Luận văn thạc sĩ về tín dụng thương mại, tiền mặt và độ sâu tài chính

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu tín dụng thương mại nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Ung Hiển Nhã Thi
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Định
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Tín Dụng Thương Mại, Tiền Mặt Và Độ Sâu Tài Chính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2. TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Các nghiên cứu riêng biệt về tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính
• 2.1.1. Các nghiên cứu về tín dụng thương mại của doanh nghiệp
• 2.1.2. Các nghiên cứu về các yếu tố quyết định đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục A. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.3
• Phụ lục B. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.4
• Phụ lục C. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.5
• Phụ lục D. Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.6

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng thương mại và tiền mặt

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tiền mặt trong doanh nghiệp là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Tín dụng thương mại được hiểu là các khoản phải thu và phải trả giữa các doanh nghiệp, trong khi tiền mặt là tài sản lưu động cần thiết để đảm bảo hoạt động thanh toán. Theo các lý thuyết tài chính, doanh nghiệp cần duy trì một mức tiền mặt nhất định để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng tín dụng thương mại có thể ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Cụ thể, tín dụng thương mại phải trả có thể làm tăng tiền mặt trong khi tín dụng thương mại phải thu có thể làm giảm. Điều này cho thấy sự tương tác phức tạp giữa các khoản nợ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

1.1. Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tín dụng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tiền mặt của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thường sử dụng tín dụng thương mại như một công cụ để tối ưu hóa dòng tiền. Theo Rajan và Zingales (1995), tỷ lệ tín dụng thương mại trên tổng tài sản của doanh nghiệp Mỹ vào những năm 1990 là 17,8%. Điều này cho thấy rằng tín dụng thương mại không chỉ là một nguồn tài chính mà còn là một yếu tố quyết định trong việc quản lý tiền mặt. Doanh nghiệp cần cân nhắc giữa việc sử dụng tiền mặt và tín dụng thương mại để tối ưu hóa chi phí và duy trì thanh khoản.

II. Độ sâu tài chính và ảnh hưởng đến mối quan hệ

Độ sâu tài chính được định nghĩa là khả năng của hệ thống tài chính trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính cho doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng độ sâu tài chính có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tiền mặt. Các doanh nghiệp hoạt động trong môi trường có độ sâu tài chính cao thường có khả năng tiếp cận tín dụng thương mại dễ dàng hơn, từ đó giảm thiểu chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt. Điều này cho thấy rằng độ sâu tài chính không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vay vốn mà còn tác động đến cách thức doanh nghiệp quản lý tiền mặt. Sự phát triển của hệ thống tài chính giúp cải thiện hiệu suất của các trung gian tài chính, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc sử dụng tín dụng thương mại.

2.1. Tác động của độ sâu tài chính đến tín dụng thương mại

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng độ sâu tài chính có thể làm tăng khả năng sử dụng tín dụng thương mại của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính cao thường có xu hướng sử dụng các khoản phải thu như một khoản thay thế cho tiền mặt. Điều này cho thấy rằng sự gia tăng độ sâu tài chính giúp giảm chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt. Các doanh nghiệp có thể tận dụng tín dụng thương mại để tối ưu hóa dòng tiền và duy trì thanh khoản, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

III. Kết luận và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng thương mại, tiền mặt và độ sâu tài chính mang lại nhiều giá trị thực tiễn cho doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý tín dụng thương mại và tiền mặt một cách hiệu quả có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa dòng tiền và giảm thiểu rủi ro tài chính. Doanh nghiệp cần xây dựng các chiến lược tài chính phù hợp để tận dụng các lợi ích từ tín dụng thương mại và cải thiện khả năng thanh khoản. Hơn nữa, việc phát triển độ sâu tài chính trong nền kinh tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn và quản lý tài chính hiệu quả hơn.

