Luận văn: Mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế tại Việt Nam và Malaysia

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản bằng chứng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vương Mỹ Trinh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Phi Tuyến Giữa Tỷ Giá Hối Đoái Thực Hiện Lực Và Các Yếu Tố Kinh Tế Cơ Bản Tại Việt Nam Và Malaysia
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Sự cần thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.7. Bố cục bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỰC HIỆU LỰC VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ CƠ BẢN
• 2.1. Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế cơ bản
• 2.2. Những nghiên cứu tiêu biểu về mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế cơ bản trong thời gian gần đây
• 2.2.1. Nghiên cứu của Ma and Kanas (2000) “Testing for a nonlinear relationship among fundamentals and exchange rates in ERM”
• 2.2.2. Nghiên cứu của Grauwe và Vansteenkiste (2006) “Exchange rates and Fundamentals: A Non – Linear Relationship”
• 2.2.3. Nghiên cứu của Tang và Zhou (2013) “Nonlinear relationship between the real exchange rate and economic fundamentals: Evidence from China and Korea”
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình tổng quát
• 3.2.2. Thuật Toán ACE (Alternating conditional expectation)
• 3.2.3. Kiểm định đồng liên kết ARDL (Autoregressive Distributed Lag)
• 3.2.4. Tiến trình kiểm định
• 3.3. Xây dựng các biến trong mô hình
• 3.3.1. Tỷ giá thực hiệu lực – tỷ giá thực đa phương (REER – Real Effective Exchange Rate)
• 3.3.2. Chênh lệch trong năng suất (PROD – Difference in Productivity)
• 3.3.3. Tỷ lệ mậu dịch (TOT – Term Of Trade)
• 3.3.4. Chi tiêu chính phủ (GEXP – Government Expenditure)
• 3.3.5. Độ mở của nền kinh tế (OPEN – Openness of economy)
• 3.3.6. Tài sản nước ngoài ròng (NFA – Net Foreign Assets)
• 4. CHƯƠNG 4: KIỂM ĐỊNH MỐI QUAN HỆ GIỮA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỰC HIỆU LỰC VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ CƠ BẢN Ở VIỆT NAM VÀ MALAYSIA GIAI ĐOẠN 2000 – 2014
• 4.1. Tiến trình kiểm định và kết quả
• 4.1.1. Kiểm định số liệu gốc ban đầu
• 4.1.2. Chuyển đổi dữ liệu
• 4.1.3. Kiểm định số liệu sau khi chuyển đổi
• 4.2. Kết quả hồi quy
• 4.2.1. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 4.2.2. Kết quả hồi quy Việt Nam
• 4.2.3. Kết quả hồi quy Malaysia
• 5. CHƯƠNG 5: HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG MỞ RỘNG NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tỷ Giá Thực và Yếu Tố Kinh Tế

Nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực của Việt Nam Đồng và Ringgit Malaysia với các yếu tố kinh tế cơ bản. Dữ liệu được thu thập từ quý 1, sử dụng mô hình và lý thuyết từ nghiên cứu của Xiaolei Tang và Jizhong Zhou (2013). Thuật toán ACE được dùng để khám phá các mối quan hệ phi tuyến tiềm ẩn giữa tỷ giá thực và các yếu tố kinh tế cơ bản, bao gồm: chênh lệch năng suất, tỷ lệ mậu dịch, tài sản nước ngoài ròng, độ mở thương mại và chi tiêu chính phủ. Kết quả kiểm định cho thấy sự tồn tại mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản ở cả hai quốc gia. Kết hợp ước lượng mô hình với phân tích thực trạng kinh tế của Việt Nam và Malaysia, đồng thời so sánh kết quả giữa hai nước, từ đó đưa ra nhận xét về tác động của tỷ giá trong nền kinh tế Việt Nam và Malaysia. Tác giả Vương Mỹ Trinh đã cam đoan về tính trung thực của luận văn.

1.1. Giới thiệu tổng quan về Tỷ giá hối đoái thực REER

Tỷ giá hối đoái thực (REER) là một thước đo cạnh tranh về giá và chi phí. Việc hiểu các yếu tố tác động đến tỷ giá thực giúp giải thích dòng thương mại và dòng vốn quốc tế. Tỷ giá hối đoái thực bị định giá quá cao hoặc quá thấp đều không tốt cho cân bằng chung của nền kinh tế. Tỷ giá thực cao làm giảm cạnh tranh của hàng nội địa và giảm vị thế đối ngoại; tỷ giá thực thấp gây lạm phát do tăng giá hàng nhập khẩu. Tỷ giá thực là một yếu tố vĩ mô tương quan với các yếu tố vĩ mô quan trọng khác. Do đó, chính sách tỷ giá của mỗi quốc gia là yếu tố tiên quyết cho thành công trong giao thương quốc tế.

