một số loài Mộc nhĩ
• Phụ lục 2 - Hình thái quả thể ngoài thiên nhiên của một số loài Ngân nhĩ
• Phụ lục 3 - Một số hình ảnh Mộc nhĩ trong nuôi trồng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính

Nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính trong không gian RN đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong toán học hiện đại. Các phương trình này không chỉ có ứng dụng trong lý thuyết mà còn trong thực tiễn, từ vật lý đến sinh học. Việc tìm hiểu về nghiệm yếu giúp hiểu rõ hơn về tính chất của các phương trình này và mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo.

1.1. Định nghĩa và tính chất của phương trình elliptic

Phương trình elliptic là một loại phương trình vi phân có dạng tổng quát. Chúng thường được sử dụng để mô tả các hiện tượng vật lý như nhiệt độ, áp suất. Tính chất của chúng bao gồm sự tồn tại và duy nhất của nghiệm, cũng như tính liên tục của nghiệm theo các tham số.

1.2. Vai trò của nghiệm yếu trong phương trình elliptic

Nghiệm yếu là một khái niệm quan trọng trong lý thuyết phương trình vi phân. Nó giúp xác định các nghiệm không chỉ tồn tại mà còn có tính chất ổn định. Nghiên cứu nghiệm yếu cho phép phát hiện các giải pháp không chuẩn, mở rộng khả năng ứng dụng của phương trình elliptic.

II. Thách thức trong nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong nghiên cứu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nghiệm yếu cho phương trình elliptic không tuyến tính. Các vấn đề như tính không đồng nhất, điều kiện biên phức tạp và sự không tuyến tính của phương trình đều tạo ra khó khăn trong việc phân tích và giải quyết.

2.1. Các vấn đề về điều kiện biên

Điều kiện biên là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nghiệm của phương trình. Các điều kiện biên phức tạp có thể dẫn đến sự không tồn tại hoặc không duy nhất của nghiệm yếu, gây khó khăn cho việc phân tích.

2.2. Tính không đồng nhất trong phương trình

Tính không đồng nhất của phương trình elliptic không tuyến tính làm cho việc tìm kiếm nghiệm trở nên phức tạp hơn. Các phương pháp truyền thống thường không áp dụng được, đòi hỏi phải phát triển các kỹ thuật mới để giải quyết.

III. Phương pháp nghiên cứu nghiệm yếu trong phương trình elliptic không tuyến tính

Để nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính, nhiều phương pháp đã được phát triển. Các phương pháp này bao gồm phân tích biến đổi, lý thuyết hàm và các kỹ thuật số. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và nhược điểm riêng, phù hợp với từng loại phương trình.

3.1. Phân tích biến đổi và ứng dụng

Phân tích biến đổi là một trong những phương pháp hiệu quả để tìm kiếm nghiệm yếu. Phương pháp này cho phép chuyển đổi phương trình phức tạp thành dạng đơn giản hơn, từ đó dễ dàng tìm kiếm nghiệm.

3.2. Lý thuyết hàm trong nghiên cứu nghiệm yếu

Lý thuyết hàm cung cấp các công cụ mạnh mẽ để phân tích nghiệm của phương trình elliptic. Các khái niệm như không gian hàm và các tính chất của hàm giúp xác định nghiệm yếu một cách chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu nghiệm yếu trong phương trình elliptic

Nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Từ mô hình hóa các hiện tượng vật lý đến các ứng dụng trong sinh học, các nghiệm yếu giúp giải quyết nhiều bài toán thực tế.

4.1. Ứng dụng trong vật lý

Trong vật lý, các phương trình elliptic thường được sử dụng để mô tả các hiện tượng như nhiệt độ và áp suất. Nghiên cứu nghiệm yếu giúp cải thiện độ chính xác của các mô hình này.

4.2. Ứng dụng trong sinh học

Trong sinh học, các phương trình elliptic được sử dụng để mô tả sự phát triển của các quần thể sinh vật. Nghiên cứu nghiệm yếu giúp hiểu rõ hơn về sự tương tác giữa các loài và môi trường sống.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nghiệm yếu trong phương trình elliptic

Nghiên cứu nghiệm yếu của phương trình elliptic không tuyến tính đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá mới, mở rộng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới để giải quyết các vấn đề còn tồn tại trong nghiên cứu nghiệm yếu. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ mang lại nhiều giá trị hơn.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu nghiệm yếu không chỉ có giá trị trong toán học mà còn có ý nghĩa lớn trong các lĩnh vực khác. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp mở rộng hiểu biết và ứng dụng của các phương trình elliptic trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu phân loại học và sinh học thực nghiệm đối với các nhóm nấm lớn (Macrofungi) mang quả thể chất keo (jelly fungi) giữ vị trí then chốt trong việc đánh giá đa dạng sinh học và khai thác tài nguyên sinh học tại các vùng sinh thái nhiệt đới gió mùa. Luận án tiến sĩ sinh học của tác giả Đoàn Văn Vệ với tiêu đề "Nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học một số đại diện thuộc bộ Mộc nhĩ - Auriculariales và bộ Ngân nhĩ - Tremellales ở Việt Nam" (Chuyên ngành Thực vật học, Mã số: 62 42 20 01, Đại học Quốc gia Hà Nội) đại diện cho công trình chuyên khảo hệ thống, toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về hai bộ nấm có giá trị kinh tế và dược liệu quan trọng này.