3.1. Đề xuất giải pháp

Để nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng thương mại và tiền mặt, doanh nghiệp cần chú trọng đến việc cải thiện độ sâu tài chính. Các giải pháp có thể bao gồm việc tăng cường mối quan hệ với các tổ chức tài chính, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng thương mại, và tối ưu hóa quy trình quản lý tiền mặt. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần chú ý đến việc giảm thiểu chi phí cơ hội từ việc nắm giữ tiền mặt và tận dụng các khoản phải thu để duy trì thanh khoản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc quản lý tài chính doanh nghiệp, đặc biệt là tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thanh khoản và hiệu quả hoạt động. Theo thống kê từ mẫu nghiên cứu gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE và HNX giai đoạn 2008-2012, tỷ lệ nắm giữ tiền mặt trung bình đạt 13,4%, cao hơn mức trung bình của các quốc gia phát triển như Anh (10,3%), Mỹ (7%) và Đức (9%). Điều này phản ánh thực trạng thị trường tài chính Việt Nam còn nhiều hạn chế, dẫn đến doanh nghiệp phải giữ lượng tiền mặt lớn để đảm bảo thanh khoản.

Luận văn tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng thương mại (bao gồm tín dụng thương mại phải thu và phải trả) và tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp, đồng thời phân tích tác động của độ sâu tài chính – được đo bằng tỷ lệ dư nợ tín dụng ngân hàng trên GDP của từng khu vực – đến mối quan hệ này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên hai sàn chứng khoán lớn của Việt Nam trong giai đoạn 2008-2012, với dữ liệu về độ sâu tài chính được tổng hợp từ niên giám thống kê các tỉnh thành.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ: (1) ảnh hưởng của tín dụng thương mại đến nắm giữ tiền mặt; (2) sự bất đối xứng trong tác động của tín dụng thương mại phải thu và phải trả; (3) vai trò của độ sâu tài chính trong việc điều chỉnh mối quan hệ này. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chính sách quản lý tiền mặt, đồng thời cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách tài chính phát triển hệ thống tài chính sâu rộng hơn, góp phần thúc đẩy hiệu quả kinh tế và thanh khoản doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết tài chính doanh nghiệp về nắm giữ tiền mặt, tín dụng thương mại và độ sâu tài chính. Lý thuyết về nắm giữ tiền mặt được xây dựng trên cơ sở động cơ giao dịch, phòng ngừa và đại diện, giải thích tại sao doanh nghiệp cần giữ một lượng tiền mặt nhất định để đảm bảo thanh khoản và giảm thiểu chi phí tài chính phát sinh do thiếu hụt tiền mặt. Đặc biệt, động cơ đại diện nhấn mạnh chi phí phát sinh khi quản lý sử dụng tiền mặt không hiệu quả.

Tín dụng thương mại được xem như một công cụ tài chính ngắn hạn, trong đó các khoản phải trả thương mại làm tăng nhu cầu nắm giữ tiền mặt để đảm bảo thanh toán đúng hạn, tránh mất chiết khấu và chi phí phạt. Ngược lại, các khoản phải thu thương mại được coi là tài sản thay thế tiền mặt, giúp doanh nghiệp giảm lượng tiền mặt cần giữ. Tuy nhiên, sự thay thế này không hoàn hảo do rủi ro tín dụng và chi phí chuyển đổi.

Độ sâu tài chính được đo bằng tỷ lệ dư nợ tín dụng ngân hàng trên GDP của từng khu vực, phản ánh mức độ phát triển của hệ thống tài chính địa phương. Hệ thống tài chính sâu rộng giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn, giảm chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt và giảm nhu cầu nắm giữ tiền mặt.

