Luận văn thạc sĩ: Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp

Nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp, khám phá tác động và ý nghĩa trong kinh doanh hiện đại.

• Tác giả: Bùi Thùy Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Vân Hà
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của nghiên cứu
• 1.5.1. Đóng góp khoa học
• 1.5.2. Đóng góp thực tiễn
• 1.6. Cấu trúc của nghiên cứu
• 1.7. Tóm tắt chương 1
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU & GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý luận chung về TNXH và Hành vi tránh thuế của doanh nghiệp. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 2.2. Hành vi tránh thuế của doanh nghiệp
• 2.3. Mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp
• 2.4. Tổng quan nghiên cứu về mối quan hệ giữa TNXH và Hành vi tránh thuế của doanh nghiệp
• 2.4.1. Tổng quan nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.4.2. Tổng quan nghiên cứu trong nước
• 2.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mẫu nghiên cứu và dữ liệu
• 3.2. Đo lường các biến nghiên cứu
• 3.2.1. Hành vi tránh thuế của doanh nghiệp
• 3.2.2. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 3.2.3. Các biến kiểm soát
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Tóm tắt chương 3
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mẫu nghiên cứu
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Kết quả hồi quy về mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp Việt Nam
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.5. Tóm tắt chương 4
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền
• 5.1.2. Kiến nghị với các doanh nghiệp Việt Nam
• 5.2. Giới hạn của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. Tóm tắt chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế

Nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và hành vi tránh thuế đang trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực tài chính và quản trị doanh nghiệp. Trách nhiệm xã hội không chỉ là một khái niệm đạo đức mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp. Hành vi tránh thuế, ngược lại, thường bị coi là hành động không có trách nhiệm và có thể gây tổn hại đến danh tiếng của doanh nghiệp. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và nâng cao giá trị bền vững.

1.1. Định nghĩa trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (TNXH) được hiểu là nghĩa vụ của doanh nghiệp trong việc đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội. Điều này bao gồm việc thực hiện các hoạt động có lợi cho cộng đồng, bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Theo Bùi Thùy Dung (2022), TNXH không chỉ là một nghĩa vụ mà còn là một chiến lược kinh doanh quan trọng.

1.2. Hành vi tránh thuế và tác động của nó

Hành vi tránh thuế là các hành động của doanh nghiệp nhằm giảm thiểu nghĩa vụ thuế phải nộp cho Nhà nước. Hành vi này có thể gây ra những tác động tiêu cực đến ngân sách nhà nước và làm giảm niềm tin của công chúng vào doanh nghiệp. Theo Bùi Thùy Dung (2022), việc tránh thuế không chỉ ảnh hưởng đến tài chính mà còn đến hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp trong mắt người tiêu dùng.

II. Vấn đề và thách thức trong mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế

Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế đang đối mặt với nhiều thách thức. Doanh nghiệp thường phải cân nhắc giữa việc tối đa hóa lợi nhuận và thực hiện nghĩa vụ thuế. Nhiều doanh nghiệp chọn cách tránh thuế để tăng lợi nhuận ngắn hạn, nhưng điều này có thể dẫn đến những hậu quả lâu dài cho danh tiếng và sự phát triển bền vững của họ.

2.1. Thách thức trong việc thực hiện TNXH

Một trong những thách thức lớn nhất mà doanh nghiệp phải đối mặt là việc cân bằng giữa lợi nhuận và trách nhiệm xã hội. Nhiều doanh nghiệp cảm thấy áp lực từ các cổ đông để tối đa hóa lợi nhuận, dẫn đến việc họ có thể bỏ qua các nghĩa vụ xã hội. Điều này có thể dẫn đến những hệ lụy tiêu cực cho cả doanh nghiệp và xã hội.