Khoa học nấm học (Mycology) hiện đại đã chứng kiến những biến chuyển sâu sắc trong hệ thống phát sinh chủng loại. Dưới sự phát triển của siêu cấu trúc và phân loại học tích hợp, vị trí của các đại diện có vách ngăn đảm (Phragmobasidiomycetidae) đã được định vị lại theo hệ thống của Kirk et al. (2008), tách biệt ranh giới tiến hóa giữa bộ Mộc nhĩ (Auriculariales thuộc phân ngành Agaricomycotina, lớp Agaricomycetes) và bộ Ngân nhĩ (Tremellales thuộc phân ngành Agaricomycotina, lớp Tremellomycetes). Khoảng trống nghiên cứu (research gap) tại Việt Nam trước công trình này xuất phát từ thực trạng các ghi nhận về Mộc nhĩ và Ngân nhĩ hầu như chỉ dừng lại ở các danh lục phân bố sơ bộ mang tính rải rác địa phương (Patouillard, 1890-1928; Trịnh Tam Kiệt, 1975, 1998) hoặc khảo sát giới hạn trên hai loài canh tác phổ biến là Auricularia polytricha và Auricularia auricula. Toàn bộ các vấn đề cốt lõi về cấu trúc giải phẫu vi thể, cơ chế phát sinh cá thể (ontogeny), động học sinh trưởng hệ sợi thuần khiết, tính đa hình hình thái (morphological polymorphism), dạng bạch tạng (albino form) và hoạt tính sinh dược học chuyên sâu của các loài hoang dại chưa từng được khảo sát hệ thống.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học chính:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thành phần loài, phân bố sinh thái và đặc điểm vi giải phẫu của bộ Auriculariales và Tremellales tại các sinh cảnh rừng tự nhiên Việt Nam đa dạng như thế nào?
   • Giả thuyết 1 (H1): Khu hệ nấm keo Việt Nam chứa đựng tính đa dạng loài cao hơn các danh lục lịch sử, bao gồm các taxon mới ghi nhận và các dạng biến dị hình thái thích nghi đặc thù nhiệt đới.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quy luật mọc của hệ sợi, sự hình thành quả thể của các chủng thuần khiết trên môi trường thạch và giá thể sinh khối mùn cưa diễn ra theo các thông số động học nào?
   • Giả thuyết 2 (H2): Hệ sợi thứ cấp song hạch (dikaryon) có khóa (clamp connections) thể hiện các yêu cầu sinh thái vi mô nghiêm ngặt về tỷ lệ Carbon/Nitrogen (C/N) và cơ chất lignocellulose để hoàn tất chu trình phát sinh quả thể.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Khả năng vận chuyển vật chất từ môi trường giàu sang môi trường nghèo dinh dưỡng của sợi nấm Mộc nhĩ vận hành theo cơ chế sinh lý nào?
   • Giả thuyết 3 (H3): Mạng lưới hệ sợi Mộc nhĩ có khả năng tự điều phối dòng vận chuyển tế bào chất định hướng để duy trì sự lan rộng sinh khối ngay cả trong điều kiện dinh dưỡng dị hóa hạn chế.
4. Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Các dịch chiết chứa hợp chất chuyển hóa thứ cấp (flavonoids, terpenoids) từ quả thể Mộc nhĩ có hoạt tính ức chế enzyme hyaluronatelyase liên quan đến viêm nhiễm và xâm lấn tế bào hay không?
   • Giả thuyết 4 (H4): Hoạt chất terpenoid và flavonoid từ các loài Mộc nhĩ hoang dại sở hữu hoạt tính ức chế mạnh mẽ enzyme hyaluronatelyase, tạo tiền đề cho phát triển sinh dược phẩm.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp giữa lý thuyết phân loại học phát sinh hình thái (Morphological Phylogenetics) của Fries (1821), Karsten (1881), Lowy (1952, 1971) và hệ thống phân loại tích hợp đương đại của Kirk et al. (2008), kết hợp với lý thuyết sinh lý dinh dưỡng nấm học thực nghiệm của Schwantes (1971). Luận án được thực hiện trên quy mô khảo sát liên tục từ năm 2004 đến năm 2008, thu thập và xử lý khoảng 400 mẫu vật sinh học trên 11 vùng sinh thái trọng điểm kéo dài từ Bắc vào Nam (Tam Đảo, Ba Vì, Hà Nội, Cúc Phương, Pù Mát, Bạch Mã, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh,...), thiết lập ngân hàng lưu trữ 9 chủng giống gốc thuần khiết (My19, My53, My55, My56, My57, My98, My100, My101, My102). Đột phá nghiên cứu được lượng hóa qua việc công bố bổ sung các taxon mới cho khu hệ nấm Việt Nam, xác lập quy trình công nghệ nhân nuôi quả thể trên mùn cưa bồ đề và phát hiện hoạt tính ức chế enzyme hyaluronatelyase đạt hiệu suất 82% đến 85% từ dịch chiết tự nhiên.

---

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu nấm lớn trên thế giới trải qua nhiều bước chuyển hệ hình (paradigm shifts). Từ thời kỳ phân loại trực giác dựa trên hình thái vĩ mô của Linnaeus (1753) và Elias Fries (1821) trong tác phẩm nền tảng "Systema Mycologicum", nấm lỗ và nấm keo bắt đầu được định danh nhưng còn mang tính hệ thống nhân tạo. Đến cuối thế kỷ XIX, Peter Karsten (1881) và Murrill (1902, 1905) đã mở đường cho trường phái phân loại vi thể (micromorphology), đặt nền móng cho việc sử dụng cấu trúc bào tầng (hymenium), đảm (basidia) và hệ sợi (hyphal systems) làm tiêu chuẩn phân loại.

Đối với nhóm nấm có quả thể chất keo mang đảm phân chia (Phragmobasidiomycetes), các nghiên cứu chuyên khảo quốc tế tiêu biểu bao gồm công trình của Lowy (1952, 1971, 1980) tại khu vực Tân nhiệt đới và châu Mỹ về chi Auricularia, Bandoni (1984, 1987) về bộ Tremellales và Dacrymycetales tại British Columbia, Reid (1974, 1983) tại Anh, Chen (1998) về cấu trúc phân tử và hình thái chi Tremella tại Đài Loan, cùng các chuyên khảo của Svasman (1964) và Raitviir (1967) tại Liên Xô cũ.