Ba giả thuyết chính được xây dựng: (H1) tín dụng thương mại ảnh hưởng đến nắm giữ tiền mặt; (H2) tác động bất đối xứng giữa tín dụng thương mại phải thu và phải trả; (H3) độ sâu tài chính điều chỉnh mối quan hệ này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 185 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2008-2012, với tổng cộng 925 quan sát theo năm. Dữ liệu tài chính doanh nghiệp được thu thập từ website của Công ty Chứng khoán Vietstock, trong khi dữ liệu về độ sâu tài chính được tính toán dựa trên niên giám thống kê các tỉnh thành Việt Nam.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy đa biến sử dụng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất (OLS) với các biến phụ thuộc là tỷ lệ nắm giữ tiền mặt (CASH), biến độc lập chính là tín dụng thương mại phải thu (CRDT_REV) và phải trả (CRDT_PAY), cùng biến điều chỉnh độ sâu tài chính (DEEPEN) theo từng khu vực địa lý. Các biến kiểm soát bao gồm tỷ lệ vốn lưu động, quy mô doanh nghiệp, tỷ số nợ, kỳ hạn nợ, giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, tỷ lệ vốn đầu tư, dòng tiền ròng, chi trả cổ tức, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của cổ đông lớn nhất và sở hữu nhà nước.

Mô hình hồi quy được kiểm định qua các phương pháp: mô hình tổng hợp (Pool), mô hình tác động cố định (Fixed effects) và mô hình tác động ngẫu nhiên (Random effects), với kiểm định Hausman và kiểm định F để lựa chọn mô hình phù hợp. Để xử lý vấn đề nội sinh giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, nghiên cứu áp dụng hồi quy hai bước (Two Stage Least Square - TSLS) với các biến công cụ như tín dụng thương mại trễ 1 năm, tài sản cố định, tuổi doanh nghiệp, nắm giữ tiền mặt trễ 1 năm và biến giả vai trò người mua hoặc người bán trong giao dịch thương mại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của tín dụng thương mại đến nắm giữ tiền mặt: Kết quả hồi quy cho thấy tín dụng thương mại phải trả có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt, với hệ số 0,187. Điều này có nghĩa doanh nghiệp giữ thêm khoảng 0,187 đồng tiền mặt cho mỗi 1 đồng tín dụng thương mại phải trả. Ngược lại, tín dụng thương mại phải thu có tác động âm với hệ số -0,135, cho thấy các khoản phải thu giúp doanh nghiệp giảm lượng tiền mặt cần giữ.

2. Ảnh hưởng bất đối xứng giữa tín dụng thương mại phải thu và phải trả: Kết quả kiểm định thừa biến Wald cho thấy tác động của tín dụng thương mại phải thu và phải trả lên nắm giữ tiền mặt là khác biệt có ý nghĩa thống kê, khẳng định giả thuyết về sự bất đối xứng. Doanh nghiệp không giữ cùng lượng tiền mặt tương ứng với giá trị tín dụng thương mại phải trả, đồng thời tín dụng thương mại phải thu không thể thay thế hoàn toàn tiền mặt do rủi ro và chi phí chuyển đổi.

3. Tác động của độ sâu tài chính: Doanh nghiệp hoạt động tại các khu vực có độ sâu tài chính cao hơn có xu hướng giữ ít tiền mặt hơn để thanh toán các khoản tín dụng thương mại phải trả, đồng thời sử dụng các khoản tín dụng thương mại phải thu như một khoản thay thế tiền mặt hiệu quả hơn. Độ sâu tài chính trung bình của các khu vực trong mẫu nghiên cứu là khoảng 136,7%, với sự chênh lệch lớn giữa các vùng, từ 24,8% đến 210,5%.

4. Các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tỷ lệ vốn lưu động ròng (LIQUID2) có mối tương quan âm với nắm giữ tiền mặt, phù hợp với kỳ vọng rằng doanh nghiệp lớn và có vốn lưu động cao có thể giảm nhu cầu giữ tiền mặt. Tỷ lệ nợ (LEV) cũng có tác động âm, trong khi kỳ hạn nợ (DEBTM) có tác động dương, phản ánh nhu cầu tiền mặt tăng khi doanh nghiệp có nợ dài hạn lớn hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết tài chính doanh nghiệp và các nghiên cứu quốc tế trước đây, đồng thời làm rõ hơn bức tranh về quản lý tiền mặt và tín dụng thương mại trong bối cảnh Việt Nam. Việc tín dụng thương mại phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt phản ánh nhu cầu phòng ngừa rủi ro thanh toán và chi phí phát sinh khi chậm trả. Ngược lại, tín dụng thương mại phải thu giúp doanh nghiệp giảm lượng tiền mặt cần giữ, nhưng không thể thay thế hoàn toàn do tính thanh khoản thấp hơn và rủi ro tín dụng.