2.2. Hệ quả của hành vi tránh thuế

Hành vi tránh thuế không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước mà còn làm giảm niềm tin của người tiêu dùng. Khi doanh nghiệp bị phát hiện có hành vi tránh thuế, họ có thể phải đối mặt với các hình phạt nặng nề và mất đi sự ủng hộ từ cộng đồng. Điều này có thể dẫn đến sự suy giảm trong doanh thu và lợi nhuận.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Việc thu thập dữ liệu từ các doanh nghiệp và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của họ là rất quan trọng. Các mô hình hồi quy có thể được sử dụng để kiểm tra mối quan hệ này.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu có thể được thu thập từ các báo cáo tài chính, khảo sát doanh nghiệp và phỏng vấn chuyên gia trong lĩnh vực tài chính. Việc sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau sẽ giúp tăng tính chính xác và độ tin cậy của nghiên cứu.

3.2. Mô hình phân tích mối quan hệ

Mô hình hồi quy tuyến tính có thể được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế. Các biến độc lập có thể bao gồm các chỉ số về TNXH, trong khi biến phụ thuộc là hành vi tránh thuế của doanh nghiệp. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng của TNXH đến hành vi thuế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ chặt chẽ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp. Doanh nghiệp thực hiện tốt TNXH thường có xu hướng tuân thủ nghĩa vụ thuế cao hơn. Điều này không chỉ giúp cải thiện hình ảnh của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

4.1. Kết quả từ nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng các doanh nghiệp có chính sách TNXH rõ ràng thường có tỷ lệ tránh thuế thấp hơn. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện TNXH không chỉ là một nghĩa vụ mà còn là một chiến lược kinh doanh hiệu quả.

4.2. Ứng dụng trong quản lý doanh nghiệp

Các doanh nghiệp có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược TNXH hiệu quả hơn. Việc này không chỉ giúp cải thiện hình ảnh mà còn tăng cường sự tin tưởng từ phía khách hàng và các bên liên quan.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp là một vấn đề phức tạp nhưng rất quan trọng. Doanh nghiệp cần nhận thức rõ ràng về trách nhiệm của mình đối với xã hội và thực hiện nghĩa vụ thuế một cách đầy đủ. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện TNXH.

5.1. Tương lai của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

Trong tương lai, TNXH sẽ ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần phải tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội để xây dựng hình ảnh tích cực và thu hút khách hàng.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nên xây dựng các chính sách TNXH rõ ràng và minh bạch. Việc này không chỉ giúp cải thiện hình ảnh mà còn tạo ra giá trị bền vững cho cả doanh nghiệp và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế nhanh chóng, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (TNXH) ngày càng được quan tâm như một yếu tố then chốt trong hoạt động kinh doanh bền vững. Tại Việt Nam, TNXH không chỉ được hiểu là các hoạt động từ thiện mà còn là sự cam kết của doanh nghiệp trong việc cân bằng các yêu cầu kinh tế, xã hội và môi trường, đồng thời đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan. Theo báo cáo của Tổng cục Thuế năm 2021, ngành Thuế đã thực hiện hơn 66.000 cuộc thanh tra, kiểm tra với tổng số tiền kiến nghị xử lý lên tới 45.332 tỷ đồng, trong đó thuế tăng thu qua thanh tra đạt 10.328 tỷ đồng, cho thấy sự quan tâm và kiểm soát chặt chẽ về nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều doanh nghiệp có hành vi tránh thuế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn thu ngân sách và uy tín xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) trong giai đoạn 2017-2021. Nghiên cứu tập trung vào 50 doanh nghiệp phi tài chính thuộc rổ VN100, nhằm đo lường chỉ số TNXH qua bốn khía cạnh: trách nhiệm với môi trường, người lao động, cộng đồng và sản phẩm. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể xây dựng chính sách, chiến lược nâng cao TNXH, đồng thời giảm thiểu hành vi tránh thuế, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và lý thuyết hành vi tránh thuế. Lý thuyết TNXH, được phát triển từ công trình của Howard R. Bowen (1953) và Milton Friedman (1970), nhấn mạnh doanh nghiệp không chỉ tối đa hóa lợi nhuận mà còn phải thực hiện các trách nhiệm kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện đối với xã hội. TNXH được phân loại thành các khía cạnh: trách nhiệm môi trường, trách nhiệm với người lao động, trách nhiệm với cộng đồng, trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm kinh tế.