                    TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ PHÂN LOẠI NẤM KEO

Tranh luận học thuật lớn nhất trong lịch sử nấm học thế kỷ XX xoay quanh vị trí phát sinh của nấm đảm đa bào. Quan điểm cổ điển (Alexopoulos, 1966; Martin, 1944) gộp toàn bộ các taxon có đảm chia vách (ngang hoặc dọc) vào phân lớp Heterobasidiomycetidae. Trái lại, trường phái phân loại siêu cấu trúc và phân tử cận đại (Berres et al., 1995; Wells, 1994; Kirk et al., 2008) chỉ ra tính đa ngành (polyphyletic) sâu sắc: bộ Auriculariales có mối quan hệ họ hàng gần gũi với nấm tán thực thụ (Agaricomycetes), trong khi Tremellales hình thành một nhánh tiến hóa riêng biệt mang trạng thái lưỡng hình (dimorphic phase) thuộc lớp Tremellomycetes.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu lịch sử của Patouillard (1890, 1914, 1928) trong "Contribution à la flore mycologique du Tonkin" và "Nouvelle contribution à la flore mycologique de l’Annam et du Laos" đã ghi nhận 178 loài nấm nhưng chủ yếu tập trung vào Polyporaceae và Agaricales. Giai đoạn sau 1954, các công trình của Trịnh Tam Kiệt (1975, 1977, 1996, 1998), Ngô Anh (1978, 1996, 2003), Phan Huy Dục (1991, 1994, 1996), Đàm Nhận (1996), Lê Xuân Thám (1996) đã mở rộng đáng kể danh lục nấm lớn Việt Nam lên hơn 800 loài. Tuy nhiên, nhóm Auriculariales và Tremellales chưa từng có một công trình monographic chuyên biệt nào xử lý đồng bộ từ phân loại hình thái - giải phẫu, sinh học phát triển đến hóa sinh học.

Luận án của Đoàn Văn Vệ đã định vị nghiên cứu của mình vào đúng điểm giao thoa giữa hệ thống học hiện đại và công nghệ sinh học nấm. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, nếu như Chen (1998) tập trung sâu vào giải phẫu phân tử của Tremella tại vùng ôn đới/cận nhiệt đới Đài Loan, và Lowy (1952) xử lý hình thái học Auricularia vùng châu Mỹ nhiệt đới, thì công trình của Đoàn Văn Vệ đã bổ sung dữ liệu sinh học thực nghiệm toàn diện trên các chủng nấm keo nhiệt đới bản địa Đông Nam Á, thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa đặc điểm vi giải phẫu với khả năng sinh tổng hợp sinh khối và hoạt tính dược lý.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào việc mở rộng và củng cố lý thuyết tiến hóa hình thái học của Fries (1821), Karsten (1881) và hệ thống phân loại nấm thực tế của Kirk et al. (2008) thông qua các luận điểm khoa học có đối chứng thực nghiệm:

1. Lý thuyết về tính ổn định của cấu trúc vi giải phẫu: Khẳng định cấu trúc vách ngăn của đảm (basidium septation) và hình thái lông bất thụ mặt trên quả thể là chỉ thị phân loại có độ tin cậy tuyệt đối, trong khi màu sắc và nếp gấp bào tầng chỉ mang giá trị biến dị dưới loài (infraspecific variation).
2. Mô hình chu trình phát sinh cá thể song hạch (Dikaryotic Ontogeny): Làm sáng tỏ cơ chế hình thành tế bào song hạch có khóa (clamp connections) kích thước $1,5 - 7,6 \times 8,6 - 86,4\ \mu\text{m}$, từ đó phát triển thành thể quả chất keo có khả năng co rút khi khô và tái hoạt hóa hoàn toàn chức năng phóng thích đảm bào tử ($4,6 - 6,9 \times 16,3 - 19,4\ \mu\text{m}$) khi tái ngậm nước.
3. Lý thuyết thích nghi sinh thái của dạng bạch tạng (Albino morphotypes): Chứng minh sự tồn tại của các dạng bạch tạng ở Auricularia polytricha, Auricularia auricula và Auricularia delicata không làm suy giảm cấu trúc vi mô hay giá trị sinh hóa cơ bản so với dạng sắc tố melanin tự nhiên.

                    KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP ĐA CẤP ĐỘ

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết chính:

• Taxonomy & Micromorphology: Khảo sát đa tầng từ hiển vi quang học (Carl-Zeiss Jena) đến kính hiển vi điện tử quét (SEM) nhằm chuẩn hóa các số liệu kích thước sợi, đảm, bào tử và cấu trúc phân lớp mô quả thể.
• Nutritional Physiology & Stoichiometry: Vận dụng lý thuyết chuyển hóa dinh dưỡng Carbon-Nitrogen để xác định tỷ lệ C/N tối ưu chi phối sự chuyển pha từ sinh trưởng sinh dưỡng (vegetative phase) sang sinh sản sinh dưỡng (fruiting phase).
• Chemo-biological Bioassay: Ứng dụng mô hình tương tác phân tử giữa các hoạt chất thứ cấp (phân đoạn flavonoids, terpenoids) với enzyme mục tiêu hyaluronatelyase trong cơ chế bệnh sinh.

Ranh giới áp dụng (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: Áp dụng chuyên biệt cho các loài nấm hoại sinh gỗ (saprotrophic lignicolous fungi) mang cấu trúc thể keo thuộc điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa Đông Nam Á, với giới hạn kiểm nghiệm sinh lý trên 9 chủng đại diện thuần khiết.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp phương pháp nghiên cứu giải phẫu so sánh và thực nghiệm định lượng nghiêm ngặt. Cấu trúc nghiên cứu đa cấp độ (multi-level design) được triển khai qua 3 tầng phân tích:

• Tầng 1 (Sinh thái - Quần xã): Khảo sát 11 vùng sinh thái trọng điểm (Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Nam Bộ) với khoảng 400 mẫu vật tự nhiên.
• Tầng 2 (Tế bào - Vi giải phẫu): Phân tích hiển vi quang học độ phóng đại $8\times, 40\times, 90\times$ và hiển vi điện tử quét (SEM) tại Viện 69 Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở độ phóng đại $3.000\times - 7.000\times$.
• Tầng 3 (Sinh lý - Hóa sinh): Khảo sát 9 chủng giống gốc thuần khiết lưu trữ tại Phòng Công nghệ Giống gốc Nấm – Viện Vi sinh vật và Công nghệ Sinh học, ĐHQGHN.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập, xử lý và phân lập tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn nấm học quốc tế:

• Bảo tồn mẫu vật: Lập bách thảo khô (sấy khô tự nhiên, xử lý chống ẩm) và bách thảo ngâm dung dịch cố định mô học.
• Phân lập thuần khiết: Sử dụng kỹ thuật cấy tách mô nội sinh và đơn bào tử trên môi trường thạch mạch nha (MEA) và thạch nước 2,5% (25g agar / 1000ml nước cất). Khử trùng thiết bị và môi trường trong nồi hấp áp suất $0,8\ \text{atm}$ trong 40 phút.
• Phương pháp màng thạch Kiet & Handke (1975): Đổ thạch dày $0,4\ \text{mm}$ lên đĩa petri, đặt lamen vô trùng, cấy nấm và theo dõi sự mọc của hệ sợi trực tiếp dưới kính hiển vi khi sợi nấm bò qua lamen, đo đạc kích thước tế bào bằng thước đo Messschraubenokular aus Jena (K15x).
• Đánh giá sinh trưởng: Đo tốc độ mọc hướng tâm và độ dày khuẩn lạc theo phương pháp chuẩn của Schwantes (1971).

                      QUY TRÌNH THỰC NGHIỆM ĐA TẦNG

Data và phân tích

Phân tích sinh thái học và giải phẫu học được lượng hóa chi tiết:

• Bộ mẫu thực nghiệm: 9 chủng thuần khiết đại diện cho 6 loài:
  • My19, My53, My55: Auricularia polytricha
  • My56: Auricularia delicata
  • My57: Auricularia mesenterica
  • My98: Auricularia auricula
  • My100, My101: Auricularia cornea
  • My102: Auricularia fuscosuccinea
• Thử nghiệm dinh dưỡng Carbon & Nitrogen: Khảo sát sinh khối khô của các chủng My19, My57, My100, My101, My102 trên môi trường lỏng chứa các nguồn Carbon khác nhau (glucose, saccharose, maltose, tinh bột,...) và các nguồn Nitrogen (peptone, cao men, đạm vô cơ, casein,...), xác lập đường cong sinh trưởng và tỷ lệ C/N tối ưu (saccharose - casein).
• Khảo sát sinh dược: Chiết xuất hợp chất tự nhiên với sự hợp tác chuyên môn của Viện Hóa học Hợp chất Thiên nhiên (HKI-Jena, CHLB Đức) do TS. Trịnh Tam Bảo hỗ trợ, đánh giá khả năng ức chế enzyme hyaluronatelyase bằng phương pháp đo quang phổ chuẩn.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Chuẩn hóa khu hệ và bổ sung Taxon mới: Xác lập danh lục phân loại hoàn chỉnh cho bộ Auriculariales và Tremellales tại Việt Nam; phát hiện bổ sung taxon mới cho khu hệ nấm Việt Nam và xác định các biến dị hình thái đặc biệt gồm dạng thông thường và dạng bạch tạng (albino) ở Auricularia polytricha, Auricularia auricula và Auricularia delicata.
2. Đặc tính hình thái vi giải phẫu định lượng: Bào tử đảm của các loài Mộc nhĩ có dạng hình trụ ngắn, hình thận kéo dài hoặc hình quả dưa chuột, không màu, kích thước chuẩn xác $4,6 - 6,9 \times 16,3 - 19,4\ \mu\text{m}$. Hệ sợi nấm song hạch có vách ngăn và khóa, kích thước tế bào sợi đạt $1,5 - 7,6 \times 8,6 - 86,4\ \mu\text{m}$. Đảm hình trụ đặc trưng chia 4 ô bởi 3 vách ngăn ngang.
3. Động học sinh học phát triển quả thể của chủng My102 (Auricularia fuscosuccinea): Quá trình hình thành mầm mống và phát triển quả thể trải qua các giai đoạn giải phẫu nghiêm ngặt từ sợi dinh dưỡng, bện sợi tạo sơ khởi (primordium), biệt hóa mô keo đến hình thành quả thể dạng tai hoàn chỉnh; hoàn tất chu kỳ thu hoạch đợt 1, đợt 2 và đợt 3 trên giá thể mùn cưa bồ đề với năng suất sinh học ổn định.
4. Quy luật vận chuyển dinh dưỡng nội tại: Dòng vật chất của hệ sợi Mộc nhĩ có khả năng vận chuyển tích cực và có định hướng từ môi trường thạch giàu chất dinh dưỡng sang vùng môi trường thạch nghèo, chứng minh tính linh hoạt thích nghi cao của hệ sợi nấm hoại sinh gỗ trong tự nhiên.
5. Đột phá hoạt tính ức chế enzyme hyaluronatelyase: Các hợp chất flavonoids và terpenoids chiết xuất từ Auricularia polytricha và Auricularia delicata thể hiện khả năng kìm hãm mạnh mẽ enzyme hyaluronatelyase với tỷ lệ ức chế lần lượt đạt 85% và 82% so với mẫu đối chứng.

                  HIỆU QUẢ ỨC CHẾ HYALURONATELYASE (%)

"Mộc nhĩ là một loại thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, có hàm lượng đạm và chất béo vừa phải, hàm lượng hydratcacbon cao, có chất keo, giàu muối khoáng và vitamin đặc biệt là nhóm B." (Trích Chương 1, tr. 29).

Bảng phân tích thành phần sinh hóa chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa hai loài chủ lực:

Chỉ tiêu phân tích (% / mg trên 100g khô)	Auricularia polytricha	Auricularia auricula
Độ ẩm quả thể	16,01%	21,76%
Chất béo (Lipid)	1,41%	0,70%
Protein tổng số	13,80%	7,25%
Hydratcacbon	64,63%	54,24%
Chất xơ	3,50%	11,36%
Chất chứa Canxi (Ca)	32,9 mg	332,6 mg
Chất chứa Sắt (Fe)	4,4 mg	14,3 mg
Chất chứa Photpho (P)	18,0 mg	49,13 mg
Vitamin B2	0,64 mg	1,473 mg

"Lượng đạm biến động từ 5% đến 13% ở cả quả thể tươi cũng như sấy khô... không có sự chênh lệch đáng kể về thành phần hóa học của dạng bạch tạng so với dạng thông thường." (Trích Chương 1, tr. 29-30).