Sự bất đối xứng trong tác động của tín dụng thương mại cũng được giải thích bởi chi phí chuyển đổi và rủi ro tín dụng, đồng thời phù hợp với các nghiên cứu tại Trung Quốc và các nền kinh tế chuyển đổi khác. Độ sâu tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí chuyển đổi và tăng khả năng sử dụng tín dụng thương mại như một công cụ tài chính thay thế tiền mặt, qua đó giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quản lý thanh khoản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ nắm giữ tiền mặt theo mức độ tín dụng thương mại phải thu và phải trả, cũng như bảng so sánh mức độ nắm giữ tiền mặt giữa các khu vực có độ sâu tài chính khác nhau, giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển hệ thống tài chính địa phương: Các cơ quan quản lý cần thúc đẩy phát triển dịch vụ ngân hàng và thị trường vốn tại các khu vực có độ sâu tài chính thấp nhằm giảm chi phí tài chính và tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp. Mục tiêu là nâng tỷ lệ dư nợ tín dụng ngân hàng trên GDP lên mức trung bình quốc gia trong vòng 3-5 năm tới.

2. Khuyến khích doanh nghiệp tối ưu hóa quản lý tín dụng thương mại: Doanh nghiệp cần xây dựng chính sách quản lý tín dụng thương mại hiệu quả, cân bằng giữa việc sử dụng tín dụng phải thu và phải trả để giảm thiểu chi phí cơ hội và rủi ro thanh khoản. Các doanh nghiệp nên áp dụng công nghệ quản lý tài chính hiện đại trong vòng 1-2 năm tới.

3. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp: Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc sử dụng tín dụng thương mại, như quy định rõ ràng về thời hạn thanh toán, xử lý nợ xấu và bảo vệ quyền lợi các bên tham gia giao dịch. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong vòng 2 năm.

4. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về quản trị tài chính doanh nghiệp: Các tổ chức đào tạo và hiệp hội doanh nghiệp cần tổ chức các khóa học, hội thảo về quản lý tiền mặt và tín dụng thương mại nhằm nâng cao năng lực quản trị tài chính cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Kế hoạch triển khai trong 1-3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài chính doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt, từ đó xây dựng chính sách quản lý tài chính hiệu quả, giảm chi phí thanh khoản và tối ưu hóa nguồn vốn lưu động.

2. Các nhà hoạch định chính sách tài chính và ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách phát triển hệ thống tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng tín dụng thương mại.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, mô hình hồi quy đa biến và các khái niệm chuyên ngành như tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính.

4. Các tổ chức tư vấn tài chính và đầu tư: Giúp đánh giá rủi ro thanh khoản và khả năng quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các khuyến nghị đầu tư và hỗ trợ tài chính phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng thương mại có ảnh hưởng như thế nào đến nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp?
   Tín dụng thương mại phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt để đảm bảo thanh toán đúng hạn, tránh mất chiết khấu và chi phí phạt. Ngược lại, tín dụng thương mại phải thu giúp giảm lượng tiền mặt cần giữ do có thể thay thế một phần tiền mặt trong thanh toán.

2. Tại sao tác động của tín dụng thương mại phải thu và phải trả lại bất đối xứng?
   Do tính thanh khoản của tiền mặt cao hơn các khoản phải thu, đồng thời các khoản phải thu có rủi ro không thu hồi được và chi phí chuyển đổi, nên không thể thay thế hoàn toàn tiền mặt, dẫn đến tác động bất đối xứng.