Lý thuyết hành vi tránh thuế phân biệt rõ giữa tránh thuế hợp pháp và trốn thuế bất hợp pháp. Tránh thuế là việc sử dụng các kẽ hở pháp luật để giảm nghĩa vụ thuế, trong khi trốn thuế là hành vi gian lận. Các phương pháp tránh thuế phổ biến tại Việt Nam bao gồm sử dụng tài sản cố định lớn để tăng chi phí khấu hao, cấu trúc giao dịch vay vốn trong tập đoàn, chuyển lỗ và bù trừ thu nhập chịu thuế, lợi dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần và chuyển giá.

Mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế được lý giải qua hai quan điểm: một mặt TNXH thúc đẩy doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ thuế, mặt khác doanh nghiệp có thể sử dụng TNXH như công cụ để che giấu hành vi tránh thuế. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy mức độ thực hiện TNXH càng cao thì hành vi tránh thuế càng thấp, tuy nhiên vẫn còn nhiều tranh luận về khía cạnh đạo đức của hành vi tránh thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mẫu gồm 50 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE, thuộc rổ VN100, trong giai đoạn 2017-2021. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo bền vững và các cổng thông tin điện tử của doanh nghiệp. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các doanh nghiệp có vốn hóa lớn và minh bạch thông tin.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS với các bước: thống kê mô tả, kiểm định ma trận tương quan giữa các biến, kiểm định đa cộng tuyến và tự tương quan, và phân tích hồi quy tuyến tính để kiểm định mối quan hệ giữa chỉ số TNXH và hành vi tránh thuế. Cỡ mẫu và phương pháp phân tích được lựa chọn nhằm đảm bảo độ tin cậy và khả năng kiểm định giả thuyết nghiên cứu trong bối cảnh dữ liệu thực tế tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ tiêu cực giữa TNXH và hành vi tránh thuế: Kết quả hồi quy tuyến tính cho thấy hệ số hồi quy của chỉ số TNXH đối với hành vi tránh thuế là âm và có ý nghĩa thống kê (p < 0,05), chứng tỏ doanh nghiệp thực hiện TNXH tốt hơn thì có xu hướng tránh thuế thấp hơn. Cụ thể, doanh nghiệp có chỉ số TNXH cao hơn trung bình giảm được khoảng 15% hành vi tránh thuế so với doanh nghiệp có chỉ số thấp.

2. Ảnh hưởng khác biệt theo khía cạnh TNXH: Trong bốn khía cạnh TNXH, trách nhiệm với môi trường và trách nhiệm với người lao động có tác động tiêu cực rõ rệt đến hành vi tránh thuế, với mức giảm hành vi tránh thuế lần lượt khoảng 12% và 10%. Trách nhiệm với cộng đồng và sản phẩm có tác động không đáng kể về mặt thống kê.

3. So sánh giữa doanh nghiệp công bố TNXH và không công bố: Doanh nghiệp công bố thông tin TNXH có mức độ tránh thuế thấp hơn khoảng 18% so với doanh nghiệp không công bố, cho thấy tính minh bạch thông tin TNXH góp phần giảm hành vi tránh thuế.

4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp (SIZE) và lợi nhuận trước thuế (EBITDA) có tác động ngược chiều đến hành vi tránh thuế; doanh nghiệp lớn và có lợi nhuận cao có xu hướng tránh thuế thấp hơn, với mức giảm hành vi tránh thuế khoảng 8-10%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy TNXH là yếu tố quan trọng giúp giảm hành vi tránh thuế của doanh nghiệp. Việc thực hiện TNXH thể hiện cam kết đạo đức và trách nhiệm pháp lý, từ đó nâng cao uy tín và niềm tin của các bên liên quan, giảm động cơ tránh thuế. Khía cạnh môi trường và người lao động được đánh giá cao do tác động trực tiếp đến cộng đồng và sự giám sát chặt chẽ từ xã hội.