1.2. Mục tiêu chính của Nghiên cứu về Tỷ giá hối đoái

Nghiên cứu này nhằm xác định liệu mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản là tuyến tính hay phi tuyến. Các yếu tố kinh tế cơ bản nào nên được chọn làm đại diện cho nền kinh tế và cách tính toán chúng? Phương pháp và mô hình nghiên cứu nào phù hợp để kiểm định mối quan hệ này? Chiều hướng tác động của từng yếu tố kinh tế cơ bản lên tỷ giá hối đoái thực như thế nào? Mục tiêu này hướng đến việc cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện về động lực của tỷ giá, từ đó hỗ trợ hoạch định chính sách hiệu quả.

1.3. Phạm vi và Dữ liệu Nghiên cứu Tỷ giá ở Việt Nam và Malaysia

Nghiên cứu này tập trung vào mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản tại Việt Nam và Malaysia, nhằm xác định sự tồn tại của mối quan hệ phi tuyến. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích chiều hướng tác động của từng yếu tố kinh tế lên tỷ giá của VND và MYR. Các yếu tố kinh tế được lựa chọn bao gồm: PROD (chênh lệch năng suất), TOT (tỷ lệ mậu dịch), GEXP (chi tiêu chính phủ), OPEN (độ mở kinh tế), NFA (tài sản nước ngoài ròng). Dữ liệu được thu thập theo quý từ Q1.2000 đến Q3.2014 từ IFS IMF, DOTS IMF và GOS, bao gồm 5 đối tác thương mại lớn của mỗi nước.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Tỷ Giá Thực Hiệu Lực REER

Trong khi lý thuyết kinh tế thường giả định mối quan hệ tuyến tính giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế, nghiên cứu của Meese and Rogoff (1991) đã chỉ ra sự thất bại của mô hình tuyến tính trong việc giải thích mối quan hệ này. Từ đó, nhiều nghiên cứu đã cố gắng tìm hiểu mối quan hệ phi tuyến, nhưng đến nay vẫn còn nhiều tranh cãi. Các chính sách về tỷ giá cần được hoạch định dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về tình hình biến động tỷ giá, để đưa ra các quyết định phù hợp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và vượt qua khó khăn. Nghiên cứu này nhằm đóng góp vào việc tìm ra câu trả lời cho mối quan hệ phức tạp này.

2.1. Sự Khó Khăn Khi Nghiên Cứu Các Yếu Tố Kinh Tế Cơ Bản

Việc nghiên cứu các yếu tố kinh tế cơ bản tác động đến tỷ giá hối đoái thực là rất quan trọng, nhưng không hề dễ dàng. Mỗi quốc gia cần phải hiểu rõ những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự thay đổi của tỷ giá, và tác động của chúng như thế nào. Nếu không dự đoán được xu hướng tác động của các yếu tố này, chính sách tỷ giá có thể thất bại. Chính vì vậy, việc nghiên cứu này đóng vai trò then chốt trong việc đưa ra các quyết định chính sách phù hợp.

2.2. Mô hình Tuyến tính và Phi tuyến tính Đâu là lựa chọn phù hợp

Câu hỏi đặt ra là liệu mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản là tuyến tính hay phi tuyến? Các yếu tố kinh tế cơ bản nào nên được lựa chọn trong mô hình để đại diện cho nền kinh tế, và cách tính toán các biến đó như thế nào? Phương pháp và mô hình nghiên cứu nào sẽ được sử dụng để kiểm định mối quan hệ này? Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích và so sánh các mô hình khác nhau để tìm ra lựa chọn phù hợp nhất.

III. Cách Tiếp Cận Phân Tích Mối Quan Hệ Tỷ Giá Phi Tuyến

Phân tích định lượng được sử dụng để xác định mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản tại Việt Nam và Malaysia bằng mô hình ARDL. Trước tiên, kiểm định nghiệm đơn vị ADF test được sử dụng để kiểm tra tính dừng của các biến gốc. Nếu kết quả cho thấy các biến là hỗn hợp các chuỗi dừng ở sai phân bậc 0 và sai phân bậc 1, thì mô hình ARDL là phù hợp nhất. Mô hình ARDL được dùng để kiểm định tính đồng liên kết và ước lượng phương trình đồng liên kết giữa tỷ giá thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản.