3. Độ sâu tài chính ảnh hưởng thế nào đến quản lý tiền mặt của doanh nghiệp?
   Độ sâu tài chính cao giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn vay, giảm chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt, từ đó giảm nhu cầu giữ tiền mặt và tăng hiệu quả sử dụng tín dụng thương mại.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để xử lý vấn đề nội sinh trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng hồi quy hai bước (TSLS) với các biến công cụ như tín dụng thương mại trễ 1 năm, tài sản cố định, tuổi doanh nghiệp và vai trò trong giao dịch thương mại để kiểm soát nội sinh.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tối ưu hóa chính sách quản lý tiền mặt dựa trên kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp nên cân đối giữa việc sử dụng tín dụng thương mại phải thu và phải trả, đồng thời tận dụng các dịch vụ tài chính tại khu vực có độ sâu tài chính cao để giảm chi phí thanh khoản và tối ưu hóa lượng tiền mặt giữ trong doanh nghiệp.

Kết luận

• Tín dụng thương mại phải trả làm tăng tỷ lệ nắm giữ tiền mặt, trong khi tín dụng thương mại phải thu làm giảm tỷ lệ này, với tác động bất đối xứng rõ rệt.
• Độ sâu tài chính của khu vực có ảnh hưởng tích cực trong việc giảm nhu cầu giữ tiền mặt và tăng khả năng sử dụng tín dụng thương mại như một công cụ thay thế tiền mặt.
• Mẫu nghiên cứu gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE và HNX giai đoạn 2008-2012, với dữ liệu được phân tích bằng mô hình hồi quy đa biến và hồi quy hai bước để kiểm soát nội sinh.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong việc phát triển hệ thống tài chính và quản lý thanh khoản hiệu quả.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp phát triển tài chính địa phương, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản trị tài chính doanh nghiệp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách nên xem xét áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu để cải thiện môi trường tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc quản lý tín dụng thương mại và tiền mặt hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------

----- UNG HIỂN NHÃ THI NGHIÊN CỨU TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI, NẮM GIỮ TIỀN MẶT VÀ ĐỘ SÂU TÀI CHÍNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2013 123doc BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------

----- UNG HIỂN NHÃ THI NGHIÊN CỨU TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI, NẮM GIỮ TIỀN MẶT VÀ ĐỘ SÂU TÀI CHÍNH Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

NGUYỄN NGỌC ĐỊNH TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2013 123doc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Nghiên cứu tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính” là công trình nghiên cứu của chính tôi. Ngoài những tài liệu tham khảo đã được trích dẫn trong luận văn, tôi cam đoan rằng mọi số liệu và kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa từng được công bố hoặc được sử dụng dưới bất cứ hình thức nào. Hồ Chí Minh, ngày 17 tháng 12 năm 2013 Tác giả Ung Hiển Nhã Thi 123doc MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TÓM TẮT 1.1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu.

TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY .1 Các nghiên cứu riêng biệt về tín dụng thương mại, nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính .1 Các nghiên cứu về tín dụng thương mại của doanh nghiệp .2 Các nghiên cứu về các yếu tố quyết định đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp .3 Nghiên cứu về tác động của độ sâu tài chính .2 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt và độ sâu tài chính .1 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp .2 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa độ sâu tài chính và tín dụng thương mại của doanh nghiệp .3 Nghiên cứu tác động của độ sâu tài chính tới mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. XÂY DỰNG CÁC GIẢ THUYẾT .1 Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .1 Lý thuyết về nắm giữ tiền mặt .2 Tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .2 Mối quan hệ giữa độ sâu tài chính với tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Dữ liệu và mẫu nghiên cứu .2 Đo lường các biến chính .3 Mô hình hồi quy và biến kiểm soát .4 Phương pháp hồi quy. NỘI DUNG VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thống kê mô tả.2 Ảnh hưởng bất đối xứng của tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả lên nắm giữ tiền mặt .3 Tác động của độ sâu tài chính lên mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .4 Ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước .5 Hồi quy hai bước với biến công cụ.