So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này củng cố quan điểm rằng minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh, đặc biệt là nghĩa vụ thuế, là yếu tố then chốt để doanh nghiệp phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện mối quan hệ âm giữa chỉ số TNXH và hành vi tránh thuế, cũng như bảng phân tích tác động của từng khía cạnh TNXH.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhận thấy một số hạn chế như dữ liệu TNXH có thể chưa phản ánh đầy đủ hoạt động thực tế do phụ thuộc vào báo cáo công bố, và mẫu nghiên cứu giới hạn trong doanh nghiệp niêm yết lớn. Do đó, cần có nghiên cứu mở rộng trong tương lai để khẳng định kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch và công bố thông tin TNXH: Các doanh nghiệp cần chủ động công bố đầy đủ, minh bạch các hoạt động TNXH, đặc biệt là các khía cạnh môi trường và người lao động, nhằm nâng cao uy tín và giảm hành vi tránh thuế. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm; chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp và bộ phận truyền thông.

2. Xây dựng chính sách khuyến khích TNXH gắn với nghĩa vụ thuế: Cơ quan nhà nước nên thiết lập các chính sách ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp thực hiện tốt TNXH, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra các hành vi tránh thuế. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

3. Đào tạo và nâng cao nhận thức về TNXH và nghĩa vụ thuế: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo cho doanh nghiệp và cán bộ quản lý về tầm quan trọng của TNXH và tuân thủ pháp luật thuế. Thời gian: liên tục; chủ thể: các hiệp hội doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan thuế.

4. Phát triển chỉ số TNXH phù hợp với bối cảnh Việt Nam: Nghiên cứu và áp dụng bộ chỉ số TNXH chuẩn hóa, phù hợp với đặc thù doanh nghiệp Việt Nam để đánh giá và giám sát hiệu quả thực hiện TNXH. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: Viện nghiên cứu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh bền vững, nâng cao uy tín và tuân thủ pháp luật.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế chính sách, quy định về TNXH và quản lý thuế hiệu quả, góp phần tăng thu ngân sách và phát triển kinh tế xã hội.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn TNXH, hành vi tránh thuế, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và cổ đông: Giúp đánh giá mức độ trách nhiệm xã hội và rủi ro thuế của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. TNXH của doanh nghiệp bao gồm những khía cạnh nào?
   TNXH bao gồm trách nhiệm kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện, với các khía cạnh cụ thể như trách nhiệm với môi trường, người lao động, cộng đồng và sản phẩm.

2. Hành vi tránh thuế khác gì với trốn thuế?
   Tránh thuế là việc sử dụng các quy định pháp luật để giảm nghĩa vụ thuế hợp pháp, còn trốn thuế là hành vi gian lận, vi phạm pháp luật nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế.

3. Tại sao TNXH lại ảnh hưởng đến hành vi tránh thuế của doanh nghiệp?
   Doanh nghiệp thực hiện TNXH tốt thường có cam kết đạo đức và tuân thủ pháp luật cao, giảm động cơ và cơ hội để tránh thuế, đồng thời nâng cao uy tín với các bên liên quan.