"Khả năng kìm hãm enzyme hyaluronatelyase của một số nhóm chất có hoạt tính sinh học ở Mộc nhĩ lông thô Auricularia polytricha và Mộc nhĩ nhăn Auricularia delicata tới 85% và 82% so với đối chứng." (Trích Mở đầu, tr. 4).

Implications đa chiều

• Về lý thuyết sinh học: Bổ sung dẫn liệu giải phẫu hiển vi và sinh học phát triển cho nấm keo nhiệt đới vào kho tàng nấm học quốc tế; củng cố cơ sở dữ liệu phân loại học cho lớp Agaricomycetes và Tremellomycetes.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình nuôi cấy màng thạch kết hợp hiển vi điện tử quét SEM để khảo sát vi giải phẫu nấm keo, khắc phục triệt để tình trạng biến dạng mẫu do mất nước khi quan sát mô keo.
• Về công nghệ sản xuất: Cung cấp cơ sở khoa học chính xác cho việc lựa chọn cơ chất mùn cưa (đặc biệt là mùn cưa cây bồ đề), cân đối tỷ lệ phối trộn nguồn C (saccharose) và N (casein/hữu cơ) nhằm tối ưu hóa năng suất nuôi trồng công nghiệp các chủng My19, My100, My102.
• Về ứng dụng dược phẩm: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị cao về tác dụng chống viêm, hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp và ức chế xâm lấn mô thông qua cơ chế kìm hãm hyaluronatelyase của flavonoid và terpenoid tự nhiên từ nấm Mộc nhĩ.

---

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp toàn diện mang tính tiên phong, luận án vẫn tồn tại một số giới hạn học thuật cần tiếp tục hoàn thiện:

1. Giới hạn về phân loại phân tử: Tại thời điểm thực hiện (2004–2010), nghiên cứu chủ yếu dựa trên phân loại hình thái - giải phẫu kết hợp sinh lý nuôi cấy và hóa sinh; chưa thực hiện giải trình tự các vùng gen chỉ thị phân tử (như ITS rDNA, LSU, RPB1, RPB2) để xây dựng cây phát sinh chủng loại phân tử đồng bộ cho toàn bộ 400 mẫu thu thập.
2. Phạm vi thử nghiệm dược tính: Khảo sát ức chế hyaluronatelyase mới dừng lại ở dịch chiết phân đoạn flavonoids và terpenoids tổng số, chưa tiến hành tinh sạch phân lập cấu trúc đơn chất (monomeric compounds) bằng phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) hay khối phổ phân giải cao (HR-MS).
3. Khảo nghiệm quy mô pilot: Thử nghiệm nuôi trồng hình thành quả thể trên mùn cưa bồ đề được kiểm chứng tập trung chủ yếu trên chủng My102 (Auricularia fuscosuccinea), cần mở rộng khảo nghiệm sản xuất trên toàn bộ 9 chủng giống gốc còn lại.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Directions):

• Ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) và DNA Barcoding nhằm tái đánh giá toàn bộ các taxon Auriculariales và Tremellales tại Việt Nam.
• Tinh sạch các hợp chất triterpenoids và flavonoids từ Auricularia delicata và xác định cơ chế gắn kết phân tử (molecular docking) với enzyme hyaluronatelyase.
• Phát triển công nghệ lên men chìm (submerged fermentation) thu nhận sinh khối polysaccharide và hợp chất thứ cấp từ hệ sợi nấm lỏng phục vụ công nghiệp dược mỹ phẩm.
• Nghiên cứu sinh thái bảo tồn các loài nấm keo hiếm gặp có nguy cơ tuyệt chủng tại các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia trọng điểm (Pù Mát, Bạch Mã, Tam Đảo).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đặt nền móng vững chắc cho ngành Nấm học chuyên khảo tại Việt Nam; cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Thực vật học, Vi sinh vật học và Hóa thực vật.
• Tác động công nghiệp và nông nghiệp: Thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp thông qua việc đa dạng hóa các chủng nấm trồng mới ngoài nấm Mộc nhĩ truyền thống, tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm lâm nghiệp (mùn cưa bồ đề, mùn cưa cao su).
• Tác động chính sách và bảo tồn: Đóng góp dữ liệu khoa học trực tiếp phục vụ xây dựng Sách Đỏ Việt Nam và các chiến lược quốc gia về bảo tồn nguồn gen vi sinh vật và tài nguyên nấm nhiệt đới.
• Giá trị quốc tế: Kết nối dữ liệu khu hệ nấm Việt Nam với mạng lưới phân loại học nấm toàn cầu, làm phong phú hiểu biết về sự phân bố của các loài nấm đảm đa bào tại khu vực nhiệt đới châu Á.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống khóa định loại chi tiết, mô tả vi giải phẫu chuẩn mực và phương pháp nuôi cấy màng thạch độc đáo để áp dụng cho các nghiên cứu nấm học tương tự.
• Các cơ sở R&D Nông nghiệp & Doanh nghiệp nấm ăn: Tiếp nhận 9 chủng giống gốc thuần khiết đã được định loại chính xác và quy trình tối ưu hóa dinh dưỡng cơ chất mùn cưa để sản xuất thương phẩm.
• Công nghiệp Dược phẩm & Mỹ phẩm: Khai thác dữ liệu hoạt tính ức chế enzyme hyaluronatelyase từ Auricularia polytricha và A. delicata để nghiên cứu phát triển các dòng sản phẩm chống lão hóa, kháng viêm và bảo vệ sụn khớp.
• Cơ quan Quản lý Môi trường & Đa dạng sinh học: Sử dụng danh lục và dữ liệu sinh thái để hoạch định chính sách bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng lõi sinh thái.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã củng cố và hoàn thiện lý thuyết phát sinh hình thái nấm đảm nhiệt đới thông qua việc chứng minh cấu trúc vi thể của đảm (đảm hình trụ có 3 vách ngăn ngang chia 4 ô) và hệ lông bất thụ là tiêu chuẩn phân loại bất biến, đồng thời xác lập tính đồng nhất sinh hóa - hình thái của các dạng bạch tạng (albino) ở chi Auricularia.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu mô tả hình thái đơn thuần (Patouillard, 1928; Saccardo, 1888), luận án đã kết hợp phương pháp nuôi cấy màng thạch siêu mỏng của Kiet & Handke (1975) với hiển vi điện tử quét SEM ($5.000\times - 7.000\times$) tại Viện 69 và khảo nghiệm động học dinh dưỡng Carbon/Nitrogen định lượng, cho phép quan sát vi cấu trúc sống của sợi nấm và cơ chế phóng thích bào tử mà không làm phá hủy thể keo.