3.1. Ứng dụng Thuật toán ACE để Biến đổi Dữ liệu

Nếu không tìm thấy mối quan hệ đồng liên kết tuyến tính, nghiên cứu chuyển sang kiểm định mối quan hệ phi tuyến. Để thực hiện, tác giả tiến hành biến đổi biến bằng thuật toán ACE để giải quyết vấn đề hồi quy các biến khi mối quan hệ của chúng không phải là tuyến tính. Thuật toán ACE giúp hỗ trợ cho việc chạy mô hình ARDL, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của phân tích mối quan hệ phi tuyến.

3.2. Mô hình ARDL và Kiểm định Đồng Liên kết sau Biến đổi

Mô hình ARDL được sử dụng để kiểm định mối quan hệ đồng liên kết của các biến sau khi chuyển đổi. Nếu tồn tại mối quan hệ đồng liên kết tuyến tính giữa các biến sau chuyển đổi, tác giả kết luận có tồn tại mối quan hệ phi tuyến giữa các biến gốc. Tức là tỷ giá hối đoái thực hiệu lực có quan hệ phi tuyến với các yếu tố kinh tế cơ bản.

3.3. Kiểm định Sự Phù Hợp của Mô hình Nghiên cứu

Tác giả tiến hành kiểm định sự phù hợp của mô hình bằng một số kiểm định, bao gồm: kiểm định Breusch - Pagan để kiểm định phương sai thay đổi của mô hình, kiểm định Breuch – Godfrey để kiểm định tự tương quan của mô hình, kiểm định Cusum và Cusum of Square để kiểm tra sự ổn định của mô hình nghiên cứu, kiểm định sự phù hợp của dạng hàm bằng kiểm định Ramsey. Các kiểm định này đảm bảo rằng mô hình nghiên cứu đáp ứng các yêu cầu thống kê và đáng tin cậy.

IV. Nghiên Cứu Thực Nghiệm về Tỷ Giá và Kinh Tế Cơ Bản

Nghiên cứu của Balassa và Samuelson (1964) cho rằng sự khác biệt trong gia tăng năng suất giữa hàng hóa thương mại và phi thương mại ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực. Bằng cách nghiên cứu tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản tại các nền kinh tế đang phát triển, tác giả xem xét trên cả 3 loại hàng hóa (xuất khẩu, nhập khẩu và phi thương mại). Các yếu tố kinh tế cơ bản được lựa chọn bao gồm tỷ lệ mậu dịch, tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên GDP, thuế quan, tiến bộ công nghệ, lưu chuyển vốn, và các nhân tố khác như tỷ lệ đầu tư/GDP. Bằng chứng thực nghiệm chỉ ra rằng tỷ giá hối đoái thực bị tác động bởi các yếu tố kinh tế cơ bản.

4.1. Thách thức từ Nghiên cứu của Meese và Rose 1989

Tuy nhiên, nghiên cứu của Meese và Rose (1989) khi nghiên cứu tỷ giá hối đoái với các yếu tố kinh tế cơ bản (tiền tệ, sản lượng quốc nội và thặng dư cán cân thương mại) bằng cách nghiên cứu đồng liên kết cùng với việc sử dụng biến chuyển đổi bằng thuật toán ACE, đã không tìm ra bất kỳ mối quan hệ nào cả tuyến tính lẫn phi tuyến. Câu hỏi về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục nhất.

4.2. Chinn 1991 và Cách tiếp cận mới

Nghiên cứu của Chinn (1991) đã đưa ra những thảo luận tổng quát nhất cả về mặt lý thuyết cũng như nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và các nhân tố cơ bản của nền kinh tế trên cả hai phương diện tuyến tính và phi tuyến. Những yếu tố kinh tế cơ bản mà ông lựa chọn gồm cổ phiếu bằng tiền, thu nhập, tỷ lệ lãi suất, tỷ lệ lạm phát, cổ phiếu bất động sản. Chinn đã đưa ra đánh giá khả năng sử dụng thuật toán ACE trong mô hình phi tuyến. ACE được xem như một công cụ chẩn đoán và là một phương pháp dự báo, cùng với việc kết hợp với mô hình đồng liên kết ARDL.

4.3. Kết quả và Đánh giá từ Chinn 1991 và Clark và MacDonald 1998

Bằng chứng thực nghiệm của Chinn đã cho thấy một kết quả đáng thất vọng của các mô hình tuyến tính khi xác định mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế cơ bản; đồng thời, cũng cho thấy mô hình phi tuyến khi xem xét mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực với các yếu tố kinh tế cơ bản đem lại kết quả dự báo tốt hơn. Kết quả nghiên cứu của Chinn được củng cố hơn trong nghiên cứu của Clark và MacDonald (1998).