56 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục A: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.3 Phụ lục B: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.4 Phụ lục C: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.5 Phụ lục D: Kết quả các mô hình hồi quy trong bảng 5.6 123doc DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4.1: Mô tả các biến được sử dụng trong mô hình hồi qui .1: Thống kê mô tả .2: Ma trận tương quan Pearson cho các biến .3: Ảnh hưởng bất đối xứng của tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả lên nắm giữ tiền mặt .4: Tác động của độ sâu tài chính lên mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt .5: Ảnh hưởng của sở hữu Nhà nước.6: Kết quả hồi quy hai bước với biến công cụ. 53 123doc DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT VIẾT TẮT NỘI DUNG 1 HOSE Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM 2 HNX Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội 3 OLS Phương pháp ước lượng bình phương bé nhất 4 TSLS Phương pháp hồi quy hai bước 5 CASH Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt 6 CRDT_PAY Tín dụng thương mại phải trả 7 CRDT_REV Tín dụng thương mại phải thu 8 DEEPEN Độ sâu tài chính 9 LIQUID Tỷ lệ vốn lưu động 10 LIQUID2 Tỷ lệ vốn lưu động ròng 11 SIZE Quy mô doanh nghiệp 12 LEV Tỷ số nợ 13 DEBTM Kỳ hạn nợ 14 M/B Giá trị thị trường / Giá trị số sách 15 CAPEX Tỷ lệ vốn đầu tư 16 CASHFLOW Tỷ lệ dòng tiền ròng từ hoạt động kinh doanh 123doc 17 TOP1 Tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của cổ đông lớn nhất 18 STATE Sở hữu nhà nước 19 DIVIDEND Chi trả cổ tức bằng tiền mặt 20 FIXED_ASSETS Tỷ lệ tài sản cố định 21 FIRM_AGE Tuổi của doanh nghiệp 22 DRPT_BUY Người mua 23 DRPT_SELL Người bán 123doc TÓM TẮT Nghiên cứu này xem xét mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và nắm giữ tiền mặt trong doanh nghiệp, đồng thời nghiên cứu ảnh hưởng của độ sâu tài chính lên mối quan hệ trên. Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy đa biến theo phương pháp bình phương bé nhất (OLS) cho mẫu nghiên cứu gồm 185 doanh nghiệp phi tài chính được niêm yết trên 2 sàn HOSE và HNX trong giai đoạn từ 2008 đến 2012. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tín dụng thương mại (tín dụng thương mại phải thu và tín dụng thương mại phải trả) có ảnh hưởng đến nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp.

Tín dụng thương mại phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Tín dụng thương mại phải thu làm giảm nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy các doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính cao thường có xu hướng sử dụng các khoản phải thu như một khoản thay thế cho tiền mặt cao hơn các doanh nghiệp ở khu vực có độ sâu tài chính thấp. Điều này cho thấy sự gia tăng độ sâu tài chính giúp làm giảm chi phí chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt.1 Lý do chọn đề tài Các lý thuyết tài chính doanh nghiệp chỉ ra rằng mỗi doanh nghiệp nên xây dựng một mức tiền mặt nhất định để đảm bảo hoạt động thanh toán, đầu tư.

Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tiền mặt và các khoản tương đương tiền chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng tài sản của doanh nghiệp. Dittmar và Marht- Smith (2007) thấy rằng tổng của tất cả tiền mặt và chứng khoán thị trường chiếm hơn 11% tổng tài sản lớn giao dịch công khai các công ty Mỹ trong năm 2003. Ozkan và Ozkan (2004) cũng phát hiện ở Anh, tỷ lệ trung bình của tiền mặt và các khoản tương đương tiền trên tổng tài sản là 10,3% từ năm 1984 đến năm 1999. Tuy nhiên, do nguồn lực có hạn và việc luôn phát sinh các khoản chi phí cơ hội từ việc nắm giữ tiền mặt nên các doanh nghiệp đều muốn nắm giữ ít tiền để thanh toán và luôn mong đợi có thể sử dụng nhiều hơn các khoản phải thu thay thế cho tiền mặt.