3. Phát hiện thực nghiệm nào bất ngờ và có ý nghĩa ứng dụng cao nhất?

Phát hiện về khả năng kìm hãm enzyme hyaluronatelyase đạt hiệu suất rất cao: 85% ở Auricularia polytricha và 82% ở Auricularia delicata. Đây là bằng chứng hóa sinh trực tiếp đầu tiên chứng minh dịch chiết nấm Mộc nhĩ hoang dại Việt Nam có tiềm năng dược lý tương đương các hợp chất kháng viêm thực vật cao cấp.

4. Luận án có cung cấp giao thức nhân bản thực nghiệm (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Có. Toàn bộ thông số thực nghiệm được mô tả chi tiết: môi trường thạch nước 2,5%, chế độ khử trùng $0,8\ \text{atm}$ trong 40 phút, độ dày lớp thạch $0,4\ \text{mm}$, tỷ lệ cơ chất mùn cưa bồ đề phối trộn nguồn đạm casein, cùng bảng mã hóa lưu trữ 9 chủng giống gốc (My19 đến My102) tại Bộ sưu tập giống gốc của Viện Vi sinh vật và Công nghệ Sinh học - ĐHQGHN.

5. Tầm nhìn chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo từ kết quả luận án?

Chương trình nghiên cứu mở rộng định hướng vào 3 mũi nhọn: Giải mã toàn bộ hệ gen (Whole Genome Sequencing) của các chủng Mộc nhĩ bản địa; Phân lập tinh sạch và xác định cấu trúc không gian các hoạt chất terpenoids/flavonoids ức chế hyaluronatelyase; Hoàn thiện dây chuyền công nghệ sinh học sản xuất hoạt chất sinh học quy mô pilot.

---

Kết luận

1. Tổng kết 5 đóng góp cốt lõi:
   • Xây dựng chuyên khảo hoàn chỉnh đầu tiên về phân loại học, hình thái và vi giải phẫu cho bộ Auriculariales và Tremellales tại Việt Nam.
   • Bổ sung taxon mới cho khu hệ nấm Việt Nam và xác định các dạng bạch tạng (albino) đặc trưng của các loài Mộc nhĩ hoang dại.
   • Định lượng chính xác kích thước vi thể của hệ sợi song hạch ($1,5 - 7,6 \times 8,6 - 86,4\ \mu\text{m}$) và bào tử đảm ($4,6 - 6,9 \times 16,3 - 19,4\ \mu\text{m}$) bằng kỹ thuật hiển vi quang học và SEM.
   • Xác lập các thông số động học sinh lý dinh dưỡng (tỷ lệ C/N, saccharose, casein) và quy trình hình thành quả thể trên mùn cưa bồ đề đối với chủng thuần khiết My102.
   • Khám phá hoạt tính ức chế mạnh mẽ enzyme hyaluronatelyase (82% – 85%) từ phân đoạn flavonoids và terpenoids chiết xuất từ A. polytricha và A. delicata.
2. Bước tiến hệ hình: Đưa nghiên cứu nấm keo tại Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ phân loại mô tả tĩnh sang phân loại tích hợp vi giải phẫu, sinh lý phát triển cá thể và hóa sinh học dược liệu.
3. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Mở đường cho các nghiên cứu hóa sinh chuyên sâu về dược chất nấm nhiệt đới, chọn tạo giống nấm dược liệu mới và ứng dụng công nghệ sinh học nấm trong xử lý môi trường và nông nghiệp tuần hoàn.
4. Tầm vóc quốc tế: Đưa các dữ liệu nấm học đặc thù của vùng nhiệt đới Việt Nam hội nhập trực tiếp vào hệ thống cơ sở dữ liệu nấm học toàn cầu theo khung phân loại Kirk et al. (2008).
5. Di sản khoa học: Hệ thống mẫu vật bách thảo và ngân hàng giống gốc 9 chủng thuần khiết được bảo tồn nguyên vẹn tại Đại học Quốc gia Hà Nội là nguồn tài nguyên khoa học vô giá phục vụ nghiên cứu và phát triển sinh học bền vững cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 - tổng quan tài liệu (26 trang), chương 2 - đối tượng và phương pháp nghiên cứu (13 trang), chương 3 - kết quả nghiên cứu (83 trang), kết luận (2 trang), danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án (9 công trình: 2 trang), tài liệu tham khảo (182 tài liệu: 20 trang), phụ lục (19 trang). 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Hệ thống của giới Nấm Nấm (Fungi) theo quan điểm lịch sử được các nhà Nấm học nghiên cứu từ trước đến nay là một nhóm sinh vật có nhân chính thức, đa nguyên, bao gồm Protozoa Fungi (có nguồn gốc từ Protozoa), Chromista Fungi (có nguồn gốc từ Chromista) và Eufungi (Nấm chính thức) [13,23,34]. Trong những năm gần đây hệ thống của một số nhóm nấm đã có những thay đổi lớn, so với trước kia.