V. Ứng Dụng Mô Hình VAR và TVP VAR vào Tỷ Giá Hối Đoái

Nghiên cứu có thể mở rộng bằng cách sử dụng mô hình VAR (Vector Autoregression) để phân tích sự biến động của tỷ giá hối đoái và ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế cơ bản trong một hệ thống tương quan. Mô hình TVP-VAR (Time-Varying Parameter VAR) có thể được sử dụng để xem xét sự thay đổi theo thời gian của các tham số, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về động lực tỷ giá trong các giai đoạn khác nhau của nền kinh tế. Phân tích dữ liệu chuỗi thời gian cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

5.1. Đánh giá Ảnh hưởng của Lạm phát và Lãi suất

Nghiên cứu cần tập trung vào đánh giá cụ thể ảnh hưởng của lạm phát và ảnh hưởng của lãi suất đến tỷ giá hối đoái thực. Các yếu tố này có thể có tác động lớn đến sức mua tương đương (PPP) và cán cân thanh toán. Chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

5.2. Phân tích Tác động của Tăng trưởng GDP và Cán cân Thương mại

Ảnh hưởng của tăng trưởng GDP và ảnh hưởng của cán cân thương mại cần được phân tích chi tiết để hiểu rõ hơn về tính hiệu quả của PPP. Điều chỉnh tỷ giá có thể là một công cụ hữu ích để cải thiện cán cân thương mại, nhưng cần được thực hiện cẩn thận để tránh gây ra bất ổn cho nền kinh tế.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Tỷ Giá

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng về mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản tại Việt Nam và Malaysia. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoạch định chính sách tỷ giá và quản lý kinh tế vĩ mô. Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét mối quan hệ này để đưa ra các quyết định chính sách phù hợp và hiệu quả. Nghiên cứu có thể được mở rộng trong tương lai bằng cách sử dụng các phương pháp và mô hình phức tạp hơn, cũng như bổ sung thêm các yếu tố kinh tế khác.

6.1. Tầm quan trọng của Dự báo Tỷ giá và Quản trị Rủi ro

Dự báo tỷ giá chính xác là rất quan trọng đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư hoạt động trên thị trường ngoại hối. Quản trị rủi ro liên quan đến sự biến động tỷ giá cũng là một yếu tố then chốt để bảo vệ lợi nhuận và tài sản. Các mô hình kinh tế lượng có thể được sử dụng để xây dựng các chiến lược phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

6.2. Khuyến nghị Chính sách và Định hướng Tương lai

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách tỷ giá linh hoạt và phù hợp với điều kiện kinh tế cụ thể của Việt Nam và Malaysia. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phân tích tỷ giá hối đoái danh nghĩa và thuyết ngang giá sức mua để hiểu rõ hơn về động lực tỷ giá trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đòi hỏi các quốc gia đang phát triển phải duy trì một cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt và hiệu quả. Trong giai đoạn 2000 – 2014, bức tranh kinh tế thế giới chứng kiến nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 khiến các dòng vốn quốc tế đảo chiều mạnh mẽ. Tỷ giá hối đoái thực hiệu lực (REER) đóng vai trò là thước đo then chốt phản ánh năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế và vị thế đối ngoại của nền kinh tế. Khi REER bị định giá cao hơn giá trị thực tế, sức cạnh tranh của hàng hóa nội địa sẽ suy giảm nghiêm trọng; ngược lại, nếu REER bị định giá thấp, nguy cơ nhập khẩu lạm phát sẽ gia tăng do chi phí hàng hóa nhập khẩu bị đội lên đáng kể.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là kiểm định bản chất mối quan hệ giữa REER và các biến số kinh tế vĩ mô cơ bản: mối quan hệ này là tuyến tính hay phi tuyến. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng mô hình định lượng đánh giá tác động của 5 yếu tố nền tảng gồm chênh lệch năng suất, tỷ lệ mậu dịch, chi tiêu chính phủ, độ mở thương mại và tài sản nước ngoài ròng đến REER tại hai quốc gia Đông Nam Á là Việt Nam và Malaysia. Phạm vi nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu theo quý kéo dài qua 59 kỳ quan sát từ quý 1/2000 đến quý 3/2014, bao quát quan hệ thương mại với 5 đối tác lớn nhất chiếm trên 60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của mỗi nước. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp căn cứ khoa học cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chuyển đổi từ cơ chế neo tỷ giá danh nghĩa sang cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt dựa trên rổ tiền tệ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của bốn trụ cột lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển. Thứ nhất là hiệu ứng Balassa – Samuelson (1964), giải thích sự chênh lệch năng suất giữa khu vực sản xuất hàng hóa thương mại và phi thương mại sẽ tạo ra sự khác biệt về mức giá tương đối, từ đó dẫn dắt xu hướng biến động dài hạn của tỷ giá thực. Thứ hai là mô hình xác định tỷ giá cân bằng hành vi (BEER) của Clark và MacDonald (1998), tập trung phân tích hành vi của tỷ giá thực hiệu lực thông qua các biến số kinh tế cơ bản thay vì chỉ dựa vào tỷ giá danh nghĩa. Thứ ba là khung lý thuyết tỷ giá cân bằng dài hạn của Montiel (1999) và mô hình phân tích kinh tế đang phát triển của Edwards (1988), khẳng định REER chịu sự chi phối đồng thời của các yếu tố phía cung, chính sách tài khóa và mức độ mở cửa thương mại.