4. Phương pháp đo lường hành vi tránh thuế trong nghiên cứu là gì?
   Nghiên cứu sử dụng chỉ số chênh lệch sổ sách – thuế (book-tax difference) và tỷ lệ thuế suất hiệu dụng (effective tax rate) để đo lường mức độ tránh thuế của doanh nghiệp.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao TNXH và giảm hành vi tránh thuế?
   Doanh nghiệp cần minh bạch thông tin, tuân thủ pháp luật thuế, đầu tư vào các hoạt động xã hội và môi trường, đồng thời xây dựng văn hóa doanh nghiệp có trách nhiệm và đạo đức.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ giữa TNXH và hành vi tránh thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy TNXH có tác động tiêu cực đến hành vi tránh thuế, nghĩa là doanh nghiệp thực hiện TNXH tốt hơn thì tránh thuế ít hơn.
• Trách nhiệm với môi trường và người lao động là hai khía cạnh TNXH có ảnh hưởng rõ rệt nhất đến hành vi tránh thuế.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường minh bạch, chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức về TNXH và nghĩa vụ thuế.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng mẫu nghiên cứu, phát triển chỉ số TNXH phù hợp và tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý để thúc đẩy phát triển bền vững.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao trách nhiệm xã hội và giảm thiểu hành vi tránh thuế, góp phần xây dựng nền kinh tế minh bạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã điểm qua các cấu phần chính của đề tài, từ lý do lựa chọn đề tài, quá trình thực hiện đến ý nghĩa khi thực hiện đề tài nghiên cứu này. Chương tiếp theo sẽ đi sâu hơn vào từng khái niệm liên quan đến đề tài và những cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu cho đề tài này. 10 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU & GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2. Lý luận chung về TNXH và Hành vi tránh thuế của doanh nghiệp 2.

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp 2. Khái niệm về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Thuật ngữ TNXH được biết đến khi nhà kinh tế học Howard R. Bowen phát hành ấn phẩm “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” vào năm 1953. Theo Bowen, doanh nghiệp nên theo đuổi các chính sách, quyết định, hành động có giá trị cho xã hội.

Thập niên 1950 được xem là thời kì bùng nổ những tranh luận về khái niệm TNXH do không thống nhất được quan điểm. Có nghiên cứu cho rằng TNXH là các quyết định và hành động của doanh nhân được thực hiện vì những lí do nằm ngoài lợi ích kinh tế hay kỹ thuật của doanh nghiệp. Hoặc cũng có trường phái lại cho rằng TNXH là các vấn đề nảy sinh khi doanh nghiệp có ảnh hưởng không tốt lên môi trường xã hội và về các nguyên tắc đạo đức chi phối mối quan hệ giữa doanh nghiệp và xã hội. Thời kì thập niên 1970 đã xuất hiện trường phái nghiên cứu cho rằng nộp thuế là TNXH của doanh nghiệp và đại diện cho trường phái này là nhà kinh tế học người Mỹ Milton Friedman.

Theo Friedman (1970), “doanh nghiệp nên tập trung vào việc tối đa hóa lợi nhuận và nộp thuế đầy đủ, vì thuế là nguồn thu chủ yếu của Nhà nước và giúp Nhà nước điều hành nền kinh tế. Trách nhiệm chính của doanh nghiệp là tạo lợi nhuận để đóng góp thuế cho ngân sách nhà nước (“NSNN”), trách nhiệm của cơ quan nhà nước là sử dụng tiền thuế đó một cách hiệu quả vì cộng đồng, xã hội. Một doanh nghiệp được xem là thực hiện tốt TNXH là khi thực hiện đầy đủ các trách nhiệm về thuế với nhà nước và hoạt động sản xuất kinh doanh phải tuân thủ theo quy định pháp luật”. Một số quan điểm khác lại cho rằng, TNXH không chỉ bao gồm việc tạo ra lợi nhuận mà còn phải tuân thủ quy định pháp luật, có đạo đức và doanh nghiệp phải tham gia các hoạt động hỗ trợ xã hội.

Doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu kinh tế trong khuôn khổ pháp luật một cách công bằng, đáp ứng các chuẩn mực và giá trị cơ bản 11 mà xã hội kì vọng. Doanh nghiệp phải coi TNXH là cam kết để cải thiện phúc lợi cộng đồng, được thể hiện qua các hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như việc đóng góp một cách tự nguyện cho xã hội bởi bản chất doanh nghiệp là một phần của xã hội. Hoạt động của doanh nghiệp do đó có ảnh hưởng đến xã hội, và doanh nghiệp phải có trách nhiệm với những tác động mà mình gây ra cho xã hội. Mặc dù trên thế giới có nhiều tranh luận khác nhau về khái niệm TNXH nhưng nhìn chung, TNXH được hiểu là cam kết của doanh nghiệp với đạo đức kinh doanh, không chỉ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động mà còn mang lại lợi ích cho cộng đồng và xã hội.

TNXH được đưa vào chiến lược kinh doanh, trở thành nhân tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Ngày nay, TNXH của doanh nghiệp được thực hiện chủ yếu thông qua các bộ quy tắc ứng xử quy định những nội dung về môi trường, xã hội và đạo đức. Từ bộ quy tắc đầu tiên do Levi Strauss xây dựng năm 1991 đến nay đã có hơn 1000 bộ quy tắc ứng xử được nhiều công ty đa quốc gia xây dựng bao gồm tiêu chuẩn SA 80002 do Tổ chức Quốc tế về TNXH xây dựng năm 1997. Hầu hết các bộ quy tắc đều tuân thủ nguyên tắc trong công ước cơ bản của Tổ chức Lao động Quốc tế3 (N.

Có thể nói, TNXH được giới thiệu vào Việt Nam thông qua các công ty có vốn đầu tư nước ngoài. Các công ty này thường xây dựng được bộ quy tắc ứng xử và chuẩn mực văn hóa kinh doanh có tính phổ biến để áp dụng trên nhiều địa bàn và thị trường khác nhau. Do đó, nội dung liên quan đến TNXH được các công ty này thực hiện có bài bản và đạt hiệu quả cao (N. Dễ dàng có thể thấy một số ví dụ điển hình là chương trình “Tôi yêu Việt Nam” do Công ty Honda Việt Nam phối hợp với Ủy ban ATGT Quốc gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Cục 2 SA 8000 là tiêu chuẩn chứng nhận xã hội hàng đầu cho các nhà máy và tổ chức trên toàn cầu.

được ban hành bởi Social Accountability International vào năm 1997. SA 8000 đo lường hiệu suất xã hội trong 08 lĩnh vực quan trọng (bao gồm lao động trẻ em, lao động cưỡng bức hoặc bắt buộc, sức khỏe và an toàn người lao động, tự do lập hội và quyền thương lượng tập thể, phân biệt đối xử, thực hành kỷ luật, giờ làm việc, lương và thù lao, hệ thống quản lý) đối với TNXH tại nơi làm việc. Được gắn trên 01 hệ thống quản lý cho tất cả các lĩnh vực của Tiêu chuẩn. 3 Tổ chức Lao động Quốc tế (International Labor Organization – ILO) là một cơ quan đặc biệt của Liên Hợp Quốc liên quan đến các vấn đề về lao động.

ILO ra đời năm 1919 sau Hiệp ước Versailles và là thành viên của Hội Quốc Liên. 12 Cảnh sát Giao thông – Bộ Công an, được triển khai từ năm 2004; hay như chương trình “Trường học Xanh – Sạch – Khỏe” do Unilever Việt Nam phối hợp cùng Bộ Giáo dục & Đào tạo triển khai trên toàn quốc; chương trình “Nhịp tim Việt Nam” hỗ trợ phẫu thuật dị tật tim bẩm sinh của Tổ chức VinaCapital, … Đối với doanh nghiệp trong nước, các công ty sản xuất xuất khẩu có lẽ là đối tượng đầu tiên tiếp cận với TNXH. Các đơn hàng xuất khẩu luôn đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về chế độ lao động, đảm bảo chất lượng sản phẩm, an toàn sản phẩm. Ngoài ra, một số doanh nghiệp nội địa cũng chủ động thực hiện TNXH và tạo nhiều hình ảnh tốt với cộng đồng và khách hàng như tập đoàn Mai Linh, Tân Tạo, VinGroup, FPT, Kinh Đô, … Các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện TNXH của mình thông qua những nỗ lực để đạt các chứng chỉ quốc tế hoặc đạt tiêu chuẩn quy định trong những bộ Quy tắc ứng xử (T.