Các doanh nghiệp có thể sử dụng các khoản tín dụng thương mại phải trả để trì hoãn việc thanh toán cho các nhà cung cấp, nhưng doanh nghiệp vẫn cần nắm giữ một tỷ lệ tiền mặt nhất định để phục vụ cho nghĩa vụ thanh toán các khoản phải trả sắp đến hạn thanh toán. Vì việc chậm thanh toán các khoản tín dụng thương mại có thể dẫn đến phát sinh một số chi phí như: bị mất một khoản chiết khấu thanh toán, khả năng phát sinh khoản tiền phạt chậm thanh toán, chi phí cơ hội liên quan đến việc có thể suy giảm uy tín tín dụng, khả năng người bán tăng giá… Đồng thời, đa phần các doanh nghiệp thường đóng vai trò khác nhau trong các giao dịch thương mại (cả người mua và người bán). Nếu doanh nghiệp đóng vai trò là bên cung cấp tín dụng, các khoản phải thu sẽ đóng vai trò như một khoản thay thế cho tiền mặt, ví dụ: sử dụng chúng để thanh toán các khoản phải trả, dùng làm tài sản đảm bảo tiền vay. Do đó, cả khoản phải thu và phải trả thương mại đều có tác động đối với việc nắm 123doc 2 giữ tiền mặt của doanh nghiệp: các khoản phải trả làm tăng nắm giữ tiền mặt và các khoản khoản phải thu có tác dụng ngược lại.

Chính vì thế, tín dụng thương mại thường chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng tài sản và nó đóng một vai trò khá quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Rajan và Zingales (1995) cho thấy vào những năm 1990 các doanh nghiệp Mỹ có tỷ lệ tín dụng thương mại trên tổng tài sản là 17,8%. Tương tự, Bartholdy và Mateus (2008) cũng chứng minh tỷ lệ này dao động giữa 16% và 24% đối với các doanh nghiệp châu Âu. Tuy nhiên, độ nhạy của việc nắm giữ tiền mặt phục vụ cho tín dụng thương mại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: bản chất của khoản tín dụng thương mại, đặc điểm của khách hàng, nhà cung cấp, đặc biệt là hệ thống tài chính.

Sự phát triển của hệ thống tài chính sẽ giúp cải thiện hiệu suất của các trung gian tài chính, giúp các doanh nghiệp có thể giảm thiểu các chi phí của việc thiếu tiền mặt, dễ dàng tiếp cận các nguồn tài trợ, dễ dàng sử dụng khoản phải thu thay thế cho tiền mặt. Nhưng do một số nguyên nhân khác nhau, các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay phải đối diện với một số hạn chế nhất định trong việc vay vốn của các ngân hàng thương mại như: tài sản đảm bảo, tình hình tài chính của đơn vị, khả năng đảm bảo và trả lãi vay, các quy định pháp lý liên quan,. Điều này gây ra một số ảnh hưởng không nhỏ làm gia tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt, đồng thời tác động đến các khoản tín dụng thương mại của doanh nghiệp. Đến nay, phần lớn các nghiên cứu tại Việt Nam đều chỉ nghiên cứu đến các vấn đề riêng biệt: nắm giữ tiền mặt, độ sâu tài chính, tín dụng thương mại.

Ví dụ như: nghiên cứu của Bùi Kim Phương (2011)1, Trần Thị Mạnh và cộng sự 1 Bùi Kim Phương, 2011. Mối quan hệ giữa quản lý vốn luân chuyển với dòng tiền và khả năng sinh lợi của công ty. Đại học Kinh Tế Thành phố Hồ Chí Minh.