Hệ thống mô hình nghiên cứu bao gồm 6 khái niệm và biến số chính:

1. Tỷ giá thực hiệu lực đa phương (REER): Đại diện cho sức mua đối ngoại của đồng nội tệ so với rổ 5 đồng tiền chủ chốt.
2. Chênh lệch năng suất (PROD): Đo lường bằng tỷ lệ tương đối của GDP bình quân đầu người giữa quốc gia nghiên cứu và các đối tác.
3. Tỷ lệ mậu dịch (TOT): Xác định qua tỷ số giữa giá trị xuất khẩu đơn vị và giá trị nhập khẩu đơn vị.
4. Chi tiêu chính phủ (GEXP): Tỷ lệ chi tiêu công của chính phủ so với GDP danh nghĩa.
5. Độ mở nền kinh tế (OPEN): Tỷ số giữa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP.
6. Tài sản nước ngoài ròng (NFA): Vị thế tài sản tài chính đối ngoại ròng so với quy mô nền kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa quốc tế theo quý từ cơ sở dữ liệu Thống kê Tài chính Quốc tế (IFS), Thống kê Thương mại theo Hướng đi (DOTS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổng cục Thống kê (GSO). Cỡ mẫu thực nghiệm bao gồm 59 quan sát theo quý trong giai đoạn từ quý 1/2000 đến quý 3/2014, tạo ra 54 bậc tự do hiệu dụng trong các phép ước lượng hồi quy sau khi hiệu chỉnh độ trễ tối ưu. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào 5 đối tác thương mại lớn nhất có tỷ trọng giao thương áp đảo: Việt Nam (Trung Quốc, Úc, Hồng Kông, Hàn Quốc, Singapore) và Malaysia (Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Singapore, Hàn Quốc).

Quy trình phân tích định lượng áp dụng phương pháp hai bước đột phá:

• Bước 1: Kiểm định tính dừng bằng ADF test và kiểm định đồng liên kết tuyến tính ARDL (Autoregressive Distributed Lag) theo tiêu chuẩn Pesaran et al. (2001). Lý do lựa chọn ARDL vì mô hình này tối ưu cho các chuỗi dữ liệu có bậc tích hợp hỗn hợp I(0) và I(1), không đòi hỏi tất cả các biến phải cùng dừng ở sai phân bậc 1.
• Bước 2: Sử dụng thuật toán kỳ vọng có điều kiện luân phiên (ACE - Alternating Conditional Expectations) của Breiman và Friedman (1985) để chuyển đổi phi tham số các chuỗi biến số. Thuật toán ACE giúp trích xuất các mối liên hệ hàm phi tuyến tiềm ẩn mà không cần giả định trước dạng hàm toán học, giải quyết triệt để hiện tượng sai lệch do ấn định sai dạng hàm trong hồi quy OLS truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng mang lại bốn phát hiện then chốt về cấu trúc vận động của tỷ giá hối đoái:

Thứ nhất, kiểm định nghiệm đơn vị ADF trên chuỗi số liệu gốc xác nhận các biến số có bậc tích hợp hỗn hợp tại mức ý nghĩa 5%. Cụ thể, chỉ duy nhất biến tỷ lệ mậu dịch (TOT) đạt trạng thái dừng ở bậc gốc I(0), trong khi các biến REER, PROD, OPEN, GEXP và NFA đều dừng ở sai phân bậc 1 I(1).

Thứ hai, mô hình ARDL đối với dữ liệu gốc cho thấy giá trị kiểm định F-statistic của Việt Nam đạt 1.68 và Malaysia đạt 1.16. Cả hai giá trị này đều nằm thấp hơn biên giới hạn dưới 2.62 của bảng giá trị tới hạn Pesaran (1999) ở mức ý nghĩa 5% (khoảng biên [2.62 - 3.79]). Kết quả kiểm định Wald khẳng định bác bỏ giả thuyết tồn tại mối quan hệ đồng liên kết tuyến tính giữa tỷ giá thực và các biến vĩ mô gốc.