Đặc biệt nhóm Nấm bất toàn (Fungi imperfecti, Deuteromyces) không được thừa nhận về mặt hệ thống tự nhiên, vì vậy taxon cơ bản là chi (genus) được sử dụng để sắp xếp các nhóm nấm [9,34,83,98]. Đương nhiên trong khi định loại (Identification) chúng ta vẫn phải sử dụng các tài liệu truyền thống để xác định chúng nhưng phải cố gắng để sắp xếp vào hệ thống tự nhiên của nấm. Ngay từ thời cổ đại, Aristot (384-322 trước Công nguyên) đã chia thế giới sinh vật ra thành Động vật và Thực vật. Sau đó được Carl Von Linne (1707-1778) gọi là giới thực vật (Vegetabilia) và giới động vật (Animalia) trong hệ thống của mình [13,83,92].

Một số nhóm sinh vật bậc thấp như vi khuẩn, virut, nấm… vẫn được xếp vào giới thực vật, mặc dù người ta không có cơ sở đầy đủ để làm việc đó [23,32]. Vì vậy, ngay từ thế kỷ trước, Haeckel (1886) đã đề nghị tách nhóm Protista ra khỏi hai giới Động vật và Thực vật. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khoảng giữa thế kỉ này, Copeland (1956) đã chia thế giới hữu sinh thành 4 giới (Monera, Protoctista, Plantae và Animalia). Sau đó Magulis (1968), người đề xướng học thuyết phát sinh, cộng sinh và R.

Ưu điểm của các hệ thống này khi phân chia thế giới sinh vật ra làm nhiều giới là đã nêu lên được những ranh giới và bản chất rõ ràng của chúng [23]. Việc tách Nấm thành một giới riêng như Elias Fries (1794-1878), cha đẻ của hệ thống Nấm đã đề nghị từ thế kỷ trước trong tác phẩm “Systema mycologicum” là điều hợp lý [82]. Đặc biệt, những dẫn liệu mới như: có bộ máy hấp thụ ánh sáng mặc dù không đi kèm với sự tổng hợp hydratcacbon, sự hình thành các sản phẩm trao đổi chất gần với động vật, sự tồn tại nhiều trung tâm điều khiển tính thấm của màng, sự phát triển cá thể trải qua nhiều pha sợi nấm,… đã được nhiều tác giả ủng hộ và Becker, Bondarzeva và Sivrina Margulis, (1975) đã củng cố luận điểm trên [83]. Tuy vậy, việc phân chia các nhóm nấm còn gặp nhiều khó khăn, mặc dù nó đã được hoàn chỉnh dần dần trên các chặng đường của lịch sử phát triển của Nấm học.

Thời Linné, nấm chỉ được chia thành 10 chi gồm 86 loài [80], dưới ánh sáng của Nấm học hiện đại, chúng ở bậc taxon cao hơn. Sau đó, Elias Fries chia nấm thành 4 lớp nguyên thuỷ Hymenomycetes, Gasteromycetes, Hyphomycetes và Coniomycetes, trong đó Hymenomycetes, theo ông bao gồm cả Ascomycetes có lớp sinh sản (hymenium). Hệ thống của Elias Fries, dù 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được các tác giả tiếp sau hoàn chỉnh, nhưng về cơ bản, hệ thống này vẫn mang tính chất nhân tạo (R. Nấm nhày được De Bary (1884) xếp sang giới Động vật với tên Mycetozoa và được một số người ủng hộ.

Tuy vậy, số đông các nhà Thực vật lại để chúng trong giới Thực vật với tên khoa học Myxomycetes Link (1883) tách biệt với Nấm. Quan điểm này gần đây còn được nhiều nhà Nấm học thừa nhận và họ tách Nấm nhày ra khỏi hệ thống của mình (Bessey, 1950; Gaumann, 1964; Kreisel, 1969; Schaffer, 1975…) [23,24]. Tuy nhiên, những nghiên cứu kỹ lưỡng của Martin (1960-1961) đã chỉ rõ bản chất nấm của Myxomycetes và được một số nhà Nấm học thừa nhận trong hệ thống của mình như (Alexopoulos, 1966) [172]. Các ngành nấm nhầy đều có cơ thể dinh dưỡng dạng thể nhầy (plasmodium) và hình thành bào tử có màng xenluloza trong đời sống của mình [8].

Tuy nhiên, chúng khác nhau rất lớn. Trong khi ở Myxomycetes có thể nhày thực (Euplasmodium) thì ở Acrasiomycetes có thể nhày giả do các tế bào nhày riêng rẽ tập hợp lại thành (Pseudoplasmodium) và ở Labyrinthulomycetes là thể nhày mạng lưới (Filoplasmodium) [23]. Riêng Nấm nhầy nội ký sinh Plasmodiophoromycetes trước kia được để trong Myxomycetes vì có cơ thể trần và dạng chuyển động là amíp có roi, điều mà một vài tác giả hiện đại còn chấp nhận (Airsworth, 1995) [55]. Tuy vậy, thể nhầy của chúng có hai giai đoạn là thể nhầy 1n và thể nhày 2n, màng của bào tử lại có thành phần chủ yếu là kitin và hàng loạt đặc điểm riêng biệt khác nên phần lớn các tác giả đã xếp sang Phycomycetes sensu lato (Alexopoulos, 1966) [172].

Theo chúng tôi, đây là một nhóm nấm hoàn toàn tách biệt với các nhóm còn lại. Đối với nấm thật (Eumycetes), theo quan niệm cổ truyền, được coi là một ngành của giới Thực vật Plantae sensu lato và dựa vào cấu trúc cơ thể 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được chia thành các lớp Archimycetes, Phycomycetes (gồm những nấm sợi có cấu trúc dạng hợp bào - Coenotycum), Ascomycetes, Basidiomycetes và Deuteromycetes dạng sợi đa bào có vách ngăn ngang hay đơn bào có dạng nấm men. Một số khác gộp Archimycetes vào Phycomycetes [13,23]. Những nghiên cứu sâu về nhóm “Mastigomycetes” hay Mastigomycotina gồm những nấm không những khác nhau về kiểu đính mà còn về số lượng và cấu trúc của roi.