Tuy nhiên, hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có khả năng đáp ứng đủ điều kiện về tiêu chuẩn để đạt chứng chỉ này. Do đó, việc thực hiện TNXH ở Việt Nam còn nhiều hạn chế. Không chỉ vậy, tại Việt Nam, hệ thống chính trị, luật pháp, phát triển kinh tế và văn hóa là những yếu tố thể chế quan trọng ảnh hưởng đến việc thực hiện TNXH. Việt Nam đang từng bước chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường trong khi vẫn duy trì chính quyền đơn đảng.

Sự can thiệp của Chính phủ đối với nền kinh tế vẫn được xem là đáng kể. Việc tập trung vào định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế ngụ ý tầm quan trọng của TNXH đối với các mục tiêu của Chính phủ. Chính phủ đã có những cải cách về một số khía cạnh của TNXH nhằm cải thiện pháp luật về môi trường và quyền của người lao động, mang lại tín hiệu tích cực cho việc thực hiện TNXH. Tuy nhiên, cho đến nay, Việt Nam vẫn thiếu một chính sách về TNXH nhất quán.

Cơ quan chính có liên quan tới TNXH hiện tại là Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nơi phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ bên ngoài cho các dự án liên quan đến TNXH. Các sáng kiến công về TNXH chủ yếu đến từ các tổ chức như Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc (United Nations Global Compact) hoặc Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), tuy nhiên không mang tính ổn định khi nguồn tài trợ dự án kết thúc. Các chính sách về TNXH có cải tiến tích cực nhưng năng lực thực hiện còn yếu. Do đó, việc thực hành TNXH 13 mang đến cả cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp.

Là một nền kinh tế mới nổi, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có triển vọng nhất ở Đông Nam Á với tốc độ tăng trưởng GDP thuộc hàng nhanh trên thế giới. Cải thiện nền kinh tế và mức sống tốt hơn, gia tăng toàn cầu hóa và áp lực từ các lĩnh vực định hướng xuất khẩu đã thúc đẩy các doanh nghiệp áp dụng thực hành TNXH nhiều hơn. Các hoạt động TNXH cũng được tăng cường thông qua việc thành lập thị trường chứng khoán, sự tăng trưởng nhanh chóng dẫn đến nhu cầu về tính minh bạch cao hơn4. Các doanh nghiệp ngày càng gia tăng áp lực để tránh hành vi thiếu TNXH và có thêm động lực để tự nguyện công khai các hoạt động TNXH.

Mặc dù thông tin về TNXH do các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam công bố còn ở mức thấp, nhưng các sở giao dịch chứng khoán đang khuyến khích và thúc đẩy các doanh nghiệp niêm yết minh bạch hơn, đặc biệt là công bố thông tin về TNXH.5 Việc thực hiện TNXH cũng bị ảnh hưởng bởi văn hóa Việt Nam chủ yếu theo Nho giáo. Đạo đức, các mối quan hệ xã hội lành mạnh, sự chân thành và công bằng là những trụ cột của triết học Nho giáo. Sự lãnh đạo của Nho giáo có liên quan chặt chẽ đến TNXH vì mục đích của nó là mang lại hòa bình, kiến thức và phát triển kinh tế cho cả sự phát triển của tổ chức và phúc lợi của cộng đồng (Low và Ang, 2012). Bên cạnh Nho giáo, các doanh nghiệp ở Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, những đất nước coi trọng việc thực hiện TNXH (Matten và Moon, 2008).

Do đó, các cam kết về TNXH đã trở nên quan trọng đối với các doanh nghiệp và người dân Việt Nam. Những đặc điểm văn hóa dân tộc này giải thích phần nào thái độ của khách hàng và nhà quản lý đối với TNXH.