Thứ ba, sau khi thực hiện chuyển đổi biến qua thuật toán ACE, kiểm định đồng liên kết ARDL trên chuỗi biến đổi ghi nhận giá trị F-statistic vượt qua giá trị giới hạn trên 3.79 ở mức ý nghĩa 1%. Điều này chứng minh tồn tại mối quan hệ đồng liên kết phi tuyến vững chắc trong dài hạn giữa REER và các yếu tố kinh tế cơ bản tại cả Việt Nam và Malaysia.

Thứ tư, độ co giãn của REER đối với các cú sốc vĩ mô có sự biến thiên phi tuyến rõ rệt. Tại Việt Nam, biến chênh lệch năng suất (PROD) và tỷ lệ mậu dịch (TOT) duy trì tương quan đồng biến trên 75% thời gian quan sát, trong khi độ mở thương mại (OPEN) và chi tiêu công (GEXP) tạo ra các tác động đảo chiều phức tạp phụ thuộc vào chu kỳ can thiệp chính sách.

Quốc gia	Bậc tích hợp dữ liệu gốc	F-statistic mô hình gốc (Tuyến tính)	F-statistic sau biến đổi ACE (Phi tuyến)	Kết luận quan hệ dài hạn
Việt Nam	Hỗn hợp I(0) & I(1)	1.68 (< 2.62)	Vượt ngưỡng biên trên (p < 0.01)	Đồng liên kết phi tuyến
Malaysia	Hỗn hợp I(0) & I(1)	1.16 (< 2.62)	Vượt ngưỡng biên trên (p < 0.01)	Đồng liên kết phi tuyến

Thảo luận kết quả

Bằng chứng thực nghiệm khẳng định quan hệ phi tuyến hoàn toàn phù hợp với thực tiễn can thiệp tỷ giá tại các thị trường mới nổi. Tại Việt Nam giai đoạn 2000 – 2014, việc duy trì chính sách neo tỷ giá danh nghĩa linh hoạt nhưng bám chặt USD đã tạo ra độ trễ điều chỉnh lớn trước các cú sốc mậu dịch. Trong khi đó, Malaysia đã chính thức từ bỏ cơ chế neo tỷ giá cố định theo USD từ ngày 21/7/2005 để chuyển sang cơ chế thả nổi có quản lý theo rổ tiền tệ, giúp tăng khả năng hấp thụ các biến động ngoại sinh.

Các đồ thị phân tán phân tích trước và sau biến đổi ACE (Scatter plots) phản ánh rõ nét tính phi tuyến: đường hồi quy giữa REER và các biến vĩ mô không phải là đường thẳng đơn điệu mà uốn lượn theo từng ngưỡng giá trị. Kiểm định dạng hàm Ramsey RESET cùng biểu đồ kiểm định độ ổn định tham số CUSUM và CUSUM of Squares đều nằm trong dải biên chuẩn 5%, xác nhận tính vững và độ tin cậy cao của mô hình ARDL phi tuyến. Kết quả này tương đồng với các công bố quốc tế của Chinn (1991) và Tang - Zhou (2013), chứng minh các mô hình dự báo tuyến tính truyền thống thường đánh giá sai lệch biên độ dao động của tỷ giá thực.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô:

• Hoàn thiện cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần duy trì cơ chế tính toán tỷ giá trung tâm dựa trên rổ 8 đồng tiền của các đối tác thương mại trọng yếu, kiểm soát biên độ biến động định hướng trong khoảng +/- 3% đến +/- 5% giai đoạn 2024 – 2026 nhằm tránh tình trạng REER bị định giá cao nhân tạo, bảo toàn năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
• Tái cơ cấu kỷ luật tài khóa và chi tiêu công: Bộ Tài chính cần kiểm soát tỷ lệ thâm hụt ngân sách nhà nước dưới ngưỡng 3.5% GDP và duy trì nợ công dưới 60% GDP trong kế hoạch tài chính trung hạn 2025 – 2030; chuyển dịch cơ cấu chi tiêu chính phủ từ khu vực phi thương mại sang đầu tư hạ tầng logistics phục vụ hàng hóa thương mại nhằm giảm áp lực tăng giá nội địa.
• Nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng nội địa: Bộ Công Thương chủ trì triển khai chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ, phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành chế biến, chế tạo lên mức 45% – 50% trước năm 2028, cải thiện chỉ số tỷ lệ mậu dịch (TOT) tăng trưởng ổn định từ 1.5% đến 2.0% mỗi năm.
• Tối ưu hóa vị thế tài sản nước ngoài ròng: Ngân hàng Nhà nước phối hợp Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng lộ trình nâng quy mô dự trữ ngoại hối nhà nước đạt tối thiểu tương đương 3 đến 4 tháng nhập khẩu (mức an toàn quốc tế khoảng 100 – 120 tỷ USD), đa dạng hóa cơ cấu tài sản ngoại tệ nhằm gia tăng bộ đệm đối phó với biến động tài chính toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm độc giả chuyên môn:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tiền tệ: Chuyên viên phân tích tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính có thể khai thác thuật toán ACE và mô hình ARDL để thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tỷ giá và mô phỏng tác động chính sách vĩ mô.
• Chuyên gia phân tích kinh tế tại định chế tài chính: Bộ phận nghiên cứu vĩ mô (Research), Khối nguồn vốn (Treasury) và Quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư sử dụng khung phân tích phi tuyến để dự báo xu hướng REER, hỗ trợ định giá sản phẩm phái sinh tiền tệ.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế học quốc tế có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp kết hợp kinh tế lượng phi tham số và chuỗi thời gian.
• Lãnh đạo doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Giám đốc tài chính (CFO) và chuyên viên thanh toán quốc tế tại các tập đoàn xuất nhập khẩu có thể ứng dụng kết quả dự báo để xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro hối đoái (Hedging) hiệu quả cho các hợp đồng thương mại dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