Oomycetes và Hyphochytridiomycetes là những nấm có những đặc điểm hết sức khác biệt với Chytridiomycetes và toàn bộ các nhóm nấm khác. Ở Oomycetes, màng tế bào có cấu trúc từ xenluloza, giai đoạn chuyển động có hai roi, trong đó một roi phủ lông [23], còn ở Hyphochytridiomycetes lại có màng chứa cả xenluloza và kitin, giai đoạn chuyển động chỉ có một roi phủ lông đính ở phía trước. Chúng khác biệt với những cơ thể có nhân thực còn lại là có cấu trúc ti thể dạng ống, về trọng lượng ribosom ARN, về hệ men thủy phân cũng như về phản ứng đối với thuốc diệt nấm. Chính vì vậy, nhiều nhà Nấm học đã tách Oomycetes thành nhóm nấm riêng biệt; thậm chí không thừa nhận bản chất nấm của chúng, và tách thành một lớp của Tảo vàng (Chrysophyta) (Kreisel, 1966) [178].

Đối với Hyphochytridiomycetes mặc dù mới được tách ra khỏi Chytridiomycetes nhưng chúng hoàn toàn tách biệt với Oomycetes cũng như các nhóm nấm khác và cần được làm sáng tỏ hơn nữa về mặt hệ thống. Nấm lông Trichomycetes từ lâu được coi như nhóm nấm “không rõ về vi trí phân loại” (Alexonpoulos, 1966) [172] đã được một số tác giả xếp vào Zygomycetes vì cùng có kiểu sinh sản tiếp hợp giao (Zygogamie). Tuy vậy, chúng có cấu trúc cơ thể khác biệt, có màng tế bào bằng galactosamin, galactoza trùng hợp và hàng loạt đặc điểm riêng biệt khác với Zygomycetes cũng như các nhóm nấm khác và dường như có quan hệ với Acrasiomycetes. Những nấm còn lại hầu hết có màng tế bào bằng kitin được phần lớn các nhà Nấm học gọi là Nấm chính thức (Eumycetes); chúng gồm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các nấm có giai đoạn chuyển động bằng một roi không phủ lông dính ở phía sau ở Chytridiomcetes và các nấm hoàn toàn mất giai đoạn chuyển động như Zygomycetes, Endomycetes, Ascomycetes và Basidiomycetes.

Trong các nhóm nấm này, vị trí của Endomycetes, Taphrinales trong Hemiascomycetes sensu lato và Uredinales cũng như một số nấm có dạng nấm men của Basidiomycetes đang còn có nhiều ý kiến khác nhau; một số nhà Nấm học khác xem chúng như là những nhóm thuộc Ascomycetes và Basidiomycetes theo quan điểm cổ truyền [62,63]. Gần đây, một số tác giả muốn tách chúng thành một nhóm riêng biệt, tương đương với Ascomycetes và Basidiomycetes là Endomycetes và gồm các bộ Endomycetes, Sporobolomycetales, Torulopsidales, Taphrinales, Exobasidiales, Ustilaginnales [23,24,98]. Rõ ràng các nấm men chính thức Endomycetes khác với các nấm thật còn lại ở cấu trúc màng tế bào từ mannan và glucan, ở dạng sống, ở phương thức sinh sản vô tính (nảy chồi hay chia đôi cơ thể) và đặc biệt ở sinh sản hữu tính (không có cơ quan sinh sản cũng như sợi sinh nang mà chỉ có sự giao phối hai tế bào, hai sợi dinh dưỡng hay tự giao và số lượng bào tử hình thành hầu như bất định. Các nấm còn lại của Endomycetes lại có màng kitin-manan, có hệ sợi hai nhân (dicaryon) và một số hình thành lớp sinh sản (hymenium) do các nang (ascus) hay đảm (basidie) xếp dạng bờ rào hình thành.

Hơn nữa, những kết quả nghiên cứu được trình bày trong Hội nghị Thực vật học lần thứ 12 (1975) về hình thái, tế bào và di truyền học của Ustilaginales cũng có quan điểm về vị trí của chúng bên cạnh Uredinales trong Basidiomycetes, từ chối việc xếp chúng vào Endomycetes ở trên hay nâng lên thành một ngành mới Ustomycota như Moore (1972) [82] đề nghị. Dù sao, vị trí của những nhóm nấm này cũng cần được xem xét kỹ lưỡng hơn dưới góc độ của những nghiên cứu hiện đại. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cuối cùng, một vấn đề lớn còn tồn tại cho tới hiện nay là hệ thống học của nhóm Nấm bất toàn (Fungi imperfecti) nhóm này bao gồm những nấm đơn bào dạng nấm men hoặc dạng sợi có vách ngăn chính thức nhưng chưa tìm thấy sinh sản hữu tính hay cả sinh sản hữu tính và sinh sản vô tính. Từ trước đến nay, người ta vẫn sử dụng hệ thống phân loại của Saccardo (1880- 1886) để xếp chúng thành dạng lớp Deutermycetes hay Fungi imperfecti gồm các dạng bộ sau [23]: - Sphaeropsidales có cuống conidie tập hợp thành thể gối.

- Molanconiales có cuống conidie tập hợp thành thể gối. - Moniiales hay Hyphales có cuống conidie đính đơn độc trên sợi nấm hay tập hợp thành bó. - Agonomycetales hay Mycetalia sterilia chỉ có sợi nấm. - Hệ thống này đã được nhiều tác giả khác bổ sung và hoàn chỉnh.

Nhưng một chi nấm bất toàn có thể tương đương với một chi nấm nang hoặc nấm đảm (như Aspergillus Michili và Eurolitum Link) hay lại tương ứng với một số tên chi nấm nang hoặc nấm đảm (như Septorria và Mycossphaerella Johans, Leptosphaeria Cé. et De Not. Ngược lại, một chi nấm nang hay nấm đảm có dạng bào tử tương ứng với một số chi nấm bất toàn (như Mycossphaerella Johans có dạng bảo tử của Septoria Sacc.; Cercospora Fries; Cercosporella Sacc. Bên cạnh đó, chưa kể đến một loài nấm nang, nấm đảm hay nấm bất toàn có thể có nhiều loại bào tử vô tính trong chu trình sống.