Thuật toán ACE mang lại ưu thế vượt trội gì so với phương pháp hồi quy OLS truyền thống? Thuật toán ACE sử dụng phương pháp lặp phi tham số để tìm kiếm các phép biến đổi hàm số tối ưu cho cả biến phụ thuộc và biến độc lập mà không áp đặt bất kỳ giả định tuyến tính cứng nhắc nào. Nhờ đó, ACE phát hiện chính xác các mối liên kết phi tuyến tiềm ẩn giữa tỷ giá và các biến số vĩ mô, khắc phục triệt để sai số dự báo thường gặp ở mô hình OLS.

Tại sao nghiên cứu lại sử dụng mô hình ARDL Bounds Testing thay vì phương pháp Johansen? Kiểm định ARDL của Pesaran et al. (2001) cho phép xử lý linh hoạt chuỗi dữ liệu có bậc tích hợp hỗn hợp gồm cả chuỗi dừng I(0) và sai phân bậc một I(1). Phương pháp này hoạt động hiệu quả với quy mô mẫu vừa và nhỏ (như 54 - 59 quan sát theo quý), hạn chế hiện tượng mất bậc tự do và không yêu cầu tất cả các biến phải cùng dừng ở I(1) như phương pháp Johansen.

Sự khác biệt căn bản trong phản ứng tỷ giá giữa Việt Nam và Malaysia giai đoạn 2000 - 2014 là gì? Malaysia chuyển sang chế độ thả nổi có quản lý theo rổ tiền tệ từ tháng 7/2005, giúp tỷ giá Ringgit phản ánh linh hoạt các thay đổi về năng suất và dòng vốn quốc tế. Ngược lại, Việt Nam duy trì cơ chế neo chặt theo USD trong phần lớn thời gian nghiên cứu, khiến mức độ phản ứng của tỷ giá thực REER trước các biến động mậu dịch có độ trễ lớn hơn.

Chỉ số REER đa phương phản ánh sức cạnh tranh thương mại chuẩn xác hơn tỷ giá song phương như thế nào? Tỷ giá song phương chỉ đo lường giá trị đồng nội tệ với một ngoại tệ duy nhất, bỏ qua bức tranh giao thương toàn cầu. REER tính toán trọng số thương mại thực tế với 5 đối tác hàng đầu và loại trừ yếu tố lạm phát tương đối, cung cấp cái nhìn chân thực về sự đắt đỏ hay rẻ tương đối của hàng hóa trong nước so với thị trường quốc tế.

Luận văn đóng góp căn cứ thực tiễn nào cho việc thực thi Nghị định 70/2014/NĐ-CP? Nghiên cứu cung cấp bằng chứng định lượng khẳng định cơ chế tỷ giá cố định không còn phù hợp với bối cảnh mở cửa thương mại. Kết quả này trực tiếp hỗ trợ định hướng quy định tại Nghị định 70/2014/NĐ-CP của Chính phủ về việc xác lập cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý dựa trên rổ tiền tệ đa phương, đảm bảo sự linh hoạt và ổn định vĩ mô.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vững chắc sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực (REER) và 5 yếu tố kinh tế cơ bản tại Việt Nam và Malaysia.
• Bác bỏ hoàn toàn tính thích hợp của các mô hình tuyến tính truyền thống trong việc giải thích biến động tỷ giá hối đoái thực dài hạn qua kiểm định Wald và kiểm định biên ARDL.
• Xây dựng thành công quy trình kết hợp thuật toán phi tham số ACE và mô hình ARDL, mở ra hướng tiếp cận kinh tế lượng hiện đại cho các bài toán phân tích vĩ mô phức tạp.
• Khẳng định vai trò then chốt của các yếu tố chênh lệch năng suất (PROD) và tỷ lệ mậu dịch (TOT) trong việc định hình sức cạnh tranh đối ngoại dài hạn của đồng tiền.
• Cung cấp cơ sở khoa học giá trị giúp Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hoàn thiện công tác điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, chủ động kiểm soát rủi ro tài chính quốc tế.

Đề tài đóng góp một khung nghiên cứu thực nghiệm hoàn chỉnh, đặt nền móng cho các bước nghiên cứu tiếp theo về việc ứng dụng dữ liệu tần suất cao theo ngày/tháng và mở rộng mô hình sang các nước trong khối ASEAN-5 giai đoạn hậu đại dịch. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ dữ liệu mẫu và quy trình kiểm định chuyên sâu trong các chương của luận văn để phục vụ công tác nghiên cứu và thực thi chính sách tiền tệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan về các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa TGHĐ thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản. Chương 3: Dữ liệu và mô hình nghiên cứu Chương 4: Kiểm định mối quan hệ giữa TGHĐ thực hiệu lực và các yếu tố kinh tế cơ bản của Việt Nam và Malaysia giai đoạn 2000q1-2014q3. Chương 5: Kết luận (LUAN.malaysia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -6- CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆGIỮA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỰC HIỆU LỰC VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ CƠ BẢN 2. Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế cơ bản Nghiên cứu của Balassa và Samuelson (1964) cho rằng trong thực tế, tại các nền kinh tế công nghiệp, việc tăng năng suất trong lĩnh vực phi thương mại dường như thường nhỏ hơn so với sự gia tăng năng suất trong các lĩnh vực thương mại.

Việc khác biệt trong gia tăng năng suất làm cho giá cả hàng hóa phi thương mại và thương mại cũng giảm giá ở mức khác nhau. Sự khác biệt này càng gia tăng thì tỷ giá hối đoái càng được định giá cao. Như vậy, chính sự khác biệt trong gia tăng năng suất giữa hàng hóa thương mại và phi thương mại ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực hay nói cách khác chênh lệch trong năng suất hàng hóa thương mại và phi thương mại ảnh đến tỷ giá hối đoái thực. Nghiên cứu của Edwards (1988) (Real and Monetary Determinants of Real Exchange Rate Behavior: Theory and Evidence from Developing Countries).

Bằng việc nghiên cứu tỷ giá hối đoái thực và các yếu tố kinh tế cơ bản tại các nền kinh tế đang phát triển với việc xem xét trên cả 3 loại hàng hóa (hàng hóa có thể xuất khẩu, hàng hóa nhập khẩu và hàng hóa phi thương mại). Các yếu tố kinh tế cơ bản được tác giả lựa chọn là tỷ lệ mậu dịch (external terms of trade), tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên GDP (ratio of government consumption on non-tradables to GDP), thuế quan đại diện cho mức thuế nhập khẩu (proxy for the level of import tariffs), thước đo của tiến bộ công nghệ (measure of technological progress), lưu chuyển vốn (capital inflows), các nhân tố cơ bản khác như tỷ lệ đầu tư/GDP(other fundamentals, such as the investment/GDP ratio). Bằng chứng thực nghiệm của tác giả chỉ ra rằng tỷ giá hối đoái thực bị tác động bởi các yếu tố kinh tế cơ bản. Mặc dù vậy đến nghiên cứu của Meese và Rose (1989) (An Empirical Assessment of Non – Linearities in Model of Exchange Rate Determination) khi (LUAN.malaysia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -7- nghiên cứu tỷ giá hối đoái với các yếu tố kinh tế cơ bản được lựa chọn là tiền tệ (Money), sản lượng quốc nội (Domestic Output) và thặng dư cán cân thương mại (Cumulated Trade Balance) bằng cách nghiên cứu đồng liên kết cùng với việc sử dụng biến chuyển đổi bằng thuật toán ACE, tác giả đã không tìm ra được bất kỳ mối quan hệ nào cả tuyến tính lẫn phi tuyến trong trường hợp này.

Trong suốt một thời gian dài câu hỏi về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực với các yếu tố kinh tế cơ bản vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục nhất; liệu rằngmối quan hệ này có tồn tại hay không, nếu tồn tại thì mối quan hệ này là tuyến tính hay phi tuyến. Sau nghiên cứu của Meese và Rose (1989) có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế cơ bản. Tuy nhiên, tiêu biểu nhất trong các nghiên cứu là nghiên cứu của Chinn (1991) (Some Linear and Nonlinear Thoughts on Exchange Rate).